Zwójkówki w pełni sezonu

    Zwójkówki liściowe to podobnie jak owocówki, groźne szkodniki upraw sadowniczych, które są obecne w sadzie przez cały sezon wegetacyjny. Problem z ich zwalczaniem polega na występowaniu kilku gatunków o odmiennym cyklu rozwojowym w sezonie wegetacyjnym.

    Zwójkówki liściowe, inaczej niż owocówki, bezpośrednio nie uszkadzają owoców, choć także należą do motyli i ich stadium szkodliwym są gąsienice. Te jednak żerują głównie na liściach lub pod korą w miejscu zrośnięcia się podkładki z odmianą. Zdarza się, zwłaszcza w okresie dojrzewania owoców, że gąsienice mogą uszkadzać owoce, szczególnie, gdy żerują na liściach znajdujących się blisko nich (fot. 1).

    Gatunki groźne w sadach

    Spośród licznej grupy zwójkówek liściowych w sadach towarowych można spotkać zwójki: bukóweczkę, koróweczkę, siatkóweczkę, rdzaweczkę, różóweczkę oraz płatkówkę pstrocineczkę i wydłubkę oczateczkę. Niektóre z nich mają jedno, inne dwa pokolenia w sezonie. Ich liczba jest uzależniona od warunków pogodowych panujących od wiosny do jesieni. Przez ostatnie lata zwiększone nasilenie występowania gąsienic zwójkówek notowane było w sierpniu i wrześniu, gdy dojrzewały jabłka. W zależności od lokalizacji sadu obserwowano także odmienne uszkodzenia jabłek świadczące o tym, że dokonały je różne zwójki. Były one charakterystyczne dla wydłubki oczateczki (żerująca do połowy września) lub zwójek: bukóweczki, rdzaweczki lub siatkóweczki, które mogą żerować do początku września. Rozwój i aktywność tych szkodników jest ściśle skorelowana z warunkami pogodowymi panującymi w sezonie, a te ostatnie charakteryzowały się upalną i suchą pogodą w sierpniu i wrześniu, co sprzyjało bytowaniu tych szkodników. W 2013 r. chłodny maj i czerwiec utrudniały zarówno ich rozwój, jak i wyznaczenie terminu do zwalczania pierwszego pokolenia. Warunki pogodowe w pełni lata zapewniły im natomiast dobre bytowanie. Mało skuteczne ograniczenie zwójkówek liściowych na początku sezonu sprawiło, że w kolejnych miesiącach szkodniki te licznie wystąpiły.

    Ocena zagrożenia

    Aby móc ocenić zagrożenie ze strony różnych zwójkówek liściowych, konieczne jest posiadanie w sadzie pułapek feromonowych (fot. 2 na
    str. 3) z odpowiednimi dyspenserami dla każdego gatunku. Monitoring odłowów samców w pułapkach daje obraz wielkości zagrożenia, natomiast lustracje umożliwiają ocenę uszkodzeń. W wypadku tych szkodników lustracje nie wystarczą, aby skutecznie chronić sad przed nimi. Pułapki feromonowe należy rozwiesić po kwitnieniu drzew, gdyż w tym czasie w sadzie pojawiają się motyle.

    Ocena odłowów motyli w pułapkach

    W pułapkach feromonowych odławiają się samce poszczególnych zwójek, gdyż dyspensery zawierają żeński feromon. Aby sprawnie ocenić zagrożenie ze strony każdego z gatunków warto przed rozpoczęciem monitoringu szkodników przygotować tabelkę z wpisanymi gatunkami zwójkówek i rubrykami do uzupełnienia daty oraz liczby odłowionych motyli (tabela). Owady złapane w pułapce (fot. 3) najłatwiej jest policzyć ściągając je pęsetą. W ten sposób przy następnej ocenie złowi się ich tyle, ile będzie należało zdjąć, co ułatwi liczenie faktycznie odłowionych samców. Za każdym razem liczbę zdjętych motyli należy odnotować w rubryce dla danego gatunku i pod określoną datą. Po pewnym czasie łatwo wyłoni się okres masowych lotów motyli i będzie można podjąć decyzję o zwalczaniu chemicznym w tym terminie lub za kilka dni, gdy jaja będą znajdować się w fazie „czarnej główki”. Taka obserwacja ułatwi także wybór odpowiedniego dla danego terminu preparatu. Jest to ciekawe doświadczenie, gdyż nie tak łatwo po gąsienicach rozpoznać gatunek szkodnika. Zwójkówki to motyle nocne, których w dzień praktycznie nie widać, gdyż są ukryte w koronie drzew lub w murawie. Nocą, podczas wykonywania zabiegów widać je w światłach reflektorów ciągnika, ale także wtedy nie jest łatwo określić gatunek. Pułapki feromonowe są zatem dobrym rozwiązaniem ułatwiającym identyfikację gatunków (fot. 4) oraz wyznaczanie odpowiedniego terminu zwalczania każdego z nich.

    Zwalczanie w okresie wzrostu zawiązków

    Aby wiosną następnego roku nie było dużego zagrożenia ze strony zwójkówek liściowych konieczne jest takie prowadzenie ochrony chemicznej w pełni sezonu, aby jak najmniej szkodników przezimowało. Do zwalczania zwójkówek liściowych w sadach jabłoniowych zarejestrowane są takie same preparaty jak dla owocówki jabłkóweczki. W okresie masowego lotu motyli i składania jaj II pokolenia zarejestrowane są Affirm 095 SG, Coragen 200 SC, Reldan 225 EC (maksymalnie do czasu, gdy owoce osiągną 50% wielkości), Rumo 30 WG, Runner 240 SC, SpinTor 240 SC. Wybierając preparat do zabiegów w sierpniu należy brać pod uwagę karencję. Najkrótszą (3 dni) ma Affirm 095 SG, 7-dniową mają Rumo 30 WG, SpinTor 240 SC i Steward 30 WG, 14-dniową ma Runner 240 SC, a aż 21-dniową Reldan 225 EC. Bywa, że równocześnie z owocówką jabłkóweczką ogranicza się liczebność zwójkówek. Najbardziej zbliżony cykl rozwojowy do cyklu owocówki jabłkóweczki ma zwójka siatkóweczka.

    Sadownicy zazwyczaj skupiają się na zwalczaniu owocówki jabłkóweczki, ponieważ ona bezpośrednio uszkadza owoce. Zwójkówki są w tym działaniu traktowane niejako „przy okazji”. W ostatnich sezonach takie podejście spowodowało (dzięki sprzyjającym warunkom pogodowym) liczne wystąpienie tych szkodników jesienią i wiosną następnego roku.

    fot. 1–4 A. Łukawska