Artykuły 2011 | Sad24.pl

Artykuły 2011 | Sad24.pl https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011 Plonowanie w 2011 roku https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/plonowanie-w-2011-roku-2637221 Sezon wegetacyjny 2011 w sadach, wbrew pozorom i opiniom nie jest łatwy. Problemy zaczęły się oczywiście od uszkodzeń mrozowych po zimie 2010/2011. Przemarznięte młode sady oraz uszkodzone pąki kwiatowe i ich podstawy nie napawały optymizmem. Dodatkowo w miejscach, gdzie sady były zalane bądź podtopione w 2010 roku lub po prostu miały nadmiar wilgoci obserwuje się duże ubytki w drzewostanie, porażenie przez raka oraz zgorzel.

Wielu sadowników poważnie potraktowało te informacje i zasilało sady od początku wegetacji. Z pewnością istotne jest zasilanie dolistne, szczególnie tam gdzie uszkodzone są korzenie i ograniczone jest pobieranie składników pokarmowych. Pamiętajmy jednak, że nic nie zastąpi racjonalnego nawożenia doglebowego, zwłaszcza takimi pierwiastkami jak azot, potas oraz magnez. Po słabym plonowaniu w ubiegłym sezonie, jabłonie zawiązały dużo, dobrej jakości pąków kwiatowych. Szczególnie takie odmiany jak ‘Šampion’, ‘Golden Delicious’, ‘Gala’, ‘Lobo’ kwitły bardzo obficie. Niestety na początku maja, gwałtowne ochłodzenie, zaburzyło tą sytuację i – w zależności od regionu Polski – część sadów ucierpiała z tego powodu. Największe uszkodzenia wyrządziły przymrozki (fot. 1, 2), sięgające lokalnie -10°C w województwie Kujawsko-Pomorskim. W rejonie centralnej i południowej Polski przymrozki nie były tak dotkliwe (do -4°C) i wydawało się, że plony będą dobre… W dniu, w którym pisałem ten artykuł (23 maja) nie można było jeszcze jednoznacznie ocenić sytuacji dotyczącej tegorocznego plonowania – przed nami wciąż był „opad czerwcowy”. Jedno natomiast jest pewne – w tym roku zbiory nie będą rekordowe. W rejonie centralnej Polski, gdzie produkuje się najwięcej owoców, odmiany takie jak ‘Ligol’, grupa Jonagoldów, ‘Lobo’, ‘Cortland’ bardzo słabo zawiązały owoce i na drzewach znajdują się tylko pojedyncze zawiązki (fot. 4, 5). Oczywiście zróżnicowanie jest duże (fot. 6) w zależności od terminu kwitnienia danej odmiany na danym stanowisku, kondycji drzew, podkładki skarlającej lub nawożenia. Są i wyjątki – sady, w których nawet te odmiany wymagały przerzedzania zawiązków... Wielu sadowników zadaje sobie pytanie: czym jest spowodowana taka sytuacja? Z pewnością wpłynęło na to kilka czynników:

uszkodzona zimą podstawa pąków kwiatowych,
brak owadów zapylających podczas kwitnienia (w sadach, w których na okres kwitnienia wstawia się ule z pszczołami zawiązanie jest lepsze),
duże kwatery bez zapylaczy (dotyczy odmian, które ich wymagają),
złe zaopatrzenie roślin w azot.

Na początku sezonu, firma Agrosimex wykonała szereg analiz gleby na zawartość przyswajalnego azotu azotanowego. Okazało się, że zawartości tego najważniejszego makroskładnika kształtowały się na minimalnym poziomie kilku kilogramów na hektar, a wręcz bliskie były zeru. Wielu sadowników, z obawy o nadmierny wzrost wegetatywny drzew nawozi swoje sady azotem bardzo „ostrożnie”. Jak więc oczekiwać od intensywnych sadów karłowych, dobrego zawiązania owoców i utrzymania ich, gdy wysialiśmy N (w przeliczeniu na czysty składnik) w ilości kilkunastu kg/ha…? Nieco lepiej sytuacja wygląda w sadach gruszowych. Wcześniej niż jabłonie kwitnące grusze, w momencie przymrozków oraz przy niesprzyjającej pogodzie, miały już przeważnie zawiązane owoce. Dzięki temu, w większości sadów gruszowych plony są na zadowalającym poziomie, chociaż część owoców jest ordzawiona lub zdeformowana (fot. 7, 8). W przypadku jabłoni i grusz, w okresie kwitnienia wielu sadowników stosowało produkty giberelinowe np. Gibb Plus 11 SL w celu lepszego zawiązania owoców. W tych sadach jest ono rzeczywiście dużo lepsze, a opad zawiązków jest mniejszy niż w sadach nietraktowanych tymi hormonami. Najgorsza sytuacja dotyczy sadów jednak z gatunkami pestkowymi – szczególnie czereśniami (fot. 9) i wiśniami. Przymrozki uszkodziły część kwiatów na odmianach ‘Kordia’ i ‘Łutówka’ (fot. 10, 11), a pozostała część nie została zapylona. W związku z tym słabe plony obserwuje się na odmianach obcopylnych czereśni (‘Kordia’ i ‘Regina’) oraz na ‘Łutówce’. Dodatkowym czynnikiem, który ograniczył zawiązanie jest porażenie rakiem bakteryjnym (fot. 12). Po ubiegłym sezonie, można już mówić o epidemii tej choroby w sadach pestkowych. W takiej sytuacji wystarczył opad deszczu lub przymrozek w okresie kwitnienia, aby sady te uległy porażeniu. Miejmy nadzieję, że kolejne letnie miesiące nie przyniosą żadnych niemiłych niespodzianek w naszych sadach, a średnie plony w sezonie 2011 będą się kształtowały na „zadowalającym” poziomie. fot. 1-10, 12 R. Binkiewicz, fot. 11 W. Górka ]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 11:06:57 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/plonowanie-w-2011-roku-2637221 false Jak ograniczyć występowanie oparzelizny powierzchniowej? https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/jak-ograniczyc-wystepowanie-oparzelizny-powierzchniowej-2637220 Straty podczas przechowywania owoców mogą mieć zarówno charakter jakościowy, jak i ilościowy. W dużym uproszczeniu straty jakościowe związane są z procesami dojrzewania owoców, a ilościowe powodowane są przede wszystkim przez choroby grzybowe i fizjologiczne oraz transpirację. Do chorób fizjologicznych najczęściej występujących podczas przechowywania jabłek i gruszek należy zaliczyć: oparzeliznę powierzchniową, zbrązowienia wewnętrzne oraz rozpady. Do tej grupy chorób należą również uszkodzenia związane z niewłaściwymi warunkami przechowywania, powodującymi zaburzenia procesów fizjologicznych w owocach i w konsekwencji zwiększenie strat.

Oparzelizna powierzchniowa – symptomy

Jak wskazuje nazwa choroby zmiany obejmują zazwyczaj tylko powierzchnię owocu (fot. 1). Pojawiają się zwykle po kilku miesiącach przechowywania w postaci nieregularnych, rozmytych brązowych plam, widocznych zwłaszcza na niewybarwionej skórce (fot. 2). Po przeniesieniu owoców do pomieszczeń o temperaturze pokojowej, obserwuje się szybki rozwój choroby i plamy obejmują niemal całą powierzchnię owocu (fot. 3). W przypadku bardzo rozległych zmian, niekiedy uszkodzeniu ulega również miąższ znajdujący się bezpośrednio pod skórką. W czasie dłuższego przechowywania (wskutek transpiracji) porażona skórka może być lekko zapadnięta (fot. 4).

Przyczyny powstawania

Wystąpienie oparzelizny powierzchniowej związane jest z obecnością produktów utleniania α-farnezenu, naturalnego lotnego składnika produkowanego przez jabłka. Dotychczas nie poznano jednak dokładnego mechanizmu rozwoju choroby. Wiadomo, że jej wystąpienie jest silnie związane z podatnością poszczególnych odmian. ‘Bancroft’, ‘Cortland’, ‘Freedom’ ‘Free Redstar’, ‘Idared’, ‘McIntosh’, ‘Melrose’, ‘Melfree’, czy ‘Novamac’ to przykłady odmian, na owocach których znacznie częściej niż na innych odnajdujemy charakterystyczne plamy. Należy jednak pamiętać, że podatność odmian na chorobę może być zmienna w poszczególnych sezonach i sadach oraz może zależeć od zastosowanej agrotechniki i warunków pozbiorczych. Czynniki przedzbiorcze zwiększające ryzyko wystąpienia oparzelizny powierzchniowej:

gorąca i sucha pogoda w ciągu ostatnich kilku tygodni przed zbiorem owoców,
intensywne nawadnianie drzew,
wysoka zawartość azotu i/lub niska zawartość wapnia w owocach,
zbyt wczesny zbiór (niedojrzałe owoce).

Do czynników pozbiorczych sprzyjających wystąpieniu choroby należą:

opóźnione schłodzenie jabłek,
przechowywanie ich w zbyt wysokiej temperaturze,
niewystarczająca cyrkulacja/wentylacja w komorze
zbyt wysoka wilgotność względna powietrza,
nadmierne przedłużanie okresu przechowywania owoców dodatkowo zwiększa ryzyko wystąpienia choroby.

Zapobieganie

Pomimo, że od dziesięcioleci trwają badania związane z ograniczeniem strat powodowanych przez oparzeliznę powierzchniową, dotychczas nie ma skutecznej metody pozwalającej na jej całkowite wyeliminowanie. Przeciwdziałanie czynnikom przedzbiorczym jest bardzo ograniczone. Zatem, w dużej mierze zapobieganie chorobie polega na ograniczeniu powyżej wymienionych czynników pozbiorczych sprzyjających jej wystąpieniu. Dobrą praktyką ograniczającą straty jest okresowe wyjmowanie próbek owoców z chłodni i umieszczanie ich w temperaturze pokojowej. Pojawienie się po kilku dniach objawów oparzelizny jest sygnałem do jak najszybszego zakończenia przechowywania owoców. Pobieranie próbek powinno się rozpocząć nie później niż po 3-4 miesiącach przechowywania. Należy jednak pamiętać, że brak symptomów choroby w pierwszych terminach „próbkowania” nie oznacza braku zagrożenia chorobą w danym sezonie przechowalniczym. Pomimo, że zastosowanie kontrolowanej atmosfery znacznie opóźnia i ogranicza rozwój choroby, w wielu przypadkach straty powodowane przez oparzeliznę powierzchniową w tej technologii są nadal bardzo dotkliwe. Poszukuje się zatem innych bardziej skutecznych metod jej ograniczenia. Do najskuteczniejszych metod walki z chorobą należy pozbiorcze stosowanie chemicznych preparatów zawierających dwufenyloaminę lub etoksyquinę, substancji o działaniu przeciwutleniajacym. Obecnie jednak stosowanie obu tych substancji jest znacznie ograniczone. Do niedawna w kilku krajach Europy do pozbiorczego traktowania jabłek i gruszek dopuszczone były preparaty zawierające dwufenyloaminę. Obecnie praktycznie w krajach Unii Europejskiej stosowanie preparatów zawierających dwufenyloaminę jest zabronione (również w Polsce) lub dopuszczone warunkowo. Poszukuje się zatem alternatywnych metod, które pozwolą na ograniczanie rozwoju choroby. Jednym z kierunków jest rozwój nowoczesnych technologii w przechowalnictwie. Należą do nich pozbiorcze traktowanie jabłek preparatem zawierającym 1-metylocyklopropen (1-MCP) oraz technologie przechowywania jabłek w bardzo niskich stężeniach tlenu.

1-MCP

Pozbiorcze traktowanie preparatami zawierającymi 1-MCP to innowacyjna technologia w przechowalnictwie owoców, warzyw oraz roślin ozdobnych mająca swe początki w latach 90. ubiegłego stulecia. Związek ten oddziałuje na procesy związane z produkcją i wrażliwością produktów na etylen poprzez przyłączanie się do receptorów etylenu. Badania naukowe potwierdzają jego wysoką skuteczność w utrzymaniu wysokiej jakości jabłek, śliwek i gruszek podczas przechowywania. W Polsce od 2008 roku można stosować preparat SmartFresh 03 VP (zawierający 1-MCP), który jednak zarejestrowany jest jedynie w przechowalnictwie jabłek. Zgodnie z założeniami technologicznymi, jabłka po zbiorze powinny zostać schłodzone i po maksymalnie 5-6 dniach powinno nastąpić 24 godzinne traktowanie owoców, w szczelnej komorze przechowalniczej, przy użyciu specjalnego generatora. Następnie, po usunięciu z komory urządzenia, owoce można przechowywać zarówno w warunkach normalnej (NA), jak i kontrolowanej atmosfery (KA). Poza utrzymaniem jędrności i kwasowości owoców preparat istotnie opóźnia i ogranicza występowanie oparzelizny powierzchniowej na jabłkach. Efekt traktowania jest znacznie silniejszy podczas przechowywania owoców w KA. W Polsce badania nad wpływem preparatu na jakość jabłek rozpoczęto w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa (obecnie Instytut Ogrodnictwa) na początku XXI wieku. Ich wyniki wskazują, że efektywność ograniczenia oparzelizny powierzchniowej w dużej mierze zależy od stadium dojrzałości owoców podczas zbioru i sezonu wegetacyjnego.

Technologie niskotlenowe

Poszukiwanie alternatywnych metod ograniczenia oparzelizny powierzchniowej przyczyniło się do rozwoju niskotlenowych technologii przechowalniczych. Jeszcze w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia powszechnie uważano, że bezpieczna granica stężenia tlenu w atmosferze przechowalniczej dla jabłek wynosi 1-1,2%. W latach 90. w RPA, USA i Kanadzie powstały pierwsze prace naukowe wskazujące na możliwość zastosowania stresu niskotlenowego w początkowym okresie przechowywania jabłek. Prace te stały się podstawą rozwoju technologii dopuszczających, wskutek oddychania beztlenowego, nagromadzanie się niewielkich ilości etanolu (z reguły nie przekraczających kilkadziesiąt ppm) w miąższu jabłek podczas przechowywania. W zależności od wariantu technologii, stosuje się od jednego do kilku okresów stresu beztlenowego. Kontrola założonych warunków przechowywania przeprowadzana jest poprzez pomiar stężenia etanolu w miąższu jabłek. Stężenie to można mierzyć wykorzystując analizę chromatograficzną lub specjalny zestaw enzymatyczny (fot. 5), wyposażony w jednorazowe elektrody (biosensor) . Również w latach 90. ubiegłego wieku na podstawie wyników badań prowadzonych między innymi przez dr Roberta Prange’a z Kanady została stworzona innowacyjna niskotlenowa technologia przechowywania owoców, wykorzystująca zastosowanie fluorescencji chlorofilu do wykrywania stresu związanego z niskim stężeniem tlenu. W wyniku współpracy z komercyjną firmą powstał system HarvestWatchTM, a technologia została nazwana DCA (Dynamic Controlled Atmosphere), czyli dynamicznie kontrolowana atmosfera. W odróżnieniu od poprzednio opisanych technologii, w przypadku DCA zakłada się przechowywanie jabłek w stężeniu tlenu o około 0,2-0,3% wyższym niż wynoszące dla progu oddychania beztlenowego. W skład systemu wchodzą między innymi sensory (fot. 6) pozwalające na monitorowanie wystąpienia fluorescencji chlorofilu wywołanego stresem beztlenowym. Od 2009 roku badania nad możliwością wykorzystania technologii DCA do przechowywania jabłek prowadzone są również w Pracowni Przechowalnictwa Owoców Instytutu Ogrodnictwa. W opisanych technologiach, obok bardzo niskiego stężenia tlenu, wymagane jest również niskie stężenie dwutlenku węgla – z reguły nieprzekraczające 1%. Dane literaturowe (znacznie obszerniejsze dla DCA) wskazują, że zastosowanie technologii niskotlenowych jest efektywnym sposobem ograniczenia oparzelizny powierzchniowej. Należy jednak pamiętać, że nie jest to sposób na całkowite wyeliminowanie zagrożenia chorobą. fot. 1-6 K. Rutkowski]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 11:04:08 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/jak-ograniczyc-wystepowanie-oparzelizny-powierzchniowej-2637220 false Nowości nie tylko nawozowe z firmy Intermag https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/nowosci-nie-tylko-nawozowe-z-firmy-intermag-2637219 12 maja 2011 w Jerzmanowicach kolo Olkusza przedsiębiorstwo Intermag zorganizowało konferencję prasową, na której przypomniano ofertę firmy oraz zaprezentowano zmiany, jakie w niej zaszły w ostatnim czasie. Intermag działa na rynku polskim już 22 lat (silnie rozwija też obecność za naszą wschodnią granicą), a do produktów firmy znanych sadownikom należą np. biostymulator Tytanit, nawozy o właściwościach ochronnych Alkalin, chelaty nawozowe, płynne nawozy makro- oraz mikroelementowe (Fostar, Wapnowit, Foscalvit, nawozy krystaliczne uniwersalne, magnezowe czy agrochemikalia poprawiające właściwości cieczy użytkowej (Proaqua i Faster). Podczas spotkania Hubert Kardasz, prezes zarządu firmy Intermag, omówił nowości w jej ofercie, zmiany w Dziale Sprzedaży oraz te dotyczące komunikacji marketingowej.

Nowe w ofercie

Formułę CHAAT – unikatowe połączenie aminokwasów egzogennych, witamin, schelatowanych mikroelementów i łatwo przyswajalnego dla roślin tytanu zawierały dotychczas nawozy krystaliczne z serii Plonvit. Od 2011 r. wprowadzono ją także do serii płynnych nawozów Plonvit. Dodatek ten ma poszerzać działanie nawozów o właściwości biostymulujące, czyli uodparniać rośliny na warunki stresowe, poprawiać ich zimotrwałość oraz ułatwiać regenerację uszkodzeń. Płynne jednoelementowe nawozy mikroelementowe z serii Mikrovit mają obecnie wyższą zawartość składników pokarmowych (Fe – 75 g/l, Cu – 80 g/l, Zn – 112 g/l i Mn – 160 g/l) oraz nowy produkt – nawóz krzemowy Mikrovit Si-150. Ma on dostarczać roślinom krzem w formie łatwo przyswajalnej, zwiększać ich odporność na patogeny, wytrzymałość na uszkodzenia mechaniczne oraz zmniejszać podatność na rozwój chorób grzybowych oraz bakteryjnych. Nowością jest też seria płynnych nawozów makroelementowych Makrovit Opty, Nitro, Phospho, Kali o wysokiej koncentracji składników pokarmowych, z dodatkiem aminokwasów i witamin. Nawozy te mają mieć właściwości biostymulujące, charakteryzować się łatwością i szybkością przygotowania cieczy roboczej oraz umożliwiać tworzenie programów nawożenia dostosowanych dla poszczególnych upraw. W 2011 roku ukazała się seria krystalicznych nawozów wieloskładnikowych do fertygacji Hydropon – 4 formulacje NPK z mikroelementami, w pełni rozpuszczalne w wodzie i umożliwiające przygotowanie pożywek dla roślin w każdej fazie wegetacji. Nawozy te zawierają także dodatek tytanu o właściwościach aktywizujących procesy biochemiczne roślin, co ma sprawiać, że rośliny lepiej wykorzystują dostarczane składniki pokarmowe. Woda do przygotowania cieczy użytkowej do dokarmiania dolistnego lub opryskiwania środkami ochrony roślin, w zależności od źródła pochodzenia, różni się składem oraz odczynem pH i może sprawiać trudności związane z tworzeniem się osadów i wysokim napięciem powierzchniowym, a przez to osłabiać skuteczność stosowanych preparatów. Rozwiązaniem problemu może być nowy w ofercie kondycjoner wody Proaqua pH do uzdatniania wody używanej do wszystkich zabiegów agrotechnicznych. Dodatkowo pozwala on uzyskać kwaśny odczynu roztworu roboczego, co zwiększa mieszalność agrochemikaliów i stabilność roztworów roboczych, a tym samym neutralizuje negatywne właściwości twardej wody (taka występuje na 80% terenu Polski). Obniżenie pH cieczy użytkowej znacząco poprawia efektywność działania nawozów dolistnych i środków ochrony roślin. W maju (do początku czerwca) trwała akcja promocyjna, która umożliwiała pokazanie efektów po zastosowaniu preparatu Proaqua pH – zakup kondycjonerów wody premiowano bezpłatnym dodatkiem pasków wskaźnikowych do pomiaru jej twardości. Dwie inne nowości to Acid PK 30:5 – nawóz fosforowo-potasowy, silnie kwaśny o pH <1 oraz Bortytan – płynny nawóz borowy (150 g/l) z dodatkiem tytanu. Pierwszy, oprócz dostarczania składników pokarmowych ma wspierać ochronę roślin przed niektórymi patogenami (nie lubią kwaśnego środowiska), drugi – zapobiegać występowaniu i likwidować skutki niedoborów boru (zawiera też tytan).

Zmiana organizacji sprzedaży i w komunikacji marketingowej

Od tego roku firma Intermag ma 5 przedstawicieli terenowych, którzy zajmują się nie tylko organizacją sprzedaży, ale i pomagają w wyborze optymalnych sposobów nawożenia i doborze produktów. Organizują także pokazy polowe – w tym roku w maju odbyły się 2 takie spotkania sadownicze, a 3 kolejne poświęcone jabłoniom planowano w czerwcu (2.06 w Wierzchowicach, 19.06 w Mieścinie i 20.06 w Pobórce Wielkiej). W kwietniu br. uruchomiono stronę internetową www.intermag.pl, która działa obecnie jak źródło wiedzy o technologiach dokarmiania roślin, zawiera multimedialny katalog produktów z zaawansowanymi opcjami wyszukiwania oraz część interaktywną dla użytkowników. Pojawiły się także firmowe drukowane poradniki (np. „Nawozy HYDROPON w fertygacji roślin” oraz „CHELATY w nawożeniu roślin”), do których wkrótce dołączyć mają „Tabela mieszania nawozów z pestycydami”, „Dolistne dokarmianie upraw rolniczych”, „Dolistne dokarmianie sadów” oraz „Dolistne dokarmianie warzyw”. (WG) fot. 1,2 W. Górka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:58:49 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/nowosci-nie-tylko-nawozowe-z-firmy-intermag-2637219 false O sprzedaży i promocji polskich jabłek https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/o-sprzedazy-i-promocji-polskich-jablek-2637218 Rozmowa z Mirosławem Maliszewskim, posłem na Sejm i prezesem Związku Sadowników Rzeczpospolitej Polskiej. Panie Prezesie, w tym roku polscy sadownicy chyba nie mają większych problemów ze zbytem jabłek. Czy może Pan już ocenić kończący się powoli sezon sprzedaży jabłek? Mirosław Maliszewski: Choć do końca sprzedaży jabłek pozostało jeszcze trochę czasu, to już dziś możemy powiedzieć, że pod względem cenowym cały sezon można zaliczyć do udanych. Oczywiście ocenę tę należy wiązać z rozmiarami produkcji, która zarówno w Polsce, jak i w innych liczących się na rynku krajach nie była wysoka. Spadek plonów w stosunku do średniej wieloletniej był w naszym kraju szczególnie widoczny. W wielu gospodarstwach zbiory były na tyle niskie, że nawet ten znaczący wzrost cen nie poprawił ich dochodowości. Natomiast tam, gdzie plony były na przyzwoitym poziomie, można mówić o dobrym sezonie. Nawet – co jest ostatnio prawdziwą rzadkością – ceny skupu jabłek do przetwórstwa były atrakcyjne. Jeśli zaś chodzi o handel wiosną, uważam, że jest niemal pewne, że to, co jest jeszcze zmagazynowane w chłodniach, sprzedamy po atrakcyjnych cenach. Przy założeniu, rzecz jasna, sukcesywnej sprzedaży, bez oczekiwania na nadzwyczajne „hity” cenowe. Obecnie na wielu rynkach (np. rosyjskim) spotykamy się z barierą cenową zakupu jabłek. Wielu tamtejszych konsumentów nie stać bowiem na zakup drogich jabłek. Stąd m.in. decyzja władz Federacji Rosyjskiej o zniesieniu cła na import tych owoców.

W tym roku Związek Sadowników RP wspólnie z TRSK realizuje pilotażowy projekt pt. „Polskie Jabłka Wysokiej Jakości”. Jaki jest cel tej akcji i jakie korzyści może ona przynieść partycypującym w tym projekcie sadownikom? MM: Projekt ten ma charakter pilotażowy. W zasadniczej części jest on finansowany z Funduszu Promocji Owoców i Warzyw. Celem akcji, która w moim odczuciu powinna być kontynuowana w następnych latach, jest przeciwdziałanie niekorzystnym trendom, które zauważamy na rynku jabłek. Pierwszy z nich pokazuje, że Polacy jedzą coraz mniej jabłek, mimo że cena tych owoców w ciągu kilku ostatnich lat spadła. Przeciętny Polak za przeciętne wynagrodzenie może kupić więcej jabłek niż jeszcze przed 10 laty. Tymczasem kupuje mniej. Drugi pokazuje, że mimo stałego podnoszenia jakości naszych jabłek opinia konsumentów jest przeciwna. Nasi rodacy dokonujący zakupów owoców głównie w sklepach wielkopowierzchniowych narzekają na ich smak i przede wszystkim wygląd. Podobnie jest np. w Rosji, gdzie polskie jabłka mają co prawda opinię zdrowych i smacznych, to jednak uważane są za najwyżej średniej klasy. Ma to swoje odzwierciedlenie w cenie sprzedaży, która lokuje nasze jabłka na wyższej półce cenowej niż lokalne odmiany, a jednocześnie na dużo niższej niż owoce z krajów Zachodniej Europy. Projekt ma więc – z jednej strony – promować spożycie polskich jabłek, z drugiej zaś – stworzyć na rynku nowy system jakości. Zakłada oznakowanie jabłek logo Kings & Apples i przyznawanie specjalnego certyfikatu tym producentom, którzy poddadzą się wymaganiom założonym w projekcie. Jestem przekonany, że w niedalekiej przyszłości za jabłka oznaczone tym logo sadownicy będą uzyskiwali wyższe ceny sprzedaży. Warunkiem jest oczywiście kontynuowanie akcji w latach następnych, włączenie się do projektu sadowników, grup i organizacji producentów i co chyba najważniejsze – przestrzeganie wymagań dotyczących jakości. Wiadomo, że na początku będzie trudno sprostać tym wszystkim obostrzeniom. System trzeba bowiem wypromować, a to kosztuje zarówno dużo pracy, jak i pieniędzy. Jest to chyba pierwsza tego typu akcja, w której uczestniczą duże polskie grupy producenckie. W tym roku nie mają one większych problemów ze sprzedażą jabłek. Kłopoty mają raczej z niedostateczną ilością lub dostępnością tych owoców. Czy mimo to warto w tym sezonie sprzedawać jabłka z nowym logo? MM: Nie możemy zadowalać się jednym, bardzo dobrym i chyba jednak nadzwyczajnym sezonem. Już w nowym sezonie możemy spodziewać się starych, dobrze znanych problemów – oczywiście jeśli będą normalne zbiory jabłek w Europie. Choć rzeczywiście wiosna tego roku nie sprzyja promocji tego projektu, to jednak prawdopodobnie już jesienią zacznie się tradycyjna walka o konsumenta, tak w kraju, jak i za granicą. Aby uzyskać dobre wyniki w handlu, i co ważne – przyzwoite ceny, należy być aktywnym na rynku. Jedną z takich form jest promocja. Cieszy fakt, że uczestnikami programu są grupy producenckie. To właśnie one będą w najbliższych latach kreować politykę sprzedażową. Niemałe środki, które przeznaczono na dofinansowanie ich działalności z budżetu krajowego i unijnego, to, po pierwsze, przywilej, z którego dość powszechnie korzystają, po drugie, także obowiązek dbania o dochody swoich członków. Dziś wiemy, że czasy urzędowego ustalania cen już minęły. Robi to rynek, który można w pewnym stopniu kształtować, np. poprzez pobudzanie potrzeb konsumenta, podnoszenie jego wiedzy i świadomości, wyrabianie nawyków, reklamę danego produktu, informowanie o jego walorach, wprowadzanie systemów jakości, certyfikatów bezpieczeństwa, zdobywanie pozycji rynkowej. Wszystkie te formy aktywności są realizowane u naszych zachodnich konkurentów i dzięki temu nierzadko za taki sam produkt uzyskują oni wyższe niż my ceny. Prowadzenie takich działań jest możliwe tylko we współpracy i przy współuczestnictwie zorganizowanych form gospodarczych – grup i organizacji producentów. Niektóre elementy kształtowania rynku przewidujemy właśnie w programie Polskich Jabłek Wysokiej Jakości. Co z tej akcji może dobrego wynikać dla konsumentów? MM: Nade wszystko dostęp do bezpiecznej żywości. System przewiduje bowiem przyznawanie certyfikatu tym, którzy produkują i sprzedają jabłka, przestrzegając określonych rygorów. W najbliższych latach Unia Europejska, a także np. Rosja dużą uwagę będą przywiązywały do zdrowotnych walorów żywności, szczególnie tej spożywanej bezpośrednio, nieprzetworzonej, w tym jabłek. Należy się więc spodziewać wprowadzania coraz to nowych wymogów. Osoba sprzedająca nasze produkty będzie musiała mieć wiedzę już nie tylko o samym produkcie, lecz także o metodach, w jakich został wytworzony, jak realizowane było nawożenie danej plantacji, a szczególnie jak prowadzona była ochrona przed chorobami i szkodnikami. Musimy mieć tego świadomość. Konsument będzie coraz bardziej wymagający i będzie go w tym wspierać ustanawiane prawo. Jakie widzi Pan szanse realizacji projektu PJWJ w kolejnym sezonie? Czy tak jak planowaliście dzięki ciekawej formie zapakowania i oznaczenia jabłek będą one mogły być bardziej atrakcyjne również dla naszych wschodnich sąsiadów? MM: Projekt bezwzględnie musi być kontynuowany. Jednorazowa akcja nie ma sensu. Dobrze, że powołaliśmy Fundusz Promocji, z którego może on być wspierany w następnych latach. Przypomnę, że nie jest to jedyny program promocji. Obecnie realizowane są także akcje „Owoce w szkole” i „5 razy dziennie owoce i warzywa”. Ponadto pod koniec marca br. złożyliśmy wniosek (koszt 4 mln euro) o dofinansowanie promocji spożycia jabłek w Rosji i na Ukrainie. Chcemy pokazać, że polskie owoce są zdrowe, smaczne i wysokiej jakości. To – naszym zdaniem – zwiększy ich spożycie, sprzedaż, a tym samym spowoduje wzrost cen i dochody uzyskiwane przez sadowników. Dziękujemy za rozmowę K&A fot. M. Maliszewska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:56:14 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/o-sprzedazy-i-promocji-polskich-jablek-2637218 false Owady jedno- i dwudomowe https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/owady-jedno-i-dwudomowe-2637217 Gatunki mszyc, które są groźnymi szkodnikami roślin uprawnych, w tym ogrodniczych, różnią się między sobą pod wieloma względami – wyglądem, wielkością, preferencjami pokarmowymi, a także rozwojem. Na biologię wszystkich decydujący wpływ mają warunki klimatyczne, które zmieniając się, zwłaszcza w ostatnich latach, modyfikują cykl życiowy tych owadów.

Temperatura a rozwój mszyc

Mszyce należą do grupy organizmów najwrażliwszych na zmiany czynników klimatycznych, zwłaszcza temperatury. Jej wahania mają decydujący wpływ na rozwój osobniczy tych owadów należących do rzędu pluskwiaków. Jak wskazują wyniki obserwacji prowadzonych w Instytucie Ochrony Roślin-PIB w Poznaniu (przedstawione podczas tegorocznej 51. Sesji IOR-PIB), m.in. przez dr hab. Marię Buchowską-Ruszkowską nad niektórymi gatunkami mszyc, utrzymująca się przez kilka dni (minimum 72 godziny) temperatura równa 25°C lub wyższa, indukuje zmianę rozwoju holocyklicznego (pełnego, z zapłodnieniem) na anholocykliczny (permanentne dzieworództwo, wydawanie potomstwa bez zapłodnienia). Ponadto długotrwałe upały, a przez to zmiany w jakości pokarmu przyczyniają się do wywołania estywacji (diapauzy letniej, czyli życia utajonego, podczas którego zahamowane są pewne funkcje organizmu i owady przestają być aktywne). Takie termiczne warunki mogą też wpływać na większą śmiertelność populacji mszyc. O tym, jak bardzo temperatura zmienia zachowanie tych owadów, może świadczyć fakt, że podczas długich, ciepłych jesieni (notowanych w ostatnich latach w Polsce) mszyce dwudomowe przestały reagować nawet na skracający się fotoperiod i wciąż żerowały pozostając na żywicielu wtórnym (letnim), zamiast migrować na pierwotnego (zimowego) w celu odbycia kopulacji i złożenia jaj zimujących. Dopiero spadająca temperatura (do 0°C) była sygnałem dla owadów do przemieszczenia się i zapłodnienia, ale najczęściej było już za późno, gdyż śmierć samców nastąpiła wcześniej. Przy -6°C zamierała już znaczna większość osobników. Takie zmiany w zachowaniu mszyc mogą mieć zgubny wpływ na zdrowotność i jakość roślin. Zasiedlone przez te owady rośliny są permanentnie ogładzane, maleje zatem wielkość plonu, który dodatkowo przestaje stanowić wartość handlową. Wydłuża się bowiem okres zakażenia roślin wirusami przenoszonymi przez niektóre gatunki żerujących mszyc. Podczas późnej jesieni nieaktywna jest już fauna pożyteczna zmniejszająca populacje tych szkodników, przez co wymagane są dodatkowe zabiegi środkami syntetycznymi, w czego efekcie dochodzi do skażenia żywności. Aby zatem ograniczyć straty w produkcji roślinnej, bardzo ważna jest znajomość biologii mszyc oraz czynności profilaktyczne prowadzące do zabezpieczenia roślin przed opanowaniem przez te szkodniki.

Osobniki jednodomowe

O tym, że mamy do czynienia z mszycą jednodomową świadczy na ogół jej pojedyncza polska nazwa gatunkowa (np. mszyca jabłoniowa), chociaż bywają odstępstwa od tej reguły. Należy jednak mieć świadomość, że mimo wskazania przez nazwę na roślinę żywicielską, mszyca jabłoniowa może zasiedlać i żerować także na innych gatunkach roślin, np. spokrewnionych. Do pełnego rozwoju – holocyklicznego (rys. 1) wymaga ona jednego gatunku rośliny, na której żeruje i rodzi partenogenetycznie larwy. Ten proces powtarza się w sezonie zazwyczaj kilka razy. Jesienią dochodzi do zapłodnienia samic przez pojawiające się w populacji samce. Następnie samice przystępują do składania na tej roślinie jaj, które zimują lub na jej pozostających w polu zamierających organach, albo w pobliżu. Wiosną z tych jaj wylęgają się larwy dające początek nowym pokoleniom szkodnika. Jak wspomniałam wcześniej, taki regularny proces może zostać zakłócony przez czynniki zewnętrzne, abiotyczne – najczęściej przez temperaturę. Niektóre samice mogą unikać zapłodnienia płciowego (rozwój zmienia się na anholocykliczny). W takiej sytuacji mogą zimować niezapłodnione jaja lub osobniki dorosłe. Zimujące imago może jednak nie przetrwać zimy z powodu zbyt niskiej temperatury otoczenia.

Osobniki dwudomowe

Podwójna nazwa gatunkowa mszycy, np. m. trzmielinowo-burakowa, świadczy o tym, że owad do pełnego rozwoju wymaga dwóch żywicieli (rys. 2), dlatego nazywany jest dwudomowym (syn. dwudomnym). Zimują jaja na żywicielu pierwotnym (zimowym, w wypadku wymienionego gatunku mszycy – na trzmielinie, ale mogą też przetrwać zimę na kalinie, bzie czarnym). Wiosną wylęgają się z nich larwy, które żerują na tym krzewie i dają początek kilku pokoleniom żyjącym jego kosztem. Z czasem w koloniach pojawiają się uskrzydlone osobniki, które przelatują na żywiciela wtórnego (letniego, w wypadku wymienionego gatunku mszycy jest to burak lub chwasty z rodziny komosowatych, także ostrożeń). Na tej roślinie kontynuowany jest cykl rozwojowy, pojawiają się w efekcie partenokarpii (dzieworództwa) samice kilku kolejnych pokoleń. Jesienią uskrzydlone osobniki powracają na żywiciela pierwotnego. Dochodzi do zapłodnienia, w czego efekcie samice składają zapłodnione jaja na korze pędów, najczęściej w okolicach pąków. Po przezimowaniu z tych jaj wylęgają się wiosną larwy. Regularność tego procesu może zostać zachwiana na skutek wysokiej temperatury. Samice pozostają na żywicielu wtórnym żerując najdłużej, jak to tylko możliwe. Późny przelot na żywiciela wtórnego, gdy nie ma już żywych samców, skutkuje nieodbyciem aktu płciowego. Z zimujących niezapłodnionych jaj wylęgają się na wiosnę tylko samice. Czasami próbę przetrwania zimy podejmują samice, ale ich śmiertelność w efekcie obniżenia temperatury otoczenia poniżej -10°C może być bardzo duża.

Profilaktyka

Wiedza na temat biologii owadów szkodliwych dla roślin uprawnych i znajomość ich preferencji pokarmowych, daje szansę na skuteczne zabezpieczenie upraw przed danym szkodnikiem. Dość łatwe jest to w wypadku działań profilaktycznych przeciwko mszycom dwudomowym. Likwidacja jednego z żywicieli z sąsiedztwa drugiego, który jest rośliną uprawną powoduje zaburzenie cyklu życiowego mszycy, co może doprowadzić do wyniszczenia jej populacji. Osobniki danego szkodnika można także zlikwidować poprzez opryskiwanie zoocydami opanowanego żywiciela, który nie jest rośliną uprawną. Likwiduje się w ten sposób populację szkodnika zanim opanuje on roślinę uprawną. Należy też pamiętać, że długotrwały wzrost temperatury powyżej 25°C wywołuje u mszyc diapauzę, dlatego zabiegi ochronne w tym okresie nie są ekonomicznie uzsadanione. rys. 1, 2 Dorota Bobulska fot. 1 K. Kupczak, fot. 2 W. Górka.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:53:25 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/owady-jedno-i-dwudomowe-2637217 false Na bazie morskich alg https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/na-bazie-morskich-alg-2637216 Algi, glony, wodorosty… to różne określenia grupy organizmów, będących głównym producentem materii organicznej w zbiornikach wodnych, morskich i śródlądowych. Algi morskie charakteryzują się wyjątkowymi zdolnościami do intensywnego rozwoju, często w bardzo niesprzyjających warunkach, np. w strefie przybrzeżnej, gdzie narażone są na działanie fal oraz pozostawanie przez dłuższy czas poza środowiskiem wodnym podczas odpływów. Dlaczego więc tak dobrze sobie radzą, szybko regenerują uszkodzenia i zasiedlają nowe obszary? Wraz z poszukiwaniem odpowiedzi na to pytanie, rozpoczęło się też wykorzystywanie alg lub uzyskiwanych z nich produktów do wytwarzania nawozów dla rolnictwa i ogrodnictwa, a ostatnio także „szczepionek”, wzmacniających naturalną odporność roślin uprawnych na choroby. Jedną z firm, która produkuje preparaty na bazie alg jest francuskie przedsiębiorstwo Goëmar, reprezentowane na polskim rynku przez firmę Arysta LifeScience. W lutym br. grupa polskich dziennikarzy miała okazje odwiedzić laboratoria oraz zakład produkcyjny firmy Goëmar we francuskiej Bretanii.

Przedsiębiorstwo Goëmar z siedzibą w Saint Malo działa we Francji od 1974 roku. Jego podstawową działalnością jest przetwarzanie pozyskiwanych u wybrzeży Bretanii alg morskich, dawniej dla celów kosmetycznych i rolniczych, obecnie – już wyłącznie tych drugich. W nowo wybudowanym zakładzie w Saint Malo algi przetwarzane są na nawozy, a w laboratorium z Saint-Pol de Léhon zespół pracowników pod kierownictwem Adeline Bordier kontynuuje badania nad możliwościami wykorzystania preparatów z alg w uprawie roślin.

Surowce

Do produkcji wykorzystywany jest przede wszystkim gatunek algi – Ascophyllum nodosum, powszechnie występujący w regionie Bretanii. Ten brązowej barwy wodorost tworzy pojedyncze pęcherze w długim, spłaszczonym „rzemieniu”, przypominającym liście. Większość „liści” wyrasta z podstawy – kiedy jeden zostanie uszkodzony, roślina regeneruje nowe z podstawy. W Bretanii glony te rozwijają się przyczepione do skał w strefie pływów morskich, stąd ich zbioru nie da się zmechanizować i musi być wykonywany ręcznie. Glony mogą pozyskiwać (sezon trwa od marca do listopada) wyłącznie licencjonowani zbieracze, tzw. goemoniers (fot. 1), którzy odcinają je na wysokości 5-15 cm od podstawy, żeby mogły odrosnąć. Na to samo miejsce zbioru można ponownie wrócić dopiero po 4-5 latach. Ścięte glony pakuje się w siatki z pływakami, które następnie zbierane są z morza przez płaskodenne łodzie (fot. 2). Ważny jest czas, gdyż aby zapobiec utracie cennych składników, glony muszą dotrzeć do fabryki, najpóźniej w ciągu 24 godzin.

Przetwarzanie

Rocznie fabryka firmy Goëmar zużywała dotąd około 500 ton świeżych alg, z których powstawało 3-4 mln litrów gotowych produktów. Nowo wybudowany zakład ma docelowo przetwarzać do 1000 ton alg rocznie. Dostarczane do fabryki glony są kontrolowane w celu sprawdzenia jakości, a następnie płukane wodą pod ciśnieniem, aby usunąć morskie zanieczyszczenia. Proces produkcyjny zaczyna się od rozdrobnienia glonów, co ważne bez użycia jakichkolwiek dodatków chemicznych ani wysokiej temperatury, które mogłyby zniszczyć cenne naturalne składniki. Stopniowe rozdrabnianie prowadzi do uzyskania zielonkawej emulsji, tzw. homogenatu (fot. 3), w którym pojedyncze komórki glonów zostały zniszczone w celu wydobycia ich cennej zawartości. Homogenat poddaje się dalszej filtracji mechanicznej, aby oddzielić z niego frakcje nieprzydatne, np. celulozę. Produktem filtracji jest tzw. filtrat – półprzezroczysty, żołtawozielonkawy płyn (fot. 3), który jest podstawą do produkcji nawozów. Ta ostatnia polega na wzbogaceniu filtratu w różne związki i substancje aktywne (selekcjonowane pod względem potrzeb specyficznych grup roślin uprawnych), a następnie odpowiednim rozcieńczeniu i konfekcjonowaniu w opakowania (fot. 4), które trafiają do rolników, producentów owoców, warzyw i roślin ozdobnych w 45 krajach świata. W nowym zakładzie powstała też linia produkcyjna do wytwarzania preparatu wspomagającego odporność roślin na choroby, często określanego mianem naturalnej szczepionki (we Francji zarejestrowanej pod nazwą Iodus 2, w innych krajach – Vacciplant; w Polsce ten produkt nie jest na razie zarejestrowany). Ten preparat wytwarzany jest z algi o nazwie listownica palczasta (Laminaria digitata), a proces produkcji jest niezmiernie skomplikowany, gdyż chodzi w nim o odzyskanie z glonów tylko jednej cennej substancji – laminaryny (z 600 kg świeżych glonów otrzymuje się zaledwie 30 kg gotowego produktu).

Jak działają produkty z glonów?

Fizjoaktywatory. Wieloletnia współpraca firmy Goëmar z francuskimi instytutami naukowymi (np. INRA – Narodowy Instytut Badań Rolniczych, uniwersytety w Rennes, Bordeaux i Marsylii) potwierdziła pozytywny wpływ filtratów z Ascophyllum nodosum na wzrost i plonowanie roślin. Tę grupę produktów określono mianem fizjoaktywatorów opartych na technologii PAT (Physio ActivatorTM Technology), gdyż pobudzają one wzrost i rozwój roślin. Polscy sadownicy znali do ubiegłego roku Goëmar BM 86, obecnie mają do wyboru jeszcze 4 inne, przeznaczone dla sadów oraz upraw krzewów owocowych i truskawek. Mechanizm działania fizjoaktywatorów opartych na technologii PAT wynika z ich równoległego wpływu na kilka procesów:

aktywacji odżywiania mineralnego roślin poprzez stymulację aktywności enzymów odgrywających kluczową rolę w pobieraniu składników pokarmowych (m.in. reduktazy azotanowej i fosfataz);
aktywacji fotosyntezy poprzez wzrost aktywności chlorofilu i jego zawartości w liściach;
aktywacji przyrostu biomasy roślin (zarówno części nadziemnej, jak i systemu korzeniowego) i w efekcie ich lepszego odżywienia mineralnego (m.in. w N, P, K, Mg, Mn i Fe) oraz zwiększenia wydajności fotosyntezy;
aktywacji kwitnienia i wiązania owoców poprzez stymulację syntezy poliamin, związków odpowiedzialnych za obfite kwitnienie, efektywne zapłodnienie oraz wiązanie owoców. Wyższe stężenie poliamin stymuluje także zwiększenie podziałów komórkowych, co prowadzi do wzrostu ich liczby i w efekcie – masy owoców.

Adeline Bordier (fot. 5) z laboratorium w Saint-Pol de Léhon tłumaczyła, że działanie fizjoaktywatorów nie jest w praktyce efektem prostego dostarczenia wraz z filtratem z glonów makro- i mikroelementów, ale wynika z lepszego pobierania tych składników z podłoża. Potwierdziły to zresztą doświadczenia na roślinach uprawianych w podłożach inertnych (pozbawionych składników pokarmowych), w których – mimo zastosowania produktów z alg – zawartość składników pokarmowych w tkankach roślinnych wcale nie zwiększała się. Preparaty stymulujące odporność na patogeny. Na świecie wciąż poszukuje się metod produkcji, które nie stwarzałyby zagrożenia dla środowiska naturalnego. W rozwiązywaniu problemów ochrony roślin takim rozwiązaniem mogą być preparaty uzyskiwane z naturalnych składników. Jednym z nich jest dostępny w kilku krajach Unii Europejskiej (m.in. w Belgii, Francji, Wielkiej Brytanii), w Szwajcarii i Maroku, a od 2010 r. także w Stanach Zjednoczonych biostymulator Vacciplant (we Francji oferowany pod nazwą Iodus 2 CS), produkowany na bazie wyciągu z listownicy palczastej (Laminaria digitata). Ze względu na naturalne pochodzenie, Vacciplant ma nie stwarzać zagrożeń toksykologicznych i stymulować mechanizmy odpornościowe roślin, działając na zasadzie „szczepionki” zabezpieczającej roślinę przed infekcją chorób. Podczas ataku patogen wytwarza substancje uszkadzające ściany komórkowe rośliny (np. oligoglukany). Wszystkie szkodliwe substancje wytwarzane podczas ataku przez grzyby noszą ogólną nazwę elicytorów, czyli czynników stresowych stymulujących odpowiedź obronną roślin. Odpowiedzią rośliny na atak patogena i działanie elicytorów jest wytwarzanie przez kolejne komórki sygnału do obrony, która objawia się m.in.: lignifikacją ścian komórkowych oraz produkcją związków toksycznych dla czynnika chorobotwórczego (np. fitoaleksyn, związków fenolowych). Vacciplant działa więc jak elicytor, czyli udaje działanie substancji wytwarzanej podczas ataku patogena. W krajach, w których został zarejestrowany jest wykorzystywany, m.in., jako środek zapobiegawczy przed infekcjami mączniaka prawdziwego na plantacjach truskawek oraz przed zarazą ogniową w sadach z gatunkami ziarnkowymi owoców. Tylko w 2008 roku we Francji, Vacciplant został użyty na ponad 1500 ha sadów. W tym kraju zarejestrowany jest także biostymulator Iodus 2 Céréales, przeznaczony do zapobiegania chorobom grzybowym. fot. 1, 2 Goëmar, 3-5 W. Górka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:51:00 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/na-bazie-morskich-alg-2637216 false Sprzedaż owoców online https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/sprzedaz-owocow-online-2637215 Już od najbliższej jesieni sadownicy oraz dystrybutorzy owoców będą mogli sprzedawać jabłka i gruszki za pośrednictwem holenderskiej internetowej platformy handlowej www.service2fruit.com. Na tej stronie internetowej producenci i handlowcy będą mieli możliwość zaoferowania partii owoców na sprzedaż, zaś kupujący – nabycia owoców lub złożenia zamówienia na ich konkretną partię. Service2Fruit połączy sektor producentów owoców z handlem, a jabłka i gruszki sprzedawane będą bez ograniczeń oraz po cenach na poziomie rynkowym. Zamierzeniem jest, aby platforma Service2Fruit została uruchomiona we wrześniu br.

Wystarczy sobie wyobrazić holenderskiego, belgijskiego czy włoskiego handlowca lub eksportera szukającego dużej partii ‘Konferencji’ lub polskiego importera, który chce kupić ‘Jonagolda’ albo niemieckiego sadownika zainteresowanego odmianą ‘Braeburn’ (np. dla zaopatrzenia swoich 3 sklepów z owocami). Zainteresowany kupujący odwiedza stronę internetową www.service2fruit.com i korzysta z różnorodności oferowanego tam asortymentu. Widzi jakie owoce, spełniające jego kryteria, są oferowane przez handlowców z Holandii, Belgii, Hiszpanii czy Włoch. Potencjalny kupujący akceptuje cenę lub negocjuje ją i składa zamówienie. Określa także typ opakowań, w jakich chce otrzymać jabłka lub gruszki. Kupujący we własnym zakresie organizuje transport towaru lub korzysta z usług przewoźnika, który oferuje swoją pomoc także w ramach platformy Service2Fruit.

Odległa przyszłość?

Czy to naprawdę jest możliwe? Czy jest to tylko odległa przyszłość? Już od tej jesieni rzeczywiście będzie można sprzedawać jabłka, gruszki i prawdopodobnie inne owoce przez handlową platformę internetową www.service2fruit.com. W jej ramach będą także świadczone dodatkowe usługi niezbędne do realizacji zakupów. Kupujący będzie mógł poprzez Service2Fruit zamówić konkretną odmianę czy partię owoców. Sadownicy oraz dystrybutorzy owoców mogą z kolei wyrazić chęć realizacji takiego zamówienia. Taka, w dużym uproszczeniu, jest właśnie istota funkcjonowania platformy Service2Fruit.

Metoda pracy

Sprzedający mogą oferować partię jabłek lub gruszek na www.service2fruit.com. Każda partia musi być oznaczona i musi zawierać kompletne informacje na temat owoców. Konieczne jest więc zamieszczenie fotografii (partii owoców) oraz danych dotyczących między innymi wielkości owoców, ich koloru, jędrności, sposobu przechowywania, certyfikatów, harmonogramu zabiegów dotyczących ochrony i nawożenia. W razie potrzeby niezależny dostawca usług serwisowych może przeprowadzić kontrolę danej partii i sporządzić sprawozdanie. Sprzedający przedstawia także swoją cenę dla każdej partii owoców. Kupujący może ją zaakceptować i złożyć zamówienie lub negocjować. Podawana przez producenta wartość jest ceną produktu bez kosztów dodatkowych usług (np. pakowania, transportu). Jeśli kupujący chce, aby jabłka lub gruszki były pakowane, etykietowane lub transportowane, może kupić dodatkowe usługi świadczone poprzez dostawców usług powiązanych z serwisem Service2Fruit.

Rynkowy poziom cen

Na rynku internetowym wszystkie ceny są widoczne zarówno dla dostawców owoców, jak i dla kupujących. Ceny są odzwierciedleniem rzeczywistej podaży i popytu. W związku z tym zmieniają się one od momentu rozpoczęcia aukcji aż do jej zamknięcia. „Internetowa platforma handlowa jest idealnym instrumentem handlu owocami. Aczkolwiek samo internetowe miejsce handlowe jest niewystarczające” – twierdzi Walter Willems. Willems jest jednym z inicjatorów powstania tej platformy handlowej. Wcześniej pracował dla firmy, która opracowuje, prowadzi i utrzymuje usługi płatnicze sklepów internetowych. Klientami firmy, w której pracował Willems jest wiele internetowych sklepów i rynków online włączając Microsoft, PayPal, Apple, Dell, Sony oraz Nike. O sposobie obecnej sprzedaży owoców Willems dowiedział się od sąsiada, dużego, holenderskiego sadownika i handlowca. Człowiek ten skarżył się na to, że sadownik za swój produkt często otrzymuje cenę, która wcale nie jest skorelowana z rzeczywistym popytem i podażą. Willems jest przekonany, że internetowa platforma handlowa będzie idealnym rozwiązaniem sprzedaży owoców, pod warunkiem, że będzie świadczyć także usługi powiązane z handlem. Świadczenie usług dodatkowych, a powiązanych ze sprzedażą jest czynnikiem decydującym o sukcesie internetowej platformy handlowej. „Nie ma żadnego problemu z budowaniem internetowej platformy handlowej, gdzie sadownicy i sprzedawcy mogą oferować swoje produkty, a kupujący nabywać. Sztuką jest zaoferowanie serwisu specjalizującego się w specyfice sektora owocowego oraz handlu owocami. Obecnie tworzymy dokładny wykaz pozycji powiązanych z handlem owocami. Kolejnym krokiem będzie rozwinięcie i popularyzacja oprogramowania dla internetowej platformy handlowej” mówi Willems.

Większy rynek sprzedaży

Service2Fruit będzie teraz nowym partnerem w handlu. Poprzez dostarczanie różnych usług dla stron biorących udział w handlu owocami, ułatwia istnienie partnerom handlowym i usługodawcom” podkreśla Willems. Główną zaleta Service2Fruit jest to, że pozwoli sadownikom i dystrybutorom owoców zdobyć dużo większą grupę kupujących niż było to możliwe dotychczas. Każdy sprzedający i kupujący będzie miał dostęp do wszystkich owoców oferowanych przez wszystkich partycypujących dostawców i to siedząc przy swoim komputerze. Co więcej, koncern Service2Fruit nie jest tylko dla holenderskich czy belgijskich kupujących, obejmuje on także handlowców i kupujących z całej Europy, a nawet świata. Service2Fruit umożliwia międzynarodowy handel owocami w dużo prostszy sposób niż obecnie. Sukces tej platformy handlowej tkwi w handlu międzynarodowym. Z taką strukturą sprzedaży dostawcy maja dużo większy rynek zbytu niż obecnie.

Planowanie kolejnych kroków

W internecie (online) struktura Service2Fruit jest już kompletna i gotowa. Teraz nadszedł czas na rozważenie niektórych aspektów związanych z jej funkcjonowaniem. Dla przykładu: jak długo oferowana partia owoców pozostaje w dobrej kondycji i nie traci na jakości, jak można negocjować cenę produktu, jak można gwarantować i sprawdzać jakość partii oferowanych owoców? Do usprawnienia i kierowania procesami handlowymi mianowane zostaną osoby z dużym doświadczeniem w międzynarodowym handlu owocami. Będą oni także pełnić funkcję doradców zarówno dla kupujących, jak i dla sprzedających oraz będą wskazywać aktualne tematy w rozwoju rynku handlu owocami. Aż do jesieni 2011 r. Service2Fruit w bliskiej współpracy ze Stowarzyszeniem Plantatorów ‘Konferencji’ (Telersvereniging Conference – TVC) chce uruchomić szlak (ścieżkę internetową) z tą odmianą. Z końcem 2011 r. Service2Fruit dla holenderskiego rynku musi być w pełni dostępny i w pełni operatywny. Natomiast kolejne lata wiążą się z międzynarodową ekspansją tego serwisu internetowego. Do 2012 r. Service2Fruit planuje skupić się na rynku europejskim. Kolejno ekspansja powinna przenieść się na rynek azjatycki oraz rynki Ameryki Północnej i Łacińskiej.

Niepowodzenie

Willems zdaje sobie sprawę, że idea handlu owocami przez internet nie jest niczym nowym. Powtarzając za Willemsem: „aż do teraz próby handlu owocami przy użyciu nowych internetowych technologii kończyły się niepowodzeniem. Wynikało to z braku zrozumienia specyficznych potrzeb partnerów biorących udział w handlu owocami”.

Koszty

Service2Fruit pobiera stałą opłatę od sprzedających w tym serwisie. Natomiast koszty związane z dodatkową obsługą, zawierającą między innymi transport czy pakowanie przerzucane są na kupującego. Kupujący może także we własnym zakresie zorganizować transport czy pakowanie produktu. Ponieważ priorytetem kupującego, sprzedającego i dostawcy usług internetowych jest zaaranżowanie internetowe te koszty są znacząco mniejsze niż normalnie przy użyciu działających struktur rynkowych.

Płatności

Service2Fruit zamierza wprowadzić niespotykany warunek wstępny zawieranych transakcji. Kupowana partia owoców musi zostać zapłacona z wyprzedzeniem, przed dostarczeniem do odbiorcy. „Obecnie transakcje są rozliczane w okresie 1 do 2 miesięcy. Dostawca jakby finansuje kupującego. Jeśli chcemy zdrowego handlu owocami musimy zaprzestać takich praktyk” twierdzi Willems. Walter Willems jest przekonany, że internetowa platforma handlowa Service2Fruit oferuje ogromne możliwości zarówno dla sadowników, jak i handlowców, dystrybutorów oraz pośredników w handlu owocami.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:48:17 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/sprzedaz-owocow-online-2637215 false Czereśniowe spotkanie po przymrozkach https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/czeresniowe-spotkanie-po-przymrozkach-2637214 11 maja w miejscowości Szczutki koło Bydgoszczy, w gospodarstwie sadowniczym Aleksandry i Witolda Szulców odbyło się spotkanie poświęcone produkcji czereśni. Organizatorem tej drugiej już z rzędu imprezy (pierwsza edycja miała miejsce przed rokiem w tym samym miejscu) był Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie. Kilkudziesięciu uczestników spotkania (fot. 1) w czereśniowym sadzie nie miało jednak w tym roku powodów do optymizmu. Tydzień wcześniej, fala przymrozków dokonała bowiem pogromu w sadach w okolicach Torunia i Bydgoszczy. W Szczutkach, na kilku hektarach czereśniowego sadu nie ocalał żaden zawiązek.

O gospodarstwie

Aleksandra Szulc nie jest typową sadowniczką. Jej przygoda z produkcją owoców zaczęła się zaledwie przed 4 latami, gdy wraz z mężem Witoldem przejęła gospodarstwo teścia w Szczutkach i postanowiła, że będzie tam uprawiać czereśnie. Wcześniej produkowano tam różne gatunki owoców, w tym jabłka, śliwki, wiśnie i tylko niewiele czereśni. Jak podkreśla A. Szulc, ostatnie 4 lata to przede wszystkim ciągłe inwestycje – zakup maszyn i ciągników, a przede wszystkim montaż instalacji nawadniającej w całym sadzie (zakończony w ubiegłym roku – fot. 2). Nie stosuje się tutaj fertygacji, drzewa nawożone są posypowo wiosną, a w późniejszym okresie dolistnie. Obecnie w gospodarstwie jest 5 hektarów owocującego sadu czereśniowego, 5 ha młodego (trzyletniego – fot. 3), a kolejne 4 ha czekają na posadzenie drzew. Wśród nowych nasadzeń dużo jest odmiany Techlovan®, którą pani Aleksandra określa jako „fantastyczną”, bo jej owoce osiągają duże rozmiary i mają bardzo dobry smak. Z tego powodu jest lubiana przez konsumentów i – jak mówi pani Aleksandra – „rynek domaga się jej owoców”. Jest jednak jedno „ale” – zbiory udają się pod warunkiem, że w tym okresie nie ma opadów. Jeśli wystąpią, trudno zebrać owoce niespękane. Bardzo dobrze oceniana jest też w gospodarstwie odmiana ‘Kordia’. Właściciele w ramach eksperymentu posadzili także odmianę ‘Celeste’, jednak od innych sadowników uprawiających czereśnie słyszą, że powinni ją już karczować, bo owoce tej odmiany są jeszcze bardziej wrażliwe na pękanie niż owoce Techlovana®. W nowo zakładanych kwaterach sadzone będą przede wszystkim ‘Kordia’ i ‘Regina’, które uznawane są za najbardziej niezawodne. Teren jest korzystny dla uprawy czereśni, dominują gleby drugiej i trzeciej klasy. Drzewa sadzone były w rozstawie 4 m x 2-2,5 m. Dotychczas jako podkładka wykorzystywana była ‘PHL-A’, jednak A. Szulc twierdzi, że zawiodła się na niej, bo kiepsko przeżyła dwie zimy. Z tego powodu w przyszłości wykorzystywane będą podkładki ‘Colt’ lub ‘GiSelA 5’, w rozstawie 4 m x 1,8 m. Pani Aleksandra nie narzekała do tej pory na problemy ze zbytem owoców czereśni, choć przyznaje, że na razie nie były to duże partie. Gdy w owocowanie wejdą kolejne kwatery i będzie można oferować duże i jednorodne partie owoców, właścicielka przyznaje, że będzie szukała możliwości eksportu owoców. Po zbiorze przygotowywane są one do transportu w zaadaptowanej do tego celu, starej, zagłębionej do połowy w ziemi przechowalni do jabłek i wyposażonej w nowe agregaty chłodnicze, przystosowane specjalnie do schładzania czereśni. W ich przypadku potrzebne jest bowiem raptowne i bardzo szybkie obniżenie temperatury owoców. W tym roku zbiorów czereśni jednak nie będzie (w dużym stopniu zniszczona została też 2-hektarowa kwatera wiśniowa). W nocy z 3 na 4 maja w Szczutkach, podobnie jak w okolicach Bydgoszczy, Piły, Torunia i Włocławka, wystąpił bardzo silny przymrozek spowodowany napływem mas zimnego powietrza, a dodatkowo poprzedzony wcześniej dniem z niską wilgotnością powietrza. W wielu miejscach temperatura przy gruncie spadła do -9°C, a na wysokości 1 m miejscami wynosiła -8°C. W tym czasie w pełni kwitnienia były wiśnie i czereśnie, a na początku lub w pełni kwitnienia – jabłonie. Śliwy, czereśnie i grusze miały już zawiązki. W Szczutkach niewiele pomogło nawet palenie przez całą tragiczną noc 120 ognisk na 4 ha sadu z najcenniejszymi odmianami. Zawiązki czereśni sczerniały (fot. 4) i trudno znaleźć nawet pojedynczy nieuszkodzony. Już o godzinie 22.00 temperatura spadła do -2°C i utrzymywała się na bardzo niskim poziomie przez 8 godzin. Gdy pani Aleksandra wyjeżdżała z sadu o godzinie 8.00 rano temperatura wynosiła jeszcze -6°C. Straty przymrozkowe to nie jedyne odnotowane w tym roku. Po ostatniej zimie w sadzie na skutek mrozu zniszczonych zostało całkowicie także około 2500 drzew czereśni (fot. 5), gdyż przez kilka dni w lutym temperatura spadła w okolicy do -28°C. Te drzewa trzeba wykarczować i dosadzić nowe, choć jak przyznaje właścicielka, brakuje w szkółkach drzewek, aby uzupełnić wypady. Tak duże problemy, zwłaszcza jeżeli sad prowadzi się dopiero od 4 lat, mogłyby niejednego zniechęcić. Właściciele gospodarstwa w Szczutkach nie chcą jednak się poddawać i mają nadzieję, że kolejne lata będą lepsze. Jak żartuje pani Aleksandra „zaczęła swoją przygodę z sadem od 7 lat chudych, więc jeszcze trzy i powinno już być dobrze”. Marzeniem właścicieli pozostaje instalacja osłon w sadzie czereśniowym, przedtem jak mówią „muszą się jednak pozbierać z dotychczasowych strat”.

Nie „przedobrzyć” z azotem

Dr Grzegorz Cieśliński (fot. 6) przypomniał, że przed sporządzeniem planu nawożenia w sadzie czereśniowym najważniejsze jest poznanie potrzeb pokarmowych roślin. Dopiero, gdy ma się taką wiedzę, można zacząć myśleć, kiedy i czym dokarmiać drzewa. Prelegent podkreślał, że czereśnie są bardzo wrażliwe na nadmiar wody gruntowej i z tego powodu mogą stwarzać problemy na glebach ciężkich. W sadach z tym gatunkiem należy niezmiernie ostrożnie podchodzić do nawożenia azotowego, bo łatwo jest „przedobrzyć” i wtedy wzrost wegetatywny drzew może być zbyt silny, co z kolei wpływa na wielkość i jakość plonu, m.in. na pogorszenie smaku owoców i ich opóźnione wybarwianie). Tymczasem w Polsce nie ma dobrych metod diagnostyki zawartości tego składnika, gdyż jego zawartość w glebie zmienia się „z tygodnia na tydzień” Pozostaje więc bazować na ocenie wizualnej drzew i własnym doświadczeniu. Ogólnie, rośliny wolą azot w formie azotanowej (saletry) niż amonowej. Trzeba jednak pamiętać, że saletry można stosować dopiero, gdy drzewa wykształcą liście i ruszy transpiracja (inaczej większość nawozu trafi w głąb gleby). W tym roku w sadach, w których były przymrozki zachwiana zostanie równowaga pomiędzy wzrostem wegetatywnym i generatywnym drzew. Większość pobieranego przez nie wapnia trafi do liści i pędów, a tylko niewiele do owoców, które będą ubogie w ten składnik (a jest ważny bo zapobiega pękaniu i odpowiada za jędrność). Dlatego potrzebny będzie specjalny program nawożenia wapniem, najlepiej dolistnie (optymalne 3 razy w sezonie).

„Sztuką jest nawadniać tak, aby się opłacało”

Tak rozpoczął wystąpienie na temat nawadniania czereśni profesor Waldemar Treder (fot. 7) z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach. W Polsce ogólnie mamy do czynienia z niedoborami wody w większości lat. Zdaniem prelegenta, wyniki wielu doświadczeń wskazują, że nawadnianie czereśni (fot. 8) może dać przyrost plonu średnio o tonę na hektarze oraz nieco zwiększyć masę owoców. O zapotrzebowaniu tego gatunku na wodę może świadczyć fakt, że do zebrania plonu w wysokości 15 t/ha potrzeba drzewom około 400 mm wody, co oznacza, że na wyprodukowanie kilograma owoców czereśnie zużywają aż 266 l wody. Systemy nawadniające mogą więc być oszczędne, ale i tak musimy drzewom dostarczyć dużo wody. W przypadku nawadniania kroplowego, prof. Treder radził zainstalowanie dwóch linii kroplujących z obu stron rzędu drzew, bo te u czereśni osiągają spore rozmiary. Można też nieco oszczędzić na kosztach i poprowadzić jedną linię, ale tworząc z niej pętle wokół pni. Dobrym rozwiązaniem są minizraszacze podkoronowe (nawadniają większą powierzchnię niż linie kroplujące), ale trzeba pamiętać o ich systematycznych przeglądach, gdyż podczas prac w sadzie (np. odchwaszczanie, zbiór owoców) są często uszkadzane. Problemem w tym przypadku może być moczenie pni, sprzyjające rozwojowi chorób drewna i kory. Aby efektywniej wykorzystywać wodę korzystne jest ściółkowanie gleby, przy czym najlepsze do tego celu są zrębki, w których prawie wcale nie rozwijają się chwasty. Trzeba jednak pamiętać, że w ściółkowanym sadzie problemem mogą stać się gryzonie. Najlepszym sposobem na uzyskanie oszczędności wody pozostaje jednak diagnostyka, czyli wiedza o tym, kiedy nawadnianie należy rozpocząć i zakończyć. Niestety z ankiety przeprowadzonej na 1000 sadownikach wynika, że dla 81% podstawionym kryterium nawadniania jest „ocena na oko”, 79% ankietowanych wcale nie mierzy wilgotności gleby, a żaden nie ma szacunkowego modelu określania potrzeb wodnych swojego sadu. Zdaniem prof. Tredera, większość sadowników odpowiedź na pytanie jak długo nawadniać, uzyskuje od firm sprzedających systemy nawodnieniowe. Tymczasem w sadzie czereśniowym chcemy, aby pojedyncza dawka wody penetrowała glebę tylko do określonej głębokości (najczęściej 50 cm, choć starczy i 40 cm). I tak, w przypadku gleby piaszczystej nawadnianie linią kroplującą przez 3 godziny spowoduje, że woda dotrze na głębokość 40 cm po 3 godzinach (ekwiwalent 5 litrów podanej wody), na glebie ciężkiej – będzie potrzebowała na to 7 godzin (12 litrów wody). Oznacza to, że jeżeli będziemy na glebie lekkiej nawadniać przez 7 godzin, to woda niepotrzebnie dotrze aż na głębokość 70 cm! Dlatego tak ważne są czujniki do pomiaru wilgotności w glebie, które pozwolą określić, kiedy woda dotrze na wymaganą przez nas głębokość.

“Przy formowaniu koron cięcie to ostateczność”

Robert Binkiewicz (fot. 9), doradca z firmy Agrosimex radził sadownikom, jak w przypadku czereśni utrzymać równowagę pomiędzy wzrostem wegetatywnym a plonowaniem drzew. Wpływają na nią podkładka, gleba oraz odmiana. Podkładki karłowe są drogie, ale dobre rezultaty można uzyskać nawet na podkładkach silnie rosnących. Trzeba pamiętać, że odmiany obcopylne (np. ‘Burlat’, ‘Regina’, ‘Kordia’) stwarzają większe problemy ze wzrostem wegetatywnym niż samopylne (np. ‘Lapins’, ‘Skeena’, ‘Sweetheart’). W każdym przypadku, bardzo ważne jest odginanie wyrastających pędów (fot. 10) oraz wybór odpowiedniego typu pąka, z którego te ostatnie wyrastają. Najsilniejsze pędy wybijają ze śpiącego oczka, a bardzo silne – z pąków liściowych. Oba typy (powyżej 50 cm długości) są bezproduktywne i mogą być przydatne tylko u odmian samopylnych. Ogólnie, najbardziej pożądane są słabe karłowe pędy wyrastające z kompleksów kwiatostanowych, osiągające nie więcej niż 30 cm długości w sezonie. Aby uzyskać ich na drzewie jak najwięcej, najskuteczniej jest corocznie wyrywać silne pędy jednoroczne z przewodnika, najlepiej bezpośrednio po zbiorach owoców (lipiec/sierpień). Przy formowaniu młodych drzew “cięcie to ostateczność” tłumaczył R. Binkiewicz, dodając, że przycinać można wyłącznie nierozgałęzione okulanty (odmiany samopylne – na wysokości 0,8 m, obcopylne – 1,5 m).

Nasionnice zagrażają także wiśniom

Dr Alicja Maciesiak (fot. 11) z IO w Skierniewicach przypomniała z jakimi szkodnikami możemy mieć problem w sadach czereśniowych i wiśniowych. Według niej zaczyna się poważny problem ze szpecielami, dla których nie ma jednak środków ochrony roślin zarejestrowanych dla tych gatunków. Dobrym terminem zwalczania szpecieli jest okres po zbiorach owoców, zanim szkodniki wejdą do pąków zakładanych na następny rok. W minionym sezonie w Polsce centralnej wiele firm skupujących stwierdzało obecność larw nasionnicy trześniówki w owocach wiśni. Z tego powodu były już zwroty patii owoców. Z nasionnicami poradzić sobie nie będzie łatwo, informowała prelegentka. Trzeba stosować pułapki (najskuteczniejsze według dr Maciesiak są zwykłe, tzw. “krzyżaczki”) i wieszać je już na odmianie ‘Burlat’, bo pod koniec jej zbiorów pojawiają się sie pierwsze owoce z larwami. Najlepiej mieć pułapki w kwaterze z każdą odmianą. Aby zapanować nad tym szkodnikiem w czereśniach potrzebne są co najmniej 3 zabiegi chemiczne (w wiśniach pierwszy można pominąć, bo ich owoce są wtedy jeszcze nieatrakcyjne dla nasionnic), jednak mogą sie pojawić się problemy z powstawaniem odporności. Dr A. Maciesiak przypomniała, że w polskich sadach mamy już nowy gatunek nasionnicy Rhagoletis cingulata, podobnej do nasionnicy trześniówki, ale znacznie od niej groźniejszej (składa więcej jaj i ma szybszy cykl rozwojowy) Prelegentka przestrzegała również, że obecny sezon może być mocno „mszycowy”, a te szkodniki najgroźniejsze są w szkółkach i w młodych nasadzeniach czereśni. Zwalczanie należy rozpocząć po przekroczeniu progu zagrożenia, czyli stwierdzeniu obecności mszyc na 1 drzewie na 50 zlustrowanych. Na początku sezonu można stosować preparaty Pirimor 500 WG oraz Calypso 480 SC, choć ten drugi lepiej zostawić na okres późniejszy, gdyż wtedy będzie też zwalczał nasionnice. fot. 1-11 W. Górka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:45:02 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/czeresniowe-spotkanie-po-przymrozkach-2637214 false Jak właściwie prowadzić ochronę przeciwko przędziorkom? https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/jak-wlasciwie-prowadzic-ochrone-przeciwko-przedziorkom-2637213 Przędziorki (owocowiec i chmielowiec) to groźne przez cały sezon wegetacyjny szkodniki upraw sadowniczych. Najwięcej szkód mogą jednak dokonać w okresie kwitnienia i tuż po nim, w fazie początkowego wzrostu zawiązków owocowych.

Lustracje w okresie bezlistnym

Przeprowadzając lustracje w owocujących sadach jabłoniowych (fot. 1) i gruszowych (fot. 2) na przedwiośniu tego roku zauważyłam dużą liczbę zimowych jaj przędziorków, głównie przędziorka owocowca, co świadczyło o grożącej ogromnej presji szkodnika. W tym okresie jaja były łatwe do zauważenia gdyż miały kolor czerwony i bez większych trudności znaleźć je można było u nasady krótkopędów, w zagłębieniach kory na krótkopędach, w okolicach pąków oraz w rozwidleniach pędów (zazwyczaj od spodu – fot. 3). Przędziorek chmielowiec rozwija się inaczej niż owocowiec, gdyż w jego przypadku zimują zapłodnione samice w szczelinach kory, które dopiero po wyjściu z kryjówek zimowych składają jaja.

Szkodliwość

Szkodliwość przędziorków, niezależnie od gatunku, polega na wysysaniu soków z roślin, szczególnie z ich młodych tkanek. Taki sposób żerowania powoduje uszkodzenia skórki na młodych organach, w tym na młodych zawiązkach owocowych. Jest to niekorzystne, ponieważ w momencie gwałtownego wzrostu zawiązków owocowych, w obrębie uszkodzeń powstają skorkowacenia, co w efekcie powoduje powstanie ordzawień na owocach. W pełni sezonu wegetacyjnego szkodliwość przędziorków jest nieco inna. Żerując głównie na liściach powodują ich osłabienie oraz ograniczenie transpiracji, co bezpośrednio może przełożyć się na niedorastanie owoców. Ponadto obecność przędziorków ogranicza pobieranie składników pokarmowych dostarczanych roślinom dolistnie, co jest nie bez znaczenia jeżeli chodzi o jakość i wielkość plonu (drobnienie i problemy z wybarwianiem się owoców).

Intensywność rozwoju

Przędziorki w sprzyjających warunkach (wysoka temperatura i niska wilgotność powietrza) rozmnażają się bardzo intensywnie. W sezonie mogą mieć nawet 5 pokoleń. W pełni sezonu, gdy ich populacja jest znaczna, niemożliwe jest zwalczenie przędziorków w 100%, tym bardziej, że dobór preparatów jest ograniczony.

Zwalczanie

W okresie bezlistnym. W ochronie przed przędziorkami najistotniejszy jest okres wczesnowiosenny do kwitnienia drzew owocowych. Istotnym zabiegiem ograniczającym liczebność przędziorków na progu sezonu wegetacyjnego jest opryskiwanie drzew olejami parafinowymi. Zabieg ten przeprowadzony właściwie zredukuje populację przędziorków zanim wylęgną się z jaj zimowych i dokonają szkód w najbardziej istotnym okresie, czyli w czasie kwitnienia jabłoni i tuż po nim. Do ochrony jabłoni i ograniczenia liczby jaj zimowych przędziorków zarejestrowane są trzy preparaty: Promanal 60 EC, Treol 770 EC oraz Catane 800 EC. Zalecane jest ich stosowanie w okresie bezlistnym, tuż przed pękaniem pąków. Jeżeli pogoda jest niesprzyjająca (zimno i pada deszcz) zabieg można opóźnić do fazy zielonego pąka (wyjątek Catane 800 EC). Przed różowym pąkiem na jabłoniach. Nie wszyscy sadownicy stosują do pierwszych zabiegów preparaty olejowe. W takim przypadku konieczne jest zastosowanie preparatów niszczących zimowe jaja i wylegające się z nich larwy. Proces ten następuje zwykle między zielonym, a różowym pąkiem na jabłoniach. Preparatami zalecanymi wówczas są: Apollo Plus 060 OF (chlofentezyna), Nissorun 050 EC (heksytiazoks), Magus 200 SC, Ortus 05 SC. W celu zwiększenia skuteczności zabiegu można zastosować jednocześnie preparaty umożliwiające zwalczenie wszystkich stadiów rozwojowych przędziorków. Preparaty siarkowe stosowane przed kwitnieniem w celu zabezpieczenia jabłoni przed mączniakiem ograniczają również liczebność przędziorków oraz pordzewiacza jabłoniowego. Po kwitnieniu. Jeżeli po kwitnieniu (fot. 4) w wyniku lustracji stwierdzona zostanie obecność przędziorków na poziomie przekraczającym próg ekonomicznego zagrożenia (szkodliwości), wówczas warto sięgnąć, np. po selektywny w stosunku do owadów pożytecznych preparat Envidor 240 SC (spirodiklofen). Można zastosować go jeden raz w sezonie i najlepiej właśnie po kwitnieniu. Preparat ten działa długo i na wszystkie stadia rozwojowe przędziorków hamując ich rozwój i nie pozwalając przechodzić do kolejnej fazy rozwojowej. Nie działa na samce, stąd długo można obserwować formy ruchome na liściu, co wcale nie świadczy o niezadziałaniu preparatu, ani o konieczności zastosowania kolejnego zabiegu. By możliwe było zastosowanie Envidoru 240 SC, konieczne jest ciepło w trakcie i po zabiegu. Preparat ten można stosować w temperaturze od 10°C i nie wyższej niż 25°C, przy wilgotności powietrza nie niższej niż 50% (zalecenia producenta). Najbardziej optymalna temperatura to 16-18°C. Pełną skuteczność można ocenić dopiero po 7 dniach od wykonania zabiegu. Preparatami częściowo selektywnymi w stosunku do owadów pożytecznych są Omite 30 WP i Omite 570 EW (propargit). Oba zwalczają wszystkie ruchome stadia rozwojowe, ale nie niszczą jaj. Podczas opryskiwania należy pamiętać o dodaniu zwilżacza, wówczas skuteczność zabiegu będzie wyższa. Preparat najlepiej jest stosować w temperaturze powyżej 20°C, wówczas wykazuje najwyższą skuteczność. Można wybrać również inny preparat roztoczobójczy, np. Ortus 05 SC (fenpiroksymat), Sanmite 20 WP (pirydaben) lub Magus 200 SC (fenazachin) – są one skuteczne na wszystkie ruchome stadia przędziorków (za wyjątkiem jaj zimowych). Po kwitnieniu i w czasie wzrostu zawiązków owocowych nie polecam stosowania preparatów mających szerokie spektrum działania, np. z grupy pyretroidów. Wykazują one skuteczność w zwalczaniu wielu szkodników równocześnie, ale może się to okazać ostatni skuteczny zabieg. Stosując te preparaty nie tylko ograniczeniu ulega populacja szkodników, przeciwko którym są używane, ale również i innych znajdujących się wówczas w sadzie owadów, szczególnie tych pożytecznych.

Czynniki decydujące o skuteczności ochrony

wczesne ograniczenie populacji przędziorków, najlepiej jaj zimowych i młodych larw (oleje parafinowe);
dokonywanie częstych lustracji na obecność roztoczy, najlepiej co 2 tygodnie;
wyznaczanie na podstawie lustracji terminów i wybieranie odpowiednich dla nich preparatów roztoczobójczych, uwzględniając rotację nie tylko preparatów, ale grup chemicznych, by uniknąć powstawania odporności;
stosowanie zalecanych ilości wody do zabiegów przeciwko przędziorkom, do oleju parafinowego 1000-1500 l/ha, a dla pozostałych akarycydów po kwitnieniu i w czasie wzrostu zawiązków owocowych, w zależności od wielkości korony – 500-750 l/ha;
stosowanie akarycydów ze zwilżaczami (wyjątek oleje parafinowe i Envidor 240 SC);
w miarę możliwości wybieranie preparatów selektywnych, czyli bezpiecznych dla owadów pożytecznych, a zarazem ograniczających wszystkie gatunki roztoczy (np. Envidor 240 SC lub Omite 570 EW);
niedopuszczanie do silnego namnożenia się szkodników, ponieważ przy znacznej ich liczebności nie ma skutecznych metod ograniczenia ich populacji.

fot. 1-4 A. Łukawska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:41:45 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/jak-wlasciwie-prowadzic-ochrone-przeciwko-przedziorkom-2637213 false Kolejny raz w Skowronkach https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/kolejny-raz-w-skowronkach-2637212 Firma BASF po raz drugi w tym roku zorganizowała spotkanie, połączone ze szkoleniem dla producentów owoców. Odbyło się ono 28.04.2011 r. w Sadowniczym Centrum Kompetencji BASF w gospodarstwie Piotra Korczaka w Skowronkach.

Wiosna z parchem

Aktualną – na koniec kwietnia 2011 r. – sytuację w zwalczaniu parcha jabłoni oraz jego potencjał infekcyjny przedstawiła doc. dr hab. Anna Bielenin z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach (fot. 1). Jej zdaniem, parch jabłoni miał jesienią i zimą doskonałe warunki do przetrwania i nic nie było w stanie wiosną zahamować jego rozwoju, który zaczął się już w końcu marca. Ważnym elementem ograniczania źródła infekcji na rok następny jest jesienne stosowanie mocznika, co jak podkreśliła doc. A. Bielenin przyniosło w tym roku bardzo dobre rezultaty poprzez radykalne ograniczenie ilości zarodników workowych. W końcu marca zarodniki workowe parcha jabłoni były na tyle dojrzałe, że mogły się już wysiewać i dokonywać infekcji. Pierwsze notowane, niewielkie i bezinfekcyjne wysiewy nastąpiły już na początku kwietnia, a kolejne, które miały już znaczenie (w niektórych rejonach kraju połączone ze słabymi infekcjami) – 11 i 12 kwietnia. Intensywne wysiewy zarodników workowych połączone z silną infekcją w południowej i południowo-wschodniej części Polski (północna i północno-zachodnia część – wysiewy bezinfekcyjne) wystąpiły 24 i 25 kwietnia, ale np. rejon Warszawy nie miał infekcji w żadnym z tych okresów. Badania przeprowadzone w IO po tych wysiewach wykazały, że ok. 38% worków było już pustych, a w 50% worków zarodniki były dojrzałe lub dojrzewały, co groziło, że gdy warunki będą sprzyjające wysiew nastąpi. Doc. A. Bielenin oceniła, że presja parcha była wtedy bardzo duża, dlatego konieczna była intensywna ochrona zapobiegawcza najlepiej mieszaniną dwóch środków wykazujących takie działanie, a po wysiewach i infekcji zastosowanie preparatu interwencyjnego, koniecznie w mieszaninie z kontaktowym. Preparat o działaniu interwencyjnym należy dobrać do warunków pogodowych, aby można liczyć na jego skuteczność. Najważniejszy okres ochrony jabłoni przed parchem jabłoni przypadł w tym roku od początku wegetacji do końca kwitnienia, przy czym na infekcje bardziej narażone były odmiany wcześniej rozwijające się, np. ‘Idared’, ‘Geneva Early’. Według doc. A. Bielenin, do końca kwietnia sezon nie przysparzał trudności w ochronie przeciwko parchowi jabłoni i można nawet nazwać go łatwym. Pierwsze notowane wysiewy zarodników workowych były niewielkie, infekcje również. Deszcze wystąpiły zgodnie z zapowiedziami w prognozach pogody i można było sad zabezpieczyć preparatami zapobiegawczymi, które wraz z ochroną interwencyjną, powinny były wystarczyć. Prelegentka wyraziła uznanie dla sadowników, że poważnie potraktowali przestrogi naukowców o narastającej odporności parcha jabłoni na najważniejsze strategicznie preparaty (dodynowe, anilinopirymidynowe i strobilurynowe) i ograniczyli ich stosowanie, a także używali ich zgodnie z zaleceniami w mieszaninach z innymi preparatami oraz pamiętali o rotacji w grupach chemicznych. Obserwacje w IO wykazały, że parch zaczął powracać do formy wyjściowej – ponownie wrażliwej na te preparaty. Według doc. A. Bielenin, w sadach, w których nie ma odporności na dodynę można ją było z powodzeniem zastosować pomiędzy 19 i 23 kwietnia. Przy doborze preparatów należy jednak pamiętać o tym, że choć w naszym sadzie nie ma odporności na jakąś grupę chemiczną preparatów, to w sąsiedztwie są sady, o nieznanej odporności na nie, zatem nigdy nie ma gwarancji, że „parch od sąsiada” nie dokona u nas infekcji. Bardzo istotna jest też właściwa technika opryskiwania. W ubiegłym roku w wielu sadach zawiniła techniczna strona ochrony chemicznej. Po zakończeniu wysiewów zarodników workowych parcha jabłoni w niektórych sadach wydawało się, że walka jest już zakończona, ale po opadach deszczu zaczęły masowo pojawiać się plamy parcha na liściach z infekcji wtórnych. Okazało się, że niedokładne opryskanie wierzchołkowych partii drzew spowodowało początkowo niewidoczne infekcje pierwotne w tej partii korony. Prelegentka wymieniła zabiegi, które były w tym sezonie konieczne, a zarazem wystarczające do przeprowadzenia ochrony w czasie wysiewów zarodników workowych parcha jabłoni:

I grupa zabiegów – preparaty miedziowe, bardzo dobre, skuteczne,
II grupa zabiegów – preparaty dodynowe (skuteczne pod warunkiem, że nie ma na nie odporności),
III grupa zabiegów i kolejne – Mythos 300 SC, Chorus 50 WG, IBE lub preparaty strobilurynowe z preparatami kontaktowymi zawierającymi kaptan, ditianon, tiuram lub mankozeb.

Zaleciła również szczegółową lustrację drzew, głównie wierzchołkowych partii korony, by po zakończeniu pierwotnych infekcji (koniec maja) ocenić czy doszło do infekcji i na tej podstawie podjąć właściwą strategię ochrony w pełni sezonu. Przypomniała o właściwym dobieraniu preparatów, by nie narażać się na ich pozostałości w owocach. Konieczne jest naprzemienne stosowanie fungicydów kontaktowych. Preparaty o działaniu interwencyjnym można stosować tylko w razie konieczności. Dodała, że przeprowadzane w ubiegłym roku w IO w Skierniewicach badania owoców wykazały nie tylko przekroczenia ilości pozostałości substancji z preparatów zarejestrowanych do ochrony sadów (np. kaptan), ale również pozostałości substancji czynnych ze ś.o.r. niezarejestrowanych do ochrony jabłoni (chloropiryfos, boksalid, fenheksamid). Nadmieniła, że ograniczenie liczby zabiegów preparatami z tej samej grupy chemicznej na pewno zmniejszy ryzyko przekroczenia pozostałości. Konieczna jest zatem rotacja nie tylko preparatów, ale i grup chemicznych. Pamiętać należy też, że odmiany z owocami o chropowatej skórce bardziej narażone są na pozostałości niż odmiany o skórce gładkiej (również wielkość owoców i szybkość ich przyrastania wpływają na poziom pozostałości). Prelegentka przypomniała, że wymagania rosyjskie są inne niż te w UE i wybierając ten rynek zbytu należy dostosować ochronę jabłoni tak, by nie było w owocach pozostałości i stosować preparaty tylko dopuszczone do stosowania w Federacji Rosyjskiej.

Jak Niemcy korzystają z Regalisu 10 WG?

„Regalis 10 WG to więcej niż regulator wzrostu” – od takiego stwierdzenia rozpoczął wystąpienie Sebastian Hauptmann z Centrum Doświadczalnego Limburgerhoff BASF w Niemczech (fot. 2), który przedstawił wyniki z wieloletnich doświadczeń prowadzonych z tym preparatem w sadach jabłoniowych w rejonie Jeziora Bodeńskiego. Celem każdego sadownika jest uzyskanie w sadzie jabłoniowym już na młodych drzewach zrównoważonego wzrostu, objawiającego się równomiernym wzrostem i obfitym, corocznym owocowaniem. Działanie Regalisu 10 WG stwierdzone przez S. Hauptmanna w czasie doświadczeń i potwierdzone w praktyce:

wyrównanie plonowania w poszczególnych latach u odmian owocujących przemiennie,
wyrównanie wielkości owoców w zbiorze,
zwiększenie udziału w zbiorze owoców o średnicy 70-85 mm,
ograniczenie wzrostu drzew, co zapewnia lepsze docieranie światła w głąb korony, a przy tym lepsze wybarwienie owoców i na młodych drzewach lepsze zakładanie pąków kwiatowych na następny sezon,
ograniczanie opadania zawiązków owocowych po kwitnieniu dzięki hamowaniu wydzielanie etylenu przez nasiona w zawiązkach owocowych,
zwiększenie odporności roślin na stres,
lepsze zaopatrzenie owoców w wapń, większa jędrność owoców i zmniejszenie liczby owoców z objawami gorzkiej plamistości podskórnej podczas przechowywania,
łatwiejsza realizacja zaleceń E. Mozera i W. Baumana dotyczących prowadzenia młodych sadów.

Podstawą zrównoważonego wzrostu jest odpowiedni, zdrowy i wysokiej jakości materiał szkółkarski. Zdaniem S. Hauptmanna, konieczne jest zakładanie nowych sadów tylko z drzewek, które mają 4-6 rozgałęzień w dolnej partii korony i wysokość ok. 170 cm. Drzewka takie powinny być sadzone gęsto – 3,3-3,4 tys./ha, co 1 metr w rzędzie, a odmiany ‘Gala’ lub ‘Idared’ nawet co 0,7 m. Gwarantuje to wczesne wejście w owocowanie i osiąganie wysokich plonów. Przy takich nasadzeniach przez pierwszych 5 lat nie wolno skracać przewodnika. Wpływa to na ograniczenie wyrastania silnych pędów w części wierzchołkowej i prowadzi do uzyskania wczesnej równowagi fizjologicznej między wzrostem i owocowaniem (co roku jest odpowiednia liczba przyrostów w obrębie całej korony i obfite owocowanie). Równie istotna jest właściwa i skuteczna ochrona przed chorobami i szkodnikami. Zbyt duże dawki azotu powodując silny wzrost pędów również mogą zburzyć zrównoważony wzrost. Ryzyko zbyt dużej ilości azotu w glebie występuje w sadach zakładanych na dziewiczych terenach, np. po łąkach, wówczas konieczne zwykle jest przeprowadzanie jednostronnego cięcia korzeni. Pozostałe zabiegi utrzymujące zrównoważony wzrost drzew to nawadnianie oraz przerzedzanie. S. Hauptmann podał, że w Niemczech Regalis 10 WG jest zarejestrowany jako bioregulator dla sadowniczych roślin ziarnkowych, z wyjątkiem grusz. Według tamtejszych zaleceń, można go podawać jednorazowo w dawce 2,5 kg w pełni kwitnienia, ale ponieważ działa w roślinie krótko (4-5 tygodni), lepiej jest zastosować go w dawkach podzielonych 2 x 1,25 kg. Prelegent podkreślił, że jednorazowe stosowanie Regalisu 10 WG w pełnej dawce w okresie kwitnienia daje bardzo dobre efekty działania jeżeli chodzi o regulację owocowania, ale nie jest to korzystne dla wzrostu wegetatywnego. Stosowanie dawek dzielonych wydłuża czas jego działania w roślinie i wówczas wykazuje on optymalne działanie na wzrost wegetatywny i rozwój generatywny. Sadownicy znad Jeziora Bodeńskiego najlepsze rezultaty stosowania Regalisu 10 WG osiągają stosując go w 2 zabiegach – pierwszy, gdy pędy zaczynają rosnąć (nawet w fazie balona), a drugi po 4-5 tygodniach. Karencja dla preparatu wynosi 55 dni, ale stosując go w zalecanych terminach (kwiecień- maj) nie stwarza to problemu. Zawarta w Regalisie 10 WG substancja czynna przemieszcza się z liści ksylemem do wierzchołków pędów, okres jej połowicznego rozkładu w roślinie wynosi 10-14 dni, w glebie poniżej – 24 godziny, zatem przy odpowiednim stosowaniu brak jest pozostałości. S. Hauptmann informował, że w Niemczech Regalis 10 WG można mieszać z fungicydami, ale niewskazane jest mieszanie z insektycydami, nawozami oraz preparatami roztoczobójczymi. Prelegent podkreślił, że Regalis 10 WG nie wykazuje fitotoksyczności w stosunku do żadnej z odmian jabłoni, ani negatywnego działania na pszczoły, drapieżne roztocza i inne owady pożyteczne. Zalecana w Niemczech ilość wody do zabiegów Regalisem 10 WG to 400-600 l/ha. Taka ilość wody jest konieczna, żeby liście jak najdłużej były zwilżone (optymalnie przez kilka godzin) i preparat mógł wniknąć do rośliny i zadziałać. Zasadnicze działanie Regalisu 10 WG, co potwierdziły badania S. Hauptmmana, polega na ograniczeniu długości pędów jednorocznych. Jeżeli uzyska się ograniczenie wzrostu pędów o 30-50% to należy uznać, że preparat zadziałał dobrze. Doświadczenia S. Hauptamnna wykazały, że po zastosowaniu Regalisu 10 WG wzrost drzew jest na tyle ograniczony, że drzewa młode nie wymagały cięcia letniego, zaś na cięcie zimowe należało przeznaczyć mniej czasu. W przypadku starszych drzew, cięcie letnie i zimowe wymaga mniejszych nakładów pracy. Słabszy wzrost wegetatywny wpływa na poprawę dystrybucji światła we wnętrzu korony o 20-25%, co bezpośrednio przekłada się na poprawę jakości owoców, ich wybarwienia oraz zakładanie wartościowych pąków kwiatowych na następny sezon. Przy mniejszej i bardziej otwartej koronie ochrona chemiczna będzie efektywniejsza (badania S. Hauptamanna wykazały, że o 20% jest lepsze pokrycie cieczą roboczą liści), ponadto liście szybciej wysychają po deszczu co skraca czas sprzyjający infekcjom chorobowym, zmniejsza się ryzyko porażenia przez choroby i szkodniki, w tym wtórne infekcje zarazą ogniową. Infekcje wtórne pędów zarazą ogniową następują zwykle po kwitnieniu, na przełomie maja i czerwca, gdy przyrosty pędów są bardzo silne, a tkanka w ich części wierzchołkowej jest bardzo delikatna. Ograniczenie tego intensywnego przyrostu przez Regalis 10 WG ogranicza ryzyko porażenia delikatnych, młodych tkanek. S. Hauptmann podkreślił, że najlepsze warunki pogodowe do zastosowania Regalisu 10 WG to temperatura 15-25°C, wysoka wilgotność i zachmurzenie – wówczas można spodziewać się optymalnego pobierania substancji czynnej (takie warunki rzadko jednak występują wiosną). Przy optymalnych warunkach pogodowych Regalis 10 WG wykazuje silniejsze działanie na wzrost wegetatywny drzew, a słabiej oddziałuje na owocowanie. Dawka Regalisu 10 WG musi być dostosowana do wielkości drzew w sadzie. Im mniejsze drzewa tym dawka może być mniejsza. Przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu preparatu i ustalaniu jego dawki zawsze należy ocenić kondycję drzew i zaawansowanie ich rozwoju. Przy słabym kwitnieniu drzew pędy zaczynają rosnąć wcześniej, zatem i zastosowanie Regalisu 10 WG może być wcześniejsze (jak podkreślił S. Hauptmann – w Niemczech nawet przed kwitnieniem) by ten wzrost odpowiednio wcześnie wyhamować. W Niemczech Regalis 10 WG sprzedawany jest w dwupaku z kwaskiem cytrynowym (2 kg Regalisu 10 WG i 1 kg kwasku cytrynowego), który zakwasza wodę w opryskiwaczu i obniża jej pH do wymaganego przy stosowaniu Regalisu 10 WG – pH 4,0-5,5. Według S. Hauptmanna, przy takim pH cieczy cząsteczki preparatu łatwiej rozpadają się na proheksadion i wapń, lepsze jest ich pobieranie, zwłaszcza w niekorzystnych warunkach pogodowych. Dodatkowo zawartość kwasku cytrynowego w cieczy roboczej spowalnia wysychanie jej na liściach i korzystnie wpływa na przyswajalność preparatu. W Niemczech przy stosowaniu Regalisu 10 WG zalecane jest stosowanie kwasku cytrynowego do zakwaszanie cieczy roboczej w ilości 1 kg/1000 l wody, czyli w stężeniu 0,1%.

Opryskiwacz z „górnej półki”

W sadzie zaprezentowano doświadczalny sadowniczy opryskiwacz tunelowy (fot. 3). Dr Jacek Lewko z firmy BASF (fot. 4) omówił zasadę jego działania i zaprezentował go podczas pracy. Opryskiwacz wykorzystywany jest do doświadczeń, gdyż umożliwia precyzyjne naniesienie cieczy roboczej na chroniony rząd drzew, bez ryzyka niekontrolowanego nanoszenia cieczy na sąsiednie rzędy. Zasada działania demonstrowanego opryskiwacza jest taka sama jak w ciśnieniowych opryskiwaczach plecakowych, tyle, że pompa zastąpiona jest sprężarką. Jego sterowniki zamontowano (w celu łatwiejszej obsługi) w kabinie ciągnika. Opryskiwacz ma osiem 17-litrowych zbiorników, układ ich płukania oraz możliwość odzyskania cieczy roboczej (nie wraca do obiegu, ale gromadzona jest w ostatnim zbiorniku i po zabiegu poddawana utylizacji). Opryskiwacz ten jest ustawiony na zużywanie cieczy w ilości 350-400 l/ha. Podczas nanoszenia cieczy roboczej na chroniony rząd tworzy się mgła, która precyzyjnie pokrywa wszystkie organy drzew, a przy tym nie wydostaje się poza opryskiwacz (fot. 5), co powoduje, że skuteczność zabiegu jest bardzo dobra (fot. 6). fot. 1-6 A. Łukawska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:37:36 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/kolejny-raz-w-skowronkach-2637212 false Najgroźniejsze i najczęściej występujące w Polsce wirusy drzew pestkowych https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/najgrozniejsze-i-najczesciej-wystepujace-w-polsce-wirusy-drzew-pestkowych-2637211 Niektóre wirusy, z powodu dużej szkodliwości i możliwości szybkiego ich rozprzestrzeniania, stanowią poważne zagrożenie dla drzew pestkowych, a choroby przez nie wywoływane mają duże znaczenie gospodarcze i ekonomiczne w produkcji szkółkarskiej oraz sadowniczej.

Najgroźniejszą chorobą wirusową śliwy, brzoskwini i moreli jest ospowatość śliwy (szarka) wywoływana przez wirus ospowatości śliwy (Plum pox virus, PPV). Patogen ten poraża również inne gatunki z rodzaju Prunus w tym ałyczę i antypkę, a badania prowadzone za granicą potwierdziły również obecność wirusa w czereśniach i wiśniach. PPV zaliczany jest do organizmów podlegających obowiązkowi zwalczania, jeśli występuje w uprawach szkółkarskich. Możliwości całkowitej kontroli i eliminacji wirusa ospowatości śliwy są ograniczone i wymagają wysokich nakładów pracy i środków finansowych związanych m.in. z lustracją, testowaniem na obecność patogena, eliminacją porażonych roślin oraz zwalczaniem mszyc będących wektorami PPV. Charakterystycznym objawem porażenia wirusem są chlorotyczne, rozmyte pierścienie, plamy, smugi i wzory na liściach (fot. 1 a). Na owocach wrażliwych odmian śliwy (m.in. ‘Węgierka Dąbrowicka’, ‘Węgierka Zwykła’, ‘Cačanska Rodna’, ‘Valor’, ‘Empress’) pojawiają się czerwono-fioletowe plamy i pierścienie. W miarę dojrzewania dochodzi do deformacji owoców (fot. 1 b), a miąższ zmienia swoją strukturę, jest gąbczasty, brązowy i niesmaczny. Na pestkach mogą występować pierścienie i plamy. Owoce tracą wartość handlową, a ich masowe opadanie tuż przed zbiorem znacznie zmniejsza opłacalność produkcji. Na owocach odmian tolerancyjnych (np. ‘Cačanska Lepotica’, ‘Cačanska Najbolja’, ‘Hanita’, ‘Amres’, ‘Bluefre’) nie obserwuje się takich uszkodzeń, tylko niekiedy występują plamy na skórce. Objawy wywoływane przez wirusa ospowatości śliwy na liściach brzoskwini są mniej spektakularne. Najczęściej są trudne do zaobserwowania, lecz niekiedy, wczesną wiosną, pojawiają się ciemniejsze smugi na płatkach kwiatów (fot. 2 a), a później chlorotyczne przebarwienia lub rozjaśnienia nerwów liści i deformacja blaszki (fot. 2 b). Na skórce owoców chorych brzoskwiń mogą występować chlorotyczne pierścienie i wzory (fot. 2 c). Owoce wcześniej dojrzewają, często opadają przed zbiorem i tracą walory smakowe. Wyraźne objawy chorobowe można obserwować na drzewach moreli porażonych PPV. Wczesną wiosną, na liściach pojawiają się chlorotyczne wzory biegnące wzdłuż nerwów bocznych (3 a). Chociaż latem objawy te zanikają lub są słabo widoczne, zmiany chorobowe można dostrzec na owocach, które pokrywają chlorotyczne lub czerwonawe plamy i pierścienie ulegające niekiedy zbrązowieniu (fot. 3 b). Owoce mają włóknisty miąższ, są zdeformowane, niesmaczne, szybko przejrzewają i nie nadają się do transportu. Na pestkach moreli zebranych z chorych drzew widoczne są jasne pierścienie (fot. 3 c). PPV przenosi się z porażonym materiałem szkółkarskim (podkładki wegetatywne, oczka, zrazy), zaś w polu rozprzestrzeniany jest przez różne gatunki mszyc (głównie mszycę śliwowo-kocankową i mszycę brzoskwiniową). Drzewa pestkowe porażone przez wirus ospowatości śliwy są bardziej wrażliwe na przemarzanie. Przez spękania kory pędów i pni łatwiej wnikają zarodniki grzybów wywołujących choroby kory i drewna, np. srebrzystość liści. Powszechnie występującymi wirusami drzew pestkowych są: wirus żółtaczki wiśni, synonim: wirus karłowatości śliwy (Prune dwarf virus, PDV) i wirus nekrotycznej plamistości pierścieniowej wiśni (Prunus necrotic ring spot virus, PNRSV). PDV infekuje częściej czereśnie, zaś PNRSV – wiśnie. Obydwa patogeny porażają również śliwę, brzoskwinię, morelę, ałyczę, antypkę i dzikie gatunki drzew pestkowych. Wirusy te przenoszone są z materiałem rozmnożeniowym (podkładki generatywne i wegetatywne, oczka, zrazy, nasiona). Obydwa wirusy powodują zmniejszenie liczby przyjętych oczek w szkółce nawet o połowę. Okulanty wyprodukowane z użyciem chorych oczek lub podkładek najczęściej nie wykazują wyraźnych objawów, zatem możliwość ich wyeliminowania, a tym samym uniknięcia wprowadzenia do sadu chorych drzewek, jest ograniczona. W czasie kwitnienia drzew, wirusy wraz z pyłkiem zaczynają się stopniowo rozprzestrzeniać w sadzie. Objawy wywoływane przez PNRSV i PDV najłatwiej jest zaobserwować wiosną. Niektóre szczepy wirusa nekrotycznej plamistości pierścieniowej wiśni nie wywołują zmian chorobowych w sadzie, większość jednak powoduje objawy na liściach, kwiatach, owocach i pędach. Wiele pąków wiśni i czereśni porażonych PNRSV zamiera, kwiatostany są zdeformowane, a szypułki owoców skrócone. Na liściach pojawiają się drobne, chlorotyczne plamki, w obrębie których tkanka ulega nekrozie i wykrusza się, pozostawiając nieregularne dziurki (fot. 4). Objawem wywoływanym przez jeden z wirulentnych szczepów PNRSV (szczep szteklenberski) jest wyrastanie grzebieniastych wyrostków (tzw. enacji) na spodniej stronie blaszki liściowej (fot. 5). Chore drzewa wiśni ogałacają się, zawiązują mało pąków kwiatowych i słabo owocują. W pierwszych latach owocowania (okres szoku) plon z drzew porażonych PNRSV jest znacznie niższy. Szczep szteklenberski powoduje spadek plonu nawet o 90%. Po kilku latach następuje faza chroniczna choroby, w czasie której plon owoców nie jest tak drastycznie obniżony. Owoce są drobne, mniej smaczne, a drzewa łatwo zasiedlane są przez grzyby patogeniczne i zwiększa się ich wrażliwość na przemarzanie. U niektórych odmian śliwy występuje mozaika lub chlorotyczne wzory na liściach, plon owoców jest niższy o około 20%, a młode drzewa mogą zamierać. Wirus najczęściej nie wywołuje objawów chorobowych u brzoskwini, ale powoduje zahamowanie wzrostu chorych drzew. Plon owoców w młodych sadach jest niższy o 50-80%, podczas gdy u starszych drzew strata plonu jest niewielka (około 6%). W początkowym okresie po zakażeniu PNRSV może występować nekroza oraz spękanie kory i drewna u drzew niektórych odmian brzoskwini. Wirus karłowatości śliwy wywołuje różnego rodzaju objawy w zależności od gatunku drzewa, szczepu patogena i warunków pogodowych. Liście porażonych wiśni żółkną (fot. 6 a), pąki zamierają, co prowadzi do stopniowego ogałacania pędów. Owoce są zniekształcone, drobne, gorzej wybarwione, a ich plon jest niższy nawet o 50%. Młode drzewa czereśni porażone wirusem często zamierają, a na liściach pojawiają się chlorotyczne pierścienie i plamy (fot. 6 b). Plon chorych czereśni zależy od odmiany i zwykle jest niższy o 20-30%, niż uzyskany z drzew zdrowych. Wirus powoduje karłowacenie śliw, deformacje i silne zwężenie liści, u brzoskwiń zaś – zahamowanie wzrostu drzew wrażliwych odmian, a nawet ich zamieranie. Często dochodzi do infekcji mieszanej (kompleksowej) PDV i PNRSV lub tych wirusów z innymi, np. wirusem ospowatości śliwy, co jest przyczyną zwiększenia szkód w sadach i szkółkach. Zakupione w szkółce drzewka pestkowe do zakładania sadu powinny posiadać certyfikat zdrowotności świadczący o tym, że są wolne od wirusów. Przed ich sadzeniem należy odpowiednio wybrać stanowisko – konieczne jest zachowanie izolacji przestrzennej od chorych drzew pestkowych, a także od dziko rosnących roślin będących potencjalnymi nosicielami wirusów. Istotne jest również prowadzanie lustracji nasadzeń pod kątem obecności objawów chorobowych świadczących o porażeniu tymi patogenami. Chore drzewa powinny być usunięte, co ograniczy źródło infekcji i zapobiegnie rozprzestrzenianiu się wirusów. Ważnym elementem walki z PPV jest zwalczanie mszyc. fot. 1-6 M. Cieślińska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:34:05 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/najgrozniejsze-i-najczesciej-wystepujace-w-polsce-wirusy-drzew-pestkowych-2637211 false Ochrona drzew ziarnkowych w drugiej połowie sezonu https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/ochrona-drzew-ziarnkowych-w-drugiej-polowie-sezonu-2637210 W drugiej połowie sezonu wegetacyjnego w sadach jabłoniowych i gruszowych kontynuuje się walkę z przędziorkami, szpecielami, zwójkami oraz mszycami. W tym okresie roku sadownik powinien być czujny praktycznie aż do zbiorów owoców.

Jabłonie

Zwójki są grupą szkodników, która jest postrzegana przez wielu sadowników jako trudne do zwalczania. Z pewnością wynika to z mnogości gatunków, które mogą pojawić się w sadzie oraz z odmienności ich cykli rozwojowych. Ponadto, letnie pokolenie gąsienic niektórych gatunków – uszkadzających owoce przed zbiorami – żeruje w ukryciu, np. pod osłoną oprzędu na spodniej stronie liścia lub pod liśćmi stykającymi się z owocami, co przy braku pułapek lub zaniedbaniu lustracji sadu powoduje przykry „efekt zaskoczenia” sadownika. W kujawskich sadach już od kilku lat najpowszechniej występującymi gatunkami są zwójka siatkóweczka, zwójka bukóweczka (także zwójka różóweczka, ale ta ma tylko jedno pokolenie w roku i od połowy czerwca przestaje żerować). W niektórych sadach dodatkowo występuje zwójka koróweczka. Szkodniki te (poza koróweczką) zwalcza się w okresie przed kwitnieniem, ale z reguły jest to niewystarczające i ochronę należy kontynuować w miesiącach letnich. Aby określić początek lotów pokolenia letniego i jego dynamikę należy systematy cznie lustrować pułapki feromonowe (fot. 1), bez których trudno mówić o racjonalnej walce z tą grupą szkodników. Zawodne jest bazowanie na sygnalizacji podawanej w internecie dla większego rejonu, gdyż znaczące różnice w liczbie i terminie odławianych motyli można stwierdzić nawet w poszczególnych kwaterach w obrębie jednego sadu. Sąsiedztwo sadów zaniedbanych, niechronionych, drzew w ogrodach przydomowych, skupisk drzew i krzewów liściastych za ogrodzeniem, mogą mieć ogromny wpływ na liczbę odłowionych motyli i strategię walki z nimi w poszczególnych kwaterach. Znajomość swojego sadu, wieloletnie obserwacje i doświadczenie sadownika pozwalają na właściwą interpretację odczytów z pułapek, a co się z tym wiąże – wyznaczenie precyzyjnego terminu zabiegu oraz jego wysoką skuteczność. Zwójka siatkóweczka charakteryzuje się masowymi lotami, w czasie których odławia się po kilkadziesiąt motyli. Odłowy te skoncentrowane są często w okresie jednej lub dwóch dekad. Najczęściej jest to 1. i/lub 2. dekada czerwca dla pokolenia zimującego, a dla letniego – 1. i/lub 2. dekada sierpnia. Z kolei zwójka bukóweczka (pokolenie zimujące) rozpoczyna regularne loty w 1. lub 2. dekadzie czerwca, czasami w lipcu i trwają one 2,5-3,5 miesiąca. Lot drugiego pokolenia obserwuje się najczęściej w drugiej połowie sierpnia i pierwszych dniach września. Zwracam uwagę na feromony do odławiania tego gatunku zwójek – wykazuje on stosunkowo niską aktywność w stosunku do innych feromonów, co oznacza, że liczba wyłapanych motyli może nie odzwierciedlić wielkości populacji i stopnia zagrożenia, ale pokazuje początek lotów oraz ich dynamikę. Pułapki nie zwalniają jednak z konieczności prowadzenia systematycznych lustracji drzew, chociażby po to, aby sprawdzić skuteczność zastosowanego insektycydu czy ocenić zagrożenie na kolejny sezon wegetacyjny. Lustracje powinny być wykonywane (od połowy czerwca do połowy września) systematycznie, co 2 tygodnie i polegać na przeglądaniu pędów i owoców (próby z 20 drzew po 20 pędów lub owoców). Próg zagrożenia to 10-12 pędów zasiedlonych przez gąsienice lub 4-8 owoców ze świeżymi uszkodzeniami. Polecane preparaty do stosowania w okresie wylęgania się gąsienic to Steward 30 WG, Runner 240 SC, Calypso 480 SC (*środek zarejestrowany w Polsce do zwalczania owocówki jabłkóweczki) oraz Spin Tor 240 SC. Warto wiedzieć, że w przypadku nieskuteczności zabiegu lub przeoczenia optymalnego terminu zwalczania (kiedy w sadzie pojawią się większe i starsze stadia larwalne gąsienic) najskuteczniejsze w walce z nimi będą Spin Tor lub Steward. Owocówka jabłkóweczka jest zwójką, której różowawe gąsienice uszkadzającą zawiązki jabłek i gruszek. Gąsienice drążą w owocach tunele aż do gniazda nasiennego (fot. 2). To jeden z groźniejszych szkodników jabłoni, chociaż są sady z bardzo małą populacją owocówki. W sadach nieopryskiwanych owocówka jabłkóweczka może zniszczyć nawet kilkadziesiąt procent jabłek. Zwalczanie tego agrofaga jest więc koniecznością z ekonomicznego punktu widzenia. Od kilku lat wzrasta znaczenie drugiego pokolenia szkodnika. Szkody wyrządzone przez gąsienice letniego pokolenia są bardziej dotkliwe niż te, które powoduje pierwsze pokolenie. Dotyczą one bowiem wyrośniętych już jabłek. Ponadto 1 gąsienica uszkadza kilka przylegających do siebie owoców, zanim wgryzie się do tego właściwego. O konieczności zwalczania decyduje kilkanaście motyli odławionych w pułapce w ciągu kilku dni, bardzo pomocna jest też ocena stopnia uszkodzeń zawiązków. Od początku czerwca do końca sierpnia, co 1-2 tygodnie powinno się więc dokładnie je przeglądać (na 25 drzewach po około 20 zawiązków). Progiem zagrożenia jest 10 jaj lub świeżych wgryzów w podanej próbie 500 zawiązków. Skuteczne zwalczenie owocówki wymaga w niektórych sadach wykonania w sezonie 2 lub 3 zabiegów chemicznych. Dobór preparatów zależy od terminu ich stosowania. Środki takie jak: Dimilin 480 SC, Rimon 100 EC, Runner 240 SC, Steward 30 WG , Calypso 480 SC czy Mospilan 20 SP i jego nowy odpowiednik Sumitox 20 SP stosuje się w czasie licznych odłowów motyli w pułapki feromonowe (fot. 3) i składania przez nie jaj (gdyż mają dobre działanie jajobójcze). Sadownicy chętnie stosują trzy ostatnie z wymienionych preparatów, gdyż umożliwiają one jednoczesne zwalczenie innych szkodników, np. mszyc. Kilka lub kilkanaście dni później (przeciętnie od złożenia jaj do wylęgu gąsienic upływa 8-10-12 dni, jednak przy niekorzystnym przebiegu pogody okres ten może wydłużyć się nawet do ponad 20 dni) – wybiera się preparaty polecane do stosowania tuż przed wylęgiem gąsienic z jaj (faza rozwoju jaj, tzw. „czarna główka”). Są to: Spin Tor 240 SC, liczna grupa pyretroidów (fot. 4) oraz preparaty biologiczne: Madex 515 SC i Carpovirusine Super SC. W przypadku wyboru dwóch ostatnich, zabieg należy powtórzyć po kilku dniach. Niektórzy sadownicy zgłaszają problem nie radzenia sobie ze zwójką koróweczką. Częściej występuje ona na drzewach pestkowych – czereśniach, morelach, brzoskwiniach, rzadziej wiśniach, do niedawna uważano, że najsłabiej poraża jabłonie, jednak ostatnio przybywa sadów jabłoniowych silnie zaatakowanych przez te zwójki. Liczne ich występowanie powoduje znaczne osłabienie wzrostu, zasychanie pojedynczych gałęzi, a nawet całych drzew. Jeżeli zauważy się w sadzie słabo rosnące drzewo, z więdnącymi i żółknącymi liśćmi należy schylić się i obejrzeć szyjkę korzeniową. Jeśli obserwujemy rozległe rany rakowe lub zgorzelinowe, zwykle żerują tam larwy zwójek i to one mogły być pierwotną przyczyną uszkodzenia tkanek kory. Większe zagrożenie stwarza wilgotne środowisko wokół szyjki korzeniowej i miejsc okulizacji – niewskazane jest więc zachwaszczenie czy obkładanie pni drzew w sadach zagrożonych substancją organiczną. Gąsienica zwójki koróweczki ma długość 10 mm, jest jasnożółta, oliwkowokremowa lub białawoszara z czarną (złotobrązową) głową, ma szare brodawki, a na ich szczycie długie szczeciny. Jest to gatunek 1-pokoleniowy. Zimują gąsienice pod korą, przed wylotem motyli poczwarki wysuwają się na zewnątrz spod kory. O obecności szkodnika świadczą jasnobrązowe wylinki poczwarkowe – woreczki połączonego przędzą kału i trocin wystające z żerowisk – długości 10 mm, szerokości 1-3 mm. Samice składają jaja od maja, przez 3-4 miesiące, najliczniej w lipcu i sierpniu, głównie w zranienia i miejsca zrastania się odmiany oraz podkładki, szyjkę korzeniową (często ma to miejsce w obrębie zakładanych na drzewka osłon plastikowych, stwarzających niszę bytowania i rozwoju, często również pod klamerki), najczęściej na te same drzewa, w których rozwijały się jako gąsienice – to stopniowo osłabia drzewa. Czas rozwoju jaj to 8-24 dni. Zwalczanie jest trudne, gdyż gąsienice żerują pod korą. Przeprowadza się je najczęściej w 1. lub 2. dekadzie czerwca i lipca, po około 10 dniach od masowego lotu motyli (a w 2-3 tygodnie od początku regularnego lotu), w okresie składania jaj i wylęgania się gąsienic, zanim wgryzą się one pod korę. Optymalne terminy zabiegów pozwalają wyznaczyć pułapki feromonowe, monitorujące loty motyli. Termin krótszy niż 2 tygodnie stosujemy, jeżeli od początku w pułapce stwierdza się dużą liczbę motyli, kolejne 2 lub 3 zabiegi wykonuje się w odstępach około 2-3-tygodniowych. Jeśli w trakcie składania jaj nastąpi załamanie pogody, co spowoduje przerwę w odłowach motyli, wówczas zabieg przeprowadza się odpowiednio później. W sezonie konieczne są więc 3-4 opryskiwania, gdyż lot motyli jest rozciągnięty w czasie. Zabiegi zwalczające wykonuje się za pomocą dyszy strumieniowej, opryskując dokładnie pnie i dolne konary (należy włączyć tylko 1 lub 2 dolne dysze – rozpylacze, dokładnie pokrywając pień do wysokości 30 cm, ale i wyżej). Wskazane są też wyższe dawki cieczy (podobnie jak przy zwalczaniu przędziorków i pordzewiaczy). Przed zabiegiem powinno się wyczyścić skrobakiem porażone miejsca, co przy dużej populacji szkodnika może być bardzo kłopotliwe dla sadownika. Nie można kierować się schematem w ochronie szkodników, w tym zwójek, gdyż ich rozwój determinują, m.in. warunki pogodowe w poszczególnych latach. Na poparcie tego faktu przytoczę kilka dat z poprzednich sezonów. W przypadku bukóweczki w 2007 roku loty motyli rozpoczęły się 8-10 czerwca i były znacznie wcześniejsze niż w 2005 roku (loty od 25 czerwca). Kolejny przykład to zwójka – owocówka jabłkóweczka – w 2007 roku faza rozwoju jaj „czarna główka” wystąpiła 2-4 czerwca, zaś w 2006 roku ten termin przypadł na 25-27 czerwca, a więc prawie 3 tygodnie później. Obserwacje te dotyczą warunków Kujaw. Przędziorki i szpeciele to szkodniki, na których obecność lustracje w sadach jabłoniowych należy kontynuować w drugiej połowie sezonu wegetacyjnego. Okresy suszy i upałów sprzyjają rozwojowi tych szkodników, znacznie go przyśpieszając i jednocześnie utrudniając walkę z nimi. W wielu sadach jabłoniowych narastają problemy ze skutecznym zwalczaniem, głównie przędziorków. Nie można wykluczyć, że doszło do selekcji ras tych szkodników odpornych na najczęściej stosowane środki. Takie informacje docierają do nas z wielu krajów Europy Zachodniej, są również stwierdzone w Polsce. Dlatego absolutnie nie powinno się zwalczać przędziorków według ustalonych schematów, powielanych od kilku lat (nawet tych, które się sprawdzały), a starać się wybierać akarycyd, który był używany w danym sadzie najrzadziej (sprawdzić stosowane w sadzie przez ostatnie 2 lata akarycydy, analizując programy ochrony). Jeśli w poprzednich sezonach, któryś z akarycydów wykazał niską skuteczność, w tym nie należy go stosować. Najbezpieczniej jest sięgać po środek z danej grupy chemicznej raz na 1,5 roku lub nawet raz na 2 lata. Do tej samej grupy chemicznej należą takie akarycydy, jak: Magus 200 SC, Ortus 05 SC i Sanmite 20 WP. Z kolei Nissorun 050 EC wykazuje taki sam mechanizm działania jak Apollo Plus 060 OF. Tak więc mimo, że środki różnią się nazwą substancji aktywnej, to należą do jednej grupy związków. Lustracje powinny być podstawą każdej decyzji o zwalczaniu również tej grupy szkodników. Muszą być wykonywane nie rzadziej niż co 2 tygodnie, a w warunkach wysokiej temperatury i suszy, nawet co tydzień. Takie obserwacje informują również o dominujących stadiach rozwojowych przędziorków oraz gatunkach tych szkodników. Trudniejszy do zwalczenia jest przędziorek chmielowiec, wymagający wyższych z zalecanych dawek akarycydów niż w przypadku populacji przędziorka owocowca oraz przestrzegania wszelkich zaleceń, podnoszących skuteczność zabiegu. W sytuacji problemów z przędziorkami, należy absolutnie zrezygnować ze stosowania środków z grupy syntetycznych pyretroidów, toksycznych dla sprzymierzeńców, głównie drapieżnych roztoczy. Sadownicy, którzy stosują minimalne dawki cieczy roboczej (ok. 300 l/ha), często nie osiągają dobrych efektów ochrony, szczególnie w kwaterach z liczną populacją przędziorków i pordzewiaczy, głównie tego trudniejszego do zwalczenia – przędziorka chmielowca. Żeruje on pod przędzą pajęczynowatych nici i wymaga zawsze górnych dawek akarycydów oraz 750 l wody na hektar lub więcej. Mała ilość cieczy roboczej może niezbyt dokładnie spenetrować dolną stronę liści, a więc miejsc żerowania szkodników, ponadto przy wysokiej temperaturze środek zbyt szybko odparowuje z powierzchni liści. Ważne jest więc wykonywanie zabiegu w optymalnych warunkach pogodowych, a więc lepiej go opóźnić niż przeprowadzać w niesprzyjających warunkach. Wszystkie akarycydy najlepsze działanie wykazują w temperaturze 15-25°C i przy wilgotności nie niższej niż 60%. Ten czynnik jest szczególnie ważny w drugiej połowie sezonu wegetacyjnego. Należy również unikać opryskiwania przed bardzo intensywnymi opadami deszczu, które mogą zmyć kontaktowy akarycyd, osłabiając jego działanie. W sierpniu mogą pojawić się już zimujące samice przędziorka chmielowca (mają karminowe zabarwienie), chociaż czasami można je stwierdzić dopiero w październiku. Przy przedłużającym się lecie szkodnik może więc jeszcze namnażać się we wrześniu. Przy stwierdzeniu dużej jego populacji w tym okresie, sadownicy zastanawiają się, czy kontynuować ochronę czy podjąć ją dopiero wiosną następnego roku. Wykonując jednak zabieg zwalczający w sierpniu lub nawet we wrześniu, zmniejsza się znacznie liczba jaj, które zniosłyby jeszcze samice przed zejściem na zimowanie i potencjalne zagrożenie wiosną. Warto pamiętać wówczas o karencji, która będzie decydowała o dopuszczonym, najpóźniejszym terminie wykonania zabiegu na poszczególnych odmianach jabłoni Magus 200 SC ma 28-dniową karencję, Omite 30 WP – 14-dniową, Ortus 05 SC, Omite 570 EW oraz Sanmite 20 WP – 7-dniową, a Nissorun 050 EC – 30 dni karencji. Jeżeli nie wykonano wszystkich zabiegów ograniczających populacje pordzewiaczy przed kwitnieniem lub zaraz po nim, szkodnik ten w okresach przedłużających się upałów może również bardzo masowo wystąpić, szczególnie na niektórych odmianach, np. ‘Gala’, ‘Delikates’, ‘Šampion’, ‘Jonagold’, ‘Idared’, ‘Elstar’ czy ‘Ligol’. Objawia się to charakterystycznym, brązowym przebarwieniem liści, głównie po spodniej ich stronie (fot. 5). Wówczas należy drzewa opryskiwać akarycydami: Omite 30 WP/570 EW lub Ortus 05 SC, szczególnie jeśli jest to uzasadnione wykonanymi wcześniej lustracjami. Próg ekonomicznego zagrożenia to od 20 do 40 lub więcej osobników naliczonych na 1 cm² liścia. Lustracje są nieco kłopotliwe, gdyż wymagają żmudnej obserwacji z wykorzystaniem lupki z podświetleniem (powiększającej 30-krotnie) lub binokularu. Zrywa się po 10 liści z 20 drzew, do połowy lipca pobierając je ze środkowej części długopędów, później z części wierzchołkowej, którą szkodnik stopniowo zasiedla w upływem czasu. Szpeciele liczy się po dolnej stronie liścia, u jego podstawy, wokół nerwu głównego, na powierzchni około 1 cm². Stosując zwalczanie przędziorków preparatami Envidor 240 EC, Magus 200 SC czy Sanmite 20 WP ograniczymy również populację pordzewiaczy (mimo, że niektóre z nich nie mają rejestracji w tym zakresie). Mszyce, a szczególnie mszyca jabłoniowo-babkowa (fot. 6) są bardzo ważną grupą szkodników. W końcu czerwca część populacji opuszcza sad i przelatuje na babkę, ale ostatnio obserwuje się zjawisko pozostawiania tego gatunku w sadach na stałe. Mszyca ta daje do 8 pokoleń w sezonie. Najbardziej efektywne są zabiegi zwalczające założycielki rodu lub pierwsze pokolenie. Skuteczność zabiegów radykalnie spada, jeśli wykonywane są one dopiero w chwili pojawienia się drugiego pokolenia. 1 drzewo z koloniami mszycy jabłoniowo-babkowej w próbie 50 drzew to informacja o konieczności wykonania zabiegu zwalczającego. W przypadku mszycy jabłoniowej (fot. 7), próg zagrożenia to 15 pędów z koloniami mszyc w próbie 50 drzew. Polecane preparaty w drugiej połowie sezonu wegetacyjnego to Pirimor 500 WG -7 dni karencji, Calypso 480 SC, Mospilan 20 SP (oba po 14 dni karencji), Teppeki 50 WG – 21 dni karencji, Mavrik 240 EW – 14 dni (do zwalczania mszycy jabłoniowej) oraz Karate Zeon 050 CS o 7-dniowym okresie karencji. Przy stosowaniu preparatów Pirimor 500 WG, Calypso 480 SC, Mospilan 20 SP, Teppeki 50 WG ważne są warunki pogodowe w trakcie aplikacji: wysoka temperatura (> 25°C), niska wilgotność powietrza (< 50%) i wiatr mogą wpływać na zbyt szybkie odparowanie preparatu i zmniejszenie jego skuteczności. Niszcząc mszycę jabłoniową lub jabłoniowo-babkową powinno się zużyć co najmniej 750 l cieczy na hektar, najlepiej z dodatkiem preparatu zwilżającego (szczególnie przy zwalczaniu mszycy jabłoniowo-babkowej). Mszyce mogą powodować znaczne deformacje owoców, a także trudne ich odrywanie się podczas zbioru W przypadku silnego opanowania drzew przez mszyce we wczesnym stadium rozwoju owoców, szkodniki te wpływają bowiem na nie tworzenie się warstwy korka u nasady szypułki i owoce trzymają się mocno, nawet jeżeli wyrosną. W sezonie o późnym, ciepłym lecie nalot mszycy jabłoniowo-zbożowej z traw na jabłonie może być znacznie nasilony i wówczas celowe jest zwalczanie ich nawet w październiku, po zbiorze owoców, co zapobiega składaniu jaj, a dzięki temu porażenie w kolejnym roku jest znacznie mniejsze. Szkodnikiem, który w niektóre lata występuje w dużym nasileniu jest bawełnica korówka (fot. 8) – skutek jej żerowania to spękania i rany na korze drzew, przez które następują infekcje przez patogeny kory i drewna, także słabsze zawiązanie pąków kwiatowych oraz zwiększenie wrażliwości drzew na przemarzanie. W ciągu sezonu wegetacyjnego występuje nawet 10-12 pokoleń, populacja prawie zanika w lipcu i sierpniu (w tym okresie naturalni wrogowie – skorki, biedronki, osiec – zwiększają swoją liczebność i mogą zniszczyć populację szkodnika) i ponownie nasila się jesienią, we wrześniu oraz październiku. Zabieg może być więc konieczny w lipcu lub na początku sierpnia (jeśli stwierdzi się 2 drzewa z koloniami żywych mszyc w próbie 50 drzew) albo dopiero w 2. połowie września lub w październiku, po zbiorach, w ciepłe, słoneczne dni. Polecane preparaty to Pirimor 500 WG lub Actara 25 WG, które powinno się stosować w większej dawce cieczy – minimum 750 l, a lepiej 1000 l, ze zwilżaczem, opryskując także pnie w części przyziemnej (należy zwracać uwagę na dobre pokrycie dolnych partii korony, pni i podkładki, zabezpieczać pękające pnie i rany po cięciu). Lepiej nie używać pyretroidów. Zabieg należy wykonać najlepiej przy temperaturze nie niższej niż 18°C. Wskazane jest również, aby przez kilka kolejnych dni było ciepło w godzinach popołudniowych (12-18°C). Na bawełnicę czasami trzeba wykonać w sezonie nawet 3-4 zabiegi co 10 dni. Pirimor ma dobre działanie, ale krótkie, dlatego należałoby go stosować wielokrotnie, ale jest on selektywny w stosunku dla fauny pożytecznej (m. in. ośca i skorków).

Grusze

Najważniejszym szkodnikiem grusz jest miodówka gruszowa plamista (fot. 9), z którą walkę kontynuuje się jeszcze w czerwcu. Jej przegranie oznacza dla sadownika przede wszystkim znaczne obniżenie jakości handlowej owoców (fot. 10, 10a). Samice formy letniej, jeśli pojawią się w sadzie, składają trzykrotnie więcej jaj (aż po około 1000 sztuk jedna) niż pokolenie wczesnowiosenne, przez kolejne 6 tygodni, na liście wierzchołkowe niezdrewniałych pędów. W ciągu roku występują 3 (czasami nawet 4 lub 5) pokolenia miodówki: w czerwcu, w połowie lipca i pod koniec sierpnia. Przez długi czas na drzewach występują więc w tym samym czasie wszystkie stadia rozwojowe, należące do kilku pokoleń jednocześnie. Larwy ostatniego pokolenia przekształcają się w miodówki form zimowych, które jeśli zdołają przezimować, na wiosnę ponownie złożą jaja. Latem można również spotkać miodówkę gruszową czerwoną. Jej samice składają jaja na najmłodszych liściach, umieszczając je często szeregami wzdłuż głównego nerwu. Płodność samicy wynosi około 2 tysięcy jaj. Po dwóch tygodniach rozwijają się żółte larwy (przechodzą pięć stadiów rozwojowych), których rozwój trwa około miesiąca. Larwy żerują najpierw gromadnie, początkowo na liściach i pędach niezdrewniałych, później na pędach zdrewniałych, tworząc charakterystyczne kolonie składające się z osobników nasuniętych na siebie dachówkowato. Jeśli zabiegi wczesnowiosenne lub wykonane tuż przed i/lub tuż po kwitnieniu nie przyniosły oczekiwanych efektów, w czerwcu wykonuje się kolejny, czwarty i ostatni zabieg w sezonie. Oczywiście informacji dostarczają nam dokładne lustracje sadu, które powinny być wykonywane regularnie zarówno przed zabiegiem zwalczającym, jak i po nim, w celu oceny jego skuteczności i właściwego planowania ewentualnej kontynuacji ochrony. Lustracje w czerwcu polegają na przeglądaniu co 10 dni po 25 najmłodszych pędów 20 cm długości, pobranych losowo po 1 z drzewa. Obecność jaj i larw na 3-5 pędach jest jednoznaczna z koniecznością wykonania opryskiwania. Termin jego przeprowadzenia to zwykle pierwsza lub druga dekada czerwca, choć czasami może to być przełom 2. i 3. dekady miesiąca, w zależności od przebiegu pogody i liczebności miodówki. Zestaw insektycydów to preparaty zwalczające wylęgające się larwy: Dimilin 480 SC, Rimon 100 EC, Actara 25 WG i nowy produkt Acaramic 018 EC. Dimilin 480 SC działa żołądkowo, na roślinie powierzchniowo, Rimon 100 EC z kolei działa żołądkowo i kontaktowo, na roślinie powierzchniowo, Actara 25 WG działa kontaktowo i żołądkowo, na roślinie powierzchniowo, wgłębnie i układowo, niezależnie od temperatury. Acaramik 018 EC działa kontaktowo i żołądkowo, na roślinie wgłębnie. Niezmiernie ważne jest dodawanie do każdego zabiegu zwilżacza, a na roślinach pokrytych już rosą miodową zabieg najlepiej jest wykonać wieczorem, najlepiej dzień po ulewnym deszczu. Większość wymienionych preparatów jednocześnie ogranicza populacje innych szkodników, występujących w sadzie. Jeżeli ten ostatni zabieg okaże się jeszcze mało skuteczny, wyjątkowo można go powtórzyć starając się nie przeciągać jego wykonania w czasie. W lipcu bowiem w sadzie coraz liczniej pojawiają się biedronki (fot.11), skorki, złotooki i inni naturalni wrogowie miodówek, odgrywający zasadniczą rolę w ograniczaniu populacji szkodnika. Dlatego z końcem czerwca powinno się bezwzględnie zakończyć walkę z miodówkami. W lipcu i sierpniu na pożywce z rosy miodowej wydzielanej przez miodówki rozwijają się grzyby sadzakowe i sadownicy powinni skupić się na zabiegach ograniczających ich rozwój. Przy okazji zapobiegania wtórnym infekcjom parcha grusz, stosując na przykład Antracol 70 WG, Dithane Neo Tec 75 WG, Indofil 80 WP, Mac-Mankozeb 75% WG, Polyram 70 WG ogranicza się także rozwój grzybów sadzakowych. W sierpniu poleca się również zawiesić na drzewach woreczki z czarnej, perforowanej folii lub plastikowe doniczki (do góry dnem), które wypełnia się słomą, sianem – stanowią one zimowe schronienie dla skorków, które w roku następnym pomagają w zwalczaniu miodówek. Można mówić o sukcesie w zwalczaniu miodówek, jeśli w czerwcu i lipcu w sadzie jest cicho, nie słychać brzęczenia pszczół, os i innych owadów przywabianych rosą wydzielaną przez larwy miodówek, a dotykając liście i owoce ma się ręce suche i nie kleiste. Zwalczając miodówkę nie należy popadać w przesadę i dążyć do zniszczenia szkodnika w 100%, bo jest to niemożliwe. Nie można oczywiście skupiać się tylko na miodówkach, bo na gruszach można spotkać szereg innych szkodników, na przykład przędziorka owocowca i chmielowca, zwójki czy owocówki. Sady wymagają więc nasilonych lustracji. Pomocne mogą być wykorzystywane powszechnie w sadach jabłoniowych pułapki feromonowe na owocówkę jabłkóweczkę i zwójki (gatunki, które występują w danym rejonie). W przypadku silnego zagrożenia, zwalcza się je w takich samych terminach, co na jabłoni, stosując wiele preparatów zarejestrowanych na jabłoniach i gruszach, zgodnie z zaleceniami „Programu Ochrony Roślin Sadowniczych” (PORS), obowiązującymi w danym sezonie. W przypadku przędziorków, na gruszy inne są progi zagrożenia w porównaniu z jabłoniami – tu decyzją o konieczności zabiegu zwalczającego jest ponad 7 form ruchomych w czerwcu, a później – ponad 10 sztuk. Węższy jest też zakres zarejestrowanych akarycydów na gruszy, w okresie wzrostu zawiązków można wykonać opryskiwanie jedynie z wykorzystaniem akarycydu Ortus 05 SC. fot. 1-11 B. Błaszczyńska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:29:42 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/ochrona-drzew-ziarnkowych-w-drugiej-polowie-sezonu-2637210 false Znane i mniej znane chwasty w sadach cz. I https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/znane-i-mniej-znane-chwasty-w-sadach-cz-i-2637209 Rośliny, które należą do innych gatunków niż uprawiane w zasiewach i nasadzeniach nazywamy potocznie chwastami. Bardziej dokładna definicja określa tym mianem rośliny, których rozwój następuje w nieodpowiednim miejscu i czasie oraz prowadzi do strat ekonomicznych.

Chwasty są podstawowym składnikiem tzw. flory synantropijnej, czyli towarzyszącej działalności człowieka. Flora towarzysząca może pełnić pożyteczne funkcje: chronić glebę w okresie spoczynku zimowego drzew przed erozją (niszczeniem powodowanym przez wodę i wiatr), gromadzić substancje pokarmowe w zielonej biomasie zabezpieczając je przed wymywaniem i zatrzymywać śnieg w sadzie. Szkodliwość chwastów jest bardzo zróżnicowana. Rośliny, które tworzą małą biomasę i mają małe potrzebny wodne oraz pokarmowe nie są w stanie konkurować z drzewami. Są za to zdolne konkurować z bardziej uciążliwymi chwastami, jeśli pojawią się wcześniej niż one. Słabo rosnące chwasty, takie jak mysiurek drobny (roślina wysokości 2-10 cm, łodygi bezlistne, zakończone walcowatym niby kwiatostanem przypominającym kłos, liście wstęgowate zebrane w przyziemną różyczkę – fot. 1 a), wiosnówka pospolita (roślina wysokości 2-10 cm, lancetowato łopatkowate liście zebrane w przyziemną różyczkę, łodygi bezlistne zakończone drobnymi białymi kwiatami), czy wiechlina roczna (fot. 1 b), rozmyślnie utrzymywane w sadzie przestają być chwastami i stają się tzw. roślinami okrywowymi. Chwasty to także istotny element biologicznej różnorodności, składnik krajobrazu i pierwsze ogniwo w łańcuchu pokarmowym zwierząt. Zwalczanie chwastów, niezależnie od sposobu, wymaga znaczących nakładów finansowych i niesie zagrożenia dla środowiska naturalnego. Dlatego warto przyjrzeć się dokładniej chwastom. Wiedza na ich temat pozwala ocenić zagrożenia, czyli szkodliwość dla drzew, a znajomość ich biologii ułatwia wypracowanie skutecznych sposobów zwalczania. Podejście do chwastów zmienia się i coraz rzadziej mówimy o ich „zwalczaniu”, a coraz częściej o tzw. regulowaniu zachwaszczenia, czyli utrzymywaniu na go na relatywnie niskim poziomie, tolerowanym przez drzewa. Liczba gatunków roślin naczyniowych, które zachwaszczają różnego rodzaju użytki rolne w Polsce, szacowana jest na około 600. Botaniczna przynależność chwastów do jednostek taksonomicznych jest zróżnicowana. Większość chwastów, z wyjątkiem skrzypów należy do gromady roślin okrytozalążkowych, dzielonych na dwie podstawowe klasy: dwuliścienne, które posiadają dwa liście zarodkowe (rozwijające się jako pierwsze po wykiełkowaniu z nasion) oraz jednoliścienne (jeden liść zarodkowy). Do roślin jednoliściennych należą między innymi trawy. Ze względu, na biologię rozwoju, wśród chwastów wyróżniamy dwie podstawowe grupy. Pierwsza z nich to chwasty jednoroczne. Ich cykl życiowy, od wykiełkowania do wydania dojrzałych nasion, trwa do jednego roku, ale u niektórych gatunków, np. u żółtlicy drobnokwiatowej (fot. 2) jest krótki i wynosi tylko 4-6 tygodni. Część rodzimych chwastów jednorocznych jest zdolnych do zimowania, np. bodziszek drobny (fot. 3 a), gwiazdnica pospolita (fot. 3 b), starzec zwyczajny (fot. 3 c), wiechlina roczna. Ich siewki, które pojawią się w końcu lata oraz jesienią, zimują w dowolnej fazie rozwojowej, także jako kwitnące rośliny. W następnym sezonie wegetacyjnym kończą cykl rozwojowy. Drugą ważną grupę stanowią rośliny wieloletnie (trwałe). Rośliny chwastów wieloletnich żyją przez wiele lat, rozmnażając się co roku zarówno przez nasiona (rozmnażanie generatywne), jak i przez organy wegetatywne (kłącza, rozłogi, korzenie z pąkami przybyszowymi). Niektóre z nich, jak np. rdest ziemnowodny kwitną sporadycznie i rozmnażają się przede wszystkim wegetatywnie. Cykl rozwojowy niektórych chwastów jest zróżnicowany w zależności od uprawy. I tak np. maruna bezwonna (fot. 4 a), rogownica pospolita i ślaz zaniedbany (fot. 4 b) są na polach uprawnych chwastami jednorocznymi, a w sadach wieloletnimi. Stosunkowo nieliczne wśród chwastów są rośliny dwuletnie, np. marchew zwyczajna (korzeń zgrubiały, liście pierzaste, baldach płaski z białymi kwiatami – fot. 5, spotykana głównie w zaniedbanych sadach), które wydają kwiatostany najczęściej w drugim roku życia. Skład gatunkowy zbiorowisk chwastów występujących w sadzie jest warunkowany przez dwa podstawowe czynniki:

środowisko. W warunkach krajowych, zróżnicowanie wynika przede wszystkim z właściwościami fizykochemicznych gleby (odczyn, skład granulometryczny, zawartość substancji pokarmowych, wilgotność), a w mniejszym stopniu z klimatu, który jest zbliżony na całym terytorium;
działalność człowieka. Ważna jest tu zarówno sukcesja (dziedziczenie), czyli wpływ wcześniejszego sposobu użytkowania terenu, jak i sposób uprawy, nawożenia oraz nawadniania w sadzie.

Czynnik środowiskowy jest ważny, istnieją wręcz tzw. rośliny wskaźnikowe, których występowanie informuje nas o właściwościach gleby. Do takich należą np. fiołek (bratek) trójbarwny (górne płatki kwiatowe najczęściej fioletowe, boczne i dolne – żółte – fot. 6 a) i szczaw polny (fot. 6 b) występujące na glebach kwaśnych; dymnica pospolita (fot. 7), charakterystyczna dla gleb zasobnych w wapń; szarota błotna (roślina jednoroczna, łodyga i liście wełnisto filcowate, białawe, koszyczki kwiatowe okryte brunatnymi lub żółtymi listkami), mięta polna (roślina trwała, kłączowa o charakterystycznym zapachu i liliowych lub różowych kwiatach położonych w kątach liści) i czyściec błotny (roślina trwała, kłączowa, z lancetowatymi liśćmi i purpurowo różowymi kwiatami zebranymi w nibykłosy – fot. 8) rozwijające się na glebach podmokłych; iglica pospolita (fot. 9) preferująca gleby piaszczyste, czy łoboda rozłożysta (fot. 10) – występująca na glebach gliniastych. Skład gatunkowy chwastów jest jednak kształtowany przede wszystkim przez działalność człowieka. Sposób pielęgnacji gleby, zunifikowany w skali kraju, decyduje o tym, że w polskich sadach dominuje kilkadziesiąt gatunków chwastów, tych samych zarówno w rejonach nadmorskich, jak i podgórskich. Skład gatunkowy chwastów nie jest stały i niezmienny. Kilkadziesiąt lat temu, w sadach, pod rozłożystymi koronami drzew dominowały trwałe chwasty cieniolubne, takie jak bluszczyk kurdybanek (roślina z długimi ulistnionymi rozłogami, liście sercowato okrągławe lub nerkowate, kwiaty wargowe, niebiesko fioletowe) i podagrycznik pospolity (roślina kłączowa, liście dolne 3-listkowe, baldach z białymi kwiatami). Dzisiaj, nie odnajdziemy ich w dobrze nasłonecznionych sadach, ale w cienistych parkach i ogrodach. W młodych sadach, założonych po uprawach rolniczych, przeważają najczęściej chwasty jednoroczne. W ramach sukcesji, możemy mieć do czynieniami z chwastami charakterystycznymi dla upraw poprzedzających założenie sadu, np. mak polny (chwast zbożowy). Są one stopniowo wypierane przez chwasty typowe dla sadów. W miarę starzenia się sadu i zaniechania uprawy gleby pod koronami drzew, w zachwaszczeniu rośnie względny udział chwastów wieloletnich, przede wszystkim słabo zwalczanych przez herbicydy (kompensacja zachwaszczenia). fot. 1-10 J. Lisek]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:25:47 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/znane-i-mniej-znane-chwasty-w-sadach-cz-i-2637209 false Parch jabłoni w sezonie 2011 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/parch-jabloni-w-sezonie-2011-2637208 Występowanie i nasilenie parcha jabłoni w poszczególnych sezonach wegetacyjnych zależy przede wszystkim od wielkości źródła infekcji i przebiegu warunków pogodowych. W wyniku bardzo częstych opadów, wysokiej wilgotności powietrza i w następstwie silnego porażenia liści oraz owoców w ubiegłym sezonie (2010 r.), w większości sadów na terenie całego kraju istniało duże lub bardzo duże potencjalne źródło infekcji, a więc i ryzyko silnego zagrożenia przez parcha jabłoni w sezonie bieżącym.

Pierwsze wysiewy zarodników

Na porażonych ubiegłorocznych liściach, uformowało się średnio 40-50 owocników grzyba Venturia inaequalis na 1 cm² powierzchni liścia (fot. 1). Ich rozwój, a więc proces tworzenia worków i zarodników workowych, rozpoczął się w drugiej połowie lutego, a pierwsze dojrzałe, zdolne do wysiewu zarodniki (fot. 2) stwierdzono w owocnikach około 30 marca w rejonie Skierniewic. Obecność tak dojrzałych zarodników oznacza konieczność rozpoczęcia w sadach ochrony chemicznej. W większości sadów zabiegi preparatami miedziowymi wykonano na początku kwietnia. Pierwsze wysiewy zarodników, w zależności od lokalizacji, zarejestrowano między 4 a 6 kwietnia. Były one niewielkie i nie miały, w większości rejonów, istotnego wpływu na porażenie jabłoni. Również opóźnienie wegetacji, a więc słabo zaawansowany rozwój drzew (pękanie pąków) w tym czasie, nie sprzyjał pierwszym infekcjom. W następstwie przelotnych opadów 8, 11, 12 i 14 kwietnia, doszło także do znacznych wysiewów. Jednak długie zwilżenie, które stworzyło możliwość zaistnienia infekcji stwierdzono tylko między 11 i 12 kwietnia (fot. 3). Wtedy to właśnie, w zależności od położenia sadu, obserwowano duże, średnie lub małe zagrożenie parchem, a w niektórych miejscach, do infekcji w ogóle nie doszło. Zabezpieczenie sadów preparatami powierzchniowymi (miedziowe, zawierające kaptan, ditianon itd.) było w tej sytuacji zupełnie wystarczające. Środki zapobiegawcze stosowane na rozwijające się tkanki jabłoni, pozostają na nich w formie osadu, który stanowi zapas substancji grzybobójczych. W czasie opadu, gdy zarodniki grzyba trafiają na wilgotne liście, zaczynają kiełkować w kroplach wody, ale także w tym samym czasie następuje aktywacja zastosowanych substancji chemicznych, które z osadu przechodzą stopniowo do wody i hamują kiełkowanie zarodników uniemożliwiając zakażenie. Skuteczność działania zapobiegawczego zależy od toksyczności substancji aktywnej oraz od trwałości powłoki ochronnej powstałej po opryskiwaniu. Na podstawie prowadzonych w różnych krajach badań uważa się, że fungicydami bardzo trwałymi, lecz stosunkowo mało toksycznymi dla grzyba, są związki miedzi. Trwałe i znacznie bardziej toksyczne są osady kaptanu, zaś trwałe, ale nieco mniej toksyczne są te zawierające mankozeb. Bardzo trwały i jednocześnie toksyczny, a także łatwo rozmywający się po powierzchni liścia jest osad fungicydu dodynowego, ale niestety w wielu sadach (35%) stwierdza się wysoki i bardzo wysoki poziom odporności na tę grupę preparatów. Dlatego też niezmiernie istotne jest przemienne stosowanie fungicydów należących do różnych grup chemicznych. Nadużywanie jednego środka w intensywnym programie ochrony jabłoni przed parchem zwiększa możliwość nagromadzenia się pozostałości substancji aktywnej lub jej metabolitów na owocach. Po pierwszej, tegorocznej infekcji (11/12 kwietnia), ze względu na stosunkowo niską temperaturę (średnia około 5°C), czas trwania inkubacji znacznie się wydłużył i na objawy parcha jabłoni trzeba było poczekać około 18-19 dni. Okres inkubacji to czas od zakażenia do pojawienia się objawów choroby. W tym okresie pod kutykulą tworzy się wtórna grzybnia, powstają trzonki, a następnie zarodniki konidialne. Długość okresu inkubacji zależy od temperatury i wynosi od 8 do 22 dni. Pierwsze plamy parcha jabłoni w bieżącym sezonie pojawiły się w sadach pod koniec kwietnia lub na początku maja.

Najtrudniejszy okres w sezonie

Następny trudny, a wszystko wskazuje na to, że najtrudniejszy w tym sezonie moment, w którym nastąpiły bardzo duże wysiewy połączone z silnymi infekcjami wystąpił w dniach 24/25 kwietnia. Intensywne opady deszczu, w niektórych rejonach nawet ponad 50 mm, spowodowały zmycie zastosowanych fungicydów, a utrzymujące się długie zwilżenie i wysoka wilgotność względna powietrza były przyczyną w niektórych rejonach kraju (Polska centralna, południowa i południowo-wschodnia) silnych infekcji, wymagających konieczności wykonania zabiegów poinfekcyjnych. Wskazane było zastosowanie wówczas preparatów systemicznych (Score 250 EC, Difo 250 EC, Suplo 250 EC*, Capitan 400 EC, Shavit 72 WG itp.) lub preparatów dodynowych, ale tylko w tych sadach, w których nie stwierdza się form odpornych grzyba na tę grupę środków. Działanie po infekcji obejmuje fazę rozwoju grzyba, pasożytującego w liściu i rozwijającego się pod kutykulą. Polega ono na przerwaniu rozwoju grzybni, która szybko obumiera i w miejscu infekcji najczęściej nie pojawiają się nawet chlorotyczne plamki. Pamiętajmy jednak, że fungicydy systemiczne nie przenikają z liści opryskanych do tych przyrastających i nie zapewniają im skutecznej ochrony przed parchem w czasie kolejnych infekcji. Są to środki, które nie hamują kiełkowania zarodników, gdyż nie blokują funkcji enzymów oddechowych. Zaczynają one intensywnie działać dopiero wówczas, gdy grzyb przestaje korzystać z zapasu związków organicznych zgromadzonych w zarodniku, nawiązuje kontakt pasożytniczy z rośliną i rozpoczyna własną syntezę związków organicznych koniecznych do dalszego rozwoju. Fungicydy systemiczne zakłócają w komórkach grzybów syntezę związków sterolowych i dlatego określa się je jako inhibitory biosyntezy ergosterolu (IBE). Powinny być one stosowane w mieszaninie z fungicydami o działaniu powierzchniowym, co z jednej strony wydłuża czas ich działania zapobiegawczego, a z drugiej zmniejsza ryzyko selekcji form odpornych grzyba V. inaequalis. Dla prawidłowego działania i szybkiego wchłaniania się w tkanki roślinne preparaty te wymagają temperatury powyżej 12°C, a najlepiej 15°C. Działanie zapobiegawcze jest jednak najbardziej niezawodne i na nim powinna opierać się ochrona przed parchem jabłoni. Jednym z najważniejszych elementów w zwalczaniu tej choroby jest bowiem niedopuszczenie wczesną wiosną do infekcji pierwotnych. Opryskiwanie interwencyjne powinno być wykonywane tylko awaryjnie lub jako dodatkowe, gdy infekcja była na tyle silna, że preparat powierzchniowy nie będzie w pełni efektywny. Wykonanie zabiegu interwencyjnego „solo” w czasie infekcji, w znacznym stopniu ogranicza, lecz rzadko kiedy całkowicie zapobiega zakażeniu liści przez patogena.

Sytuacja w maju

Rejestracja kolejnych okresów krytycznych w sezonie 2011, bardzo pomocna w śledzeniu rozwoju epidemii parcha i umożliwiająca precyzyjny wybór terminów opryskiwań, wykazała wysiewy zarodników workowych w pierwszych dniach maja (1, 3, 4 i 8 maja) we wszystkich rejonach sadowniczych. Jednak do infekcji doszło tylko 8 maja na południu i południowym wschodzie kraju, a w nielicznych tylko sadach Polski centralnej odnotowano także niewielkie infekcje 3 maja. Nie były one zbyt silne i zabiegi zapobiegawcze powinny w zupełności zabezpieczyć tkanki roślinne przed zakażeniem. Duże wysiewy zarodników workowych stwierdzono po opadach deszczu 13 i 15 maja. W sadach gdzie zwilżenie utrzymało się dłużej doszło do znacznych infekcji (fot. 4). Ze względu na dość niską temperaturę w tym czasie, korzystne było zastosowanie środków anilinopirymidynowych (Mythos 300 SC, Chorus 50 WG) w mieszaninie z powierzchniowymi, tym bardziej, że ze względu na fazę opadania płatków, jednocześnie zabezpieczono wówczas jabłonie przed parchem i przy okazji ograniczono rozwój szarej pleśni. W sadach, w których nie stwierdza się odporności na strobiluryny, nadal istnieje możliwość ich stosowania, oczywiście w mieszaninach z preparatami powierzchniowymi lub gotowych zarejestrowanych mieszanin typu Tercel 16 WG (ditianon + piraklostrobina) oraz Flint Plus 64 WG (kaptan + trifloksystrobina). Plamy parcha jabłoni pokazały się dość licznie w niektórych sadach po 10 maja, z infekcji 24/25 kwietnia. Od tej pory obok infekcji pierwotnych dokonywanych przez zarodniki workowe, rozpoczęły się także wtórne, powodowane przez zarodniki konidialne. Ryzyko rozprzestrzeniania się choroby jest wówczas jeszcze większe. W takiej sytuacji warto zastosować fungicydy wyniszczające patogena. Do środków mających zdolności zahamowania dalszego rozwoju choroby już po wystąpieniu jej objawów należą mieszaniny preparatów systemicznych ze strobilurynami (np. Score 250 EC + Zato 50 WG, Capitan 400 EC + Discus 500 WG) oraz dodynowe (Syllit 65 WP, Carpene 65 WP) pod warunkiem, że nie stwierdzono w sadzie odporności. Przy czym należy pamiętać, że w takich sytuacjach, fungicydy dodynowe stosuje się w podwyższonej do 2,25 kg/ha dawce, co u niektórych odmian jabłoni może powodować w tym czasie ordzawienia owoców. Fungicydy systemiczne łatwo przenikają przez kutykulę i działają toksycznie na dobrze rozwiniętą już grzybnię V. inaequalis. W porę wykonane opryskiwanie hamuje w znacznym stopniu rozwój trzonków konidialnych i wytwarzanie zarodników. Jeżeli w sadzie występują formy odporne V. inaequalis na strobiluryny, to preparaty te w mieszaninie wyniszczającej należy zastąpić środkami powierzchniowymi (np. Captan 50 WP/80 WG, Merpan 50 WP/80 WG, Delan 700 WG, Ventop 350 SC). Zabiegi wyniszczające najlepiej wykonać dwukrotnie, w odstępie 5 dni, a następnie stosować wyłącznie fungicydy powierzchniowe w celu ochrony pozostałych, zdrowych owoców. * środek z importu równoległego fot. 1-4 B. Meszka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:16:58 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/parch-jabloni-w-sezonie-2011-2637208 false Odmiany moreli do uprawy w warunkach klimatycznych Polski https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/odmiany-moreli-do-uprawy-w-warunkach-klimatycznych-polski-2637207 W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie uprawą moreli. Zauważalne ocieplanie się klimatu sprawiło, że teraz są one mniej zawodne w plonowaniu niż to było 20-30 lat temu. Stwierdzenie, które było popularne w tamtym czasie, iż sadownik powinien być zadowolony, jeśli sad morelowy zaowocuje mu 2 razy w dziesięcioleciu traci powoli na aktualności, zwłaszcza przy odpowiednim wyborze stanowiska. Rozszerza się także obszar, na którym zakłada się sady morelowe. Oprócz tradycyjnie polecanych regionów – Dolnego Śląska i Ziemi Sandomierskiej, morele coraz częściej sadzi się na Mazowszu i w Wielkopolsce. Jednak musimy mieć ciągle świadomość, że Polska to nie Turcja i czynnik klimatyczny na pewno będzie ograniczał w naszym kraju produkcję owoców tego gatunku. Także w bieżącym roku wyniki lustracji kolekcyjnego sadu morelowego w SD w Dąbrowicach nie napawają optymizmem. Duża liczba pąków już przemarzła (więcej na krótkopędach owoconośnych niż u podstawy pędów jednorocznych), co nie wróży wysokich plonów. Szkody wyrządziły także przymrozki wiosenne. I w zasadzie nie wiadomo dokładnie, czy zaszkodziły morelom mrozy grudniowe, czy lutowe po okresie ocieplenia, gdyż w obu przypadkach spadki temperatury nie były ekstremalne.

Wczesne

‘Czewniewyj’ – owoce tej odmiany dojrzewają na początku lipca, a drzewa wyróżniają się wysoką zdrowotnością. Rosną średnio silnie tworząc rozłożyste korony. W lata o sprzyjającym przebiegu pogody w czasie kwitnienia drzewa bardzo obficie zawiązują owoce, dlatego wymagają przerzedzania zawiązków. W przeciwnym razie wielkość owoców jest bardzo zróżnicowana – od drobnych do dużych. Przeciętnie osiągają one masę 36-40 g, zasadnicza barwa skórki jest żółta do żółtopomarańczowej, od strony nasłonecznionej pomarańczowa (fot. 1). Rumieniec niewielki, czerwony, rzadko kropkowany. Bruzda bardzo głęboka dzieli owoc na dwie prawie symetryczne części. Miąższ żółtopomarańczowy, średnio zwięzły, mało soczysty, średnio smaczny, łatwo oddzielający się od pestki. W ogólnej masie owocu pestka stanowi 6-7%. Owoce mają tendencję do przedwczesnego opadania z drzew, dlatego nie można zwlekać z ich zbiorem. ‘Sambirskij’ – odmiana cenna ze względu na wysoką plenność i zdrowotność drzew oraz wczesną porę dojrzewania owoców. W 2008 roku owoce tej odmiany zbierano 3-4 lipca, ale były one niewielkie – o masie 23-25 g. Skórka zielonożółta z karminowym, nakrapianym rumieńcem od strony nasłonecznionej (fot. 2). Rumieniec występuje na małej powierzchni. Miąższ jasnożółty, zwięzły, mało soczysty, kwaskowy, bardzo dobrze odchodzi od pestki, która stanowi 8-9% masy owocu. W okresie przedłużających się opadów przed zbiorem owoce tej odmiany spękały na wierzchołku i wzdłuż bruzdy (fot. 3). W tych miejscach szybko zaczęły gnić. Jest to cecha, która może ograniczyć przydatność tej odmiany do nasadzeń. ‘Melitopolska Wczesna’ – drzewa tej odmiany rosną silnie, tworzą rozłożyste korony i są bardzo plenne. Dlatego średnia masa owoców zebranych z drzew nieprzerzedzanych rzadko przekracza 25 g. Owoce są zielonożółte z czerwonym, delikatnie nakrapianym rumieńcem (fot. 4). Wyraźna bruzda dzieli owoc na dwie symetryczne połowy. Miąższ pomarańczowy, zwięzły, mało soczysty, smaczny, bardzo dobrze odchodzi od dużej pestki. Udział pestki w masie owocu może sięgać 11-12%. Dojrzałość zbiorcza owoców tej odmiany przypada na koniec pierwszej dekady lipca. Podobnie jak u innych odmian wczesnych, owoce mogą pękać na wierzchołku. Odmiana interesująca, ale w uprawie towarowej, jeśli nie zrobi tego natura, wymaga intensywnego przerzedzania zawiązków. ‘Orangered’ – odmiana amerykańska polecana do uprawy, między innymi w Niemczech, Francji i USA. Dojrzałość zbiorcza owoców tej odmiany w warunkach Polski centralnej przypada na koniec pierwszej dekady lipca. Drzewo rośnie średnio silnie, zdrowo, tworzy rozłożyste korony i jest plenne. Owoce są bardzo atrakcyjne, żółtopomarańczowe, z karminowym rumieńcem delikatnie kropkowanym (fot. 5). Miąższ ciemno pomarańczowy, zwięzły, średnio soczysty, słodki, pyszny. Pestka bardzo dobrze odchodzi od miąższu i stanowi około 6% masy owocu. Przeciętna masa owocu wynosi 40 g. Odmiana zasługująca na uwagę ze względu na wysokiej jakości, wykwintne w smaku owoce nadające się doskonale do bezpośredniego spożycia. Jednak wytrzymałość drzew tej odmiany na mróz nie jest wysoka. ‘Early Orange’ – jedna z najwcześniej uprawianych odmian moreli w Polsce. W USA znana od 1920 roku. Jest dobrze przystosowana do warunków naszego klimatu – zarówno drzewo, jak i pąki kwiatowe są wytrzymałe na niską temperaturę. W związku z tym dość regularnie plonuje. Drzewo tworzy charakterystyczną, wzniesioną koronę. Przy braku zabiegów formujących, takich jak odginanie pędów w młodym wieku, konary odchodzą od przewodnika pod ostrym kątem. Owoce dojrzewają na początku drugiej dekady lipca, są kulistoowalne, pomarańczowe z karminowym rumieńcem, który pojawia się przeważnie od strony nasłonecznionej (fot. 6). Miąższ pomarańczowy, soczysty, smaczny, dobrze odchodzi od pestki. Wielkość owoców zależy w dużym stopniu od ich liczby na drzewie i waha się w przedziale 32-45 g. Masa pestki stanowi około 8% masy owocu. W nasadzeniach jest duża liczba drzew tej odmiany, które rosną zarówno w sadach towarowych jak i w ogrodach przydomowych. ‘Pietropawłowskij’ – spośród zgromadzonych w kolekcji odmian ta wyróżnia się wielkością owoców. Są one „ogromne” – przeciętnie dorastają do 80 g, ale masa pojedynczych okazów może wynosić nawet 140 g (fot. 7). Owoce mają małą pestkę, jej udział w całym owocu nie przekracza 6%. Drzewo rośnie średnio silnie, zdrowo i tworzy rozłożyste korony. Jednak za wielkością owoców „nie nadąża” plenność drzew – na drzewie jest zazwyczaj kilkanaście moreli. Owoce są zielonożółte z pomarańczowym kropkowanym rumieńcem i bardzo krótką szypułką (owoce siedzące). Wyraźna bruzda dzieli owoc na 2 niesymetryczne części (fot. 8). Miąższ żółtopomarańczowy, słodko kwaśny, słabo odchodzi od pestki. Owoce są podatne na gnicie i mogą przedwcześnie opadać. Zbiera się je na początku drugiej dekady lipca. Odmiana byłaby cenna do nasadzeń towarowych, gdyby jej owoce były smaczniejsze, a drzewa bardziej plenne. ‘Manitoba’ – jej owoce dojrzewają mniej więcej w tym samym czasie co u odmiany ‘Pietropawłowskij’. Drzewo rośnie średnio silnie i tworzy rozłożystą koronę. Odmiana wymaga intensywnej ochrony przeciwko brunatnej zgniliźnie drzew pestkowych. Owoce osiągają masę 35-38 g, mają wyraźnie zaznaczony wierzchołek, są żółtopomarańczowe (fot. 9) z głęboką bruzdą dzielącą owoc na dwie prawie symetryczne części. Rumieniec na małej powierzchni, czerwony, słabo kropkowany. Miąższ pomarańczowy, zwięzły, średnio smaczny (kwaskowy), bardzo dobrze odchodzi od pestki, która stanowi 7-8% masy owocu. Kanadyjskie pochodzenie odmiany może wskazywać, że także w naszych warunkach klimatycznych drzewa będą dobrze rosnąć i owocować.

Średnio wczesne

‘Harcot’ – odmiana o amerykańsko-kanadyjskim rodowodzie wprowadzona do uprawy w 1977 roku. Jej drzewa dość dobrze zaaklimatyzowały się do naszego klimatu. Rosną umiarkowanie silnie, zdrowo i są dostatecznie plenne. Owoce charakterystycznie zwężają się przy szypułce przypominając gruszkę i dojrzewają w połowie lipca. Skórka jest chropowata, żółtopomarańczowa z czerwonym, wyraźnie kropkowanym rumieńcem (fot. 10). Miąższ pomarańczowy, zwięzły, średnio soczysty, smaczny. Pestka bardzo dobrze odchodzi od miąższu. Owoce dorastają do 55-58 g, nie opadają przedwcześnie z drzew i mają małe pestki – około 4-5% masy owocu. Odmiana ceniona przez sadowników za wysoką zdrowotność drzew, wczesną porę dojrzewania owoców i wysoką ich jakość nadająca się wybitnie zarówno do zakładania sadów towarowych, jak i uprawy amatorskiej. Należy jednak zaznaczyć, że część owoców ma tendencję do spękań na wierzchołku. Przez miejsca te do wnętrza dostają się skorki. Spękania nasilają się w warunkach nierównomiernego zaopatrzenia drzew w wodę, zwłaszcza po intensywnych deszczach poprzedzonych okresem posuchy. ‘Wczesna z Morden’ – odmiana kanadyjska uprawiana od 1945 roku. W niektórych rejonach kraju, zwłaszcza na Śląsku znana pod nazwą „cytrynka”. Obok Early Orange jedna z najbardziej rozpowszechnionych odmian moreli w Polsce. Stało się tak dlatego, że zarówno drzewo, jak i pąki i kwiaty są wytrzymałe na niską temperaturę i dobrze znoszą trudy naszego klimatu. Drzewa odmiany ‘Wczesna z Morden’ rosną bardzo silnie i tworzą charakterystyczne rozłożyste korony. Owoce są silnie spłaszczone z wyraźnym czubkiem, żółtopomarańczowe, rzadko pojawia się na nich słaby kropkowany na czerwono rumieniec (fot. 11). Miąższ pomarańczowy, soczysty, bardzo dobrze odchodzi od pestki, ale jest średnio smaczny. Owoce zbiera się zazwyczaj w połowie lipca. Trzeba je zrywać wieloetapowo, systematycznie w krótkich odstępach czasu, zanim osiągną pełną dojrzałość, gdyż wtedy łatwo opadają. Za tą cechę krytykują ją sadownicy, dlatego jest coraz rzadziej włączana do nowych nasadzeń. Pomiędzy zbiorem pierwszych i ostatnich owoców upływają nieraz 2 tygodnie. Masa owocu jest silnie skorelowana z plennością drzew i może wynosić od 30 do 50 g. Najczęściej uzyskuje się owoce o masie 43-45 g, w których pestki stanowią 7%. ‘Hargrand’ – to także odmiana kanadyjska, ale nowszej generacji, bo wprowadzona do uprawy w 1981 roku. Drzewo rośnie średnio silnie tworząc rozłożyste korony. Jest plenne i zdrowe, gdyż wykazuje małą podatność na raka bakteryjnego i brunatną zgniliznę drzew pestkowych. Owoce dojrzałość zbiorczą uzyskują na początku drugiej połowy lipca i nie mają tendencji do przedwczesnego opadania. Są zielonożółte z czerwonym słabo kropkowanym rumieńcem (fot. 12) i płytką bruzdą dzielącą je na niesymetryczne części. Miąższ pomarańczowy, soczysty, smaczny, dobrze odchodzi od pestki. Przeciętna masa owocu wynosi 37-38 g, zaś pestka stanowi w nim około 7%. Odmiana cenna ze względu na wysoką zdrowotność drzew, dobrą jakość owoców i długą ich trwałość pozbiorczą. Nawet pozostawione w warunkach pokojowych nie gniją szybko i przez kilka dni zachowują niezmieniony wygląd i smak. ‘Goldrich’ – odmiana amerykańska znana od 1971 roku. Drzewo rośnie słabo, tworząc luźne, rozłożyste korony. Jest zdrowe, wytrzymałe na niską temperaturę, plenne. Pierwsze owoce dojrzewają pomiędzy 20 a 25 lipca, są żółte do jasnopomarańczowych z małym, czerwonym, drobno kropkowanym rumieńcem (fot. 13). Miąższ pomarańczowy, zwarty, mało soczysty, bardzo dobrze odchodzi od pestki. Nie jest to odmiana dla smakoszy lubiących słodkie owoce – miąższ jest kwaskowaty, a u mniej dojrzałych owoców kwaśny. Średnia masa owocu przekracza 50 g, a pestka stanowi w nim 6-7%. Ze względu na duże owoce drzewka odmiany ‘Goldrich’ są chętnie kupowane do zakładania towarowych sadów morelowych. Natomiast słabszą jej stroną jest smak owoców. ‘Heja’ – nowa odmiana polska wpisana do rejestru w 2006 roku. Drzewo rośnie zdrowo tworząc luźne, rozłożyste korony. Jej owoce dojrzewają mniej więcej w tym samym czasie, co ‘Goldrich’. Skórka owocu jest zielonożółta do pomarańczowej, od strony nasłonecznionej pokrywa się bordowym, kropkowanym rumieńcem (fot. 14). Miąższ koloru pomarańczowego, średnio soczysty, smaczny, dobrze odchodzi od pestki. Owoce okrągłego kształtu osiągają masę 45-46 g, a pestki około 3 g. Drzewa tej odmiany wymagają skutecznej ochrony przeciwko moniliozie. ‘Poleskij Krupnopłodnyj’ – odmiana wyhodowana na Ukrainie w 1964 roku, gdzie jest dość popularna. Jej owoce dojrzałość zbiorczą osiągają około 25 lipca. Drzewo rośnie silnie, rozłożyście i jest umiarkowanie plenne, ale rodzi bardzo duże owoce – o średniej masie 67-68 g. Są one zielonożółte z pomarańczowym kropkowanym rumieńcem (fot. 15). Miąższ koloru pomarańczowego, zwarty i jednocześnie soczysty, średnio smaczny. Pestka jest mała – około 5% masy owocu i dobrze odchodzi od miąższu. Odmiana nadaje się do nasadzeń towarowych przede wszystkim ze względu na wielkość owoców. ‘Węgierska Wczesna’ – odmiana od dawna uprawiana na Węgrzech, której drzewa także w warunkach klimatycznych Polski obficie plonują, co wskazuje na wytrzymałość drewna i pąków na niską temperaturę. Charakteryzują się średnio silnym wzrostem, wysoką zdrowotnością i rozłożystymi koronami. Pierwsze owoce odmiany ‘Węgierska Wczesna’ zbiera się około 24-25 lipca. Są pomarańczowe z czerwonym drobno kropkowanym rumieńcem i płytką bruzdą, która w kierunku szypułki staje się coraz głębsza dzieląc owoc na niesymetryczne połowy (fot. 16). Miąższ zwarty, koloru pomarańczowego, średnio smaczny, bardzo dobrze odchodzi od pestki. Na drzewach o właściwych proporcjach powierzchni liści do liczby owoców, a więc po zastosowaniu przerzedzania zawiązków lub w przypadku umiarkowanego ich plonowania, owoce dorastają do 52-53 g. Masa pestki stanowi w nich około 6%.

Późne

‘Darina’ – to odmiana czeska wyhodowana w Holovousach w 1973 roku, do uprawy wprowadzona w 1999 roku. Drzewo rośnie średnio silnie tworząc rozłożyste, ale raczej niezagęszczające się korony. Jest wytrzymałe na mróz o czym świadczy brak spękań kory i wycieków na pniu i gałęziach. Owoce odmiany ‘Darina’ dojrzewają na przełomie lipca i sierpnia. Ich skórka jest żółtopomarańczowa z czerwonym drobno kropkowanym rumieńcem (fot. 17). Miąższ pomarańczowy, mało soczysty, ale bardzo smaczny, dobrze odchodzi od pestki. Owoce dorastają do 52-55 g i mają małe pestki – masa pestki w ogólnej masie owocu nie przekracza 5%. ‘Darina’ jest odmianą interesującą ze względu na duże, atrakcyjne i smaczne owoce. Drzewa plonują umiarkowanie, dlatego z reguły nie wymagają przerzedzania zawiązków. ‘Ketskei Rozsa’ – odmiana o węgierskim rodowodzie. Drzewo rośnie silnie tworząc rozłożystą koronę. Owoce dojrzewają zwykle w końcu drugiej lub na początku trzeciej dekady sierpnia. Są kuliste, o żółtopomarańczowej skórce, od strony nasłonecznionej pokrytej w przeważającej części czerwonym rumieńcem (fot. 18). Miąższ jasnopomarańczowy, średnio zwięzły, słodki, bardzo smaczny. Przeciętna masa owocu wynosi 42-43 g, a pestki 2,2 g. Pestka dobrze odchodzi od miąższu. Na słabiej plonujących drzewach masa owocu może dochodzić do 70 g. Odmiana popularna na Węgrzech, ale także dość dobrze sprawdzająca się w warunkach polskiego klimatu. ‘Somo’ – odmiana polska wyhodowana w 1962 roku, od 1978 roku polecana do nasadzeń. Drzewo jest zdrowe i rośnie silnie tworząc obszerne i rozłożyste korony. Zarówno drzewo, jak i pąki kwiatowe są wytrzymałe na niską temperaturę, dlatego odmiana ta jest mało zawodna w plonowaniu. Owoce dojrzewają około 25 sierpnia. Są żółtopomarańczowe z nakrapianym bordowym rumieńcem (fot. 19). Miąższ pomarańczowy soczysty, bardzo smaczny. Pestka dobrze odchodzi od miąższu. ‘Somo’ należy raczej do odmian drobnoowocowych – przeciętna masa owocu wynosi 24-25 g, zaś pestka stanowi około 7% masy owocu. Pestki mogą być także wykorzystywane do produkcji podkładek moreli. Z powodu dość drobnych owoców jej znaczenie w sadach towarowych w ostatnich latach bardzo zmalało. Jest wypierana przez inne odmiany o bardziej atrakcyjnych owocach. Jednak do uprawy amatorskiej na działkach i w ogrodach przydomowych, gdzie wielkość owoców nie odgrywa aż tak istotnej roli, jest w dalszym ciągu polecana. Jej atutami są na pewno zdrowe obficie plonujące drzewa i bardzo smaczne owoce, które mogą być zbierane systematycznie w ciągu kilkunastu dni. Nadają się doskonale do spożycia w stanie świeżym jak i na przetwory. ‘Późna Rejmana’ – odmiana polska wyselekcjonowana przez prof. A. Rejmana (stąd nazwa odmiany). Drzewo rośnie bardzo silnie i tworzy rozłożyste korony. Wyróżnia się wysoką zdrowotnością i plennością. Owoce są żółtopomarańczowe, z nakrapianym bordowym rumieńcem i charakterystycznym wierzchołkiem (fot. 20). Miąższ pomarańczowy, zwarty, niezbyt soczysty, smaczny. Pestka dobrze odchodzi od miąższu. Średnia masa owocu wynosi 34-35 g, a pestka stanowi około 7% masy owocu. Owoce dojrzewają nierównomiernie. Pierwsze osiągają dojrzałość zbiorczą na początku września. Okres zbioru pozostałych owoców może być rozciągnięty w czasie nawet do 3 tygodni. ‘Nasienna z Mazanowa’ – odmiana polska znaleziona w okolicach Mazanowa i chociaż z nazwy mogłoby wynikać, że jest wykorzystywana głównie do produkcji podkładek, to jej owoce są smaczne i nadają się do spożycia. A ze względu na późną porę dojrzewania owoców zasługuje na uwagę, ponieważ 7-8 września, kiedy rozpoczyna się ich zbiór już praktycznie nie ma krajowych moreli na rynku. Można je zbierać sukcesywnie przez kilka, a nawet kilkanaście dni. Drzewa rosną silnie, zdrowo i są plenne. Owoce są żółtopomarańczowe, z niewielkim nakrapianym czerwonym rumieńcem (fot. 21). Miąższ koloru pomarańczowego, zwarty, smaczny, dobrze odchodzi od pestki. Owoce dorastają do 28-30 g, a pestka stanowi w nich 8-9%. ‘Późna z Morden’ – odmiana kanadyjska, jedna z najpóźniej dojrzewających spośród zgromadzonych w kolekcji. W 2009 roku jej owoce zaczęły dojrzewać około 10 września, a ostatnie utrzymywały się na drzewie aż do pierwszych dni października. Jednak im późnej, tym większa liczba owoców jest narażona na gnicie i pokrywanie się plamami parcha brzoskwiniowego (fot. 22). Rozwojowi choroby, która najczęściej atakuje odmiany dojrzewające w końcu sierpnia i na początku września, sprzyja „mokry” sierpień. Drzewo odmiany ‘Późna z Morden’ jest zdrowe, rośnie bardzo silnie, rozłożyście. Owoce są spłaszczone koloru żółtopomarańczowego, z niewielkim nakrapianym czerwonym rumieńcem. Posiadają wyraźną bruzdę i charakterystyczny „dziubek” (fot. 23). Miąższ pomarańczowy, zwarty, smaczny, dobrze odchodzi od pestki. Owoce osiągają masę 35-36 g, a udział pestki w masie owocu wynosi 7-8%. fot. 1-23 M. Sitarek]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 07 May 2011 10:11:39 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/odmiany-moreli-do-uprawy-w-warunkach-klimatycznych-polski-2637207 false Nowe odmiany jabłoni odporne na parcha https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/nowe-odmiany-jabloni-odporne-na-parcha-2637235 Podczas ostatnich targów Interpoma w listopadzie ub. roku we włoskim Bolzano tamtejsze Centrum Innowacji Odmianowych CIV (Centro di Innovazione Varietale) przedstawiło serię pięciu nowych, odpornych na parcha odmian jabłoni, które mają tworzyć owoce o najlepszych z punktu widzenia konsumenta parametrach jakościowych. Trudno przewidzieć czy te odmiany zaistnieją w branży sadowniczej, ale takie szanse są, co potwierdza sukces odmiany Rubens® pochodzącej z tego samego źródła i - cieszącej się nieco mniejszym uznaniem sadowników - jabłoni Modì® (obie dostępne są w systemach klubowych).

Gaia, Gemini, Renoir, Smeralda oraz Fujion – bo tak brzmią nazwy nowych odmian – reprezentują jabłonie o różnych porach dojrzewania i wyglądzie owoców, ale wszystkie je ma łączyć łatwość produkcji i przechowywania jabłek oraz ich smak potwierdzony badaniami wśród konsumentów. Inaczej niż w przypadku Rubensa® i Modì®, nowe odmiany nie będą limitowane systemem klubowym.

Gaia

Tworzy drzewa o umiarkowanej sile wzrostu oraz dobrym pokroju, łatwe do prowadzenia w sadzie. Ma cechować się wysoką plennością i corocznym owocowaniem. Jest odporna na parcha jabłoni oraz średnio podatna na mączniaka. Owoce mają nie opadać przed zbiorem. Dojrzewają dwa dni po odmianie ‘Gala’. Jabłka są duże, większe niż u ‘Gali’, o regularnym kształcie (kuliste, lekko spłaszczone). Owoce nie są podatne na pękanie. Jabłka mają żółtawozieloną barwę zasadniczą z czerwonym paskowym rumieńcem pokrywającym 70-80% powierzchni. Miąższ jest kremowy, kruchy i soczysty. Aromat owoców przypomina nieco ten u jabłek ‘Gali’, ale jest intensywniejszy. Owoce mają się przechowywać podobnie jak jabłka ‘Gali’ i być mało podatne na choroby przechowalnicze. Zawartość cukru w owocach wynosi 14o w skali Brixa, a kwasu jabłkowego – 4,5 g/l.

Gemini

Tworzy drzewa o umiarkowanej sile wzrostu oraz dobrym pokroju, łatwe do prowadzenia w sadzie. Ma cechować się wysoką plennością i corocznym owocowaniem. Jest odporna na parcha jabłoni oraz mało podatna na mączniaka. Owoce mają nie opadać przed zbiorem. Dojrzewają 8 dni po odmianie ‘Gala’. Jabłka są bardzo atrakcyjne, większe niż u ‘Gali’, o regularnym stożkowatym kształcie. Owoce nie są podatne na pękanie. Mają zieloną barwę zasadniczą z rubinowoczerwonym rumieńcem pokrywającym prawie cała powierzchnię. Miąższ jest kremowy, kruchy, soczysty i aromatyczny. Owoce mają się przechowywać podobnie jak jabłka ‘Gali’. Zawartość cukru w owocach wynosi 12,5o w skali Brixa, a kwasu jabłkowego – 4,8 g/l.

Renoir

Tworzy drzewa o umiarkowanej sile wzrostu oraz korzystnym pokroju. Ma cechować się wysoką plennością i corocznym owocowaniem. Jest odporna na parcha jabłoni oraz umiarkowanie podatna na mączniaka. Zawiązuje owoce na dwuletnich pędach. Jej zaletą jest zdolność do „samoczynnego” przerzedzania zawiązków – w każdym kwiatostanie naturalnie utrzymuje się tylko jeden lub dwa zawiązki (nie wymaga chemicznego ani ręcznego przerzedzania). Owoce w typie renety są duże i lekko spłaszczone. Dojrzewają 7 dni odmianie ‘Renetta’. Mają żółtawozieloną barwę zasadniczą z ordzawieniem pokrywającym 50-60% powierzchni (na tych wystawionych na działanie słońca może pojawić się lekki rozmyty rumieniec). Miąższ jest żółty, kruchy i soczysty. Aromat owoców przypomina nieco ten spotykany u Renet, ale jabłka są dużo słodsze. Owoce mają się dobrze przechowywać do kwietnia i być mało podatne na choroby przechowalnicze. Zawartość cukru w owocach wynosi 15,5o w skali Brixa, a kwasu jabłkowego – 8,04 g/l.

Smeralda

Tworzy niewielkie i zwarte drzewa z krótki pędami bocznymi, łatwe do formowania. Ma cechować się wysoką plennością i corocznym owocowaniem. Jest odporna na parcha jabłoni. Owoce dojrzewają 30 dni przed ‘Granny Smith’, są średniej wielkości i mają jednolicie żywo zielona skórkę. Odmiana może być podatna na gorzką zgniliznę i wymaga odpowiedniej ochrony. Miąższ jabłek jest żółty, kruchy i soczysty. Aromat owoców jest wyśmienity dzięki dużej zawartości cukrów oraz odpowiedniej kwasowości. W smaku jabłka te przypominają nieco owoce ‘Granny Smith’, ale są od nich dużo słodsze i bardziej aromatyczne. Zawartość cukru w owocach wynosi 13,5o w skali Brixa, a kwasu jabłkowego – 8,2 g/l.

Fujion

Tworzy drzewa o średniej sile wzrostu oraz dobrym pokroju, łatwe do prowadzenia w sadzie. Ma cechować się wysoką plennością i corocznym owocowaniem. Jest odporna na parcha jabłoni. Dojrzewanie owoców jest bardziej skoncentrowane w czasie niż w przypadku odmiany ‘Fuji’, jabłka można zwykle zebrać w dwóch turach. Owoce dojrzewają około 3 dni wcześniej niż ‘Fuji’. Jabłka są podobne do owoców odmiany ‘Fuji’, mają intensywnie czerwony kolor skórki z wyraźnym paskowaniem, prawie na całej powierzchni. Są lekko owalne, bardzo regularne, a ich wielkość jest bardziej jednolita niż u ‘Fuji’. Miąższ jest kruchy, soczysty i bardzo słodki (słodszy niż u ‘Fuji’). Dotychczas nie odnotowano przypadków wystąpienia chorób przechowalniczych (zarówno fizjologicznych, jak i wywoływanych przez patogeny chorobotwórcze). Zawartość cukru w owocach wynosi 16o w skali Brixa, a kwasu jabłkowego – 4,7 g/l. Na podstawie materiałów prasowych CIV fot.1-5 CIV]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 08:45:30 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/nowe-odmiany-jabloni-odporne-na-parcha-2637235 false Choroby i szkodniki czereśni, wiśni i śliw zwalczane w kwietniu oraz maju https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/choroby-i-szkodniki-czeresni-wisni-i-sliw-zwalczane-w-kwietniu-oraz-maju-2637234 Od przebiegu pogody w kwietniu i maju oraz ochrony drzew pestkowych w tym okresie, w dużej mierze zależą wysokość oraz jakość plonów. Wobec ograniczeń w asortymencie zarejestrowanych środków ochrony roślin, producenci powinni poświęcić więcej uwagi lustracji sadów w sezonie wegetacyjnym, aby stwierdzić obecność agrofagów zanim te wyrządzą większe szkody i zwalczać je w odpowiednim czasie, dozwolonymi środkami. Ponieważ metody oznaczania pozostałości środków ochrony roślin są coraz doskonalsze i pozwalają stwierdzić fakt stosowania środków niedozwolonych w danej uprawie, należy dokładnie wypełniać zalecenia w zakresie zwalczania chorób i szkodników, aby szkody w sadzie były jak najmniejsze i aby nie wejść w kolizję z prawem.

Szkodniki wiśni i czereśni

Mszyce występują na wiśniach i czereśniach przed kwitnieniem dość powszechnie. Monitorowanie tego szkodnika przez oglądanie ulistnienia 50 losowo wybranych drzew należy powtarzać co 2 tygodnie. Pierwsze kolonie często można znaleźć w środku korony na młodych odrostach wyrastających z pnia, trzeba też oglądać spodnią stronę najmłodszych liści. Liczebność mszyc wzrasta po kwitnieniu, jeśli nie zwalczono ich wcześniej. Często towarzyszą im owady drapieżne, ale nie zawsze mogą one efektywnie ograniczyć występowanie tych szkodników. Ważne jest wybieranie przede wszystkim insektycydów selektywnych. Jedno drzewo z koloniami mszyc w próbie 50 losowo wybranych drzew oznacza potrzebę zabiegu. Do walki zalecany jest Pirimor 500 WG, Calypso 480 SC, Mospilan 20 SP i pyretroidy (np. Karate Zeon 050 CS). Poza Pirimorem 500 WG, pozostałe insektycydy mają szeroki zakres zwalczanych szkodników i warto je wybrać, gdy obok mszyc występują nasionnice lub piędzik przedzimek oraz inne gąsienice zjadające liście (próg zagrożenia dla zwójkówek liściowych to 6-10 gąsienic na 200 rozet liściowych zebranych po 10 z 20 przejrzanych drzew). Jeśli wystąpią tylko gąsienice uszkadzające liście do ich zwalczania polecane są jedynie pyretroidy, np.: Bulldock 025 EC, Fastac 100 EC i Sumi-alpha 050 EC. Przędziorki to szkodniki, których populacja wzrasta w sadach wiśniowych i czereśniowych. Dominuje przędziorek chmielowiec, którego zimujące zapłodnione samice, po wyjściu z kryjówek rozpoczynają żerowanie i składanie jaj. Zwalczanie przędziorka chmielowca jest najczęściej konieczne dopiero w lipcu czy sierpniu. Niestety w najnowszym doborze środków nie ma takich, które można by zastosować po kwitnieniu. Tylko przed kwitnieniem można zwalczać jaja przędziorka owocowca, jeżeli te są w sadzie. Do tego celu na 2011 rok zarejestrowany jest tylko preparat Apollo Plus 060 OF, który nie działa na formy dorosłe (dopuszczony jest również do stosowania w sadach, w których prowadzi się ochronę zgodnie z zasadami integrowanej produkcji). Może to oznaczać narastanie problemu przędziorków w sadach wiśniowych i czereśniowych. Coraz częściej można też stwierdzić pordzewiacza śliwowego, do którego zwalczania nie ma jednak obecnie akarycydów zarejestrowanych dla czereśni i wiśni. W sadach z dużym nasileniem przędziorków, należy ograniczyć do niezbędnego minimum liczbę zabiegów preparatami nieselektywnymi dla drapieżnych roztoczy. Kwieciak pestkowiec, wcześniej miał tylko lokalne znaczenie, a obecnie w niektórych sadach może być problemem. Samice tych chrząszczy po zimowaniu składają jaja do zawiązków owoców, a rozwijające się larwy wyjadają jądro pestki. Chrząszcze wychodzą z pestek w okresie dojrzewania owoców uszkadzając miękisz, w czego efekcie dochodzi do gnicia owoców. W zaleceniach na bieżący sezon do ochrony przed tym szkodnikiem polecany jest jedynie pyretroid Bulldock 025 EC. Drzewa należy opryskiwać w okresie lotu chrząszczy, krótko po kwitnieniu, w temp. powyżej 15°C, szczególnie w sadach, w których w poprzednim roku obserwowano liczne uszkodzenia owoców lub stwierdzono przekroczenie progu zagrożenia (5 chrząszczy strząśniętych po jednej gałęzi z 35 losowo wybranych drzew). Zastosowanie preparatu Calypso 480 SC przeciwko mszycom może ograniczyć także populację kwieciaka. Lepiej jednak nie sięgać po ten preparat przed lotami nasionnic, a zostawić go na później, gdyż chloronikotynyle nie powinny być zbyt często stosowane w jednym sezonie, a należą do najskuteczniejszych w walce z nasionnicami – najgroźniejszymi dzisiaj szkodnikami czereśni i wiśni. Nasionnica trześniówka to szkodnik, którego pierwsze muchy mogą odławiać się już w drugiej dekadzie maja. W połowie maja należy więc rozwiesić w sadach czereśniowych żółte pułapki lepowe (w sadach wiśniowych na przełomie maja i czerwca). W handlu dostępne są żółte tablice lepowe EKOLEP i pułapki lepowe z wabikiem zapachowym. Nie zaleca się wieszać żółtych tablic przeznaczonych do odłowu szkodników w szklarniach. W sadach o powierzchni do 5 ha z 1 odmianą powinny znajdować się 3 pułapki, jeśli zaś są różne odmiany – po 2 szt. na odmianę. Pułapki powinny być powieszone na wysokości 1,5-1,8 m w miejscach nasłonecznionych. Należy je sprawdzać co 2-3 dni, 2 razy w tygodniu do 10 dni przed zbiorami owoców. Warto mieć podwójne zestawy pułapek, aby w trakcie sezonu móc wymienić te najbardziej zabrudzone na nowe, na których łatwiej jest policzyć kolejne odłowione muchy. Urządzenia do monitorowania szkodników, czyli pułapki powinny być bezwzględnie wymagane przez chłodnie i zakłady przetwórcze, tym bardziej, że w Polsce obok Rhagoletis cerasi od 2009 r. pojawił się nowy gatunek nasionnicy – Rhagoletis cingulata. Muchy tego gatunku pojawiają się 3-4 tygodni później niż R. cerasi, w sadach mogą być obecne do końca sierpnia. Szkodliwość tego gatunku jest znacznie większa, gdyż każda z samic R. cingulata może złożyć nawet 300-400 jaj (R. cerasi – 30-35 jaj). Nie opracowano jeszcze programu zwalczania R. cingulata, dlatego trzeba więc bezwzględnie i systematycznie monitorować żółte pułapki lepowe. W bieżącym sezonie walka z nasionnicą trześniówką nie będzie łatwa, gdyż presja ze strony tego szkodnika rośnie, a ubywa insektycydów zarejestrowanych do walki z nim. Obecnie polecane są tylko dwie grupy preparatów: chloronikotynyle (Calypso 480 SC, Mospilan 20 SP lub Sumitox 20 SP albo Acetamip 20 SP czy Viper 20 SP) i cała gama pyretroidów (np. Bulldock 025 EC, Fastac 100 EC). Pyretroidy są mało efektywne, działają jedynie kontaktowo na latające muchy, a nie na wylęgające się larwy, ale mają najkrótszą 7-dniową karencję (chloronikotynyle – 14 dni). Pierwszy zabieg przeciwko nasionnicom powinien być wykonany po upływie 2-3 dni od rozpoczęcia regularnego odłowu much, a następne w okresie kolejnych, intensywnych lotów, po stwierdzeniu średnio 2 much na pułapkę. Czas pomiędzy zabiegami nie powinien być dłuższy niż 8-10 dni, w sytuacji ciągłych lotów much. Chłody i deszcze w okresie lotu much utrudniają składanie jaj. W przypadku wystąpienia takiej pogody, po wylocie much kolejny zabieg powinno się opóźnić o liczbę dni z temperaturą poniżej 14°C. Na późnych odmianach czereśni trzeba wykonać co najmniej 3, a czasami 4 zabiegi. Nasionnice zwykle nie uszkadzają odmian dojrzewających w pierwszym tygodniu dojrzewania czereśni, natomiast odmiany od drugiego tygodnia są tym bardziej narażone na zasiedlenie, im później przypada ich termin dojrzewania.

Choroby wiśni i czereśni

Monilioza (brunatna zgnilizna drzew pestkowych) to choroba, której masowemu wystąpieniu sprzyja wilgotna pogoda w okresie kwitnienia. Do infekcji może dochodzić zarówno w okresie opadów, jak i podczas nocnych mgieł i rosy. W wyniku porażenia kwiaty gwałtownie brązowieją i zamierają, a tworzące się na nich zarodniki konidialne stanowią źródło porażenia dla dalszych kwiatów. Zabieg chemiczny powinien być wykonany profilaktycznie przed opadami, aby uniknąć otwierania się niezabezpieczonych kwiatów w okresie deszczowej pogody (opóźnienie może spowodować masowe porażenie drzew, a objawy zwykle widoczne są dopiero po upływie 2-3 tygodni po kwitnieniu, gdy walka chemiczna jest już nieefektywna). Zwalczanie choroby najczęściej wymaga jednego, a przy dużym zagrożeniu oraz w przypadku odmian wrażliwych – dwóch opryskiwań zapobiegawczych – na początku i w pełni kwitnienia. Jedynie w sytuacji przedłużającego się kwitnienia i przy bardzo dużym źródle infekcji istnieje niekiedy konieczność trzeciego zabiegu. Do ochrony wiśni dysponujemy kilkoma skutecznymi fungicydami: Bumper 250 EC, Score 250 EC, Suplo 250 EC, Rovral Flo 255 SC, Helicur 250 EW, Horizon 250 EW, Orius 250 EW, Riza 250 EW, Sparta 250 EW, Syrius 250 EW, Troja 250 EW oraz Signum 33 WG (nowa rejestracja). Zwracam uwagę na Miedzian Extra 350 SC, który znalazł się w zaleceniach przeciwko moniliozie, jednak przy dużej presji choroby i na odmianach na nią podatnych, może okazać się mało skuteczny. Do ochrony czereśni nie zarejestrowano fungicydów przeciwko moniliozie, choć to prawdziwa plaga na niektórych podatnych odmianach. Bardzo istotne są zabiegi sanitarne – wycinanie porażonych przez moniliozę pędów i mumii, co zmniejsza liczbę uwalnianych wiosną zarodników konidialnych oraz potencjalne zagrożenie. Każde uszkodzenie skórki naraża owoc na gnicie. W przypadku wystąpienia gradu, w ciągu 24 godzin należy opryskać drzewa Topsinem M 500 SC. Rak bakteryjny to choroba, przed którą trzeba zabezpieczać podatne odmiany czereśni (‘Czarna Późna’, ‘Hedelfińska’, ‘Napoleon’, ‘Van’) i wiśni (‘Nefris’, ‘Wanda’), jeśli kwitnienie przebiega w czasie ciągłych opadów deszczu. Poleca się jeden zabieg preparatem miedziowym, zwracając uwagę na fakt, że część ma rejestrację tylko dla wiśni (np. Nordox 75 WG, Neoram 37,5 WG, Flowbrix 380 SC), a część tylko dla czereśni (np. Kocide 101 WP). Miedzian Extra 350 SC czy Miedzian50 WP, Champion 50 WP i Cuproflow 375 SC można stosować na obu gatunkach. Zestaw polecanych środków miedziowych do użycia podczas kwitnienia jest taki, jak w okresie wczesnowiosennym, jednak należy użyć niższych ich dawek. Przy dużym zagrożeniu chorobowym, w celu ochrony zawiązków owocowych (odmiany ‘Nefris’ i ‘Wanda’) wskazane są także 1 lub 2 zabiegi zaraz po kwitnieniu. Drobna plamistość liści drzew pestkowych to choroba, której należy zapobiegać zaraz po kwitnieniu. Występuje w niektórych latach w dużym nasileniu, pomimo stosunkowo łatwej ochrony. Przy sprzyjającej pogodzie łatwo porażana jest ‘Łutówka’, choć w ubiegłym sezonie drobna plamistość liści drzew pestkowych wystąpiła również na odmianach uważanych za mało na nią podatne (‘Debreceni Botermo’, ‘Groniasta z Ujfehertoi’, ‘Kelleris 16’, ‘Oblacinska’). Zwalczanie polega na corocznej ochronie chemicznej w celu zabezpieczenia liści przed infekcjami pierwotnymi. Opryskiwania należy rozpocząć bezpośrednio po kwitnieniu – w maju i wykonywać co 10-14 dni. Liczba zabiegów zależy od podatności odmiany, warunków atmosferycznych i wielkości źródła infekcji – presji choroby. W sadach dobrze chronionych wystarczą zwykle 2 lub 3 zabiegi w sezonie, w sadach, w których w poprzednim roku doszło do silnych infekcji konieczne jest wykonanie 4, a nawet 5 zabiegów. Nie należy mylić objawów choroby z reakcją drzew na suszę – w przypadku choroby można zauważyć białoszare skupiska zarodników na spodniej stronie liści. Polecane fungicydy do walki z tą chorobą to: Carpene 65 WP lub Syllit 65 WP, w przypadki wiśni także Topsin M 500 SC, Score 250 EC (dwa ostatnie mogą ograniczyć też brunatną zgniliznę drzew pestkowych) i Kaptan Plus 71,5 WP (ogranicza drobną plamistość liści drzew pestkowych, moniliozę i gorzką zgniliznę wiśni). Zwracam jednak uwagę na różnice w rejestracji – dla czereśni do zwalczania drobnej plamistości liści drzew pestkowych zarejestrowane są tylko preparaty dodynowe. Patogeny kory i drewna łatwiej porażają drzewa uszkodzone przez mróz, np. grzyb Chondrostereum purpureum, powodujący srebrzystość liści drzew. Gatunki pestkowe są bardzo wrażliwe na tę chorobę i z reguły nie zdrowieją, a stopniowo obumierają, stanowiąc duże zagrożenie dla drzew sąsiednich (m.in. przez przenoszenie grzybni na narzędziach do cięcia). Konieczne jest więc zlustrowanie sadu i zaznaczenie chorych drzew, aby jesienią usunąć je z sadu. Choroby wirusowe są bardzo groźne dla drzew pestkowych. W maju wskazane są lustracje (głównie w sadach wiśniowych i czereśniowych w pierwszym i drugim roku po posadzeniu) pod kątem występowania tych chorób. Objawy chorób są najlepiej widoczne w maju oraz w czerwcu, około 3-4 tygodni po kwitnieniu, szczególnie podczas chłodnej pogody (w lata upalne choroba najczęściej przebiega bezobjawowo). Lustracja umożliwi eliminację wszystkich chorych drzew, zanim zaczną obficie kwitnąć i staną się źródłem infekcji dla drzew sąsiednich.

Szkodniki śliw

Przędziorek owocowiec to szkodnik, przeciwko któremu zabieg przed kwitnieniem lub pod koniec kwitnienia (do ostatnich dni czerwca) jest niezbędny, jeżeli stwierdzi się średnio 3 lub więcej form ruchomych przędziorków na 1 liść z 200 zebranych losowo z 40 drzew. Dobór akarycydów zależy od terminu wykonywania zabiegu. Między fazami zielonego, a białego pąka, na początku wylęgania się larw z jaj zimowych można zastosować Apollo Plus 060 OF (Nissorun 050 EC już nie występuje w zaleceniach). W przypadku konieczności zabiegu tuż przed kwitnieniem (faza białego pąka) lub po nim należy sięgnąć po akarycydy, zwalczające formy ruchome przędziorków: Magus 200 SC lub Ortus 05 SC. Pordzewiacz śliwowy powinien być zwalczany już przed kwitnieniem, między zielonym a białym pąkiem, w sadach, w których objawy żerowania obserwowano w poprzednim roku. Wówczas można się spodziewać ich ponownego, licznego wystąpienia. Niestety producenci często wykonują zabiegi zbyt późno, kiedy pojawiają się już charakterystyczne objawy żerowania tych szkodników. Jedynym preparatem zarejestrowanym do zwalczania pordzewiacza wiosną jest Ortus 05 SC. Stosując przeciwko przędziorkom Magus 200 SC ograniczona może zostać jednocześnie także populacja pordzewiacza. Zwracam uwagę na właściwy zapis w ewidencji zabiegów chemicznych. Po kwitnieniu obok Ortusa 05 SC można również zastosować Omite 570 EW/30 WP, zabieg powinien być wykonany po stwierdzeniu 5-20 osobników na 1 cm2 liścia (liście pobiera się co 14 dni z 20 drzew po 10 liści i przegląda pod binokularem dolną powierzchnię liścia w okolicy nerwu głównego). Mszyce, które są wektorem szarki, wymagają dokładnego monitorowania. Od kwietnia do lipca co 14 dni powinno się przeglądać ulistnienie na 50 losowo wybranych drzewach. Wystarczy stwierdzenie koloni szkodnika na jednym drzewie, a konieczny jest zabieg ochrony. W najnowszych zaleceniach na bieżący sezon do zwalczania mszyc na śliwach polecane są Calypso 480 SC, Mospilan 20 SP, Pirimor 500 WG i pyretroidy, np.: Fastac 100 EC czy Karate Zeon 050 CS. Owocnica żółtoroga i owocnica jasna to szkodniki, o których trzeba pamiętać przed kwitnieniem. W celu ich monitorowania w fazie białego pąka kwiatowego należy powiesić w sadzie białe pułapki lepowe i kontrolować je co 2-3 dni. Zabieg zwalczający z użyciem Calypso 480 SC, Mospilan 20 SP lub pyretroidu Bulldock 025 EC powinno się wykonać pod koniec opadania płatków kwiatowych, jeżeli na pułapkach lepowych zostaną odłowione owocnice (średnio na pułapkę więcej niż 80 szt.). Zabieg po całkowitym przekwitnięciu może być już spóźniony i mniej efektywny. W sadach, w których nie zwalczano owocnic, ich liczebność wzrasta, a zniszczenie zawiązków może sięgać 100%. Jeśli sadownik nie korzysta z pułapek, zabieg powinien być wykonany standardowo, gdyż szkodnik ten powszechnie występuje w sadach śliwowych, ponadto zwalczając owocnicę ograniczymy jednocześnie populacje mszyc. Owocówka śliwkóweczka – na początku maja należy wywiesić w sadzie pułapki feromonowe do monitoringu obecności tego szkodnika i sprawdzać je 2 razy w tygodniu. Lot 1. pokolenia odbywa się najczęściej w połowie maja (trwa do końca lipca), a motyle zaczynają składanie jaj w 2.-3. dniu po wylocie, przy temperaturze >12°C. Główny okres składania jaj przypada na drugą połowę miesiąca. Opryskiwać należy średnio około 21 dni od wystąpienia ciągłego lotu (gdy jest chłodno okres ten się nieco wydłuża do 22-24 dni, przy wyższej temperaturze – skraca). Termin zwalczania to najczęściej I dekada czerwca (niekiedy już III dekada maja). Konieczne są regularne, wielotygodniowe obserwacje pułapek, pokazujące dynamikę lotów motyli. Za każdym razem należy zdejmować i liczyć motyle, minimum raz lepiej 2 razy w tygodniu (na pułapce może być do kilkuset motyli) oraz notować obserwacje. Co kilka tygodni, w razie potrzeby, powinno się wymienić dyspensery oraz zabrudzone podłogi. Część preparatów stosuje się w okresie masowych lotów motyli i składania jaj (Dimilin 480 SC, Steward 30 WG, Runner 240 SC, Calypso 480 SC, Mospilan 20 SP), część w fazie „czarnej główki” rozwoju jaj (SpinTor 240 SC – stosować 2-krotnie w odstępie 7-10 dni).

Choroby śliw

Torbiel śliwek to choroba, przeciwko której zabieg wykonuje się na początku białego pąka, jeśli drzew nie opryskano w okresie nabrzmiewania pąków. Do zwalczania torbieli śliwek polecany jest jedynie Syllit 65 WP, w dawce znacznie niższej niż ta polecana wczesną wiosną. Monilioza (brunatna zgnilizna drzew pestkowych) wymaga zwalczania wiosną tylko w sadach z odmianami podatnymi i tymi, na których w poprzednich latach występowały objawy choroby. Jedynie Topsin M 500 SC ma rejestrację do zwalczania moniliozy przed kwitnieniem. Znane są dwie formy tej choroby, objawy pierwszej występują na kwiatach i pędach, drugiej – na owocach. Na śliwach największe straty powoduje przede wszystkim ta druga, powodująca na niektórych odmianach masowe gnicie owoców w okresie dojrzewania. Pierwsze opryskiwanie zabezpieczające owoce poleca się wykonać około 3 tygodnie po kwitnieniu, najlepiej jednym z preparatów: Horizon 250 EW, Orius 250 EW, Orius Extra 250 EW, Riza 250 EW, Sparta 250 EW, Syrius 250 EW, Troja 250 EW, pamiętając, że do skutecznego działania wymagają one temperatury minimum 12°C. Do pierwszego zabiegu można również zastosować Topsin M 500 SC, który ogranicza jednocześnie dziurkowatość liści drzew pestkowych, lub wykorzystać go do rotacji z fungicydami zawierającymi tebukonazol.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 08:37:31 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/choroby-i-szkodniki-czeresni-wisni-i-sliw-zwalczane-w-kwietniu-oraz-maju-2637234 false V Ogólnokrajowe Spotkanie Producentów Brzoskwiń i Moreli https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/v-ogolnokrajowe-spotkanie-producentow-brzoskwin-i-moreli-2637233 20 marca br. odbyło się V Ogólnokrajowe Spotkanie Producentów Brzoskwiń i Moreli, po raz trzeci zorganizowane w Sandomierzu. Jest to impreza cykliczna odbywająca się co 2 lata. Jej organizatorami były Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach, Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach Oddział w Sandomierzu oraz agencja LeafMedia.

Adam Fura, dyrektor Świętokrzyskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego, oddziału w Sandomierzu dowiódł, że rejon sandomierski charakteryzuje się najlepszymi w Polsce warunkami klimatyczno-glebowymi do uprawy moreli i brzoskwiń. Nie pominął również ważnego w tym sezonie problemu - uszkodzeń mrozowych w sadach morelowych i brzoskwiniowych. Niestety, przedstawiane fakty nie były pocieszające dla sadowników. O ile w sadach morelowych sytuacja dotycząca uszkodzeń mrozowych była zróżnicowana i można było znaleźć na drzewach pąki nieuszkodzone przez mróz, o tyle brzoskwinie zostały znacznie uszkodzone, przemarzły na nich pąki kwiatowe i jednoroczne, owoconośne pędy. Uprawa moreli w rejonie sandomierskim wynika z wielowiekowej tradycji, brzoskwinie sadzone są tam od kilkudziesięciu lat. Pomimo zdarzających się co kilka lat uszkodzeń mrozowych, produkcja obu gatunków rozwija się i ma duże perspektywy. Według A. Fury, w rejonie Sandomierza lepiej uprawiać odmiany późne, gdyż są mniej zawodne. Należy też więcej uwagi poświęcić dbałości o jakość owoców, ponieważ w tej kwestii jest jeszcze wiele do zrobienia. Zagadnienie bezpośrednio związane z regeneracją uszkodzeń w sadach brzoskwiniowych zreferowała dr Halina Morgaś z IO w Skierniewicach przedstawiając temat prowadzenia drzew uszkodzonych przez mróz. W przypadku stwierdzenia trwałego uszkodzenia pąków kwiatowych (zbrązowienie wnętrza) i przemarznięcia pędów jednorocznych, z racji braku owocowania, zaleciła bardzo intensywne cięcie drzew w celu pobudzenia do regeneracji uszkodzeń niewidocznych gołym okiem. Jeżeli uszkodzeniu uległa podstawa pąka kwiatowego, jest szansa na jego regenerację, ale zależy to wyłącznie od warunków atmosferycznych wiosną. Brzoskwinie mają duże zdolności regeneracyjne, ale tylko chłodna i wilgotna wiosna gwarantuje utrzymanie się zawiązków owocowych w przypadku uszkodzenia podstawy pąków kwiatowych. Przykład oszczędzającego czas producentom i kupującym sposobu dystrybucji hurtowych ilości owoców brzoskwiń i nektaryn na przykładzie włoskiego rynku hurtowego przedstawiła Anita Łukawska. Organizacja runku hurtowego w Villafranca di Verona (fot. 1) w rejonie uprawy brzoskwiń w prowincji Werona zupełnie nie przypomina dobrze znanego naszym producentom rynku hurtowego w Sandomierzu. Ten włoski rynek jest własnością gminy i powstał w celu ułatwienia kontaktów handlowych między producentami zrzeszonymi w spółdzielniach a nabywcami owoców. Codziennie do godziny 17.00, od początku czerwca do końca września producenci brzoskwiń i nektaryn przywożą owoce w skrzyniopaletach z tworzywa sztucznego. Każda organizacja producentów dysponuje skrzyniopaletami w innym kolorze (fot. 2). W tym samym czasie na rynku pojawiają się kupcy. Około godziny 18.00 wiadomo już jaki asortyment odmianowy wystawiony jest do sprzedaży oraz w jakich ilościach. Po negocjacji cen, kupcy dokonują zakupów, wieczorem transakcje są finalizowane i towar odjeżdża do właściciela. W transakcjach handlowych nie biorą udziału indywidualni sadownicy, ale prezes organizacji producenckiej, który osobiście potwierdza zgodność i jakość towaru oraz solidność organizacji. Ostatnie wystąpienie w Sandomierzu dotyczyło sposobów komunikowania się z klientami finalnymi, czyli promocji owoców. Temat ten omówiła dr Dorota Kruczyńska z IO w Skierniewicach. Porównała sposoby promocji owoców w punktach sprzedaży na Zachodzie i w Polsce. Niestety, także pod tym względem nasz kraj wypada niekorzystnie. Prelegentka przybliżyła również zasady działania funkcjonującego u nas od 2009 roku Funduszu Promocji Owoców i Warzyw, utworzonego w celu wspomagania promocji owoców, który jednak jest wciąż zbyt słabo przez producentów wykorzystywany. Jako przykład skutecznych działań promocyjnych wskazała marketingową działalność Portugalskiego Stowarzyszenia Producentów Gruszy. fot. 1-2 A. Łukawska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 08:34:58 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/v-ogolnokrajowe-spotkanie-producentow-brzoskwin-i-moreli-2637233 false Płaskie brzoskwinie – zainteresowanie uprawą wzrasta https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/plaskie-brzoskwinie-zainteresowanie-uprawa-wzrasta-2637232 W Polsce w ostatnich latach towarowa uprawa brzoskwini rozwija się bardzo dynamicznie. Szacuje się, że potencjał produkcyjny naszych sadów brzoskwiniowych wynosi obecnie 15-20 tys. ton owoców rocznie.

Brzoskwinia w Chinach była uprawiana już 2 tys. lat p.n.e. Ze względu na bardzo atrakcyjne i smaczne owoce uprawa drzew tego gatunku szybko zyskała na popularności i rozprzestrzeniła się na inne kraje Azji i Bliskiego Wschodu, a następnie Europy i obu Ameryk. Nieodzownym elementem tego procesu była hodowla i selekcja nowych odmian, nasilona w ostatnim czasie. Na przykład w latach 1990-1996 wyhodowano około 500 nowych odmian, z czego połowę w USA.

Podział pod względem cech owoców

Brzoskwinia należy do grona nielicznych gatunków drzew owocowych, które charakteryzują się ogromną różnorodnością odmian, zwłaszcza pod względem wyglądu i jakościowych cech owoców.

Pierwszy zasadniczy podział uwzględnia stopień omszenia skórki – brzoskwinie właściwe mają skórkę omszoną, a nektaryny to nazwa brzoskwiń o nieomszonych owocach. Dokładnie nie wiadomo skąd się wzięły nektaryny. Istnieje przypuszczenie, że powstały w wyniku samoistnej mutacji, która wydarzyła się u brzoskwiń bardzo dawno temu w Chinach. W źródłach historycznych wzmianki o obydwu „typach” brzoskwini podawane są niemal równolegle.
Ze względu na kształt owoców można podzielić na kuliste (tradycyjne) i płaskoowocowe, czyli inaczej spodkowe, dyskowe lub talerzowe. Ten drugi typ owoców chińczycy określają jako „Peento” lub „Peen Tao”, a Amerykanie „doughnut-shaped” – w najprostszym tłumaczeniu w kształcie amerykańskich pączków lub „saucer peach”, czyli w kształcie spodka. O wiele mniej problemów jest z nazewnictwem płaskich nektaryn - najczęściej używaną nazwą jest flateryny (ang. flaterines). Brzoskwinie i nektaryny o płaskich owocach od odmian tradycyjnych różnią się nie tylko kształtem, ale także wyglądem pestki – u płaskich jest ona kulistospłaszczona i znacznie mniejsza.
Inne podziały odmian brzoskwini uwzględniają twardość owoców, kolor miąższu, łatwość odchodzenia pestki i skórki od miąższu (ważne cechy odmian dla przetwórstwa), słodkość miąższu lub polegają na ocenie ich wrażliwości na choroby i warunki środowiskowe. W kolekcji IO w Skierniewicach zlokalizowanej w SD w Dąbrowicach wśród około 150 różnych odmian, genotypów i siewek nasiennych tego gatunku rosną trzy o płaskich owocach. Ich konsumpcja, inaczej niż w przypadku owoców kulistych, nie wiąże się z ociekaniem soku, co jest uznawane za największą zaletę.

Charakterystyka odmian użytkowych

‘Saturn’ jest najbardziej znaną polskim sadownikom odmianą o płaskich owocach. Wyhodowano ją w latach 60. ubiegłego wieku w USA (New Jersey Agricultural Experimental Station). Charakteryzuje się atrakcyjnymi owocami o kremowozielonej barwie skórki, którą w ponad 70% pokrywa jasnoczerwony rumieniec (fot. 1). W zależności od stopnia przerzedzenia zawiązków owoce osiągają masę 60-80 g. Miąższ jest kremowobiały, soczysty, słodki, niezbyt zwięzły, smaczny, dość dobrze odchodzący od pestki (fot. 2). Pestka mała, spłaszczona, ma masę około 2,1 g. Udział pestki w ogólnej masie owocu jest bardzo niski i nie przekracza 3-4%. W 2008 roku owoce odmiany ‘Saturn’ dojrzałość zbiorczą osiągnęły w końcu lipca. Powinno się je zbierać kilka dni przed pełną dojrzałością, gdyż po zbiorze szybko miękną i łatwo się odgniatają. Zbiór owoców tej odmiany należy przeprowadzać umiejętnie. Jeśli czynność tą wykonuje się niewłaściwie, to przy ich odrywaniu od pędów często dochodzi do uszkodzenia skórki wokół szypułki i takie owoce mają niższą wartość handlową, szybko gniją. Owoce ‘Saturna’ są doskonałe zarówno w stanie świeżym, jak i nadają się na przetwory (fot. 3). Drzewo jest dość wytrzymałe na niską temperaturę, a kwiaty nie należą do wrażliwych na przymrozki wiosenne. Dlatego plonowanie ‘Saturna’ w polskim klimacie jest regularne (fot. 4). Uprawiając tą odmianę musimy pamiętać o skutecznej ochronie przeciwko brunatnej zgniliźnie drzew pestkowych, ponieważ w przypadku wystąpienia dużej ilości opadów w okresie dojrzewania owoców dochodzi do ich gnicia na drzewie. Flateryna jest płaską nektaryną o dość późnym terminie dojrzewania owoców. Ich zbiór przypada najczęściej na trzecią dekadę sierpnia. Flateryna charakteryzuje się bardzo smacznymi, soczystymi owocami o żółtym miąższu (fot. 5), które osiągają masę 50-60 g. Prawie całą ich powierzchnię pokrywa ciemnoczerwony, błyszczący rumieniec (fot. 6). Pestka waży średnio 3,4 g, co stanowi mniej więcej 5% ogólnej masy owocu. Drzewa tej odmiany są mniej plenne niż ‘Saturna’, ale mają owoce bardziej jędrne. Nie oznacza to jednak, że w trakcie zbioru nie należy się z nimi ostrożnie obchodzić. Trzeba je zrywać z taką samą starannością, jak owoce odmiany ‘Saturn’. Drzewa Flateryny wymagają skutecznej ochrony przeciwko brunatnej zgniliźnie drzew pestkowych i powinny być też chronione w sposób szczególny przed mączniakiem prawdziwym brzoskwini. ‘Inżurnyj Botsaga’ to brzoskwinia o płaskich, talerzowatych, delikatnie omszonych owocach, których dojrzałość zbiorcza przypada na pierwszą dekadę września. Zasadnicza barwa ich skórki, w zależności od stopnia dojrzałości, jest zielona do żółtej. Od strony nasłonecznionej pojawia się niewielki czerwony rumieniec (fot. 7), który u owoców rosnących w głębi korony występuje rzadko. Miąższ jest żółty, soczysty o przyjemnej dla podniebienia proporcji cukrów do kwasów, ale mniej słodki niż u Flateryny. Owoc o masie do 90-95 g ma małą pestkę przeciętnie 3,5-g. W czasie deszczu od strony wierzchołkowej owoce mają tendencję do pękania (fot. 8), co może wyraźnie obniżyć przydatność odmiany do nasadzeń towarowych. Drzewo rośnie umiarkowanie silnie i jest mało wrażliwe na choroby kory i drewna.

Nowości

W ostatnich latach, zwłaszcza w USA i krajach europejskich o długiej tradycji uprawy brzoskwini, nasiliły się prace hodowlane nad nowymi odmianami o płaskich owocach. Ich rezultatem jest kilka odmian o zróżnicowanych właściwościach, które nie były szerzej badane w warunkach klimatycznych Polski. ‘Galaxy’ została wyhodowana w Kalifornii i wprowadzona do uprawy w 2003 roku. Ze względu na duże owoce nazywana jest „hafty bagel” (wielki obwarzanek). Jak podaje literatura, średnica owoców tej odmiany wynosi 7,5 cm, a masa dochodzi do 150 g. Barwa zasadnicza skórki jest jasnokremowa z atrakcyjnym czerwonym rumieńcem (fot. 9). Miąższ jest biały, masłowy, bardzo smaczny. ‘Galaxy’ dojrzewa w tym samym czasie, co ‘Saturn’, ale jej owoce są o 25% większe, 50% cięższe i bardziej jędrne. Jest odmianą samopłodną, a więc nie wymaga zapylaczy. Jeszcze poza Kalifornią nie była szczegółowo badana. Prawdopodobnie będzie się udawała wyłącznie w ciepłym klimacie. ‘Galactica’ to odmiana otrzymana w Karolinie Północnej, w 1988 roku. Jeśli zawiązki są dobrze przerzedzone, to jej owoce osiągają średnicę 7-7,5 cm. Pod względem wybarwienia przypominają nektarynę ‘Fantasia’, którą wykorzystano w procesie hodowli odmiany ‘Galactica’. Miąższ jest biały, aromatyczny, bardzo smaczny. Drzewa tej odmiany kwitną wcześnie, ale kwiaty są wyjątkowo wytrzymałe na niską temperaturę, dlatego raczej nie zawodzą w plonowaniu. Pomaga im w tym także cecha samopłodności. Dojrzałość zbiorcza owoców w warunkach stanu Północna Karolina przypada w okresie od 26 lipca do 6 sierpnia. Prawdopodobnie ‘Galactica’, ze względu na wytrzymałość pąków i kwiatów na niską temperaturę może być przydatna do uprawy także w naszych warunkach klimatycznych. ‘Sweet Cap’ jest odmianą francuską o późnej porze dojrzewania owoców (8 dni po odmianie ‘Saturn’), której uprawa rozprzestrzenia się w ostatnich latach nie tylko w Europie, ale także w USA. Drzewo rośnie umiarkowanie silnie, wcześnie wchodzi w owocowanie i jest bardzo plenne, czemu sprzyja cecha samopłodności. Ma bardzo atrakcyjne, duże owoce z różowoczerwonym rumieńcem (fot. 10) i białym miąższem. Miąższ jest jędrny, soczysty, aromatyczny z bardzo korzystnymi dla smaku proporcjami cukrów do kwasów. Pestka mała, częściowo przylega do miąższu. W teście konsumenckim przeprowadzonym we Włoszech owoce ‘Sweet Cap’, wśród 12 ocenianych odmian, zajęły 2 miejsce pod względem smaku, ale ostatnie, gdy przedmiotem oceny była atrakcyjność wizualna. ‘Sweet Bagel’ – odmiana amerykańska wprowadzona do uprawy w 2002 roku. Jest pierwszą płaską brzoskwinią o żółtym miąższu i typowym brzoskwiniowym smaku. Drzewa rosną umiarkowanie i silnie, są bardzo plenne. Owoce są większe niż odmiany ‘Saturn’. Jednak z opisów wynika, że jest to odmiana typowo ciepłolubna. Wymaga tylko 500 godzin chłodu i dobrze toleruje wysoką temperaturę latem. ‘NJF 15’ to odmiana wyhodowana w New Jersey, USA. Jej owoce, podobnie jak ‘Sweet Bagel’, charakteryzują się żółtym miąższem, są duże i jędrne. Dojrzewają około 5 dni przed odmianą ‘Saturn’. Barwa zasadnicza skórki jest żółta, a na powierzchni około 70% pokrywa ją czerwony rumieniec. W przypadku owoców tej odmiany odrywanie się skórki podczas zbioru jest mniejszym problemem niż u odmiany ‘Saturn’. Drzewa są plenne i niepodatne na bakteryjną plamistość drzew pestkowych. ‘NJF 16’ pochodzi także z Rutgers University w New Jersey. Dojrzewa w tym samym czasie co ‘Saturn’, ale ma owoce większe, które dzięki wysokiej jędrności dobrze znoszą transport. Ponadto są one zupełnie innego koloru – skórka w stu procentach jest żółta. Drzewo rośnie silnie, tworzy wzniesione korony, jest bardzo plenne i odporne na bakteryjną plamistość drzew pestkowych. ‘NJF 17’ to jeszcze jedno osiągnięcie ośrodka hodowlanego w New Jersey. Odmiana charakteryzuje się bardzo atrakcyjnymi i jednocześnie oryginalnymi, bo zielonożółtymi owocami, które dojrzałość zbiorczą osiągają około 17 dni później od odmiany’ Saturn’. Drzewo rośnie silnie, jest wysoko produktywne i, podobnie jak dwie wyżej opisane odmiany serii NJF, odporne na bakteryjną plamistość drzew pestkowych. ‘UFO’ – nowa odmiana amerykańska, wyhodowana na Uniwersytecie Floryda przez dr Wayna Shermana, z wykorzystaniem metod inżynierii genetycznej. Została otrzymana w wyniku dodania do genomu typowej płaskiej brzoskwini przywiezionej z Azji genu odpowiedzialnego za jędrność miąższu, który już wcześniej wykorzystywano do otrzymania nowych odmian czereśni, borówki wysokiej czy pomidora. Dzięki zwiększonej jędrności nie trzeba się spieszyć ze zbiorem owoców tej odmiany – mogą być zbierane w fazie dojrzałości konsumpcyjnej i dlatego, w przeciwieństwie do innych, które trzeba zbierać dużo wcześniej zanim osiągną pełną dojrzałość, są smaczniejsze i bardziej aromatyczne. Ponadto dobrze znoszą transport na duże odległości. Należy wyraźnie podkreślić, że ‘UFO’ jest odmianą klimatu typowo subtropikalnego charakterystycznego dla środkowej Florydy. Termin UFO jest używany do ogółu płaskich brzoskwiń ze względu na ich kształt podobny do niezidentyfikowanych obiektów latających. Jednak według ostatnich doniesień przedrostek „UF” charakteryzuje właściwości miąższu brzoskwiń i nektaryn (ultra firm).

Perspektywy uprawy

Uprawa brzoskwini o płaskich owocach rozwija się dynamicznie w Hiszpanii. Spośród około 1 mln ton owoców brzoskwini produkowanych w tym kraju już 8% stanowią płaskie. Są one eksportowane do wielu krajów Europy, w tym także do Polski. W uprawie dominuje ‘Sweet Cap’, ale także testowane są inne odmiany (UFO-1,2,3,4, ‘Mesembrine’, ‘Regalcake 28’, ‘Ornella’, ‘Regalcake 31’, ‘Oriola’, ‘Regalcake 33’), które w hiszpańskich warunkach dzięki różnej porze dojrzewania (zostały wymienione od najwcześniejszej do najpóźniejszej) gwarantują podaż świeżych owoców przez trzy miesiące – od ostatniej dekady maja do końca sierpnia. Rozwój nasadzeń brzoskwini o płaskich owocach stymulują wysokie ceny, jakie uzyskują sadownicy za owoce. Są one o około 50% wyższe niż za brzoskwinie tradycyjne (fot. 11). Uprawą tego typu brzoskwiń w coraz większym stopniu interesują się także polscy sadownicy. Jednak należy wyraźnie podkreślić, że wymagania cieplne odmian płaskoowocowych są z reguły jeszcze wyższe niż tradycyjnych. Stąd też ich uprawa może przynieść sukces tylko na wyjątkowo ciepłych stanowiskach. Także trwałość pozbiorcza płaskich brzoskwini jest generalnie krótsza niż tradycyjnych. Owoce szybko miękną i łatwo się odgniatają. Dlatego najlepiej, jeśli droga od producenta do konsumenta jest jak najkrótsza (fot. 12). fot. 1-8, 12 M. Sitarek fot. 9. Peggy Greb, ARS USDA fot. 10, 11 D. Kruczyńska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 08:30:00 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/plaskie-brzoskwinie-zainteresowanie-uprawa-wzrasta-2637232 false Sporządzanie i stosowanie mieszanin ś.o.r. https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/sporzadzanie-i-stosowanie-mieszanin-s-o-r-2637231 Możliwości mieszania środków ochrony roślin (ś.o.r.), a także łącznego ich stosowania z nawozami dolistnymi od wielu lat cieszą się dużym zainteresowaniem wśród rolników i plantatorów. Włączenie do jednego zabiegu wielu agrochemikaliów to obniżenie kosztów ochrony i poprawa organizacji prac polowych, a także w wielu sytuacjach skrócenie czasu pracy oraz zmniejszenie zużycia paliwa, wody i aparatury zabiegowej.

Kompleksowa ochrona roślin przed agrofagami (chorobami, szkodnikami i chwastami) z jednoczesną poprawą kondycji rośliny uprawnej w możliwie najkrótszym czasie i najmniejszą liczbą zabiegów jest podstawowym elementem strategii ochrony roślin w nowoczesnych technologiach uprawy. Za łącznym stosowaniem agrochemikaliów przemawia także systematyczny wzrost nakładów na produkcję, a zwłaszcza wyższe ceny ś.o.r., nawozów i paliw. Mając na uwadze wymienione korzyści trzeba też pamiętać o przestrzeganiu istotnych zasad i ogólnych zaleceń odnośnie do mieszania ś.o.r. i ich łącznego stosowania z innymi produktami. Zagadnienie to jest szczególnie ważne, gdyż istnieje nadal niewiele informacji o tego typu możliwościach, a pojawiające się trudności i nieprawidłowości wynikają najczęściej z nieznajomości zasad przygotowania i wykonywania zabiegów z użyciem różnych środków chemicznych oraz technik aplikacji. Użycie mieszanin agrochemikaliów może wiązać się z ryzykiem wystąpienia negatywnych skutków. Niewłaściwy dobór komponentów może doprowadzić do strat, spowodowanych uszkodzeniami roślin uprawnych oraz obniżeniem lub brakiem skuteczności działania środków ochrony roślin. Biorąc pod uwagę wymienione zagrożenia, przy opracowywaniu zasad mieszania ze sobą wielu agrochemikaliów należy uwzględnić dostępną wiedzę oraz wykonać dokładne badania i analizy potwierdzające praktyczne możliwości łącznego stosowania wielu środków chemicznych. Od wielu lat tym zagadnieniem zajmują się jednostki naukowe przy udziale producentów ś.o.r. i nawozów. Celem jest m.in.: opracowanie mieszanin agrochemikaliów dla poszczególnych upraw z uwzględnieniem pokrywających się terminów zabiegów; testowanie zgodności fizykochemicznej mieszanin; ocena toksyczności mieszanin wobec roślin testowych oraz skuteczności i bezpieczeństwa łącznego stosowania agrochemikaliów. Efektem tych badań są opracowane propozycje zastosowania przebadanych mieszanin w praktyce rolniczej. Niestety wdrożenie takich gotowych rozwiązań i zaleceń wymaga uregulowań prawno-legislacyjnych.

Przygotowanie cieczy roboczej

W zabiegach z użyciem kilku komponentów szczególnie ważnym jest proces przygotowania roztworu, kolejność mieszania składników, a także niedopuszczenie do osadzania i rozwarstwienia się komponentów. Stąd też ciecz użytkową przygotowuje się bezpośrednio przed zastosowaniem. Nie wolno jej przetrzymywać w zbiorniku opryskiwacza. Nawet kilkugodzinny odstęp między mieszaniem składników a zabiegiem może wywołać niezgodność fizykochemiczną lub niepożądane reakcje chemiczne. O ile jest to możliwe należy wykonać wstępne testy (np. w małych pojemnikach lub zbiornikach) na trwałość zawiesiny lub emulsji, pienienie roztworu i ewentualne wytrącanie się osadów. Najlepszym zabezpieczeniem przed wytrącaniem się osadów jest oddzielne sporządzenie wodnych roztworów niektórych składników np. roztworu mocznika, nawozów mikroelementowych czy też środków ochrony roślin. Mieszaninę przygotowuje się z zachowaniem właściwej kolejności dodawania poszczególnych składników. Najpierw miesza się ciecz z nawozami, a potem dodaje się wstępnie rozcieńczone ś.o.r. Do zbiornika opryskiwacza do połowy napełnionego wodą przy włączonym mieszadle wsypuje się odważoną porcję nawozu (np. mocznik, siarczan magnezu). Rozpuszczanie siarczanu magnezowego, jako proces egzotermiczny, podnosi nieznacznie temperaturę wody, natomiast rozpuszczanie mocznika, jako proces endotermiczny, obniża temperaturę roztworu. Do tak sporządzonego roztworu dodaje się powoli oddzielnie przygotowane roztwory poszczególnych komponentów, przy czym środek ochrony roślin dodaje się jako ostatni element mieszaniny. Należy przy tym przestrzegać kolejności dodawania ś.o.r. według ich form użytkowych tj. najpierw zawiesiny, następnie emulsje, na końcu roztwory. Szczególnie ważne jest, aby wstępnie rozpuszczone roztwory ś.o.r. (herbicyd, fungicyd lub insektycyd) były dodawane bardzo powoli, gdyż gwałtowne łączenie komponentów może doprowadzić do tzw. kłaczenia lub wytrącania się osadu. Ważne jest aby mieszadło opryskiwacza cały czas było włączone, nie dopuszczając w ten sposób do tworzenia się osadów na dnie zbiornika. Po dodaniu wszystkich składników cieczy użytkowej zbiornik uzupełnia się wodą do wymaganej objętości. Do zabiegu nie należy używać wody o niskiej temperaturze (pobranej bezpośrednio ze studni głębinowej – dodatek np. mocznika powoduje dodatkowe obniżenie temperatury cieczy użytkowej), oraz wody o dużej twardości lub zanieczyszczonej związkami organicznymi i nieorganicznymi.

Łączne stosowanie nawozów dolistnych i wieloskładnikowych

Efektywnym i uzasadnionym ekonomicznie sposobem uzupełnienia niedoboru składników pokarmowych w roślinie uprawnej jest dolistne stosowanie wieloskładnikowych nawozów mikroelementowych. Ich zaletą jest możliwość mieszania z wodnymi roztworami mocznika, siarczanu magnezu oraz znaczną grupą środków ochrony roślin. W technologii intensywnej uprawy roślin nawożenie mikroelementami jest zabiegiem zwiększającym plonowanie roślin i polepszającym cechy jakościowe plonu. Nawożenie dolistne mikroelementami stosowane łącznie z innymi agrochemikaliami (mocznikiem, siarczanem magnezu, środkami ochrony roślin) należy uznać za optymalną metodę dokarmiania roślin mikroelementami. Przy stosowaniu nawozów dolistnych wieloskładnikowych, należy korzystać z zaleceń nawozowych, przestrzegać zaleceń producenta odnośnie do wielkości dawki i stężeń roztworu oraz uwzględniać warunki pogodowe podczas wykonywania zabiegów. Duże zalety łącznego stosowania agrochemikaliów dla wielu rolników są zachętą do szerokiego stosowania zarejestrowanych już mieszanin, ale także są zachętą do tworzenia własnych, czasem bardzo rozbudowanych mikstur i mieszanin. Takie działania z punku prawnego są niedozwolone. Praktyka pokazuje, że wiele niezarejestrowanych mieszanin stosowanych jest nielegalnie, mimo że są skuteczne i nie wykazują fitotoksycznego działania na rośliny uprawne. Niestety jednak część takich „własnych” mikstur okazuje się szkodliwa dla roślin uprawnych, choć z reguły informacje o takich zdarzeniach nigdy nie są nagłaśniane przez praktykujących.

Sposób wykonania opryskiwania

Ważnym zagadnieniem jest dostosowanie szerokości roboczej opryskiwacza do rozstawu uprawianej rośliny. Używanie belki o niedostosowanej szerokości roboczej do rozstawy roślin niesie ryzyko nierównomiernego nanoszenia cieczy użytkowej na rzędy roślin rosnących na granicy kolejnych nawrotów opryskiwacza. Może się to objawiać naniesieniem zmniejszonej ilości preparatu na skrajnym rzędzie i obniżeniem skuteczności biologicznej lub powstaniem objawów fitotoksycznych wskutek dodatkowego traktowania ostatniego rzędu poczas kolejnego przejazdu opryskiwacza. W uprawach rzędowych (np. burak, ziemniak, kukurydza) pod całą belką opryskiwacza powinna mieścić się całkowita liczba rzędów roślin. Dla powszechnie stosowanej rozstawy rzędów np. w burakach (45 cm) warunek ten spełniają belki polowe o szerokości roboczej 18 m i 36 m. Nie spełniają tych oczekiwań bardzo popularne belki o szerokości roboczej 12 m, 24 m i 30 m. Po zabiegu należy usunąć ze zbiornika pozostałą ciecz. Konieczne jest dokładne oczyszczenie wszystkich elementów urządzenia. Operator opryskiwacza powinien mieć zapewnione wszelkie zabezpieczenia, jakie są zalecane dla składnika mieszaniny o najwyższej toksyczności.

Dobór aparatury i wyposażenia

Zabiegi dolistnego dokarmiania roślin wykonuje się najczęściej standardowym opryskiwaczem polowym lub sadowniczym w wersji zawieszanej lub zaczepianej, wyposażony w tradycyjne rozpylacze szczelinowe lub wirowe. Łączne stosowanie agrochemikaliów wymaga właściwego doboru rozpylaczy w zależności od rodzaju aplikowanych środków i rodzaju roślin. Stosowanie rozpylaczy standardowych wytwarzających drobne krople w warunkach niskiej wilgotności powietrza i zwiększonej prędkości wiatru może być przyczyną znoszenia kropel poza opryskiwany obszar. Dlatego też w celu poprawy bezpieczeństwa i efektywności zabiegu wymagana jest modernizacja lub doposażenie systemu nanoszenia cieczy roboczej. Najprostszą czynnością jest zamontowanie na belce polowej rozpylaczy wytwarzających grubsze krople (niskoznoszeniowe lub eżektorowe). Do łącznego stosowania ś.o.r. i nawozów nie nadają się opryskiwacze starszego typu, których elementy robocze wykonane z mosiądzu lub miedzi (wkłady filtrów, rozpylacze) są podatne na korozję. Opryskiwacz musi być w dobrym stanie technicznym. Zaleca się, by był odpowiednio przygotowany i z ważnymi badaniami technicznymi. Do rozprowadzania roztworu saletrzano-mocznikowego (RSM) opryskiwacz polowy powinien być doposażony w rozpylacze wielootworowe, rury i węże rozlewowe oraz zestawy zaślepek, kołpaków i odbojników. W technice nawożenia RSM-u ważny jest odpowiedni dobór podzespołów opryskiwacza do fazy rozwojowej rośliny i warunków pogodowych. W przypadku zabiegów we wczesnych fazach rozwojowych (np. zboża – faza od początku krzewienia do fazy kłoszenia; burak –od fazy 6 liści dobrze wykształconych do fazy przed zwarciem międzyrzędzi) dobre efekty w nawożeniu RSM uzyskuje się poprzez wykorzystanie do zabiegu rozpylaczy wielootoworowych. Rozpylacze te wytwarzają grube krople, które spływają z liści na glebę, zapobiegając w ten sposób poparzeniom roślin. Trzeba pamiętać, że efekt stosowania opryskiwania grubokroplistego może być bardzo niekorzystny, gdy zabieg wykonuje się na liście wilgotne (możliwość poparzenia). Stąd też RSM stosuje się tylko na rośliny suche. Wiele gatunków roślin rolniczych wykazuje ograniczoną tolerancję na nalistne stosowania RSM-u, szczególnie w późniejszych fazach rozwojowych (np. rzepak, kukurydza). W takim przypadku stosowanie rozpylaczy, wytwarzających grube krople (np. wielootworowe) może powodować uszkodzenia liści i okresowe zahamowanie rozwoju roślin. Aby uniknąć poparzeń roślin w późniejszych fazach rozwojowych najlepiej opryskiwacz wyposażyć w rury i węże rozlewowe, które rozprowadzają roztwór nawozu tuż przy powierzchni gleby.

Termin zabiegu i warunki pogodowe

Podczas łącznego stosowania różnych środków chemicznych bardzo ważne jest prawidłowe ustalenie terminu zabiegu. Celowe jest wykonanie opryskiwania tylko wtedy, gdy terminy stosowania poszczególnych komponentów są zbieżne i ich etykietą-instrukcją stosowania. W przypadku łączenia zabiegu ochrony z nawożeniem musi być on dostosowany do optymalnego terminu zwalczania chorób i szkodników oraz do najlepszej (bezpiecznej) fazy dokarmiania roślin. Opryskiwanie powinno wykonywać się w okresach intensywnego wzrostu i rozwoju roślin, ale nie podczas kwitnienia. Przy ustalaniu terminu pierwszego zabiegu należy uwzględnić stopień pokrycia gleby przez roślinę uprawną, tak aby podczas opryskiwania jak najwięcej roztworu cieczy roboczej zostało zatrzymane na roślinie, a nie padło na glebę. Ma to ścisły związek z doborem ilości cieczy użytkowej na hektar – zbyt duża jej ilość powoduje ściekanie z roślin. Dlatego też do zabiegów we wcześniejszych fazach rozwojowych zaleca się mniejsze ilości (150-250 l/ha), natomiast w późniejszych fazach znacznie większe (250-400 l/ha i więcej). Należy stosować ciśnienie robocze zalecane dla danego ś.o.r., a ilość użytej wody na hektar powinna być zgodna z etykietą środka. Nie należy wykonywać opryskiwania bezpośrednio przed deszczem i zaraz po deszczu. Stąd też należy odczekać parę godzin, do momentu obeschnięcia roślin. Najlepiej zabiegi przeprowadzić rano lub wieczorem z uwagi na mniejszy wiatr, a także mniejsze nasłonecznienie. W czasie opryskiwania temperatura powietrza nie powinna przekraczać 200C, natomiast temperatura cieczy użytkowej nie powinna być niższa od 100C. Względna wilgotność powietrza powinna być większa niż 60%.

Podsumowanie

Jednym ze sposobów ograniczenia liczby zabiegów, a tym samym zmniejszenia kosztów ponoszonych na ich wykonanie, przy jednoczesnym zachowaniu dobrej skuteczności, jest łączne stosowanie agrochemikaliów. Korzystnym efektem jest także ograniczenie liczby przejazdów po polu, co skutkuje mniejszymi stratami spowodowanymi ugniataniem gleby i mechanicznymi uszkodzeniami roślin. Wprowadzeniem do praktyki rolniczej różnych form łącznego stosowania mieszanin (np. RSM, nawozy + mikroelementy + ś.o.r. ) w postaci mieszanin zbiornikowych staje się w ostatnich latach coraz bardziej popularne, szczególnie widać to w gospodarstwach wielkoobszarowych i specjalistycznych. Trzeba pamiętać, że jedynie kompleksowo sprawdzone mieszaniny gwarantują skuteczny i bezpieczny zabieg. W praktyce można stosować wyłącznie takie mieszaniny, które są zalecane przez producentów ś.o.r. lub firmy nawozowe, względnie są zawarte w ogólnych zaleceniach i zaakceptowane przez odpowiednie instytucje nadzorujące i ustawodawcze.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 08:27:14 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/sporzadzanie-i-stosowanie-mieszanin-s-o-r-2637231 false Integrowane - produkcja i ochrona https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/integrowane-produkcja-i-ochrona-2637230 Podczas 54. Ogólnopolskiej Konferencji Ochrony Roślin Sadowniczych w Ossie (23–24 lutego), zorganizowanej przez Instytut Ogrodnictwa ze Skierniewic, w którego imieniu obrady otworzył kierownik IO prof. dr hab. Franciszek Adamicki oraz firmę Bayer CropScience, reprezentowaną podczas uroczystej inauguracji przez jej prezesa – dr. Dirka Ehle (fot. 1) sporo miejsca, poza tradycyjnymi tematami dotyczącymi zwalczania agrofagów roślin sadowniczych, poświęcono integrowanej produkcji oraz eksportowi owoców na wschód, głównie do Federacji Rosyjskiej. Omawiano także projekt nowej ustawy o środkach ochrony roślin. Części wykładowej towarzyszyły sesja posterowa oraz wystawa, podczas której prezentowano środki do produkcji sadowniczej.

Polskie laboratoria wracają na listę akredytowanych

Podsekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi – dr Marian Zalewski, przekazał zebranym (ponad 800 osobom obecnym pierwszego dnia konferencji, fot. 2) tę informację na początku swojego wystąpienia w Ossie, które miało miejsce 23 marca. Tego samego dnia rano, tuż przed rozpoczęciem konferencji, Komisja Europejska przesłała bowiem do Polski wiadomość, że Federalna Służba Nadzoru Weterynaryjnego i Fitosanitarnego Federacji Rosyjskiej przywróciła polskim laboratoriom prawo wykonywania badań i wystawiania certyfikatów bezpieczeństwa dla niektórych rodzajów owoców i warzyw eksportowanych z Polski do Federacji Rosyjskiej. Niektóre z naszych akredytowanych laboratoriów straciły bowiem tę możliwość w efekcie wielokrotnej niezgodności danych podawanych w wystawianych przez te jednostki certyfikatach, a stanem faktycznym stwierdzonym przez Rosjan. Niejednokrotnie była to konsekwencja nierzetelności eksporterów, a odpowiedzialność za to poniosły laboratoria, chociaż pośrednio także sprzedający owoce i warzywa do Rosji – wydłużył się bowiem znacznie czas oczekiwania na wydanie certyfikatu bezpieczeństwa. Obecnie sytuacja ta powinna się poprawić, mamy bowiem w Polsce 8 zatwierdzonych przez FR laboratoriów, co z pewnością wpłynie na usprawnienie i przyspieszenie eksportu.

Alternatywa dla certyfikatów bezpieczeństwa

O kolejnych działaniach zmierzających do ułatwieniach handlu z Rosjanami mówił Dariusz Wiraszka (fot. 3) zastępca Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa. W czasie rozmów prowadzonych w Moskwie 16 grudnia 2010 r. oraz podczas Międzynarodowych Targów „Zielony Tydzień” w Berlinie, w drugiej połowie stycznia 2011 r. przez przedstawicieli MRiRW oraz PIORiN z rosyjskimi ekspertami FSNWiF, strona polska zaproponowała certyfikat krajowego systemu jakości żywności (Integrowanej Produkcji) jako alternatywę dla certyfikatów bezpieczeństwa. Jak mówił prelegent, na wniosek polskiej administracji naukowcy z IO dostosowali założenia IP do wymagań strony rosyjskiej. W czasie, gdy odbywała się konferencja, tworzony przez polskich specjalistów program ochrony jabłoni uwzględniający wymagania jakościowe FR był w końcowym stadium przygotowania*. Dostosowywano również „Metodykę Integrowanej Produkcji”. Obie te wytyczne – ochrony i uprawy mają pomóc sadownikom w wyprodukowaniu owoców spełniających wymagania bezpieczeństwa żywności określone przez rosyjskich konsumentów (tab. 1). Założenia polskiej strony są następujące – pozytywny wynik badań owoców przeznaczonych na Wschód, które będzie musiał zlecić sadownik, a nie jak dotychczas eksporter produktów roślinnych, potwierdzony zostałby respektowanym przez FR certyfikatem IP. Niekonieczne w takiej sytuacji byłoby występowanie o certyfikat bezpieczeństwa. Sadownik, którego produkcja nie spełniałaby restrykcyjnych norm rosyjskich, a byłaby zgodna z normami europejskimi otrzymywałby standardowy certyfikat IP, obowiązujący w Polsce od 2004 r. Ten nowelizowany system musi jednak zostać zaakceptowany przez importera, czyli FR. W tym celu przygotowane instrukcje uprawy i ochrony jabłoni zostaną przekazane do zaopiniowania Wszechrosyjskiemu Instytutowi Ochrony Roślin w Petersburgu. Czekamy zatem na ostateczną decyzję, czy strona rosyjska zaakceptuje nasze starania o usprawnienie handlu owocami i warzywami pomiędzy oboma krajami. D. Wiraszka, podczas rozmów w kuluarach, zapowiedział także stworzenie kolejnych, podobnych instrukcji obejmujących produkcje pozostałych gatunków owoców i warzyw, dla których Rosja wymaga certyfikatów bezpieczeństwa. Jest ona bowiem jednym z głównych odbiorców polskich produktów roślinnych, a podjęcie takich działań leży w interesie Polaków – mówił D. Wiraszka. Na temat IP, a raczej przygotowywanych zmian w funkcjonowaniu tego polskiego systemu jakości mówił dr Bogusław Rzeźnicki (fot. 4), zastępca dyrektora Departamentu Hodowli i Ochrony Roślin MRiRW. Według przepisów nowej ustawy o środkach ochrony roślin (zarys projektu mówca także przedstawiał) za doradztwo i zgodność wystawionych certyfikatów odpowiedzialne będą komercyjne firmy. Wzorowano się w tym wypadku na zasadach funkcjonowania produkcji ekologicznej. Nadzór nad IP pozostałby w gestii PIORiN. Te nowe przepisy, w formie ww. ustawy, miały wejść w życie w połowie czerwca br., ale ze źródeł zbliżonych do MRiRW dowiedziałyśmy się, że ich ogłoszenie może zostać opóźnione.

Zwalczanie szkodników i integrowana ochrona

W poprzednim stuleciu nagminne, schematyczne stosowanie ś.o.r. głównie totalnych (niszczących zarówno szkodniki, jak i ich wrogów naturalnych), używanych w zbyt dużych ilościach wpłynęło bardzo niekorzystnie na środowisko. Dlatego aby naprawić popełnione błędy i odtworzyć gatunkowy skład środowiska sprzed spustoszeń, koncentruje się obecnie uwagę na stworzeniu zasad racjonalnego stosowania środków ochrony roślin. W wypadku zwalczania szkodników podstawą do rozpoczęcia zabiegów powinno być stwierdzenie przekroczenia, np. przez populację owadów określonej wartości progu zagrożenia. Próg zagrożenia Liczebność szkodnika – która sygnalizuje, że dalszy jej wzrost może grozić stratami gospodarczymi. – do której możemy, a nawet powinniśmy tolerować jego obecność w sadzie czy na plantacji roślin jagodowych. (definicje podane przez prof. R. Olszaka) Zatem „strategią naszego działania nie jest wyniszczenie szkodnika ale regulacja jego liczebności do akceptowanego przez nas poziomu” – podkreślał prof. dr hab. Remigiusz W. Olszak (fot. 5) z IO w Skierniewicach. W produkcji wielkotowarowej nie można się obyć bez syntetycznych środki ochrony roślin, dlatego do zwalczania agrofagów należy używać, o ile to możliwe, głównie preparatów działających selektywnie. Tymczasem większość zarejestrowanych w Polsce do stosowania w uprawach sadowniczych zoocydów stanowią syntetyczne pyretroidy, które nie spełniają tych kryteriów, a ponadto dość szybko (szczególnie w wypadku gatunków o wielu pokoleniach w sezonie) selekcjonują rasy odporne szkodników – informował R. Olszak. Poza tym, coraz większy nacisk w walce z organizmami szkodliwymi kładzie się w Europie na wykorzystywanie naturalnych sprzymierzeńców człowieka – drapieżców i parazytoidów. Populacje wrogów naturalnych danego szkodnika wymagają szczególnej ochrony, zwłaszcza w okresie ich aktywności. Dlatego zaleca się stosowanie środków selektywnych i tylko w sytuacjach niezbędnych. Stwierdzono bowiem, że chemiczna walka z miodówkami gruszowymi nigdy nie przyniesie takich efektów, jak zaprzestanie jej w pewnym momencie i zezwolenie na dokonanie dzieła wolno żyjącym entomofagom.

Bezpieczne stosowanie ś.o.r.

Nowością na naszym rynku będzie komercyjny program komputerowy DressCode, którego działanie prezentował dr Jerzy Próchnicki (fot. 6) z firmy Bayer CropScience. Po uzupełnieniu wymaganych przez program danych, m.in.: wpisaniu nazwy ś.o.r. firmy Bayer, podaniu jakim sprzętem będzie wykonywany zabieg (rodzaj kabiny opryskiwacza samojezdnego lub ciągnika, do którego przyczepiony lub, na którym zawieszony jest opryskiwacz – zabudowana, z dodatkowymi filtrami powietrza) użytkownik ś.o.r. uzyska informacje (w formie graficznej i opisowej) na temat koniecznych środków ochrony osobistej, jakich powinien użyć do przygotowania cieczy roboczej, a następnie jaką odzież ochronną powinien mieć na sobie w trakcie zabiegu. Obecnie program jest w końcowej fazie testów. W przyszłości będzie udostępniony na stronie internetowej firmy. Dr Próchnicki zaprezentował także rozwiązania, nad którymi pracuje się obecnie w wielu europejskich firmach, a mające na celu zagospodarowanie (utylizację) wody skażonej ś.o.r. (tab. 2).

Strefy ochronne

Dotychczas w Polsce szerokości stref ochronnych były zdefiniowane i określone w ustawie o ochronie roślin. Mimo wielu nowoczesnych koncepcji rozwiązań tego dyskusyjnego zapisu ustawy, prezentowanych przez fachowców zajmujących się techniką ochrony roślin, działania zmierzające do zmiany tego paragrafu były bezskuteczne. A przecież od wielu lat polscy rolnicy dysponują opryskiwaczami (tunelowymi, z ukierunkowanym strumieniem) czy ich podzespołami (rozpylacze eżektorowe, ruchome głowice wielorozpylaczowe, system Vario-Wind-Select samoczynnie zmieniajacy rozpylacze, w zależności od siły wiatru, itp.), w których wypadku znoszenie cieczy roboczej poza obszar chroniony zredukowane jest do minimum. W przygotowywanych nowych przepisach o ochronie roślin nareszcie po latach starań, postulaty te zostaną uwzględnione. Najprawdopodobniej zabiegi będzie można wykonywać przy sile wiatru większej niż 3 m/s. Warunek ten zostanie podany w formie rozporządzenia, którego projekt uwzględniał siłę wiatru do 4 m/s. Bazowa szerokość stref ochronnych będzie podana w etykiecie-instrukcji stosowania ś.o.r., a informacje o zróżnicowanych szerokościach stref ochronnych będą opublikowane w formie rozporządzenia. Przy wyznaczaniu tych szerokości będzie brana pod uwagę technika ograniczająca znoszenie, a więc rozwiązania techniczne i wpływ czynników klimatycznych. Wdrożenie tego systemu, jak podkreślał prof. dr hab. Ryszard Hołownicki (fot. 7) z IO, będzie wymagało popularyzacji (szkoleń, demonstracji, publikacji artykułów instruktarzowych), specjalnych szkoleń dla operatorów opryskiwaczy oraz sporządzenia szczegółowych instrukcji dla rolników. * szczegółowy program ochrony jabłoni uwzględniający normy FR jest dostępny (od 16 marca 2011 r.) na stronie internetowej www.piorin.gov.pl fot. 1–7 K. Kupczak]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 08:08:18 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/integrowane-produkcja-i-ochrona-2637230 false Choroby jabłoni wywoływane przez wirusy i inne patogeny przenoszone przez szczepienie https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/choroby-jabloni-wywolywane-przez-wirusy-i-inne-patogeny-przenoszone-przez-szczepienie-2637229 W poprzednim numerze „Informatora Sadowniczego” autorka przedstawiła choroby grusz powodowane przez wirusy i inne patogeny przenoszone przez szczepienie. Poniżej zaprezentowane zostały wirusy, wiroidy oraz fitoplazmy, które mogą odgrywać ważną rolę w uprawie jabłoni.

Do najczęściej występujących wirusów w sadach i nasadzeniach szkółkarskich jabłoni należy wirus chlorotycznej plamistości liści jabłoni (ang. Apple chlorotic leaf spot virus, ACLSV). Szlachetne odmiany jabłoni na ogół nie wykazują wyraźnych objawów chorobowych (infekcja latentna). Wzrost chorych drzew jest jednak słabszy, a ich owoce są drobniejsze, gorzej wybarwione i zawierają mniej cukrów oraz ekstraktu niż owoce z drzew zdrowych. Porażone wirusem jabłonie często przemarzają w czasie surowej zimy. ACLSV wywołuje charakterystyczne symptomy na roślinach kilku gatunków zaliczanych do tego samego rodzaju, co jabłoń np. Malus pumila R12740-7A (siewka rosyjska) czy Malus platycarpa. Ze względu na silną reakcję na zakażenie wirusem są one stosowane jako rośliny wskaźnikowe w testach biologicznych do wykrywania ACLSV (fot. 1). Podobnie jak ACLSV, wirus jamkowatości pnia jabłoni (ang. Apple stem pitting virus, ASPV) nie wywołuje objawów chorobowych na większości szlachetnych odmian jabłoni. Patogen ten powoduje gorsze przyjmowania się oczek w szkółce i zahamowanie wzrostu młodych drzewek. U chorych roślin funkcjonowanie komórek wiązek przewodzących ulega zaburzeniu, następuje nadmierny rozrost tkanek otaczających miejsce szczepienia lub okulizacji, zahamowanie przepływu składników mineralnych i osłabienie stabilności pnia. Zmiany te często są przyczyną wyłamywania się okulantów w szkółce. Drzewa porażone wirusem są wrażliwe na przemarzanie. Do odmian wrażliwych na infekcję ASPV należy m.in. ‘Virginia Crab’, która stosowana jest w testach biologicznych jako roślina wskaźnikowa. Na powierzchni drewna chorych drzew tej odmiany można obserwować jamkowate zagłębienia (fot. 2). Wirus żłobkowatości pnia jabłoni (ang. Apple stem grooving virus, ASGV) jest stosunkowo często występującym wirusem jabłoni, który powoduje infekcję utajoną. U drzew odmian jabłoni wrażliwych na infekcję ASGV, wirus jest przyczyną niezgodności zraza i podkładki w przypadku, gdy któryś z tych komponentów szczepienia jest porażony. Łyko i drewno wokół miejsca okulizacji (szczepienia) ulegają nekrozie (fot. 3). U drzew niektórych odmian, np. ‘Spy’ wzrost blaszek i nerwów liści jest nierównomierny, na skutek czego następuje epinastia liści (wyginanie się liści ku dołowi). W latach 70. XX wieku dużym problemem w szkółkach i sadach był wirus mozaiki jabłoni (ang. Apple mosaic virus, ApMV). Obecnie patogen ten występuje głównie w starszych nasadzeniach, chociaż zdarza się, że młode drzewa są również porażone ApMV. Objawem choroby są charakterystyczne białawe lub cytrynowożółte plamy na liściach (fot. 4). Liczba przyjętych oczek w szkółkach jabłoni jest o 5-30% niższa jeśli do okulizacji użyto chorej podkładki wegetatywnej lub zraza. Grubość pnia i objętości korony drzew porażonych ApMV są mniejsze, pędy są skrócone, a plon owoców niższy i gorszej jakości, niż w przypadku drzew zdrowych. Jabłka z chorych drzew źle się przechowują. Wirusy porażające jabłonie przedostają się do sadu wraz z chorym materiałem szkółkarskim. W sadach jabłoniowych może występować fitoplazma ‘Candidatus Phytoplasma mali’ wywołująca proliferację (miotlastość) jabłoni (ang. Apple proliferation). Patogen ten ze względu na swoją szkodliwość jest zaliczany do organizmów podlegających obowiązkowi zwalczania (kwarantannowych). Duże nasilenie proliferacji jabłoni obserwowano w naszym kraju w latach 60. i 70. ubiegłego wieku. W ostatnich latach zanotowano wiele ognisk chorobowych we Włoszech, w południowo-zachodnich Niemczech, Czechach, Serbii oraz Bośni i Hercegowinie. Proliferacja jabłoni występuje również w Polsce w nasadzeniach szkółkarskich oraz w sadach, szczególnie tych starych i zaniedbanych zlokalizowanych na południu kraju lecz choroba nie wydaje się stanowić poważnego zagrożenia. Charakterystycznym jej objawem jest wybijanie z pąków bocznych licznych, cienkich pędów wyrastających pod ostrym kątem (fot. 5). Korona drzew staje się nadmiernie zagęszczona, a na wierzchołkach pędów tworzą się miotły. Liście są chlorotyczne, małe, o nieregularnie piłkowanych brzegach. U niektórych odmian (np. ‘Golden Delicious’) można obserwować powiększone przylistki (fot. 6). Kwitnienie drzew jest często opóźnione, zdarza się także wtórny rozwój kwiatów o zwiększonej liczbie płatków korony. Płatki mogą być przebarwione na zielono, a działki kielicha powiększone. Porażone drzewa słabo rosną, a system korzeniowy jest mniejszy niż u drzew zdrowych. Owoce mają wydłużone szypułki i są drobne (fot. 7), słabo wybarwione i niesmaczne. Chore jabłonie są dość podatne na zakażenie przez sprawcę mączniaka prawdziwego jabłoni. Przy zachowaniu dobrych warunków uprawy, dostatecznym nawożeniu i nawadnianiu może nastąpić remisja choroby. W tym okresie poprawia się kondycja drzew i zwiększa się plonowanie. Fitoplazma przenoszona jest wraz z porażonym materiałem szkółkarskim (zrazy, oczka, podkładki wegetatywne). Ponadto w sadzie często występują naturalne wektory rozprzestrzeniające patogen – miodówki. Najbardziej efektywnymi wektorami fitoplazmy proliferacji jabłoni są gatunki Cacopsylla picta i C. melanoneura, które w Polsce występują znacznie rzadziej niż miodówka jabłoniowa – C. mali. W sadach jabłoniowych znacznie rzadziej niż fitoplazma proliferacji może występować fitoplazma ‘Candidatus Phytoplasma asteris’ należąca do grupy fitoplazmy żółtaczki astra (ang. Aster yellows). Patogen ten wykryto m.in. we Włoszech i w Czechach oraz w Polsce, w jabłoniach sprowadzonych z zagranicy. Objawy choroby były podobne do tych wywoływanych przez fitoplazmę proliferacji jabłoni (fot. 8), a porażone drzewa wykazywały znacznie większą podatność na mączniaka. W odróżnieniu od fitoplazmy wywołującej proliferacje jabłoni, fitoplazma żółtaczki astra nie jest zaliczana do organizmów podlegających obowiązkowi zwalczania. Patogen ten przenoszony jest wraz z porażonym materiałem szkółkarskim i rozprzestrzeniany przez skoczki (głównie skoczka sześciorka – Macrosteles laevis Rib.). Oprócz wirusów i fitoplazm jabłonie mogą być porażane przez wiroidy oraz czynniki chorobotwórcze o nieznanej dotychczas etiologii. Do tych ostatnich należy m.in. patogen wywołujący gumowatość drewna jabłoni (ang. apple rubbery wood), który powoduje w jabłoniach zakłócenie procesu drewnienia. Kilkuletnie pędy są wiotkie i powyginane, na skutek czego korona przybiera pokrój „płaczący” (fot. 9). Plon owoców uzyskanych z porażonych drzew jest niższy nawet o 80% w porównaniu z plonem z drzew zdrowych. Spada produktywność chorych mateczników. Nieznany jest dotychczas czynnik sprawczy choroby zwanej spłaszczeniem konarów jabłoni (ang. apple flat limb). Objawem choroby są rynienkowate bruzdy, zaklęśnięcia oraz spłaszczenia kory i drewna powstające na skutek zaburzenia w funkcjonowaniu kambium na pewnych odcinkach pędów i gałęzi porażonych drzew (fot. 10). Często dochodzi do przemarzania chorych drzew.

Profilaktyka

Rozprzestrzenianiu się wirusów i innych patogenów przenoszonych przez szczepienie sprzyja niekontrolowane rozmnażanie roślin. Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania chorobom przez nie wywoływanym jest zakładanie sadów ze zdrowego materiału szkółkarskiego oraz przestrzeganie zasad produkcji i obrotu materiałem szkółkarskim. Zachowanie izolacji przestrzennej od starych, zaniedbanych sadów jabłoniowych, prowadzenie lustracji, które umożliwią wczesne wykrycie i wyeliminowanie chorych drzew oraz ochrona przeciwko miodówkom i skoczkom są niezbędnymi elementami walki z fitoplazmami. Naturalnymi gospodarzami fitoplazm z grupy żółtaczki astra jest bardzo wiele gatunków roślin (m.in. babka zwyczajna, koniczyna), dlatego też zwalczanie chwastów jest konieczne w celu zminimalizowania rozprzestrzeniania się tych patogenów. fot. 1-10 M. Cieślińska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 08:02:07 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/choroby-jabloni-wywolywane-przez-wirusy-i-inne-patogeny-przenoszone-przez-szczepienie-2637229 false Nowy patogen drzew owocowych w Polsce https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/nowy-patogen-drzew-owocowych-w-polsce-2637228 Brunatna zgnilizna drzew owocowych, zwana powszechnie moniliozą, to choroba o dużym znaczeniu gospodarczym, która występuje prawie we wszystkich regionach uprawy drzew owocowych na świecie. Wywołują ją grzyby należące do rodzaju Monilinia. W Polsce dotychczas znane były 2 gatunki powodujące tę chorobę – M. laxa i M. fructigena, jednak w 2010 roku stwierdziliśmy występowanie trzeciego, nowego gatunku – M. fructicola.

Rośliny żywicielskie

Grzyb M. fructicola poraża rośliny należące do rodziny Rosaceae (różowate), w tym przede wszystkim drzewa pestkowe i ziarnkowe. Preferowanymi żywicielami są brzoskwinie, nektaryny i morele. Monilinia fructicola występuje powszechnie w krajach Ameryk Północnej, Środkowej i Południowej, regionalnie także w Australii, Nowej Zelandii, Japonii, Indiach i Zimbabwe. We wszystkich krajach Unii Europejskiej patogen ten ma status organizmu kwarantannowego i podlega obowiązkowi zwalczania na wszystkich roślinach żywicielskich (Rozporządzenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi, w sprawie zapobiegania wprowadzaniu i rozprzestrzenianiu się organizmów kwarantannowych, Załącznik I, Część A, Dział I). W ciągu ostatnich 10 lat gatunek ten zaczął rozprzestrzeniać się w środkowo-zachodniej części Europy. Do tej pory obecność M. fructicola stwierdzono w 11 państwach: Francji, Austrii (2001 r.), Węgrzech (2005 r.), Hiszpanii, Czechach (2006 r.), Włoszech, Szwajcarii (2008 r.), Słowenii, Słowacji, Niemczech i w Polsce (2010 r.). Grzyb izolowano z porażonych owoców zbieranych bezpośrednio w sadzie oraz z owoców importowanych.

Biologia

Patogen zimuje w porażonych tkankach drzew oraz w zmumifikowanych owocach. Wiosną wytwarza zarodniki konidialne, które są głównym źródłem infekcji pierwotnych. Rozwojowi sprawcy choroby sprzyja wilgotna pogoda z temperaturą dzienną powyżej 15°C (optymalnie 20-25°C) i chłodnymi nocami. W tych warunkach dochodzi do infekcji kwiatów przez znamię słupka lub pylniki. Porażone kwiaty po kilku dniach brunatnieją i zasychają, a grzyb zwykle przerasta do pędów i powoduje ich zamieranie. Na pędach powstaje wówczas wyraźnie odgraniczony obszar zamierającej, zapadniętej kory. Niekiedy dochodzi także do porażenia liści, które mogą w całości zamierać, bądź też powstają na nich owalne obszary martwej tkanki, która często wypada, dając obraz „przestrzelenia” liścia. Owoce mogą być infekowane w każdej fazie wzrostu, lecz na ogół objawy silnego porażenia są widoczne dopiero podczas ich dojrzewania. Wrotami infekcji są wszelkie uszkodzenia skórki owocu. Wokół miejsca zakażenia, powstają szybko powiększające się plamy gnilne pokryte szarymi, drobnymi, brodawkowatymi sporodochiami (skupienia zarodników). Szary kolor sporodochiów jest charakterystyczny dla dwóch gatunków – M. fructicola i M. laxa (fot. 1). Natomiast sporodochia wytwarzane przez M. fructigena są większe, często ułożone okółkowo, początkowo żółtokremowe (fot. 2), z czasem ich kolor przechodzi w szary. W okresie wegetacji grzyb nieprzerwanie wytwarza zarodniki konidialne, które stanowią źródło infekcji wtórnych. Część porażonych owoców opada, ale niektóre utrzymują się na drzewie, stopniowo zasychają i ulegają mumifikacji. W takiej formie mogą przetrwać (np. pozostając na drzewie – fot. 3) aż do następnego sezonu wegetacyjnego. Silne gnicie owoców może występować także w trakcie ich przechowywania. W odróżnieniu od dobrze znanych w Polsce gatunków M. fructigena i M. laxa, u których stadium płciowe w cyklu rozwojowym pojawia się bardzo rzadko, u M. fructicola odgrywa ono istotną rolę. Oprócz źródła infekcji, jakimi są zarodniki konidialne, patogen ten tworzy na powierzchni zmumifikowanych, opadłych na ziemię owoców, apotecja (owocniki w kształcie miseczek na trzonkach – rys.) z workami, w których powstają zarodniki workowe, będące także źródłem wiosennych infekcji kwiatów. W okresie wegetacji objawy chorobowe wywoływane przez M. fructicola są typowe dla brunatnej zgnilizny, dlatego identyfikacja gatunkowa sprawcy choroby nie jest możliwa bez badania laboratoryjnego. O obecności tego patogenu mogą natomiast świadczyć apotecja wytwarzane wiosną na zmumifikowanych, opadłych na ziemię owocach.

Szkodliwość

Grzyb M. fructicola może w sprzyjających warunkach szybko i masowo porażać kwiaty i owoce, przyczyniając się w ten sposób do znacznego obniżenia plonu. Szczególnie duże straty odnotowuje się w produkcji owoców pestkowych, gdzie ryzyko mechanicznego uszkodzenia skórki jest bardzo wysokie. M. fructicola cechuje duża zmienność genetyczna (występowanie wielu szczepów) najprawdopodobniej wynikająca z częstszego niż u gatunków M. fructigena i M. laxa występowania stadium płciowego. Dzięki temu patogen łatwiej adaptuje się do nowych roślin żywicielskich. W literaturze opisywane są przypadki porażenia truskawek (Australia), winogron (Japonia) i jeżyny (Niemcy).

Rozprzestrzenianie sprawcy choroby i konsekwencje

Ryzyko rozprzestrzeniana się tego gatunku na terenie Europy jest dość wysokie. Grzyb M. fructicola może być przenoszony zarówno na owocach importowanych, jak i z materiałem szkółkarskim, pochodzącym z krajów, w których stwierdzono patogen. Ze względu na szeroki zakres roślin żywicielskich i wysoką szkodliwość M. fructicola, w krajach UE wprowadzono obostrzenia wobec importowanych roślin i owoców. Zarówno chore owoce, jak i materiał roślinny są odsyłane do producenta lub niszczone.

Profilaktyka

W celu ograniczenia ryzyka rozprzestrzeniana się M. fructicola na terenie naszego kraju należy zwracać szczególną uwagę na zdrowotność i źródło pochodzenia materiału szkółkarskiego. Duże znaczenie mają także zabiegi, które pozwalają zapobiec lub ograniczyć rozwój choroby. Należą do nich: usuwanie i niszczenie (palenie) źródeł infekcji pierwotnej, jakimi są zmumifikowane, pozostawione po zbiorach owoce; wycinanie porażonych pędów; zwalczanie szkodników uszkadzających skórkę owoców. W wielu krajach, na plantacjach wielkoobszarowych zalecane jest ponadto stosowanie siatek przeciwgradowych.

Zwalczanie

Zabiegi chemiczne polecane w Polsce w zwalczaniu brunatnych zgnilizn drzew pestkowych i ziarnkowych, powinny być także skuteczne w ochronie przed nowym patogenem, jakim jest M. fructicola. Ochronę drzew pestkowych należy rozpocząć tuż przed kwitnieniem i w przypadku dużego zagrożenia chorobowego zabieg powtórzyć w pełni kwitnienia. Przy doborze fungicydów należy zwracać szczególną uwagę na informacje zawarte w etykiecie-instrukcji stosowania odnośnie do rejestracji środka na daną uprawę. Pomocne są także zalecenia zawarte w aktualnym programie ochrony roślin sadowniczych. W przypadkach podejrzenia o wystąpienie M. fructicola należy pobrać próby owoców z objawami choroby lub mumie z apotecjami i niezwłocznie przekazać je do badania w najbliższej placówce Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa lub do Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach. fot. 1, 2 A. Jakubowska fot. 3 W. Górka fot. 4 K. Kupczak rys. M. Ryszka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 07:57:54 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/nowy-patogen-drzew-owocowych-w-polsce-2637228 false O truskawkach bez optymizmu https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/o-truskawkach-bez-optymizmu-2637227 23 marca w Skierniewicach odbyła się Ogólnopolska Konferencja Truskawkowa zorganizowana przez Instytut Ogrodnictwa. Zainteresowanie uprawą tego gatunku jest wciąż duże o czym świadczyła wypełniona po brzegi sala kinoteatru „Polonez”. Zgromadzeni producenci nie usłyszeli jednak wielu optymistycznych wiadomości. W produkcji truskawek dla przetwórstwa grozi nam konkurencja krajów o tańszej sile roboczej, a truskawki deserowe ciężko eksportować, bo koncentracja krajowej produkcji jest wciąż niewielka. Opłaca się wprawdzie uprawa truskawek poza tradycyjnym sezonem zbiorów, ale ta technologia nie jest łatwa, wymaga sporych nakładów oraz doświadczenia. Do złych wieści dodać należy coraz bardziej okrojony zestaw środków ochrony roślin (ś. o. r.) zarejestrowanych dla truskawek i zagrożenia ze strony nowych chorób oraz szkodników.

Dr Bożena Nosecka z IERiGŻ-PIB w Warszawie przypomniała, że prawie 70% truskawek wyprodukowanych w Polsce trafia do zakładów przetwórczych (40% przeznacza się do mrożenia). Mrożone truskawki eksportujemy tradycyjnie do krajów Unii Europejskiej, jednak nasz udział jako dostawcy obniża się (z 38% w latach 2001-2003 do 25% w okresie 2007-2009) ze względu na rosnące dostawy tańszych mrożonek z Chin, Egiptu czy Maroka. Zdaniem dr Noseckiej, polscy plantatorzy mogą być wypierani z europejskiego rynku, jeśli nie podjęte zostaną środki zaradcze – porozumienia producentów z zakładami przetwórczymi, które zaowocują stabilizacją dochodów pozwalającą na inwestycje we wzrost wydajności produkcji. Nieco lepiej wygląda rynek truskawek deserowych, przede wszystkim krajowy, bo na unijnym nie liczymy się jako dostawcy. Zdaniem prelegentki, w najbliższych latach zapotrzebowanie na truskawki deserowe drastycznie nie wzrośnie, ale ulegnie „przetasowaniu”. Klienci coraz częściej akceptują bowiem wyższe ceny za owoce oferowane poza tradycyjnym sezonem polowym i taka produkcja może być opłacalna. W przypadku eksportu, moglibyśmy wykorzystać jako atut fakt, ze szczyt polskiego sezonu truskawkowego przypada po zbiorach w Hiszpanii oraz Turcji, ale na przeszkodzie stoi zbyt mała koncentracja podaży niepozwalająca na tworzenie skutecznie działających struktur handlowych. Józef Perczak z Centralnego Ośrodka Badania Roślin Uprawnych w Słupii Wielkiej przedstawił nowe odmiany truskawek wpisane do Krajowego Rejestru w 2010 i 2011 r. (tab. 1). Dr Agnieszka Masny z IO w Skierniewicach przedstawiła deserowe odmiany truskawki oceniane w ISK w latach 2007-2010. Zawodność wielu zagranicznych odmian w Polsce wynika z faktu, że zostały wyhodowane w krajach o cieplejszym klimacie i u nas mogą być uszkadzane przez mróz. Ponadto są często porażane przez choroby systemu korzeniowego, zwłaszcza wertycyliozę. Hodowla odpornościowa za granicą ma mniejsze znaczenie niż nacisk na jakość owoców, bo w wielu krajach odkażanie chemiczne gleby jest wciąż podstawowym zabiegiem przed założeniem plantacji. Z przebadanych nowych odmian (m.in. ‘Gloria’, ‘Ventana’, ‘Susy’, ‘Vima Rina’, ‘Vima Xima’, Elianny’, ‘Malling Pearl’, ‘Nancy’ i ‘Albion’) najbardziej przydatne do uprawy w warunkach centralnej Polski okazały się ‘Salsa’ (obficie plonuje, tworzy duże i jędrne owoce oraz wykazuje wysoką odporność na wertycyliozę) i ‘Vima Xima’ (owocowaniem nie ustępuje ‘Elsancie’, ale tworzy owoce większe i jędrniejsze, jest mniej od ‘Elsanty’ podatna na mączniaka prawdziwego truskawki, ale jest wrażliwa na wertycyliozę). Być może sprawdzi się u nas także odmiana ‘Palomar’ o dużych i bardzo jędrnych owocach, ale ponieważ jest nowa, jej podatność na wertycyliozę nie została jeszcze sprawdzona. Prof. dr hab. Edward Żurawicz mówił m.in. o nowych zagrożeniach, które mogą do nas dotrzeć. Owoce truskawki w USA są już atakowane przez nowy gatunek muszki o nazwie Drosophila suzukii. Ten pochodzący z Azji owad jest o tyle groźny, że może atakować zdrowe owoce (także borówek, czereśni, malin, jeżyn i wielu innych gatunków), składając do nich jaja i powodując ich robaczywienie. Szkodnik ten przypomina wyglądem muszkę owocówkę, ale ma charakterystyczne czerwone oczy (samce także ciemne plamki na końcach skrzydeł - rysunek). W ub. roku pierwsze osobniki zarejestrowano już w południowej Europie. Dużym problemem w uprawie truskawek staje się też na świecie (zwłaszcza w regionach cieplejszych) nowa choroba zwana zgnilizną korony (z ang. charcoal rot lub crown rot) wywoływana przez patogen Macrophomina phaseolina. Typowe objawy to więdniecie liści, zahamowanie wzrostu i obumieranie starszych liści. Zdaniem prelegenta, to kiedy choroba dotrze także do naszego kraju, pozostaje tylko kwestią czasu. Dr Beata Meszka z IO przedstawiła aktualne problemy związane z ochroną plantacji truskawek przed chorobami. Wyzwaniem dla sadowników pozostają zwłaszcza choroby odglebowe, których szkodliwość jest bardzo duża, a nie ma dla nich zarejestrowanych ś. o. r. Można sięgać po odmiany truskawek, które są słabiej porażane (np. ‘Senga Sengana’, ‘Dukat’, ‘Siabelle’, ‘Heros’, ‘Camino’), w przypadku wertyciliozy zanurzać sadzonki przed posadzeniem w 0,2% roztworze preparatu Topsin M 500 SC lub próbować biopreparatów (efektywny okazał się ten zawierający grzyby z rodzaju Trichoderma). Niestety, jedynym środkiem zaradczym wobec zgnilizny korony truskawki pozostaje odkażanie podłoża lub uprawa odmian odpornych. Zdaniem dr hab. Barbary Łabanowskiej z IO, obecny zestaw ś.o.r. do zwalczania szkodników truskawek na plantacjach owocujących nie daje możliwości prowadzenia bezpiecznej i skutecznej ochrony (tab. 2). Najgorsza pod tym względem jest sytuacja na plantacjach powtarzających owocowanie, w uprawie sterowanej oraz przy produkcji pod osłonami. Dr hab. Jerzy Lisek z IO przypomniał, że o zagrożeniach powodowanych przez chwasty, trzeba pamiętać przed założeniem plantacji, bo potem nie ma już możliwości skutecznego zwalczenia chwastów trwałych. Na młodych plantacjach chwasty należy usuwać nie później niż między 4 a 8 tygodniem od posadzenia roślin lub od rozpoczęcia wegetacji, ale przed kwitnieniem na plantacjach owocujących. Na tych ostatnich nie można tez zapominać o zwalczaniu chwastów latem, po zakończeniu zbiorów. Podstawowe metody walki to mechaniczne usuwanie zbędnej roślinności, aplikacja herbicydów (przed kwitnieniem lub po zbiorach) oraz ściółkowanie gleby. Mgr Rajmund Glinicki z SGGW w Warszawie przedstawił możliwości wykorzystania w uprawie truskawek preparatów fosforynowych. Wiele z nich oferowanych jest jako nawozy do stosowania doglebowego lub dolistnego, choć dla roślin nie są wcale efektywnym źródłem fosforu. Taka strategia pozwala jednak uniknąć kosztownych badań rejestracyjnych wymaganych dla ś.o r., a wiele preparatów fosforynowych może ograniczać rozwój patogenów truskawek lub biostymulować wzrost roślin, które są mniej podatne na choroby oraz szkodniki. Łukasz Konopacki, producent truskawek ze Skierniewic porównał opłacalność produkcji truskawek w zależności od wybranej technologii oraz przeznaczenia owoców. Przedstawione wyniki wskazują, ze produkcja owoców dla przetwórstwa jest najmniej opłacalna, a uprawa truskawek powtarzających owocowanie może dać w dwuletnim cyklu produkcyjnym około 60% zysku w stosunku do zainwestowanego kapitału. Zysk z uprawy truskawek deserowych na tradycyjny termin zbioru jest natomiast o połowę mniejszy procentowo w stosunku do kosztów inwestycji i ponad trzykrotnie mniejszy w wartościach bezwzględnych od zysku z uprawy odmian powtarzających. Trzeba jednak pamiętać, że produkcja owoców truskawek na okres letnio-jesienny jest trudna, wymaga znacznych nakładów finansowych i obarczona ryzykiem (popełnienie błędu skutkuje pogorszeniem jakości plonu i brakiem możliwości jego zbytu). Ł. Konopacki radził zaczynać „przygodę z taką produkcją” najpierw na mniejszą skalę oraz nie zapominać o wcześniejszym znalezieniu odbiorców owoców. Katarzyna Dominikowska z gospodarstwa Hortplant w Lisowoli próbowała odpowiedzieć na pytanie, dlaczego truskawki powtarzające bywają zawodne w produkcji? Jej zdaniem, podstawą sukcesu są dobre odmiany ( np. ‘Albion’, ‘San Andreas’, Monterey’, ‘Portola’), których owoce mają o wiele lepszy smak niż owoce ‘Selvy’. W Polsce uprawa truskawek powtarzających w polu jest zawodna, gdyż większość odmian może u nas wymarzać. Dlatego najlepiej je uprawiać pod osłonami, np. w tunelach na przykrytych folią zagonach, podniesionych o 15 cm ponad powierzchnię gruntu. W takim przypadku odległość między rzędami powinna wynosić 30-40 cm, a w rzędzie 30-45 cm. Dobrym rozwiązaniem jest też uprawa hydroponiczna w tunelach lub szklarniach w podłożu umieszczonym na stelażach (fot. 1). Plantacje na zagonach polowych pod osłonami wymagają o około 30% wyższych dawek nawozów niż plantacje tradycyjne. Plantacje z odmian powtarzających należy zakładać z sadzonek „frigo” (przechowywanych przez zimę w chłodni), najlepiej od końca marca do końca kwietnia. Wszystkie pierwsze kwiaty w maju i na początku czerwca należy usuwać. W tym czasie trzeba też zwrócić szczególną uwagę na ochronę roślin. W tym przypadku problemy wynikają z nakładania się na siebie kilku faz rozwojowych roślin, co powoduje, że można używać preparatów tylko o bardzo krótkim okresie karencji. Poza tym wzrost i owocowanie odmian powtarzających przypada na okres letnich upałów, które sprzyjają rozwojowi przędziorków i roztocza truskawkowego. Na takich plantacjach pojawia się także drugie pokolenie zmienika lucernowca, który może powodować stratę nawet 90% owoców. W ochronie roślin najważniejsze zdaniem K. Dominikowskiej, jest dbanie o zakładanie plantacji ze zdrowych sadzonek. Sprawdza się także chemiczne odkażanie gleby. Koszty wykonania takiego zabiegu specjalistyczną maszyną wynoszą około 8 tys. zł/ha w odkrytym polu i około 2 zł/m2 w namiocie foliowym.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 07:49:23 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/o-truskawkach-bez-optymizmu-2637227 false Szkodniki porzeczki czarnej i ich zwalczanie (cz. II) https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/szkodniki-porzeczki-czarnej-i-ich-zwalczanie-cz-ii-2637226 Porzeczka czarna, do prawidłowego wzrostu i plonowania wymaga dość intensywnej ochrony przed szkodnikami. Jednak trzeba pamiętać, że zwalcza się je tylko wtedy, kiedy zagrażają uprawie. W pierwszej części tego artykułu omówione zostały wielkopąkowiec porzeczkowy, przędziorek chmielowiec oraz pryszczarki.

Przeziernik porzeczkowiec (Synanthedon tipuliformis) to motyl, długości około 12 mm, o skrzydłach rozpiętości 17-21 mm (fot. 1). Uszkodzenia powodują gąsienice — białoróżowe, z brązową głową, dorastające do 30 mm (fot. 2). Żerują one w rdzeniu najmłodszych pędów porzeczki czarnej, kolorowej, i agrestu. Uszkodzone pędy są osłabione, słabiej plonują, zwykle wcześniej zasychają (fot. 3), a także łatwo się wyłamują. Zimują gąsienice w pędach. Wiosną przepoczwarczają się w przygotowanym otworze wylotowym. Poczwarka przebija skórkę pędu i wylatuje motyl. Lot motyli rozpoczyna się zwykle w drugiej połowie maja i trwa do końca lipca, a nawet początku sierpnia. Samice składają jaja na jednorocznych pędach, w pobliżu pąków, zaś wylęgłe gąsienice wgryzają się do pędu, żerują w rdzeniu i pozostają do wiosny następnego roku. Straty w plonie są zależne od liczby uszkodzonych pędów jednorocznych, na których byłoby owocowanie w następnym roku. Coraz częściej przeziernik niszczy znaczną liczbę pędów. Zwalczanie konieczne jest na zagrożonych plantacjach. Optymalny termin najlepiej ustalić odławiając samce w pułapki feromonowe (wykres). Zabiegi zwalczające wykonuje się w okresie intensywnego lotu motyli, zwykle na początku i w połowie czerwca, oraz – jeśli jest taka potrzeba – tuż po zbiorze owoców. Niestety, zgodnie z obowiązującym programem ochrony roślin sadowniczych, do zwalczania przeziernika porzeczkowca na porzeczce czarnej w rejestrze pozostały tylko środki z grupy pyretroidów – Fastac 100 EC (0,23 l/ha) i inne zalecane także do zwalczania pryszczarka porzeczkowca pędowego. Zwykle te dwa szkodniki zwalcza się jednocześnie. Krzywik porzeczkowiaczek (Lampronia capitella) Owad dorosły to niewielki motyl, którego gąsienice wczesną wiosną, zwykle w końcu marca, w okresie nabrzmiewania i pękania pąków wgryzają się do nich. W wydrążonych otworach wejściowych widoczne są jasnozielone, gruzełkowate odchody. W tym czasie gąsienice są bardzo małe, długości około 2 mm, czerwone, z czarną głową. W miarę wzrostu gąsienice stają się zielone (fot. 4), a dorastają do około 10 mm. Wyjadają one wnętrze pąka, pozostawiając jedynie łuski zewnętrzne. Gąsienica może zniszczyć 4–7 sąsiednich pąków. W okresie kwitnienia porzeczki kończy żerowanie i przepoczwarcza się. Motyle pojawiają się w maju. Pąki uszkodzone przez krzywika zasychają powodując ogołacanie się pędów. Straty w plonie są skorelowane z liczbą uszkodzonych pąków, lokalnie krzywik niszczył nawet 50–90% pąków. Jednak na wielu plantacjach pąki nie rozwijają się także z innych powodów. Mogą to być przemarznięcia słabo wykształconych i niedożywionych pąków, po zbyt wczesnym opadnięciu liści (np. na skutek żerowania szkodników lub porażenia przez patogeny). Pąki utworzone w kątach takich liści są słabe i wiosną nie rozwijają się. Dość często przyczyną jest szara pleśń (z pąków, które nie rozwijały się izolowano zarodniki grzyba Botrytis cinerea). Zwalczanie krzywika jest konieczne tylko tam, gdzie faktycznie on występuje. Zabieg należy wykonać w okresie pękania pąków i ewentualnie powinno się powtórzyć po około 2 tygodniach, jeśli obserwuje się gąsienice szkodnika. Jednak zgodnie z aktualnym programem ochrony, do zwalczania krzywika porzeczkowiaczka można zastosować tylko preparat z grupy pyretroidów np: Sherpa 100 EC (0,375 l/ha) lub Bulldock 025 EC (0,6 l/ha). Konieczne jest dokładne pokrycie cieczą użytkową pędów, po których wędrują gąsienice. Mszyce to pluskwiaki równoskrzydłe. Mszyce powodują szkody bezpośrednie – wysysają soki roślinne, ogładzają, roślinę, wprowadzają do tkanek substancje enzymatyczne, a te wywołują deformacje wierzchołków pędów i liści (fot. 5), kwiatostanów oraz szkody pośrednie – mszyce są wektorami wirusów, powodujących choroby wirusowe, a nie ma możliwości ich zwalczania. Zapobieganie tym chorobom to zdrowy, kwalifikowany materiał nasadzeniowy, wolny od wirusów i przenoszących je szkodników, oraz systematyczna obserwacja i zwalczanie mszyc, skoczków i innych wektorów wirusów. Wiosną, przed kwitnieniem porzeczki czarnej, na dolnej stronie najmłodszych liści żeruje mszyca porzeczkowo-czyściecowa, jasnokremowa lub jasnożółta, błyszcząca, owalna, wielkości około 2 mm. Na porzeczce rozwijają się 3-4 pokolenia, a następnie przelatuje ona na żywiciela wtórnego (czyściec i jasnota), a jesienią wraca, aby złożyć jaja zimujące. Są one owalne, czarne, błyszczące, umieszczone najczęściej w kątach pąków. Uszkodzenia widoczne są na górnej stronie zasiedlonych liści porzeczki (fot. 6), są to nieregularne wybrzuszenia, zwane też galasami, deformacje i przebarwienia, koloru od żółtawego do czerwonego. Bardziej jaskrawe przebarwienia i deformacje pojawiają się wtedy, kiedy zaatakowane są najmłodsze liście. Uszkodzenie licznych liści zmniejsza asymilację, co ma wpływ na wzrost i plonowanie krzewów. Podczas kwitnienia porzeczki wierzchołki pędów zasiedla np. mszyca porzeczkowa, długości około 2 mm, granatowozielona, z jasnym nalotem woskowym (fot. 7). Żeruje na dolnej stronie najmłodszych liści i niezdrewniałych wierzchołkach pędów Uszkodzone liście i pędy zwijają się i skręcają. Wzrost pędów jest silnie zahamowany. Mszyca ta jest wektorem wirusów. Wczesną wiosną pąki, najmłodsze liście i wierzchołki pędów porzeczki są zasiedlane przez mszycę agrestowo- -mleczową. Jest ona zielona lub żółtozielona, wielkości 2,5-3 mm. Mszyca rodzi liczne larwy i szybko następuje powiększanie koloni. Rozwojowi mszyc sprzyja ciepłe i wilgotne powietrze. Późną wiosną mszyca przelatuje na mlecz, a jesienią wraca na porzeczkę. Mszyca ta może przenosić wirusy. Na porzeczce mogą występować także np. mszyca porzeczkowo-mleczowa, mszyca porzeczkowo-sałatowa, mszyca agrestowa, które wysysają soki, powodując chlorozę liści, deformację opanowanych liści i pędów. Mszyca agrestowa jest również wektorem wirusów. Zwalczanie mszyc na porzeczce wykonuje się tylko na zasiedlonych plantacjach. Lokalnie potrzebne bywa zwalczanie mszycy porzeczkowo-czyściecowej przed kwitnieniem porzeczki, a po kwitnieniu zwalczanie mszycy porzeczkowej, porzeczkowo-mleczowej i innych, żerujących na wierzchołkach. Do zwalczania mszyc przed kwitnieniem zaleca się preparat Pirimor 500 WG (0,75 kg/ha) i Actara 25 WG – 0,1 kg/ha, z zachowaniem okresu prewencji dla pszczół. Po kwitnieniu można także zastosować Calypso 480 SC (0,1–0,15 l/ha). fot.1, 2, 4-7 G. Łabanowski fot. 3 B. Łabanowska ]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 07:41:16 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/szkodniki-porzeczki-czarnej-i-ich-zwalczanie-cz-ii-2637226 false W Limanowej o poprawie jakości owoców https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/w-limanowej-o-poprawie-jakosci-owocow-2637225 4 marca w Limanowej odbyło się XXI Międzynarodowe Seminarium Sadownicze, którego głównym organizatorem było Towarzystwo Rozwoju Sadów Karłowych. Tegoroczne spotkanie miało inny niż dotychczasowe program, gdyż jak powiedział prof. dr hab. Eberhard Makosz (fot. 1), „zamiast myśleć o tym jak zwiększać produkcję, pora odpowiedzieć na pytanie jak poprawić jakość owoców”. A musimy to zrobić szybko, bo mamy nadprodukcję zarówno owoców, jak i przetworów, a opłacalność produkcji sadowniczej spada. Widać to było zwłaszcza w sezonie 2008/09. Jak wygląda jakość krajowych jabłek (fot. 2) najlepiej można się przekonać podczas wizyty w jednym z wielu krajowych supermarketów.

Jakość jabłek – nasza słaba strona

Ze 175 tys. ha krajowych sadów jabłoniowych tylko 7 tys. ha to sady na bardzo wysokim poziomie intensywności produkcji (tab. 1). Zdaniem profesora Makosza, tylko około 35% jabłek deserowych zbieranych corocznie w Polsce to owoce wysokiej jakości. W krajach Europy Zachodniej jest to 70%. Różnice musimy szybko nadrobić, jeżeli chcemy pozostać konkurencyjni. O tym czy opłaca się produkować jabłka wysokiej jakości najlepiej przekonują wyliczenia przedstawione przez prof. Makosza (tab. 2). Jeżeli nie poprawimy jakości jabłek, może jeszcze wzrosnąć udział w produkcji owoców przemysłowych, co spowoduje, że ich cena obniży się. Przy stosunkowo wysokim plonie (40 t/ha), ale 50% udziale jabłek niskiej jakości produkcja będzie nieopłacalna, głównie ze względy na ceny niższe nawet o połowę. Podobnie może być przy plonie 30 t/ha, a przy 20 t/ha – nieopłacalna będzie nawet produkcja jabłek wysokiej jakości. Jaki sad jabłoniowy będzie opłacalny? Zdaniem profesora Makosza, nowego sadu „od zera” już nie opłaca się zakładać. To zadanie jedynie dla tych sadowników, którzy już specjalizują się w produkcji jabłek. Aby sad jabłoniowy mógł być w przyszłości opłacalny, plony powinny wynieść powyżej 40 t/ha, w tym co najmniej 75% owoców wysokiej jakości. Na hektarze powinno się sadzić 2000-3500 jabłoni na podkładkach karłowych lub półkarłowych i prowadzić w formie korony wrzecionowej na wysokość około 3,5 metra. Dla utrzymania członków rodziny wyłącznie z produkcji jabłek, sad powinien mieć około 15 ha powierzchni, co pozwoli na zbiór co najmniej 500 t owoców. Gospodarstwo z 10-15 ha sadu jabłoniowego powinno być wyposażone 1-2 ciągniki, 1-2 opryskiwacze ( jeden do drzew, drugi do opryskiwania gleby), chłodnię z kontrolowaną atmosferą na około 400 ton, własny środek transportu i ewentualnie platformę sadowniczą. W gospodarstwach z produkcją powyżej 500 ton opłacalna może być sortownica oraz urządzenia do pakowania jabłek.

Jakie odmiany sadzić?

Według prof. Makosza, 80% w nowych nasadzeniach powinny stanowić mutanty odmian ‘Gala’, ‘Golden Delicious’, ‘Šampion, ‘Jonagold’, ‘Ligol oraz ‘Idared’, które należą do najbardziej dochodowych. Pozostałe 20%: ‘Lobo, ‘Gloster’, ‘Pinova’, ‘Elise’ oraz odmiany letnie.

Jagodowe perspektywy

Dr Bożena Nosecka (fot. 3) z Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej przedstawiła prognozy dla rynku owoców jagodowych. W najbliższych latach utrzyma się zapotrzebowanie krajów UE na truskawki mrożone. Naszej pozycji zagraża jednak konkurencja tanich owoców z Chin, Maroka oraz Egiptu. Żeby ją utrzymać trzeba poprawić jakość surowca i wydajność produkcji, co bez wsparcia zakładów przetwórczych raczej nie będzie możliwe. Należałoby przywrócić bowiem uprawę dobrych odmian, plantacji zakładanych z kwalifikowanego materiału oraz zintensyfikować produkcję tak, aby zbierać 15 ton truskawek z hektara. W przypadku truskawek deserowych możliwy jest jedynie wzrost zapotrzebowania na owoce produkowane poza sezonem. Gdybyśmy mogli skoncentrować podaż, takie truskawki można by także eksportować. Niezłe perspektywy wciąż stoją przed producentami malin. Popyt na dobrej jakości owoce mrożone wciąż jeszcze jest w UE niezaspokojony. W przypadku malin deserowych, rosnąć będzie zapotrzebowanie w kraju, aby rozwinąć eksport – należałoby zwiększyć koncentrację podaży. Nie ma już natomiast mowy o rozwijaniu produkcji czarnych porzeczek, gdyż obecne zbiory zaspokajają popyt na owoce świeże i mrożone, a ewentualny wzrost podaży spowoduje jedynie obniżenie cen skupu.

Małe jest piękne, ale duży może więcej…

To komentarz dr Witolda Boguty (fot. 4) dotyczący aktualnej sytuacji grup producenckich w Polsce. Ile mamy tych zajmujących się wyłącznie owocami, trudno określić. Na 21 lutego tego roku mieliśmy łącznie 222 grupy producentów, zrzeszające około 6 tys. członków. Co najmniej połowa tych organizacji liczyła jednak zaledwie po 5-10 osób, co stanowi, że takie podmioty są wciąż zbyt małe pod względem potencjału handlowego. Dr Boguta szacował, że w najbliższych latach może powstać u nas jeszcze około 50 nowych, raczej niewielkich grup. W Europie mamy 2 modele spółdzielczości: północnoeuropejski (mało organizacji, wielu członków) oraz południowoeuropejski (organizacje mniejsze, ale ze strukturami handlowymi, których zadaniem jest sprzedaż). Polska historia i mentalność predystynuje nas raczej do przyjęcia modelu południowoeuropejskiego. Wiele działających w Polsce grup przekonało się już, że ich produkcja jest za mała, aby móc rozmawiać o handlu. Zdaniem prelegenta, w przypadku jabłek strukturę handlową można mieć, gdy dysponuje się 150-200 tys. ton owoców. Tymczasem w Polsce w 2009 roku średnia wartość sprzedaży w grupie wyniosła 1,18 mln euro – 10 razy mniej niż dla podobnej organizacji w Europie Zachodniej. Niezbędne będzie więc:

zwiększanie wartości sprzedaży przez pojedynczą organizację (przez wzrost liczby członków, łączenie się grup lub większą sprzedaż od dotychczasowych członków);
racjonalizacja kosztów;
tworzenie struktur handlowych;
unikanie wzajemnej konkurencji.

Groźne jest zwłaszcza to ostatnie. „Jeżeli grupy mają ze sobą konkurować na rynku, to lepiej, żeby w ogóle nie powstawały”, podsumował dr Boguta.

Nasze szanse okiem Holendra

Do stanu zorganizowania polskich sadowników nawiązał także Leo Jahae (fot. 5), doradca sadowniczy z Holandii w swoim wystąpieniu na temat przyszłości polskiego sadownictwa. Jego zdaniem, obecnie w Polsce mamy nadmiar dostawców i można zaobserwować wzajemne „wygryzanie się” grup z rynku. Nie dla wszystkich starczy tam miejsca i niektóre grupy będą w przyszłości znikały lub łączyły się, a fuzje nie będą wynikać z sentymentów, ale z konieczności przetrwania. „To będzie krwawa bitwa i doprowadzi do zmniejszenia liczby dostawców, a możliwe, ze również do znacznej redukcji powierzchni uprawy owoców deserowych” - powiedział L. Jahae Podobnie jak prof. Makosz, także i ten prelegent uważa, ze w naszym kraju dominować będą ogólnie dostępne odmiany jabłoni (Šampion, ‘Gala’, ‘Ligol’ i ‘Golden Delicious’), a gruszki będą miały jedynie znaczenie marginalne. Tracić będzie na znaczeniu nasza przewaga wynikająca z taniej siły roboczej, a powierzchnia upraw i liczba gospodarstw ulegnie znacznej redukcji.

Na pograniczu opłacalności

Mirosław Maliszewski (fot. 6), prezes Związku Sadowników RP i poseł na Sejm uważa, że „naszemu sadownictwu nie grozi niewyobrażalna katastrofa, ale nie należy się spodziewać jakiegoś nadzwyczajnego wzrostu dochodowości. Cały czas będziemy funkcjonować na pograniczu opłacalności”. Na rozwój sadownictwa wpływać będą uwarunkowania krajowe, unijne oraz globalne. Na wzrost dochodów mogą liczyć ci, którzy dostosują się do realiów rynkowych i prawnych, pozostali będą wegetować albo nie sprostają konkurencji. Nawiązując do wspomnianych uwarunkowań, M. Maliszewski stwierdził, że należy, m.in.:

nie dopuścić do całkowitego otwarcia rynku UE na import tanich owoców;
podtrzymać korzystne mechanizmy Wspólnej Polityki Rolnej UE;
utrzymać korzystne krajowe przepisy podatkowe, refundacyjne i dotyczące zatrudnienia zewnętrznej siły roboczej;
zwiększyć liczbę i potencjał grup i organizacji producenckich oraz zorganizować współpracę między nimi;
poprawić jakość i bezpieczeństwo produkcji (technologie, certyfikaty, systemy jakości, itp.)
wzmocnić działania produkcyjne na rynku krajowym i zagranicą.

fot. 1-6 W. Górka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 07:26:18 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/w-limanowej-o-poprawie-jakosci-owocow-2637225 false Czy po uszkodzeniach mrozowych jest szansa na owoce w tym roku? https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/czy-po-uszkodzeniach-mrozowych-jest-szansa-na-owoce-w-tym-roku-2637224 Uszkodzenia mrozowe po ostatniej zimie w sadach są bardzo zróżnicowane, ponieważ dotyczą podstawy pąka kwiatowego (co objawia się jej zbrązowieniem – fot. 1, 2), wnętrza pąków kwiatowych (fot. 3), krótkopędów na starszym drewnie oraz pędów jednorocznych (fot. 4). Dopóki drzewa owocowe nie zakwitną, niemożliwa jest jednak jednoznaczna ocena skali uszkodzeń, ani procentowego określenia ich rozmiaru i nasilenia.

W każdym sadzie sytuacja wygląda inaczej. Rodzaj i stopień uszkodzeń jest uzależniony od położenia sadu, nachylenia zbocza, wieku drzew, gatunku, odmiany, ilości wody w glebie oraz nawożenia w poprzednim sezonie.

Położenie sadu

W rejonie sandomierskim w sadach położonych na równinnym terenie, zarówno na Wyżynie Sandomierskiej, jak i w Dolnie Wisły jest mniej uszkodzeń mrozowych niż w sadach położonych na zboczach i zagłębieniach terenu, np. w obrębie nieistniejących rowów melioracyjnych.

Nachylenie zbocza

Niezależnie od odmiany i nachylenia zbocza (wschodnie, zachodnie, północne, południowe), na którym znajduje się sad, np. jabłoniowy, uszkodzenia mrozowe są podobne i dotyczą pąków oraz krótkopędów.

Wiek drzew

Im starsze drzewa tym uszkodzeń mrozowych jest na nich mniej. Najbardziej ucierpiały w czasie zimy drzewka najmłodsze, sadzone zarówno wiosną 2009 r. i 2010 r., jak i jesienią 2010 r. Na nich wymarzły bowiem nie tylko pąki, ale często także pędy jednoroczne (fot. 5).

Gatunek

Drzewa ziarnkowe mniej ucierpiały od mrozu niż pestkowe. W gruszach sytuacja wygląda podobnie jak w jabłoniach. Większość uszkodzeń mrozowych znajduje się w dolnych partiach korony drzew jabłoni i gruszy (do 1,6 m wysokości), ale nie jest to regułą. Zdarzają się też przemarznięcia pąków w wierzchołkowych partiach korony. Z gatunków pestkowych najmniej uszkodzeń mrozowych jest na wiśniach i śliwach. Nieco więcej na czereśniach (fot. 6), znaczne zaś są na morelach. Najwięcej uszkodzeń mrozowych jest na brzoskwiniach. Na nich, niezależnie od odmiany, przemarzły pąki kwiatowe w całej koronie, a w niektórych sadach także pędy jednoroczne (fot. 7). Na leszczynach całkowicie przemarzły w tym roku kwiaty męskie. Nie było ich „pylenia” w lutym, zatem nie doszło do zapylenia kwiatów żeńskich (fot. 8).

Odmiany

W sadach jabłoniowych na odmianach z grupy ‘Jonagold’, ‘Idared, ‘Šampion’ i ‘Gloster’ przemarznięte są nasady pąków kwiatowych. W sadach położonych na zboczach uszkodzone są na nich wnętrza pąków kwiatowych oraz krótkopędy. Na odmianach ‘Elisa’, ‘Ligol’, ‘Golden Delicious’ i ‘Piros’ wydaje się, że szkód jest nieco mniej. Inna sytuacja jest w przypadku drzew jabłoni odmiany ‘Mutsu’, szczególnie rosnących na zboczach i w zagłębieniach terenu. Pąki na owocujących drzewach tej odmiany są wewnątrz zbrązowiałe, co oznacza, że przemarzły zawiązki kwiatowe. Na młodych drzewkach ‘Mutsu’, posadzonych wiosną 2010 r., zaobserwowałam inne uszkodzenia – przemarzły pędy jednoroczne i pień tak, że po nacięciu kory można wyczuć charakterystyczny dla fermentacji zapach.

Ilości wody w glebie

W sadach położonych w Dolinie Wisły i na Wyżynie Sandomierskiej, w których w sezonie 2010 i zimą 2010/2011 zalegała woda podsiąkowa, owocowania nie będzie ponieważ przemarzły zupełnie krótkopędy i pąki kwiatowe, zbrązowiałe są również wiązki przewodzące.

Nawożenie doglebowe

Ze względu na nadmiar wilgoci w maju i czerwcu poprzedniego sezonu, zastosowane przed kwitnieniem nawozy doglebowe zostały z gleby wypłukane. Po ustabilizowaniu się stosunków wodno-powietrznych, sadownicy zastosowali ponownie nawożenie doglebowe w celu wspomożenia wzrostu drzew w tych trudnych warunkach. Składniki pokarmowe zawarte w późno podanych nawozach mineralnych, wraz z warunkami atmosferycznymi jesienią (ciepło) wpłynęły na przedłużenie wegetacji drzew.

Co spowodowało tak znaczne uszkodzenia?

Po mokrym roku, gdy wysoki poziom wód gruntowych utrzymywał się do końca sezonu, ciepłym listopadzie (w rejonie Sandomierza w połowie listopada notowano w dzień temperaturę ok. 19°C) nastąpił mroźny grudzień. Na początku tego miesiąca, już odnotowano znaczne obniżenie temperatury (nocami dwukrotnie spadła do -14°C), a na niezamarzniętą glebę spadło również dużo śniegu, który zaczął topnieć po pierwszej dekadzie stycznia 2011 r. Nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby gleba zdążyła zamarznąć. Ochłodzenie nastąpiło jednak gwałtownie, a śnieg spadł na niezamarzniętą glebę. Dlatego od korzeni nie został „wysłany” ku górze drzew sygnał, by soki przestały w nich krążyć. Uwodnienie tkanek i niekorzystne warunki atmosferyczne spowodowały tak duże uszkodzenia w sadach owocowych.

Czy drzewa zakwitną?

Drzewa owocowe wszystkich gatunków i odmian w ubiegłym roku zawiązały znaczną liczbę pąków kwiatowych, stąd jest szansa, że część z nich nie uległa uszkodzeniu. Ponadto, drzewa owocowe mają duży potencjał regeneracyjny. Oceniając w lutym uszkodzenia mrozowe wydawało się, że znaczna liczba pąków jest uszkodzona i nie rokuje rozwoju. Tymczasem oceniając te same kwatery w połowie marca, po kilku słonecznych i ciepłych dniach z temperaturą ok. 13ºC (gdy pąki wyraźnie już nabrzmiały) wyglądało, że sytuacja nie jest tak zła jak wydawała się być w lutym. Od warunków pogodowych wiosną, ale i od sadownika zależeć będzie w jakim kierunku postąpią uszkodzenia – czy pogłębią się, czy zregenerują.

Regeneracja uszkodzeń

Zaraz po ukazaniu się pierwszych liści zastosować Asahi SL w dawce 0,3 l/ha.
W fazie pękania pąków saletrę potasową w stężeniu 1%.
Po 5 dniach (w fazie mysiego ucha) powtórzyć zabieg saletrą potasową.
W fazie różowego pąka i tuż po kwitnieniu nawozy zawierające wyciągi z alg morskich.
W zalecanych terminach, po kwitnieniu Regalis 10 WG, który oprócz działania ograniczającego wzrost wegetatywny pędów jednorocznych stymuluje rozwój generatywny i utrzymanie na drzewach zawiązanych kwiatów.

fot. 1-8 A. Łukawska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 07:22:17 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/czy-po-uszkodzeniach-mrozowych-jest-szansa-na-owoce-w-tym-roku-2637224 false Przypominamy o zarazie ogniowej https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/przypominamy-o-zarazie-ogniowej-2637223 Zaraza ogniowa (Erwinia amylovora) należy do najbardziej szkodliwych chorób jabłoni i grusz. Wykryto ją w większości rejonów sadowniczych kraju; stwierdzana jest jednak nieregularne i w zmiennym nasileniu. Poza jabłoniami i gruszami choroba może występować także na około 130 gatunkach innych roślin, głównie z rodziny różowatych, a szczególnie z rodzajów: pigwa, głóg, ognik, jarząb.

Szkodliwość

Bakterie E. amylovora przeżywają zimę na pograniczu zgorzeli występujących na pędach, gałęziach i pniu, czyli zimują w porażonych, ale żywych częściach roślin. Mogą także bezobjawowo zasiedlać tkanki w odległości nawet kilkudziesięciu centymetrów od zgorzeli oraz pąki śpiące. Największe zagrożenie chorobą ma miejsce w okresie kwitnienia i wzrostu pędów. Porażane są wszystkie organy nadziemnej części roślin (fot. 1, 2). Zgorzelom i nekrozom może towarzyszyć wyciek bakteryjny (fot. 3). Jest on źródłem pierwotnych infekcji kwiatów, liści i rozwijających się pędów, skąd następują infekcje wtórne. W okresie wegetacji bakterie mogą przeżywać i rozmnażać się na powierzchni roślin bez ich zakażania. Stanowią jednak źródło infekcji w ciągu całego sezonu. Rozprzestrzenianie bakterii może odbywać się za pośrednictwem wiatru, deszczu, owadów (ponad 80 gatunków), itp. Do zakażenia roślin dochodzi przez naturalne otwory (szparki, przetchlinki, miodniki, hydatody), a także w miejscach uszkodzenia tkanek (zranieniach).

Warunki atmosferyczne sprzyjające rozwojowi choroby

Stwierdzono, że choroba przejawia największą aktywność w temperaturze 21-24^oC. Porażeniu kwiatów sprzyja wystąpienie maksymalnej dobowej temperatury powietrza wynoszącej co najmniej 18°C (lub średniej dobowej temperatury - co najmniej 15°C) oraz zwilżenie roślin przez deszcz, mgłę bądź silną rosę. Porażenie kwiatów może mieć miejsce nawet przy całkowitym braku zwilżenia roślin, jeśli tylko utrzymuje się wysoka temperatura powietrza (maksymalna dobowa ≥ 27°C i/lub średnia dobowa – 20°C). Do infekcji pędów może dochodzić nawet przy średniej dobowej temperaturze powietrza wynoszącej 13°C, ale tylko wtedy, gdy towarzyszą jej gwałtowne opady deszczu (≥ 10 mm). Należy podkreślić, że przy wyższej temperaturze opady mają mniejsze znaczenie.

Prognozowanie wystąpienia choroby

W określaniu potencjalnego zagrożenia zarazą dużą rolę odgrywa prognozowanie jej występowania. Na podstawie analizy danych meteorologicznych można wskazać dni, w których może dojść do infekcji. Jednak, aby to nastąpiło muszą zaistnieć warunki umożliwiające rozmnożenie się bakterii do poziomu progu infekcji. Analiza prognostyczna musi więc uwzględniać temperaturę panującą przed spodziewaną infekcją. Na świecie opracowano kilka modeli i systemów prognozujących zagrożenie ze strony zarazy ogniowej. W Europie najszerzej badany, a w niektórych rejonach już stosowany, jest amerykański model Maryblyt. Jest to komputerowy program, który na podstawie danych meteorologicznych oraz fenologicznych przewiduje prawdopodobieństwo pojawienia się zarazy ogniowej, przy założeniu jej obecności w sadzie lub jego sąsiedztwie. Uzyskiwane dane prognostyczne często wskazują większe potencjalne zagrożenie niż faktyczne, co wiąże się ze zmienną obecnością źródła choroby. Pomimo tego prowadzenie analizy prognostycznej jest uzasadnione i bardzo pomocne w podejmowaniu decyzji dotyczących zastosowania odpowiedniej ochrony upraw.

Ochrona integrowana

Ochrona jabłoni i grusz przed zarazą ogniową ukierunkowana jest zarówno na zapobieganie ich porażeniu, jak i zwalczanie choroby. Obejmuje ona wykorzystanie metod: chemicznej, agrotechnicznej, mechanicznej, biologicznej, hodowlanej i kwarantannowej. Ze względu na to, że żadna z tych metod nie jest w pełni skuteczna dużą uwagę zwraca się na ich odpowiednią integrację. Według przepisów obowiązujących w Unii Europejskiej, bakteria E. amylovora ma status organizmu kwarantannowego tylko wtedy, gdy wystąpi na materiale rozmnożeniowym określonych roślin żywicielskich (Dyrektywa Rady UE 2000/29/EC). Oznacza to, że ustawowy obowiązek zwalczania zarazy ogniowej dotyczy szkółek, mateczników, zraźników a także roślin gospodarzy rosnących w bezpośrednim sąsiedztwie tych upraw oraz w tzw. strefach buforowych i chronionych. Głównym elementem programu integrowanej ochrony są lustracje roślin gospodarzy bakterii E. amylovora. Kontrole te powinny być rozpoczęte zaraz po zakończeniu kwitnienia roślin gospodarzy (np. jabłoni, grusz oraz innych z rodziny różowatych) i kontynuowane przez cały sezon. Porażone części lub nawet całe drzewa czy krzewy należy jak najszybciej usuwać. W rejonach zagrożonych należy opryskiwać rośliny preparatami miedziowymi (m.in. Miedzian 50 WP, Cuproflow 375 SC, Champion 50 WP, Funguran-OH 50 WP, Kocide 200 35 WG). Z powodu zakazu stosowania antybiotyków w sadach na terenie Unii Europejskiej, preparaty miedziowe są jedynymi chemicznymi środkami ochrony roślin polecanymi przeciwko zarazie ogniowej. Mają one dość dobre działanie zapobiegawcze, ale nie leczą roślin już porażonych. Mogą także powodować działanie uboczne w postaci ordzawień liści i owoców, zwłaszcza jabłoni. Ochronę jabłoni i grusz przed zarazą ogniową mogą wspomóc środki indukujące odporność na tę chorobę. Kilka lat temu zarejestrowano w Polsce Regalis 10 WG (regulator wzrostu), polecany w sadach jabłoniowych do ograniczania wzrostu pędów jabłoni (mniej jest podatnej tkanki). Dodatkowo środek ten indukuje biosyntezę luteoliflawanu – związku toksycznego dla E. amylovora, w efekcie przyczynia się do zwiększenia odporności traktowanych drzew na zarazę ogniową. W sytuacjach dużego zagrożenia i jeśli pozwalają na to warunki agrotechniczne poleca się stosować go po kwitnieniu. Nowe przyrosty powinny mieć wtedy około 5 cm długości i co najmniej 4 lub 5 w pełni wykształconych liści. Zabieg można powtórzyć po upływie 4-5 tygodni, ale w sezonie łączna ilość środka nie może przekroczyć 2,5 kg/ha. W integrowanej ochronie przed zarazą ogniową bardzo ważną rolę odgrywa dobór odmiany (tab.). Istotny jest także wybór odpowiedniego miejsca pod sad, z uwzględnieniem rodzaju gleby, jej zasobności i odczyn, a także poziomu wód gruntowych. Niezbędne jest także odpowiednie nawożenie i zabiegi agrotechniczne. Nawożenie mineralne powinno być tak prowadzone, aby uniknąć przedłużonego wzrostu wegetatywnego drzew i utrzymać właściwy bilans między poszczególnym składnikami odżywczymi. Nie można dopuścić do nadmiaru azotu, który poprzez stymulowanie wzrostu zwiększa podatność na chorobę. Odczyn gleby powinien być lekko kwaśny. W sadach zagrożonych należy zrezygnować z nawadniania typu deszczownianego. fot. 1-3 P. Sobiczewski]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 07:12:24 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/przypominamy-o-zarazie-ogniowej-2637223 false Fruit Logistica 2011 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/fruit-logistica-2011-2637222 Berlińskie targi Fruit Logistica to największa na świecie wystawa poświęcona w całości owocom i warzywom. Tegoroczna edycja tej imprezy przypadła na 9-11 lutego i skupiła prawie 2500 wystawców z 84 krajów oraz ponad 56 tysięcy zwiedzających ze 132 krajów. Wśród wystawców nie zabrakło silnej reprezentacji Polski. W tym roku wspólne polskie stoisko liczyło prawie 500 m2 i skupiło 26 wystawców. Swoje oferty przedstawiło 26 krajowych firm z trzech województw: mazowieckiego (15 grup producenckich), lubelskiego (3 grupy) oraz świętokrzyskiego (8 grup). Berlińska impreza wciąż potwierdza, jak postępująca globalizacja wpływa na branżę owocowo-warzywną. W czasach, gdy transport na duże odległości nie ma już tak dużego wpływu na koszty, rynek owoców i warzyw otwiera się nie tylko na nowe, egzotyczne produkty z krajów tropikalnych, ale także na dostawców jabłek i gruszek spoza Unii Europejskiej. W tym roku jabłka pojawiły się nie tylko na stoiskach krajów specjalizujących się w ich produkcji (UE, Ameryka Północna i Południowa, Nowa Zelandia (fot. 1), RPA, Chiny (fot. 2), ale nawet w ofercie Turcji, Bośni i Hercegowiny (fot. 3), Macedonii czy Indii.

Polskie stoisko

Oprócz znanych, dużych grup producenckich z Mazowsza (fot. 4) czy województwa lubelskiego (fot. 5), w tym roku silnie reprezentowane było także województwo Świętokrzyskie, z którego do Berlina przyjechało 7 wystawców (Refal, Sandomierski Owoc, Nadwiślanka, Pełczyska, Koprzywianka, Amplus i Sandomierski Ogrodniczy Rynek Hurtowy – fot. 6), wspieranych przez przedstawicieli samorządu województwa (Piotr Żołądek, członek Zarządu Województwa oraz Sławomir Neugebauer, zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich i Środowiska Urzędu Marszałkowskiego). Tegoroczna ekspozycja naszego kraju kusiła przede wszystkim jabłkami, których jednak ze względu na specyfikę obecnego sezonu, więcej pokazywaliśmy niż mogliśmy w rzeczywistości zaoferować do sprzedaży. Jabłek mieliśmy w tym roku nie tylko mało, ale i ich ceny nie były atrakcyjne dla zachodnich odbiorców. Dlatego, chociaż to Berlin, nasi wystawcy liczyli głównie na kontrahentów ze Wschodu, których część wciąż jeszcze jest zainteresowana jabłkami nie najwyższej jakości, stanowiącymi większość zawartości polskich przechowalni. Nasi sadownicy, pytani ile z owoców zebranych w minionym roku odpowiada pierwszej klasie jakości według unijnych standardów, zgodnie odpowiadali, że „nie więcej niż 30%, większość stanowią bowiem jabłka klasy drugiej”. W kuluarach rozmawiano wiele na temat jakości polskich jabłek, zwłaszcza że pojawił się „świeży” pomysł na znakowanie części najlepszych jabłek naklejkami powstałymi w ramach projektu „Polskie Jabłka Wysokiej Jakości”, stworzonego przez Towarzystwo Rozwoju Sadów Kałowych oraz Związek Sadowników Rzeczpospolitej Polskiej. Profesor dr hab. Eberhard Makosz przekonywał między innymi przedstawicieli krajowej sieci Tesco do sprzedaży tak znakowanych polskich owoców. Handlowcy z Tesco odpowiadali, że chętnie widzieliby u siebie takie owoce (plasowane w przedziale cenowym pomiędzy „zwykłymi” krajowymi, a drogimi importowanymi), ale wcześniej na zaproponowanej już etykiecie z marką Kings&Apples należałoby dodać nazwę odmiany. Nowością w polskiej ofercie były naturalne, mętne soki jabłkowe. Ten produkt oferowało w Berlinie dwóch polskich wystawców. Firma „Jabłuszko Handel”, założona na początku tego roku przez grupy producenckie Jabłuszko, Roja oraz Lubsad prezentowała taki sok o nazwie „Pyshniak”, pakowany w butelki (fot. 7) lub worki foliowe w kartonach (tzw. bag in box). Uruchomienie linii do jego produkcji kosztowało 3,5 mln zł, ale pozwala na zagospodarowanie owoców z gospodarstw członków grup, które normalnie trafiałyby do zakładów przetwórczych. Podobny produkt (pod marką Royal Apple), pakowany w opakowania kartonowe z workiem (fot. 8) pokazała też firma Activ. Naturalne mętne soki jabłkowe nie są jeszcze w Polsce tak popularne jak na Zachodzie, dlatego warto by wcześniej przekonać klientów, czym takie produkty różnią od soków jabłkowych oferowanych do tej pory w handlu. Choć nasz kraj znany jest głównie jako producent jabłek i truskawek, tych ostatnich w Berlinie w tym roku zabrakło. Sporym zainteresowaniem zagranicznych gości cieszyły się za to stoiska polskich producentów borówek. Bohdan Marcinkowski, właściciel plantacji Blueamber produkuje te owoce w okolicach Szczecina na ponad 100 hektarach, z czego 40 ha przypada na uprawy ekologiczne. Ponad 99% borówek eksportuje do Europy Zachodniej, a od roku także do Japonii i RPA. Drugi z polskich producentów tych owoców to firma Polberry®, która także większość produkcji eksportuje do Wielkiej Brytanii, Niemiec oraz Danii.

Fruit Logistica Innovation Award

Pod tą nazwą kryje się organizowany od kilku lat w Berlinie konkurs na najlepsze innowacje z branży owocowo-warzywnej. W tegorocznej edycji targów w szranki stanęło 10 pretendentów, w tym kilku związanych z sadownictwem. Zwycięzcą konkursu został nowy gatunek cytrusa pochodzący z Australii. Ten owoc o angielskiej nazwie „limeburst fingerlimes” ma wałeczkowaty kształt, waży 25-30 g, a jego wnętrze wypełnione jest kulistymi soczystymi, zielonkawymi cząstkami przypominającymi kawior (fot. 9). Sadowników może zainteresować propozycja innego kandydata do nagrody, holenderskiej firmy NSure B.V., która proponowała producentom gruszek, metodę szacowania okresu przechowywania tych owoców na podstawie testu, wykonywanego prostym zestawem (fot. 10). Podczas zbioru owoców w sadzie pobiera się reprezentatywną próbkę gruszek, a następnie za pomocą prostego zestawu nanosi niewielką ilość wyciśniętego soku na specjalną kartę, przesyłaną później do laboratorium firmy. Po 2 dniach producent otrzymuje raport z analizą tego, jak dana partia gruszek będzie się zachowywać w przechowalni. Raport zawiera, m.in. przewidywania dotyczące możliwości wystąpienia wewnętrznych zbrązowień miąższu oraz dane dotyczące okresu, w którym owoce zaczną tracić jędrność. Od kilku lat taka metoda szacowania przewidywanej długości przechowywania dostępna jest w Holandii dla jabłek. Konkursową ciekawostką była także nowa odmiana jabłek, rodem z nowej Zelandii. Do Berlina przywiozła je firma The Havelock North Fruit Company. Jabłka j odmiany RockitTM, wyróżniają się przede wszystkim niewielką średnicą – 57-63 mm (fot. 11). Kształtem, barwą oraz smakiem przypominają nieco jabłka Gali, są twarde, słodkie, aromatyczne i prawie w całości pokryte czerwonym rumieńcem. Małe rozmiary tych owoców pozwoliły na stworzenie zupełnie nowego typu opakowania dla nich. Otóż owoce umieszczane są po 5 (w przyszłości także po 3, 4 i 6 sztuk) w przezroczystej tubie ze sztucznego tworzywa, w sposób do złudzenia przypominający pakowanie piłek tenisowych w sklepach sportowych. Do nagrody nominowano także wielokrotnie już opisywaną nową odmianę gruszki o czerwonej barwie skórki – Sweet Sensation®. Ten czerwony mutant ‘Komisówki’ włączyła do swojej oferty firma The Greenery International (fot. 12). Drugą nowością w ofercie tego przedsiębiorstwa była gruszka Dazzling Gold® o całkowicie ordzawionych owocach.

Owocowe ciekawostki

Rynek owoców jagodowych w Europie wzbogacił się o nowy gatunek, który już zagościł w handlu. Chodzi mianowicie o owoce tzw. mini kwi, czyli aktinidii ostrolistnej. Krzewy tego gatunku są odporne na niską temperaturę i tworzą owoce wielkości tych u agrestu, w smaku podobne do standardowego kiwi, ale słodsze i pokryte jadalną gładką skórką. W tym roku jagody mini kiwi były główną atrakcją stoiska belgijskiej firmy Hoogstraten (dotychczas specjalizowała się w truskawkach). Pierwsze zbiory z komercyjnych plantacji aktinidii ostrolistnej (odmiany ‘Geneva’, ‘Weiki’, Kiwino’, Issai’, ‘Ken’s Red’ oraz ‘Jumbo’) zbierano w Belgii w 2010 roku. Owoce pakowano po 125 g pod nazwą Kiwai (fot. 13 a). Do handlu trafiały tylko jagody najlepszej jakości, podczas gdy gorsze przerabiano na likier oraz dżem (fot. 13 b). Według przedstawicieli firmy Hoogstraten, za owoce Kiwai uzyskiwano w ubiegłym roku 10-15 euro/kg. Nową odmianę tego samego gatunku pokazali w Berlinie hodowcy z Nowej Zelandii. ‘Hortgem Tahi’ (fot. 14) – bo tak z maoryska brzmi jej nazwa – to jedna z 4 (obok ‘Hortgem Toru’, ‘Hortgem Wha’ i ‘Hortgem Rua’) odmian uzyskanych w tym kraju przez krzyżowanie różnego pochodzenia populacji aktinidii ostrolistnej pod kątem najlepszych cech przydatnych w produkcji towarowej. Z Nowej Zelandii pochodzi także nowa (przynajmniej w europejskim handlu) odmiana jabłoni – Envy® (krzyżówka odmian ‘Royal Gala’ oraz ‘Braeburn’). Jej twarde, lekko wydłużone, czerwone jabłka maja biały miąższ, który po przecięciu nie zmienia barwy nawet przez 10 godzin. Nowozelandzka firma ENZA rozpoczyna w tym roku Europie kampanię marketingową tych jabłek, które będą kolejnym po odmianie Jazz® produktem eksportowym sadowników z tego kraju. Przy okazji warto wspomnieć, że ENZA zwyciężyła w ubiegłym roku w Niemczech w konkursie na najlepszą promocję w branży świeżych owoców właśnie za kampanię marketingową dotyczącą jabłek Jazz®. Jej rezultatem jest sprzedaż 60% zbiorów tej odmiany właśnie na rynku niemieckim. Z innych odmian jabłoni, warto zwrócić uwagę na odporną na parcha klubową odmianę Ariane®, która jest coraz bardziej rozpoznawalna na rynku, a w tym roku w Berlinie po raz pierwszy była prezentowana na „własnym, klubowym” stoisku (fot. 15). Ariane® pochodzi z Francji, gdzie już zyskała dużą popularność, obecnie Francuzi chcieliby te owoce także eksportować. Poza systemem klubowym dostępna jest natomiast dla sadowników inna nowość z Francji – jabłoń Choupette® (‘Dalinette’), sadzona obecnie przez kilka grup producentów z Doliny Loary we Francji. Na francuskim stoisku można było także podejrzeć sposób, w jaki tamtejsi handlowcy chcą zwiększyć zainteresowanie jabłkami wśród dzieci. Metodą ma być znakowanie owoców naklejkami kolekcjonerskimi (fot. 16) dla dzieci, aby zachęcić je do sięgnięcia (czyli namówienia rodziców na kupno) po kolejne jabłka. Zbierane z jabłek naklejki można wykorzystywać do gier planszowych i „kolorowanek” dostępnych na stronie internetowej producenta owoców. Tym, że co czwarte ekologiczne jabłko w UE pochodzi z Południowego Tyrolu, chwalono się na stoisku tego regionu, który należy do największych rejonów sadowniczych w Europie. Sady jabłoniowe zajmują tam 18 tysięcy hektarów. Mało kto jednak wie, że ta włoska prowincja przoduje również w UE w produkcji jabłek ekologicznych. Pierwsze sady ekologiczne powstały w Południowym Tyrolu na początku lat 80. ubiegłego wieku, obecnie uprawy ekologiczne zajmują tam około 4% powierzchni sadów. W 2008 roku zebrano z nich 31 tys. ton jabłek, w 2010 roku – już 41 tysięcy, co odpowiada 25% zbiorów jabłek ekologicznych w UE. Najwięcej takich owoców z Włoch trafia do sklepów w Niemczech. Są sprzedawane pod trzema markami: „Bio Südtirol”, „Bio Vinschau” lub „Bio Melany”. Na stoisku południowego Tyrolu uwagę zwracały również włoskie jabłka w opakowaniach przygotowanych specjalnie dla rosyjskich odbiorców (fot. 17). Warto może jeszcze wspomnieć o europejskim kraju, który produkuje wprawdzie niewiele jabłek, ale za to dba o ich wizerunek. Na stoisku Słowenii zaprezentowano bowiem owoce z nową marką, która w atrakcyjny sposób promuje ich pochodzenie.

Czereśnie

Te owoce należą do coraz bardziej poszukiwanych na rynku europejskim. W lutym w Belinie dostępne były nawet świeże czereśnie z Australii. Największym ich dostawcą do Europy poza sezonem pozostaje jednak Chile. Transport morski z tego kraju trwa jednak kilka tygodni. Warto więc przyjrzeć się jak z przechowywaniem tych owoców radzą sobie dostawcy z Chile. Czereśnie pakowane są po zerwaniu i przesortowaniu w worki (fot. 18) pozwalające na tworzenie we wnętrzu opakowań modyfikowanej atmosfery. W Berlinie pokazywała je np. chilijska firma San Jorge Packaging S.A., która dostarcza 90% tego typu opakowań w tym kraju. Folia ze zmodyfikowanego polietylenu używana do produkcji tych worków pozwala na przenikanie na zewnątrz opakowania dwutlenku węgla, a tlenu do jego wnętrza. Tak zapakowane czereśnie można – według producenta – przechowywać w temperaturze 0°C do 45 dni (czasami do 60 dni) bez strat jakości, co zdaje się potwierdzać fakt, że większość czereśni z Chile transportuje się statkami do Azji i Europy właśnie w opakowaniach wspomnianej firmy. Podobne opakowania używane są również do pakowania śliwek oraz owoców kiwi. Owoce czereśni przeznaczone dla zachodnich odbiorców muszą mieć odpowiednią jakość – wielkość, kolor, jędrność i zawartość cukru. Stąd ważne jest ich odpowiednie sortowanie. Wśród targowych nowości uwagę przyciągała przystawka QS – Quality 803 do zaprezentowanej w ubiegłym roku przez firmę Unitec sortownicy czereśni Unical 200. Urządzenie pozwala sortować czereśnie nie tylko ze względu na wybarwienie i średnicę owoców (podobnie jak u innych konkurencyjnych urządzeń, np. sortownicy Cherryway firmy Mafroda), ale także ze względu na zawartość cukrów. Pojedyncza linia sprawdza do 30 owoców na sekundę, co daje możliwości rzędu 500 kg na godzinę. Największa instalacja – 46 linii tego typu – działa obecnie w Chile, ale maszyny tej firmy są już popularne nie tylko w Zachodniej Europie, ale także w Turcji, Rumunii, Bułgarii czy w Czechach.

Inne rozwiązania

Polscy sadownicy interesowali się również się urządzeniami do etykietowania jabłek. Indywidualna etykieta na owocach pozwala wyróżnić własny towar na rynku – jabłka nie pozostają anonimowe, a klient może po nie wrócić. Urządzenia do etykietowania owoców można było obejrzeć np. na stoisku firmy stoisku firmy Sinclair. Rozwiązanie do etykietowania manualnego składa się z „pistoletu” do naklejania etykiet (nie trzeba naciskać żadnych dźwigni, wystarczy dotknąć owoc końcówką „pistoletu” – fot. 19), montowanego na specjalnej kolumnie, którą można przymocować do blatu roboczego czy ściany. Wydajność tego urządzenia wynosi do 180 naklejek na minutę. Droższe, ale i wydajniejsze jest zautomatyzowanie tego procesu – automatyczne urządzenie za pomocą kamery rozpoznaje najpierw układ owoców w opakowaniu, a potem samoczynnie nakleja etykiety. Takie rozwiązanie pozwala na użycie tego samego urządzenia dla wielu różnych opakowań z jabłkami bez potrzeby wprowadzania zmian w programie komputerowym. Wbrew pozorom, ważny jest także sposób zaprojektowania samej etykiety. Te produkcji firmy Sinclair pozwalają na łatwe odklejanie z owoców. Odstający róg etykiety (fot. 20) nie jest bowiem pokrywany klejem i może służyć do zdejmowania nalepki ze skórki owocu. Ochronę roślin przed przymrozkami za pomocą oprysku proponowała sadownikom brytyjska firma CropAid Ltd. Jej preparat – Cropaid NPA – ma w ekologiczny sposób chronić sady i plantacje owocowe przed przymrozkami. Składnikami czynnymi tego preparatu mają być bakterie z rodzaju Thiobacillus oraz zestaw dobranych minerałów, które aplikuje się na rośliny w formie wodnego roztworu (w przypadku jabłoni polecano 500 ml na 100 l wody na 2 dni przed zapowiadanym przymrozkiem). Aplikacja takiego roztworu ma pobudzać komórki roślinne do produkowania białek i kwasów utrudniających zamarzanie komórek. Według producenta, Cropaid NPA może nawet o 7°C obniżyć temperaturę, przy której na roślinach dochodzi do uszkodzeń spowodowanych przez przymrozki. fot. 1-17, 19, 20 W. Górka fot. 18. San Jorge Packaging S.A. ]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Fri, 22 Apr 2011 07:08:33 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/fruit-logistica-2011-2637222 false Drugie życie cięcia mechanicznego sadów https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/drugie-zycie-ciecia-mechanicznego-sadow-2637250 Podczas tegorocznych Sandomierskich Spotkań Sadowniczych, holenderski doradca Peter van Arkel przedstawił wykład na temat cięcia mechanicznego drzew w sadach. To podejście do kwestii cięcia nie jest nowe, gdyż próbowano je wprowadzać w życie już w latach 1970-1980 w Holandii, Niemczech i Francji. Próby z tamtych czasów nie były jednak udane i zakończyły się porzuceniem pomysłu. Powrócono do niego w 1985 roku we Francji. Tym razem udało się znaleźć przyczyny wcześniej popełnianych błędów, a stary pomysł w nowym wykonaniu – pod francuską nazwą Mur Fruitier – zyskuje coraz powszechniejsze uznanie sadowników w Zachodniej Europie, dla których koszty cięcia drzew są znaczącym obciążeniem. Do cięcia mechanicznego wykorzystuje się specjalne piły konturowe doczepiane do ciągnika (fot. 1). Pokaz tego typu cięcia zgromadził w Sandomierzu około 250 osób (fot. 2).

Zapomnijcie wszystko, co wiecie o cięciu

Tak rozpoczął swoją prezentację Peter van Arkel. To podstawowa zasada dla tych, którzy zdecydują się na przestawienie sadu pod kątem cięcia mechanicznego. W systemie Mur Fruitier (w tłumaczeniu „ściana owoców”) nie mierzy się objętości korony drzew w sadzie, ale powierzchnię owocującej „ściany” w metrach kwadratowych na hektar sadu – ideałem jest uzyskanie powierzchni 14 000 m2 na hektar sadu jabłoniowego i 25 owoców przypadających na każdy metr kwadratowy szpaleru. Korona uzyskana w wyniku cięcia mechanicznego ma przypominać w przekroju nie stożek (wrzeciono), ale trapez o szerokości 80 cm u podstawy i 60 cm w części górnej (fot. 3). Drzewa (na podkładce ‘M.9’) powinny być sadzone w rzędzie co 0,5 m, przy zachowaniu odległości 3-3,5 m pomiędzy rzędami. Ważne, aby wysokość drzew była taka sama, jak odległość między rzędami, które muszą być usytuowane na linii północ-południe. Przy takim wyprowadzeniu korony, większość owoców będzie usytuowana na jej zewnętrznym obrysie, co zapewni jabłkom dobry dostęp światła. W latach 70. ub. wieku popełniano błąd tnąc drzewa mechanicznie w kształcie stożka, który nie zapewniał dostępu światła do owoców wewnątrz dolnej części korony. Efektem corocznego cięcia mechanicznego jest takie osłabienie wzrostu drzew, że przycinanie korzeni staje się niepotrzebne (a nawet niewskazane), a po kilku latach należy zwiększyć nawożenie azotowe, żeby utrzymać wzrost drzew. Z czasem rośnie też znaczenie przerzedzania zawiązków, bo zanika przemienność owocowania, a rośnie liczba pąków kwiatowych (wykres). Ponieważ przerzedzanie chemiczne jest trudne do wykonania przy słabym wzroście drzew, lepiej jest wykonywać ten zabieg mechanicznie.

W nowym sadzie

W przypadku systemu Mur Fruitier w sadach nowo założonych, drzewa tniemy sprzętem mechanicznym nie w zimie, ale wyłącznie na przełomie maja i czerwca, gdy mają po 6-10 w pełni wykształconych liści. Cięcie w tym terminie powoduje, że z każdym kolejnym rokiem drzewa będą rosły coraz słabiej. W sadzie należy prowadzić ciągnik z piłą konturową z prędkością około 6 km/godz., ustawiając ostrza tak, żeby po cięciu pozostał w przekroju korony trapez o szerokości 80 cm u podstawy i 60 cm u góry. Oczywiście przy wspomnianym terminie, podczas cięcia uszkadzane będą niektóre zawiązki, ale tym nie należy się przejmować, bo opadną po kilku dniach. Efektem tego rodzaju cięcia jest zawiązywanie przez drzewa licznych pąków kwiatowych bardzo dobrej jakości. Co ważne, wszystkie usytuowane będą na zewnątrz korony. Przy zakładaniu sadu pod kątem cięcia mechanicznego najlepiej wybierać drzewka z jak największą liczbą gałęzi. Zawsze trzeba pamiętać, aby były one wysokie. Jeśli materiałem wyjściowym są drzewka typu „bibaum”, należy mieć na uwadze, że rosną one słabiej, a cięcie mechaniczne ten wzrost dodatkowo osłabi. Dlatego powinno się je sadzić tylko na bardzo dobrych glebach. W nowym sadzie rozstawa dla odmian silnie rosnących (Jonagoldy, ‘Mutsu’) powinna wynosić 3 m x 1 m, dla słabiej rosnących (‘Gala’, ‘Golden Delicious’, ‘Šampion’) – 0,8 m x 3 m. Nowe kwatery koniecznie należy zaopatrzyć w bardzo mocne rusztowania, gdyż po 3 latach korony utworzą prawie „żywopłot’, który będzie podatny na podmuchy wiatru.

Rekonstrukcja starego sadu

W przypadku, gdy chcemy zrekonstruować już istniejący sad dla potrzeb cięcia mechanicznego, pierwsze cięcie należy – wyjątkowo – przeprowadzić w zimie, na przełomie lutego i marca (fot. 4). W starszym sadzie ważne jest, aby zrobić to w roku, w którym drzewa zawiązały dużo pąków kwiatowych i nigdy w roku po sezonie z bardzo wysokim plonem. Nie należy się tego zabiegu obawiać, gdyż z doświadczeń wynika, że nawet zupełnie ogołocone konary, po rekonstrukcji wypuszczają nowe pędy. Drugie cięcie wykonujemy w tym samym roku na przełomie maja i czerwca. W kolejnych latach po rekonstrukcji tniemy już tylko w tym terminie. W pierwszym roku po cięciu mechanicznym, w rekonstruowanym sadzie nie trzeba robić poprawek ręcznych. W drugim zajmą one około 15 godzin na hektar, a w kolejnych – 25 godzin na hektar w przypadku odmian Jonagoldów, ‘Mutsu i ‘Boskoop’ (w kwaterach z odmianami ‘Gala’, Golden Delicious’ i ‘Šampion’, odpowiednio, 30 godzin i 40-50 godzin na hektar). Ręcznie usuwa się tylko słabe lub zwisające gałązki. W roku rekonstrukcji drzewa należy opryskiwać preparatem Regalis 10 WG, aby osłabić ich wzrost i uzyskać jak największy plon. Dla odmian jabłoni o silnym wzroście należy stosować wyższą dawkę preparatu, niższą – dla słabiej rosnących. fot. 1-4 W. Górka ]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 12:18:44 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/drugie-zycie-ciecia-mechanicznego-sadow-2637250 false Szkodniki porzeczki czarnej i ich zwalczanie. Cz. I https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/szkodniki-porzeczki-czarnej-i-ich-zwalczanie-cz-i-2637249 Porzeczka czarna, do prawidłowego wzrostu i plonowania wymaga dość intensywnej ochrony przed szkodnikami. Jednak trzeba pamiętać, że zwalcza się je tylko wtedy, kiedy zagrażają uprawie.

Wielkopąkowiec porzeczkowy

Cecidophyopsis ribis występuje powszechnie i jest obecnie najgroźniejszym szkodnikiem porzeczki czarnej. Jedną z przyczyn takiego stanu jest wycofanie z użycia substancji chemicznych (endosulfan, amitraz i karbosulfan) używanych przez wiele lat do zwalczania tego szkodnika. Jest to maleńki szpeciel, około 0,25 mm długości, białej barwy, z 2 parami nóg na przedzie ciała. Szpeciele żyją i żerują w pąkach porzeczki, tam też składają jaja. Zasiedlone pąki są nienaturalnie duże i kuliste (fot. 1, 2). Wiosną powiększają się i rozluźniają, ale nie rozwijają się z nich liście ani kwiaty (fot. 3). Najwyższą liczebność szpecieli, nawet około 30 tys. sztuk, w pojedynczym pąku notuje się tuż przed i w czasie kwitnienia porzeczki. Przed kwitnieniem, ale głównie podczas kwitnienia, po rozluźnieniu się pąków, rozpoczyna się najliczniejsza migracja szpecieli, czyli wychodzenie ich na powierzchnię. Jest to dość długi okres, aż do całkowitego zaschnięcia uszkodzonych pąków. Po opuszczeniu pąka szpeciele przebywają na powierzchni liści i pędów. Bywają wtedy przenoszone z wiatrem, na ciałach owadów lub z kroplami deszczu na sąsiednie pędy, na inne krzewy i uprawy. Z prądami powietrza mogą być przenoszone nawet na duże odległości. Źródłem szpecieli na plantacji są zasiedlone sadzonki lub opanowane sąsiednie plantacje albo pojedyncze krzewy. Szpeciele podczas migracji okresowo przebywają na liściach, gromadzą się w ich kątach i wnikają do formujących się nowych pąków. W ciągu roku rozwija się 3–5 pokoleń tego szkodnika. Żerując szpeciele z komórek rośliny wysysają sok i jednocześnie wprowadzają do nich substancje enzymatyczne, które zakłócają wzrost i różnicowanie się pąków na kwiatowe. Pąki mają wyraźnie zmieniony kształt, są zdecydowanie większe i zaokrąglone w porównaniu do pąków zdrowych. Często na roślinie zniszczony jest znaczny ich procent, krzewy słabo owocują, a uprawa porzeczek silnie uszkodzonych przez wielkopąkowca (ok. 20% pąków lub więcej), przestaje być opłacalna. Ponadto szpeciel jest wektorem wirusa rewersji porzeczki czarnej, bardzo groźnej choroby wirusowej. Porażone przez nią porzeczki nie owocują, pędy są nadmiernie rozkrzewione, mają pokrzywowaty wygląd, a liście – zredukowane ząbkowanie. Nie ma możliwości wyleczenia krzewu z tej choroby. Zwalczanie. Niestety obecnie nie ma dozwolonych środków chemicznych do zwalczania wielkopąkowca porzeczkowego. Zaleca się likwidację i palenie zasiedlonych przez niego krzewów. Nowe plantacje należy zakładać tylko z nieopanowanych przez szkodnika sadzonek (także wolnych od rewersji, pochodzących ze zdrowych, kwalifikowanych szkółek), z dala od upraw zasiedlonych przez szpeciela. Najlepszą i najpewniejszą metodą byłaby uprawa odmian porzeczki odpornych na tego szkodnika i rewersję, a jednocześnie dobrze plonujących, o owocach odpowiedniej wielkości i jakości (przydatnych do bezpośredniego spożycia oraz do przetwórstwa). Krzewy muszą spełniać wymagania stawiane plantacjom produkcyjnym przeznaczonym do zbioru mechanicznego. Odporna na wielkopąkowca jest odmiana ‘Ceres’ (hodowli krajowej), która nadaje się do zbioru ręcznego, czyli przydatna jest głównie do uprawy w ogrodach przydomowych i działkowych. Kilka lat temu wprowadzono u nas do uprawy szkocką odmianę ‘Ben Hope’, która była odporna na wielkopąkowca, ale ostatnio obserwuje się na niej liczne pąki zasiedlone przez szpeciela. Wskazywałoby to na przełamanie odporności. Druga szkocka odmiana ‘Ben Gairn’ jest odporna na rewersję porzeczki czarnej. Prowadzone są intensywne prace hodowlane nad uzyskaniem odmian odpornych i w doświadczeniach odmianowo-porównawczych notowano odmiany i klony porzeczki odporne na zasiedlenie przez szpeciela (np. odporne angielskie – ‘Farliegh’ i ‘Foxedown’, polski klon hodowlany Nr 7/13 (pod nazwą Polares, odmiana przekazana została do doświadczeń rejestracyjnych) lub mało podatna polska odmiana – ‘Ores’, średnio podatne polska – ‘Tisel’ i szkocka – ‘Ben Gairn’, średnio wrażliwe polskie: ‘Ruben’, ‘Tines’, ‘Tiben’ i szwedzka – ‘Ojebyn’).

Przędziorek chmielowiec

Tetranychus urticae to roztocz z rodziny przędziorkowatych (Tetranychidae). Jest szkodnikiem wielożernym (polifagiem), występującym na większości drzew i krzewów owocowych, w tym na malinie, truskawce, porzeczce, aronii, winorośli, jeżynie, na roślinach warzywnych i ozdobnych, na chwastach oraz innych uprawnych i dziko rosnących. Ciało przędziorka ma długość ok. 0,5 mm. Samica jest owalna, samiec ma kształt romboidalny i jest nieco mniejszy od samicy. Samice zimujące mają ciało ceglastopomarańczowe, letnie natomiast są żółtozielone, z dwiema ciemniejszymi plamami po bokach ciała (fot. 4). Jaja są kuliste, średnicy ok. 0,13 mm, żółtawe lub czerwonawe. Larwa z 3 parami nóg jest żółtawozielona. Zimują samice przędziorka chmielowca, w skupiskach po kilka lub kilkanaście sztuk, oprzędzione delikatną pajęczyną pod krzewami lub w spękaniach kory na pędach. Wczesną wiosną, gdy wyrastają pierwsze pędy i liście porzeczki, samice wychodzą z kryjówek zimowych i rozpoczynają żerowanie na dolnej stronie liści. Od wiosny składają po ok. 90 jaj (każda) na dolną stronę liści. Larwy wylęgają się po kilku dniach i żerują na liściach. Rozwój jednego pokolenia trwa 2-3 tygodni lub dłużej, zależnie od temperatury. W sezonie wegetacji rozwija się 5 albo 6 pokoleń tego szkodnika. Żerując przędziorki nakłuwają tkankę roślinną i wysysają soki, przez co ogładzają i osłabiają wzrost oraz owocowanie krzewów. W miejscach żerowania przędziorka, ale na górnej stronie liści, pojawiają się żółtawe przebarwienia i plamy. Większa jest transpiracja i utrata wody, a krzewy są mniej wytrzymałe na mróz. Brzegi uszkodzonych liści zawijają się do góry. Silnie uszkodzone liście żółkną, brązowieją, zasychają i przedwcześnie opadają. Na porzeczce przędziorek żeruje od wczesnej wiosny do jesieni, a od drugiej połowy sierpnia stopniowo schodzi na zimowanie. Zwalczanie. W warunkach naturalnych liczebność przędziorków jest redukowana głównie przez roztocze drapieżne z rodziny dobroczynkowatych (Phytoseiidae). Jednak konieczna jest systematyczna kontrola obecności i liczebności przędziorka na liściach oraz zwalczanie, gdy stanowi on zagrożenie (osiąga próg zagrożenia). Wiosną, przed kwitnieniem, jako próg ekonomicznego zagrożenia przyjęto 2 stadia ruchome na liść, po kwitnieniu i aż do zbioru owoców – 3 przędziorki na 1 liść, a po zbiorze owoców – 5 stadiów ruchomych na 1 liść. Walka chemiczna. Przed kwitnieniem możliwe jest zastosowanie tylko preparatu Talstar 100 EC (0,6 l/ha), który jednocześnie ogranicza populacje innych szkodników np. zjadających liście, mszyc. Bezpośrednio po kwitnieniu dozwolony jest akarycyd specyficzny – Magus 200 SC (0,7 l/ha), jednak niektóre firmy skupujące nie życzą sobie owoców z plantacji chronionej tym akarycydem po kwitnieniu krzewów)i Talstar 100 EC (jeśli nie był stosowany przed kwitnieniem). Natomiast po zbiorze owoców zaleca się Omite 570 EW (1,5 l/ha) bądź Omite 30 WP (2,25 kg/ha). Skuteczne zniszczenie szkodnika po zbiorze owoców ogranicza liczebność samic schodzących na zimowanie. Zagrożenie ze strony przędziorka wiosna jest wtedy mniejsze. Uwaga – w poprzednim sezonie uprawowym formy środka Omite można było stosować także pomiędzy kwitnieniem a zbiorem owoców, jednak ze względu na niebezpieczeństwo pozostałości propargitu w owocach, zgodnie z obecnymi zaleceniami można form tych można użyć dopiero po zakończonym zbiorze owoców. Zwalczając przędziorki trzeba pamiętać, że żerują one na dolnej stronie liści i tam muszą być naniesione krople cieczy z akarycydem. Optymalna temperatura do zwalczania to 18-22°C. W niższej zabieg może być mniej skuteczny, a w zbyt wysokiej mogą wystąpić objawy toksyczności środków (Omite) na liściach.

Pryszczarek porzeczkowiec pędowy

Resseliella ribis jest maleńką muchówką wielkości 1,7-2,3 mm. Jaja są owalne, długości około 0,3 mm. Larwy dorastają do około 4 mm. Są wydłużone, beznogie, przezroczyste, później mlecznobiałe, a wyrośnięte – pomarańczowe. Zimują larwy pryszczarka w kokonach pod krzewami porzeczki. Muchówki pierwszego pokolenia pojawiają się zwykle w trzeciej dekadzie maja i w czerwcu, masowy lot drugiego pokolenia ma miejsce około połowy lipca. Kolejne pokolenia pojawiają się w sierpniu i na początku września. Samice składają jaja w grupach, po kilka lub kilkanaście sztuk, w zranienia i naturalne spękania kory na pędach. Po zbiorze owoców samice przywabiane są i składają jaja w zranienia mechaniczne na pędach (np. powstałe w efekcie złego ustawienia kombajnu). Wylęgające się larwy żerują w grupach pod korą. Szkodliwe dla roślin są larwy, które żerując pod skórką jednorocznych pędów porzeczki powodują osłabienie, więdnięcie i zamieranie pędów. Wielkość strat zależy od liczebności szkodnika na krzewach, od warunków pogody i liczby spękań lub zranień na pędach. W miejscu uszkodzenia skórka ciemnieje i się zapada. Zasiedlone pędy są osłabione, często przedwcześnie więdną i zasychają. Wyłamują się podczas mechanicznego zbioru owoców, utrudniając zbiór. Straty w plonie zależne są od liczby pędów jednorocznych zniszczonych w poprzednim roku. Zwalczanie wykonuje się tylko na zagrożonych plantacjach, podczas lotu muchówek pierwszego pokolenia pryszczarka (w drugiej połowie maja i w pierwszej połowie czerwca) oraz bezpośrednio po zbiorze owoców. Zabieg po zbiorze jest bardzo ważny, gdyż ma na celu zabezpieczenie pędów uszkodzonych podczas zbioru. Do zwalczania pryszczarka zarejestrowane są preparaty: chloronikotynoidowy – Calypso 480 SC (0,15-0,2 l/ha) oraz pyretroidowe – Talstar 100 EC (0,6 l/ha), Karate Zeon 050 CS (0,15 l/ha), Sherpa 100 EC (0,45 l/ha), Kung-Fu 050 CS (0,15 l/ha), LambdaCe Z 050 CS (0,15 l/ha). Trzeba dodać, że preparaty z grupy pyretroidów mogą być użyte tylko jeden raz w sezonie, (jeden preparat z grupy, jeden raz w sezonie) gdyż niszczą one faunę pożyteczną i sprzyjają rozwojowi przędziorków. Nie powinny być stosowane po zbiorze owoców. Przy zwalczaniu pryszczarka porzeczkowca pędowego konieczne jest naniesienie kropel cieczy z preparatem na pędy, gdzie samice składają jaja i żerują larwy szkodnika. Podczas zwalczania pryszczarka porzeczkowca pędowego, jednocześnie ogranicza się zwykle przeziernika porzeczkowca i pryszczarka porzeczkowiaka liściowego.

Pryszczarek porzeczkowiak liściowy

Dasineura tetensi jest maleńką muchówką wielkości 1-1,5 mm. Jaja są owalne, larwy beznogie, mlecznobiałe lub białokremowe, dorastają do 2,4 mm długości. Zimują larwy w kokonach w glebie, pod krzewami. Muchówki pierwszego pokolenia pojawiają się zwykle w końcu kwietnia lub na początku maja, podczas kwitnienia porzeczki, a lot ich może trwać do początku czerwca. Kolejne 2 lub 3 pokolenia wylatują od końca maja do sierpnia. Wilgotna gleba ułatwia wylot muchówek, zaś susza może go okresowo zahamować. Jaja składane są na najmłodsze, nierozchylone jeszcze listki porzeczki. Szkodliwe dla roślin są larwy, które żerując wprowadzają wraz ze śliną do rośliny substancje enzymatyczne powodujące skręcanie się liści. Larwy przebywające pomiędzy poskręcanymi liśćmi są zabezpieczone przed wysychaniem. Zwinięte i skręcone listki wierzchołków wzrostu z czasem zasychają. Często zamiera także wierzchołek wzrostu, w czego efekcie wybijają pąki boczne i następuje nadmierne krzewienie się pędów. Osłabia to wzrost i owocowanie krzewów. Obecnie silniej uszkadzane przez pryszczarka są odmiany szkockiej hodowli z grupy Ben, gdyż ich najmłodsze listki są przez dłuższy czas nierozchylone. Odmiana ‘Ojebyn’, przez wiele lat była w małym stopniu uszkadzana przez pryszczarka, ale ostatnio notowano na niej liczne uszkodzenia, gatunek ten przystosował się do tej odmiany. Taka sytuacja sprawiła, że w ostatnich latach notuje się wzrost zagrożenia krzewów porzeczki przez tego szkodnika. Zwalczanie tego szkodnika odbywa się przy okazji niszczenia pryszczarka porzeczkowca pędowego. Jednak lokalnie, na silnie zasiedlonych plantacjach może być potrzebne wcześniejsze zwalczanie, tuż po kwitnieniu.

Pryszczarek porzeczkowiak kwiatowy

Dasineura ribis to maleńka muchówka, której larwy (beznogie, pomarańczowo-różowe, wrzecionowate, długości do około 2,5 mm – fot. 5) żerując niszczą pąki kwiatowe porzeczki i bezpośrednio redukują plon. Pryszczarek ten występuje coraz liczniej i lokalnie niszczy ponad 30% pąków kwiatowych. Muchówki pryszczarka pojawiają się na plantacji na krótko przed kwitnieniem porzeczki, kiedy pąki kwiatowe rozluźniają się, ale są jeszcze zamknięte. Samice składają po kilka lub kilkanaście jaj w pąki kwiatowe. Szkodliwe są larwy, które żerują w pąku, a wraz ze śliną wprowadzają do rośliny substancje enzymatyczne powodujące nadmierne rozrastanie się pąków (fot. 6). Pąki pozostają zamknięte i przebarwione na żółtawopomarańczowo, dobrze widoczne przed pełnią kwitnienia krzewów. W pąku mogą znajdować się larwy w różnym stadium rozwoju, gdyż poszczególne samice mogły złożyć jaja w innym czasie. Wyrośnięte larwy spadają do gleby, gdzie zimują w kokonach. W sezonie wegetacji rozwija się jedno pokolenie tego szkodnika. Zwalczanie potrzebne jest tylko na plantacjach, na których notowano uszkodzone pąki kwiatowe w poprzednim sezonie. Powinno się je wykonać przed początkiem kwitnienia, w okresie lotu muchówek, zanim złożą jaja do pąków kwiatowych, z zachowaniem prewencji dla pszczół. Obecnie nie ma środków zarejestrowanych do zwalczania pryszczarka porzeczkowiaka kwiatowego. Dlatego jedynie zabiegi wykonywane w tym czasie przeciwko innym szkodnikom, odpowiednimi środkami, mogą ograniczyć liczebność tego gatunku. fot. 1-3 K. Kupczak fot. 4-6 G. Łabanowski]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 12:10:31 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/szkodniki-porzeczki-czarnej-i-ich-zwalczanie-cz-i-2637249 false Integrowana ochrona roślin – obowiązkowa https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/integrowana-ochrona-roslin-obowiazkowa-2637652 Polscy sadownicy nie muszą się obawiać tych nowych reguł, które zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2014 r. Wszak większość z właścicieli sadów i plantacji jagodowych od lat prowadzi produkcję wg tych zasad. Część bowiem należała do prowadzonej od 1991 r. przez Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach grupy perspektywicznej działającej w ramach Integrowanej Produkcji Owoców (IPO). Inni wdrożyli ten system od 2004 r. w ramach Integrowanej Produkcji (IP) nadzorowanej przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

Właściwy płodozmian (w przypadku sadowników często reguła niemożliwa do przestrzegania)

Właściwa agrotechnika (np. zabiegi uprawowe przed sadzeniem roślin, wybór metody prowadzenia roślin, cięcie odmładzające, prześwietlające, fitosanitarne)

Uprawa odmian odpornych na organizmy szkodliwe

Zakładanie plantacji z kwalifikowanego materiału szkółkarskiego

Stosowanie zrównoważonego nawożenia (zarówno doglebowego, jak i pozakorzeniowego), wapnowania, nawadniania

Stosowanie środków higieny (dezynfekcja maszyn uprawowych i opakowań do zbioru owoców; komór i skrzynio palet, w których przechowywane będą owoce) w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu się organizmów szkodliwych

Ochrona i introdukcja naturalnych wrogów organizmów szkodliwych lub wykorzystywanie ekologicznych struktur w miejscu produkcji (zadrzewień i zakrzewień, chociaż w tym przypadku należy zwracać uwagę na skład gatunkowy tej dzikiej roślinności aby nie wystąpiły w niej rośliny będące żywicielem głównym lub pośrednim, niektórych agrofagów, np. rdzy)

Podejmowanie decyzji o zastosowaniu chemicznych zabiegów ochrony roślin z uwzględnieniem: wyników monitoringu występowania organizmów szkodliwych, progów ekonomicznej szkodliwości organizmów szkodliwych, wskazań programów wspomagania decyzji w ochronie roślin, profesjonalnego doradztwa.

Stosowanie w pierwszej kolejności metod niechemicznych w ochronie roślin przed organizmami szkodliwymi

Stosowanie w pierwszej kolejności środków ochrony roślin o najmniejszym niekorzystnym wpływie na zdrowie człowieka, zwierząt i środowiska (głównie środków zapobiegawczych, aby nie dopuścić do infekcji, a co się z tym wiąże konieczności użycia środków wyniszczających agrofaga)

Stosowanie obniżonych dawek (w tym cieczy roboczej, ze względu na różne fazy rozwoju drzew – bezlistna, ukazywanie się liści, obfite ulistnienie, owocowanie) lub ograniczenia ilości zabiegów (tylko do uzasadnionych profilaktycznie lub zdecydowanych interwencji)

Stosownie środków ochrony roślin o różnych mechanizmach działania uwzględniając poziom zagrożenia oraz wystąpienie form organizmów szkodliwych uodpornionych na niektóre substancje lub grupy substancji aktywnych (mimo braku wyraźnego wskazania w tekście etykiety-instrukcji stosowania, nie powinno się środka/ów z jednej grupy chemicznej o podobnym, specyficznym mechanizmie działania używać w danym sadzie więcej niż 2 razy w sezonie; wyjątkiem są preparaty kontaktowe, ale i w tym przypadku należy zachować rozsądek w liczbie zabiegów przy użyciu jednej substancji aktywnej; wskazana jest zatem przemienność stosowania środków)

Sprawdzanie efektów zastosowanych metod ochrony roślin (uwaga, w przypadku niektórych środków, głównie zoocydów efekt niszczącego działania może być widoczny po kilku, kilkunastu dniach, przy czym organizmy potraktowane danym środkiem już po jego pobraniu przestają intensywnie żerować, rozmnażać się, choć na roślinach są stale obecne ale już w stadium agonalnym; informacje o takim efekcie działania substancji aktywnej są podane w etykiecie-instrukcji stosowania)

Prowadzić ewidencję zabiegów (i wg przygotowywanej ustawy o środkach ochrony roślin, przechowywać te notatki przez 3 lata; są bardzo przydatne przy zabiegach następczych, stwierdzeniu braku skuteczności i podjęciu decyzji o wyeliminowaniu podejrzanej substancji aktywnej z programów ochrony; wskazane przy kwestionowaniu skuteczności)

]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 12:08:43 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/integrowana-ochrona-roslin-obowiazkowa-2637652 false W Skowronkach o sadownictwie nad Jeziorem Bodeńskim https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/w-skowronkach-o-sadownictwie-nad-jeziorem-bodenskim-2637248 8 marca 2011 r. odbyło się pierwsze w tym roku spotkanie sadownicze zorganizowane przez firmę BASF. Obejmowało ono trzy wystąpienia oraz pokaz cięcia jabłoni w Centrum Kompetencji Sadowniczej w Skowronkach, który przeprowadził Werner Baumann, niezależny doradca z rejonu Jeziora Bodeńskiego w Niemczech.

Najpierw dr Jacek Lewko z BASF (fot. 1) szczegółowo zaprezentował doświadczenia tej firmy prowadzone w Centrum Kompetencji Sadowniczej w gospodarstwie Piotra Korczaka w Skowronkach. Następnie Werner Baumann omówił zagadnienia związane z prowadzeniem drzew nowych odmian jabłoni w regionie, w którym pracuje. Rejon Jeziora Bodeńskiego (jedno z największych zagłębi sadowniczych w Niemczech) jest bardzo zróżnicowany pod względem ilości opadów rocznych: w części zachodniej suma opadów rocznych wynosi 800 mm, natomiast we wschodniej – aż 1600 mm. Rozkład opadów jest zupełnie inny niż w Polsce – najwięcej jest ich w miesiącach wiosenno-letnich: od maja do września (około 200 mm miesięcznie). Dużo opadów w okresie wegetacyjnym sprzyja wzrostowi zawiązków owocowych, ale także rozwojowi parcha jabłoni. Z tego powodu sadownicy nad Jeziorem Bodeńskim wykonują w sezonie od 28 do 30 zabiegów przeciwko parchowi jabłoni. Struktura upraw w rejonie Jeziora Bodeńskiego przedstawia się następująco: 3300 ha zajmują ziarnkowe rośliny sadownicze, 250 ha – śliwy, 150 ha – czereśnie, 370 ha – truskawki i 100 ha – pozostałe rośliny jagodowe. Wśród odmian jabłoni dominują: Jonagoldy – 40%, ‘Elstar’ (Elshof) – 20%, ‘Braeburn’(Maririred) -10%, ‘Gala’ (Brookfield i Schniga) – 9%, ‘Golden Delicious’ – 7%, ‘Fuji’ (Fubrax) – 3%, Kanzi® – 1% (wykres). W nasadzeniach jabłoni coraz większą powierzchnię zaczynają stanowić odmiany, za których owoce można uzyskać najwyższe ceny – Kanzi® (0,50 euro/kg), Kiku® (0,39 euro/kg), Fubrax® (lepiej wybarwiający się mutant Kiku®) i Red Prince. Dla porównania, za jabłka odmiany ‘Golden Delicious’ sadownicy znad Jeziora Bodeńskiego uzyskują zaledwie ok. 0,17 euro/kg. ‘Gala’ jest wciąż uznawana za bardzo dobrą odmianę i jest z powodzeniem uprawiana w rejonie Jeziora Bodeńskiego, ale powierzchnia jej uprawy nie wzrasta ze względu na problemy z rakiem bakteryjnym oraz dlatego, że nie można zmusić drzew do wysokich plonów – najwyższe osiągają poziom ok. 40 ton z ha. Odmiana Cameo® nie do końca spełniła oczekiwania sadowników, gdyż – podobnie jak u ‘Glostera’ – jej jabłka mają tendencję do gnicia gniazda nasiennego (efekt infekcji w czasie kwitnienia grzybem Alternaria alternata). Drzewa jabłoni w sadach nad Jeziorem Bodeńskim sadzone (tylko typu knip-baum) są dosyć gęsto – w rzędzie co 0,80 m (2800-2900 drzew na hektar). Korony prowadzone są do wysokości 3,0-3,3 m i często chronione siatkami przeciwgradowymi, gdyż jakość owoców jest najważniejszym czynnikiem branym pod uwagę podczas produkcji. Średnie plony jakie osiągają sadownicy w tamtejszych sadach to 50-60 ton/ha. W celu ograniczenia wzrostu drzew jabłoni i „przekierowaniu” go na zawiązywanie i rozwój owoców, stosowany jest kilkakrotnie preparat Regalis 10 WG. Nad Jeziorem Bodeńskim zaleca się, aby pierwszy zabieg Regalisem 10 WG wykonywać już w fazie różowego pąka, następny w czasie kwitnienia kwiatu królewskiego, trzeci – gdy zawiązki są już wyraźnie widoczne (ok. połowy maja), a ostatni – gdy pędy jednoroczne zakończą wzrost (zwykle przypada to w końcu czerwca). W sumie zalecane jest zastosowanie 2,5 kg Regalisu 10 WG na hektar (w tym, w pierwszym zabiegu – 1,0 kg/ha). Preparat ten jest stosowany już w pierwszym roku po posadzeniu jabłoni. Przypominamy, że w Polsce Regalis 10 WG zarejestrowany jest tylko do ograniczania wzrostu pędów. Kolejnym zabiegiem wpływającym na ograniczenie wzrostu wegetatywnego oraz stymulowanie owocowania jest cięcie korzeni. Po zabiegu wzrasta ilość zawiązanych pąków kwiatowych na pędach 2- i 3-letnich. Każdego roku korzenie cięte są tylko z jednej strony rzędu drzew. Zabieg ten można wykonać pod kątem prostym w stosunku do podłoża, a gdy to nie przynosi on pożądanego efektu – pod kątem 60 stopni. Według Baumanna, bez przerzedzania kwiatów i zawiązków nie może być mowy o osiągnięciu właściwej jakości jabłek. Coraz częściej sadownicy sięgają też po przerzedzanie mechaniczne. Wykonywane jest ono podczas pełni kwitnienia – gdy na drzewach kolor biały (kwiaty) stanowi 70%, zaś zieleń (liście) – 30%. Po przerzedzaniu mechanicznym powinno być odwrotnie – biel kwiatów powinna stanowić 30%, a zieleń liści – 70%. Ze względu na dobre efekty przerzedzania mechanicznego i konieczność ograniczania kosztów produkcji, coraz częściej sadownicy odchodzą od przerzedzania ręcznego. Jeżeli chodzi o cięcie zimowe, Baumann zaleca tylko minimalne cięcie, by nadmiernie nie pobudzić drzew do wzrostu wegetatywnego. W części wierzchołkowej zaleca wyrywanie pędów, wycinanie zaś – tylko tych rosnących ku górze i bez pąków kwiatowych. Według Baumanna, najbardziej optymalny pokrój korony to wąski stożek. Drzewa mogą silniej rosnąć i owocować w części wierzchołkowej oraz w najniżej położonej partii korony (jej stałych elementach). W środkowej części powinno powstać tzw. „okno”. Po części wykładowej uczestnicy spotkania udali się do sadu Piotra Korczaka, gdzie odbył się nie pokaz, a raczej warsztaty cięcia jabłoni. Każdy mógł brać aktywny udział w cięciu oraz dyskusji dotyczącej zalecanych, czy indywidualnie wypróbowanych zasad cięcia (fot. 2). fot. 1, 2 A. Łukawska ]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 12:02:00 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/w-skowronkach-o-sadownictwie-nad-jeziorem-bodenskim-2637248 false Dopłaty a zaleganie wody https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/doplaty-a-zaleganie-wody-2637247 Kolejny rok będziemy składać wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich. Zachęcam, aby dokładnie przeanalizować możliwości, na których podstawie możemy uzyskać dofinansowanie gospodarstwa i produkcji.

Terminy składania wniosków

Wnioski o przyznanie dopłat bezpośrednich można w tym roku składać od 15 marca do 15 maja. Po poprzednim trudnym roku, w efekcie zalania wielu pól uprawnych i zniszczenia upraw producenci, których dotknął kataklizm otrzymali dopłaty bezpośrednie w pełnej wysokości, adekwatnie do zadeklarowanych upraw. Na stronie internetowej ARiMR oraz w jej siedzibach można uzyskać informację o tym, że właściciele gospodarstw, w których wystąpią nadzwyczajne okoliczności lub przypadki działania siły wyższej (są one określone w przepisach wspólnotowych, a obejmują: śmierć rolnika, długookresową jego niezdolność do pracy, poważną klęskę dotykającą grunty rolne gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie w gospodarstwie budynków dla zwierząt gospodarskich oraz epidemię dotykającą części lub cały inwentarz), a którzy złożą wnioski o przyznanie płatności na rok 2011 w okresie od 17 maja do 10 czerwca, nie będą mieli obniżanych kwot płatności (naliczanych sankcji) z tytułu złożenia wniosku po terminie podstawowym. (15.03-15.05). Okres od 17 maja do 10 czerwca to czas, w którym na pewno będzie wiadomo, czy na danej powierzchni rolnej możliwe będzie prowadzenie uprawy, czy należy wyłączyć ją z dopłat bezpośrednich. Aby można było z tego przywileju skorzystać, należy o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności lub wystąpieniu siły wyższej poinformować pisemnie kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni roboczych od daty ustania tych okoliczności oraz obowiązkowo dołączyć dowody potwierdzające ich wystąpienie. Od 2011 r. jako dowód potwierdzający dopuszczone są wszelkie dokumenty, które przyczynią się do wyjaśnienia sprawy, a nie są sprzeczne z prawem. Uznanie przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności będzie następowało w drodze decyzji administracyjnej kierownika biura powiatowego ARiMR w sprawie przyznania płatności. Po szczegółowe informacje dotyczące indywidualnych przypadków należy udać się do właściwej ze względu na miejsce zamieszkania jednostki powiatowej ARiMR.

Problem z zaleganiem wody

Zimą i na przedwiośniu na wielu polach zalegała woda w zagłębieniach terenu. (fot.). Zgodnie z opracowaniami naukowymi poziom wód gruntowych podniósł się w Polsce o 1 m i stąd te problemy.

Jak wypełnić wniosek o przyznanie dopłat obszarowych za rok 2011, gdy na polach zalega woda?

Odpowiedź ARiMR jest jednoznaczna, a przepisy w tej kwestii są niestety nieubłagane. Jeżeli w czasie składnia wniosku o dopłaty bezpośrednie na polach nie jest prowadzona uprawa i zalega na niej woda, działki takie nie są traktowane jako użytkowane rolniczo i dopłaty bezpośrednie do nich nie przysługują, zatem nie należy ich zgłaszać do dopłat bezpośrednich. W przypadku upraw sadowniczych, jeżeli nie będą one prowadzone, a będzie zamiast nich czarny ugór, to i tak przysługuje tylko JPO.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 11:57:30 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/doplaty-a-zaleganie-wody-2637247 false Progi zagrożenia Cz. III. Dla szkodników czereśni, wiśni i śliw https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/progi-zagrozenia-cz-iii-dla-szkodnikow-czeresni-wisni-i-sliw-2637246 W poprzednim numerach „Informatora Sadowniczego” (1/2011, 2/2011) opublikowaliśmy progi zagrożenia dla szkodników jabłoni gruszy. Towarzyszyły im: definicja progów zagrożenia, ogólne informacje o przyczynach konieczności ustalenia progów szkodliwości agrofagów oraz szczegółowe komentarze dotyczące zasad kontroli jabłoni na obecność szkodników – red.

Czereśnia i wiśnia

Najważniejszym gatunkiem związanym z tymi drzewami, wpływającym w istotny sposób na jakość i wartość plonu jest nasionnica trześniówka. Muchówka ta wyrządza największe szkody na średnio późnych i późnych odmianach czereśni i wiśni. Nasionnica jest owadem wymagającym szczególnej uwagi, toteż jego zwalczanie powinno być przeprowadzone w oparciu o precyzyjne prognozowanie i właściwą ocenę zagrożenia. Podstawowym narzędziem są pomarańczowe tabliczki lepowe, „wzmocnione” dodatkowo obecnością substancji wabiących. Licznie występującym gatunkiem jest także mszyca wiśniowo-przytuliowa, opanowująca liście znajdujące się na zakończeniach pędów. Pozostałe gatunki takie jak licinek tarniniaczek, czy kwieciak pestkowiec spotykane są w sadach produkcyjnych rzadko, a ich najliczniejsze występowanie obserwowane jest na starych i zaniedbanych oraz zdziczałych drzewach. Pamiętać jednak należy, że licinek (motyl z rodziny namiotnikowatych) może się pojawiać gradacyjnie (w dużym nasileniu) co kilkanaście lat, toteż należy co roku śledzić jego liczebność.

Śliwa

Zawiązki oraz dojrzewające owoce śliwy narażone są na zaatakowanie przez owocnicę żółtorogą (oraz inne owocnice) i owocówkę śliwkóweczkę. Na liściach przechodzą rozwój mszyce, przędziorki i szpeciele (pordzewiacze), te ostatnie mogą także żerować na pędach (zwłaszcza młodych). Mszyce oprócz nieraz bardzo licznego występowania i intensywnego żerowania mogą przenosić wirus ospowatości (szarki) śliw. Na pędach może wystąpić – niekiedy licznie misecznik śliwowy.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 11:55:32 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/progi-zagrozenia-cz-iii-dla-szkodnikow-czeresni-wisni-i-sliw-2637246 false Nawozy i nie tylko https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/nawozy-i-nie-tylko-2637245 Firma Kazgod w branży ogrodniczej dotychczas była znana jako wyłączny dystrybutor na polskim rynku nawozów Wuxal. Od tego roku zamiast nich wprowadzana jest nowa seria płynnych nawozów dolistnych pod marką FoliQ, które przedstawiono 23 lutego w Jachrance koło Warszawy na spotkaniu zorganizowanym przez firmę Kazgod dla jej dystrybutorów i partnerów handlowych.

FoliQ

Według Pawła Prokopa, kierownika marketingu i rozwoju firmy Kazgod, FoliQ to nawozy dolistne, które powstają z komponentów rozdrobnionych do rozmiarów nanocząsteczek (o średnicy nieprzekraczającej 100 nanometrów). Zawarte w nich mikroelementy są w 100% schelatowane kwasem EDTA i nie wytrącają się w roztworze wodnym, nie tworzą zawiesin oraz są łatwo wchłaniane przez rośliny. Składnikami tych nawozów są także środki zwilżające oraz substancje zabezpieczające przed zbyt szybkim odparowaniem cieczy. W skład serii FoliQ wchodzi kilka standardowych produktów o różnym składzie NPK, m.in. FoliQ 36 azotowy (36,2% N + mikroelementy), FoliQ N-uniwersalny (NKP 14,1-4,7-7 + mikro), FoliQ P (NKP 6,4-25,6-6,4 + mikro), FoliQ K (NKP 6,2-10-15 + mikro), Aminocal (20,2% Ca oraz mangan i cynk; polecany przede wszystkim dla upraw o wysokim zapotrzebowaniu na wapń) i Bormax (15% B w postaci kompleksu boroetyloaminy). Kolejne produkty z serii FoliQ to złożone z nanocząsteczek nawozy zawiesinowe: Calmax (16% N, 25% CaO oraz mikroelementy), Kombimax (koncentrat o składzie 30% N, 22,5% K, 6% Mg i 2,5% S + mikro), Mikromax (zawiera 7,8% N, 15,7% Mg oraz podwyższoną ilości mikroelmentów). Aminovigor oprócz NPK zawiera prawie 15% aminokwasów, ponadto hormony roślinne i witaminy, co sprawia, że nie tylko dostarcza on składników pokarmowych, ale również wspomaga procesy regeneracyjne roślin (np. po wystąpieniu warunków stresowych) i wzmacnia ich odporność na choroby. Ascovigor zawiera wyciąg z glonów morskich (Ascophyllum nodosum), przez co wpływa korzystnie na procesy związane z kwitnieniem roślin i zawiązywaniem owoców, przyśpiesza podziały komórkowe (a tym samym oddziaływuje na wielkość owoców) oraz stymuluje rozwój korzeni i gromadzenie w nich substancji zapasowych. Wzmacnia również odporność roślin na niekorzystne warunki uprawy oraz patogeny.

Phos 60 EU

W tym roku Kazgod wprowadza także na polski rynek nawóz Phos 60 EU, produkowany przez niemiecką firmę Proagro GmbH. Zawiera on 43% fosforu w postaci fosforynów (estry kwasu fosforawego) oraz azot (10%) i potas (5%). Fosforyny łatwo przemieszczają się w glebie i roślinach (przez co łatwo są pobierane przez korzenie i liście) oraz wzmagają układ odpornościowy roślin, stymulują wytwarzanie w roślinach naturalnych fitoaleksyn (substancji chroniących rośliny przed infekcjami powodowanymi przez patogeny), a w przypadku infekcji powodują zjawisko apoptozy, czyli kontrolowanej śmierci komórek wokół miejsca porażenia przez patogen. Związki te wykazują działanie ograniczające w stosunku do patogenów z rodzaju Phytophthora, a także wobec sprawców parcha jabłoni (Venturia inaequalis) i zarazy ogniowej (Erwinia amylovora) w uprawach sadowniczych. W Niemczech w rejonie Jeziora Bodeńskiego Phos 60 EU jest nawozem, który wspomaga ochronę upraw przed chorobami. W sadach może być stosowany łącznie z niektórymi fungicydami (np. zawierającymi mankozeb, chlorotalonil, cymoksanil, ditianon, kaptan) zwiększając tym samym ich skuteczność. Według Uwe Osswalda (fot. 2), współwłaściciela firmy Proagro badania prowadzone w tamtym rejonie potwierdziły efektywność nawozu w ograniczaniu porażenia przez parch jabłoni. Tam, gdzie w ochronie przed parchem stosowany był sam Delan 700 WG, stwierdzono porażenie parchem na poziomie 4,1% (liście) i 5,4% (owoce), w niechronionej kontroli porażenie wynosiło, odpowiednio, 37,3% i 38,2%. Gdy do Delanu 700 WG dodawany był Phos 60 EU udało się ograniczyć stopień porażenia liści do 1%, a owoców do 2,7%. Wykorzystanie nawozów i biopreparatów, które ograniczają występowanie niektórych patogenów i szkodników nabiera w Niemczech znaczenia. Takich produktów nie dotyczy karencja, a także po ich użyciu w owocach nie występują pozostałości. Środki te nabierają znaczenia zwłaszcza w sytuacji, gdy patogeny uodparniają się na coraz większą grupę substancji aktywnych fungicydów. W rejonie Jeziora Bodeńskiego w programie ochrony przed parchem Phos 60 EU polecany jest do łącznego stosowania z Delanem 700 WG w trakcie zabiegów wczesnowiosennych, a podczas zabiegów przedzbiorczych jako dodatek do fungicydu Flint Plus 64 WG.

Inne produkty

Paweł Prokop przypomniał też o fungicydzie Flowbrix 380 SC dystrybuowanym przez firmę Kazgod. Ma on wysoką zawartość tlenochlorku miedzi (380 g w 1 l preparatu) i początkowo był zarejestrowany do ochrony warzyw. Jesienią ubiegłego roku rejestracja tego preparatu została rozszerzona o gatunki sadownicze i obecnie jest on polecany do ochrony jabłoni przed parchem oraz wiśni przed rakiem bakteryjnym drzew pestkowych. W przypadku parcha, fungicyd polecany jest do wczesnowiosennych zabiegów zapobiegawczych w sadach jabłoniowych (do fazy różowego pąka) w temperaturze nie wyższej niż 10°C. W uprawie wiśni ważnym terminem zastosowania tego fungicydu jest okres opadania liści – opryskując nim wówczas drzewa, zabezpiecza się rany po opadłych liściach i odcina drogę bakteriom, które są sprawcą raka bakteryjnego drzew pestkowych. fot. 1-2 M. Podymniak]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 11:53:07 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/nawozy-i-nie-tylko-2637245 false Ugór czy murawa? https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/ugor-czy-murawa-2637244 Cechą współczesnej ochrony przed chwastami jest integrowanie czyli łączenie dostępnych metod regulowania zachwaszczenia, takich jak uprawa gleby, rośliny okrywowe włącznie z murawami, stosowanie chemicznych środków chwastobójczych (herbicydów) oraz ściółkowanie gleby. Program chemicznej ochrony przed chwastami staje się coraz skromniejszy i nie jest receptą na wszystkie zagrożenia związane z zachwaszczeniem.

Przygotowanie pola przed założeniem sadu

Przed opisem kompleksowego systemu utrzymania gleby w sadzie, który obejmuje także ochronę przed chwastami, należy przypomnieć o profilaktyce zachwaszczenia czyli właściwym przygotowaniu pola przed założeniem sadu. Błędy popełnione w tym okresie są trudne do naprawienia po posadzeniu roślin. Właściwe przygotowanie pola przed sadzeniem drzew owocowych redukuje liczebność chwastów i ogranicza koszty ochrony w przyszłości, w trakcie prowadzenia sadu. Profilaktyka ta obejmuje:

wybór dobrego przedplonu (zboża, rzepak, gorczyca, gryka, roczne bobowate, ziemniaki po oborniku, cebula),
terminowe i właściwie wykonywanie zabiegów uprawowych,
chemiczne niszczenie uciążliwych i głęboko korzeniących się chwastów trwałych oraz
nawożenie organiczne lub użycie biostymulatorów biosfery gleby, które uaktywniają procesy mikrobiologiczne, prowadzące między innymi do neutralizacji (pasożytowania) nasion chwastów.

Co, gdzie, kiedy?

Zalecanym i powszechnie praktykowanym modelem pielęgnacji gleby i ochrony przed chwastami jest murawa w międzyrzędziach, poprzedzona tzw. czarnym (mechanicznym) ugorem w młodych sadach oraz ugór herbicydowy w rzędzie drzew (fot. 1). Przy zastosowaniu herbicydów dolistnych jest to w istocie ugór okresowy, w którym szybko pojawia się zachwaszczenie wtórne. Ugór herbicydowy, aż do następnego zabiegu staje się krótkotrwałym ugorem niepielęgnowanym. W znacznym stopniu odpowiada on ugorowi zielonemu, który obsiewany jest roślinami o krótkim okresie wegetacji, przeznaczonymi do przeorania na zielony nawóz. Chwasty akumulują substancje pokarmowe w formie organicznej, która podlega stopniowej mineralizacji po chemicznym zniszczeniu roślin. Opisany model jest racjonalny i może funkcjonować do czasu, gdy dopuszczalne jest użycie herbicydów. Schemat postępowania jest doskonale znany, ale warto zająć się szczegółami kompleksowej ochrony przed chwastami, które wpływają na jej efektywność, żyzność gleby i produktywność drzew. Ważną kwestią jest długość okresu, w którym międzyrzędzia młodego sadu pozostają w czarnym ugorze (fot. 2). W tradycyjnych zaleceniach, nie bez racji uważa się, że na umiarkowanie żyznej glebie, czarny ugór powinien być zastąpiony murawą dopiero w 3 lub 4 roku po posadzeniu drzew. Możliwość wysiewu wieloletnich traw celem zadarnienia międzyrzędzi murawą, nawet w pierwszym roku prowadzenia sadu, przewiduje się na glebach bardzo żyznych i na terenach pagórkowatych, aby ograniczyć erozję gleby. Czarny ugór pozwala na swobodny rozrost systemu korzeniowego drzew oraz na korektę popełnionych podczas przygotowania pola błędów w uprawie gleby, nawożeniu i zwalczaniu uciążliwych chwastów trwałych. Liczbę uprawek ogranicza się na lekkich glebach maksymalnie do 6 w trakcie sezonu. Powinny być one wykonane przy odpowiedniej wilgotności gleby (niezbyt mokrej aby uniknąć zbrylania) i niezbyt przesuszonej, co prowadzi do jej szybkiego rozpylenia. Do wykonania uprawek wykorzystuje się kultywatory, brony i wały strunowe, często łączone w tzw. agregaty uprawowe, a także używa glebogryzarek (fot. 3). Ze względu na dążenie do redukcji kosztów, coraz rzadziej w praktyce jest stosowany tzw. czarny ugór z roślinami okrywowymi, który dobrze sprawdza się w młodym sadzie. System ten polega na utrzymaniu czarnego ugoru od wiosny do przełomu czerwca i lipca, i siewie mieszanki roślin okrywowych najpóźniej do połowy lipca, tak aby nie stanowiły one konkurencji dla drzew. Mieszanka powinna składać się przynajmniej z 3 lub 4 gatunków roślin uprawnych, w tym dwóch spośród bobowatych, takich jak łubin wąskolistny, łubin żółty, seradela, bobik, które wsiewane są razem ze słonecznikiem, gorczycą, gryką lub facelią. Rośliny okrywowe powinny być koszone i przyorywane dopiero w następnym roku. W praktyce, większość sadowników dąży do jak najszybszego wysiewu trawy, gdyż jest to rozwiązanie wygodne. Biorą oni pod uwagę zalety murawy, do jakich należą: umożliwienie wjazdu maszyn do sadu, nawet po wiosennych roztopach i obfitych opadach, zachowanie dobrej struktury gleby, ograniczenie wymywania wapnia i magnezu w głębsze warstwy gleby, dodatni wpływ na jakość zbieranych z sadu owoców oraz niskie koszty utrzymania. Murawa konkuruje jednak z młodymi drzewami i ogranicza rozwój, a przede wszystkim zasięg korzeni, których przeważająca większość już na stałe pozostanie skoncentrowana relatywnie blisko drzew. Utrudni to pobieranie wody i substancji pokarmowych w przyszłości. Szerokość pasa murawy zależy przede wszystkim od wielkości posiadanej w gospodarstwie kosiarki i mocy ciągników. Przy odległości między rzędami drzew wynoszącej 4 m, docelowa szerokość pasa murawy wynosi od 2,0 do 2,8 m. W ostatnich latach widoczna jest tendencja do poszerzania pasa murawy w nawadnianych sadach, aby ograniczyć strefę stosowania herbicydów. Jakość murawy w sadzie jest zróżnicowana, w zależności od warunków panujących w trakcie wysiewu trawy, zimowania młodej murawy oraz jej późniejszej pielęgnacji. Murawy sadownicze składają się z wieloletnich traw łąkowych, najczęściej kostrzewy czerwonej (zarówno form kępkowych, jak i rozłogowych), wiechliny łąkowej oraz życicy trwałej (rajgras angielski). Dobrze sprawdzają się także murawy z dodatkiem kostrzewy czerwonej i kostrzewy owczej. Trawy w słabo rosnących lub przerzedzonych murawach są stopniowo wypierane przez chwasty i murawa z siewu upodabnia się do naturalnego zadarnienia. Nadmierny rozwój uciążliwych chwastów dwuliściennych, takich jak mniszek pospolity, szczaw tępolistny, czy krwawnik pospolity jest w murawie niepożądany. Mniszek pospolity (fot. 4) jest rośliną miododajną, chętniej oblatywaną przez pszczoły niż kwiaty drzew owocowych, co może być przyczyną słabszego zapylenia drzew. Aby ten rozwój ograniczyć, celowe jest okresowe opryskiwanie zachwaszczonej murawy herbicydami z grupy syntetycznych auksyn (MCPA, fluroksypyr). Zabiegi herbicydowe poleca się wykonywać w drugiej połowie lata i wczesną jesienią z uwzględnieniem bezpieczeństwa pszczół. Zabieg wiosenny, pożądany ze względu na liczne wystąpienie chwastów, powinien być wykonany przed ich kwitnieniem, a w ostateczności po uprzednim skoszeniu kwiatów. Dodatek koniczyny białej do wysiewanych w murawie traw jest niepożądany ze względu na możliwość zatrucia pszczół oblatujących kwitnącą koniczyną skażoną środkami chemicznymi używanymi do ochrony drzew oraz ze względu na ekspansywny rozwój koniczyny, którą cechuje potencjalne działanie allelopatyczne. Murawa na całej powierzchni sadu jest pomysłem ryzykownym, ze względu na konkurencję dla drzew i pracochłonność utrzymania pod koronami. Może być wdrożona w sadach starszych, z dużymi drzewami oraz w sadach ekologicznych.

Herbicydy

Stosowanie herbicydów, jako sposobu skutecznego, wydajnego i relatywnie taniego, pozostaje podstawową metodą ochrony przed chwastami w sadach towarowych. Aplikację chemicznych środków chwastobójczych należy ograniczyć do rzędów drzew, czyli tzw. pasów herbicydowych. Opryskiwanie całej powierzchni gleby w sadzie powinno mieć miejsce jedynie w incydentalnych przypadkach, np. w celu zniszczenia uciążliwych chwastów trwałych przed siewem traw. Dobór herbicydów ulega systematycznemu ograniczeniu, najczęściej wskutek zagrożeń jakie stwarzają one dla ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego. Niewielki areał upraw sadowniczych i wysokie koszty rejestracji środków ochrony roślin, zniechęcają firmy chemiczne do wdrażania nowych herbicydów w sadach. W połączeniu z coraz większymi wymogami dotyczącymi szeroko rozumianej toksykologii, powoduje to spadek liczby substancji aktywnych zarejestrowanych do ochrony przed chwastami w sadach. Do tego celu są obecnie rekomendowane tylko dwie substancje chwastobójcze o długim działaniu następczym w glebie: propyzamid (Kerb 50 WP, PILAR-Propyzamid 50 WP) oraz oksyfluorofen (Goal 240 EC, może być sprzedawany i stosowany do 30.05.2011 r.). W zaleceniach dominują herbicydy dolistne, które racjonalnie stosowane, są mniej uciążliwe dla środowiska naturalnego niż środki doglebowe. Najczęściej używanym herbicydem w sadach jest glifosat (Roundup 360 SL i jego odpowiedniki). Zarejestrowane są również: Basta 150 SL (glufosynat amonowy), środki z grupy syntetycznych auksyn zawierające MCPA (np. Chwastox Extra 300 SL), 2,4‑D (Aminopielik Standard 600 SL), fluroksypyr (Starane 250 EC), chlopyralid (Lontrel 300 SL) oraz graminicydy powschodowe (Targa Super 05 EC, Agil 100 EC, Fusilade Forte 150 EC i ich odpowiedniki). W roku 2010 wycofano z użycia w uprawach sadowniczych herbicyd Reglone 200 SL (dikwat).

Liczba i terminy zabiegów

Celem sadownika jest utrzymanie zachwaszczenia w sadzie na odpowiednio niskim poziomie, tolerowanym przez drzewa, umożliwiającym ich właściwy rozwój i plonowanie. Jednym z podstawowych problemów jest w miarę dokładne określenie liczby i terminów odchwaszczania sadu. Należy tu uwzględnić bardzo wiele czynników, z których najważniejsze to: wiek i kondycja drzew; gatunek i odmiany rośliny uprawnej, włącznie z podkładką; rodzaj i zasobność gleby; skład gatunkowy zachwaszczenia; faza rozwojowa chwastów i drzew oraz przebieg warunków pogodowych. Drzewa owocowe są szczególnie wrażliwe na konkurencję chwastów wiosną i w pierwszej połowie lata (od kwietnia do lipca). Duża wrażliwość na konkurencję chwastów cechuje drzewa młode i sadzone na karłowych podkładkach, które mają relatywnie słabo rozwinięty system korzeniowy. Środki doglebowe są stosowane coraz rzadziej, choć z punktu widzenia sadownika jest to działanie jak najbardziej racjonalne w młodym sadzie. W pierwszym i drugim roku po posadzeniu drzew, wskazana jest skuteczna ochrona przed chwastami, a ryzyko uszkodzenia drzew przy użyciu nieselektywnych herbicydów dolistnych rośnie wraz z liczbą zabiegów. Przy stosowaniu glifosatu nie ma formalnych ograniczeń, co do wieku sadu, ale w przy najmłodszych drzewach powinien być on stosowany jak najrzadziej i zastępowany znacznie bezpieczniejszym dla drzew herbicydem, jakim jest Basta 150 SL lub mechanicznym zwalczaniem chwastów (pieleniem). W ciągu sezonu wegetacyjnego w sadach wykonuje się przy użyciu herbicydów dolistnych najczęściej od 2 do 4 zabiegów, których częstotliwość jest większa w młodych, kilkuletnich sadach. Liczba i termin aplikacji herbicydów doglebowych uzależnione są od konkretnych potrzeb. Chwasty są najczęściej zwalczane na przełomie kwietnia i maja, w czerwcu, lipcu oraz w listopadzie. Terminarz zabiegów ustalany jest w oparciu o bieżącą lustrację zachwaszczenia, staranny monitoring wzrostu i plonowania drzew, wizualną diagnostykę odżywienia roślin oraz analizy dotyczące stanu mineralnego odżywienia roślin i zasobności gleby w składniki pokarmowe. Do podjęcia trafnych decyzji niezbędna jest znajomość biologii chwastów i umiejętność wczesnego rozpoznania zagrożeń. Drzewa są roślinami wieloletnimi i niekorzystny efekt zachwaszczenia jest także przenoszony na następny sezon wegetacyjny. Szybko rosnące zachwaszczenie, które powoduje nadmierne opadanie zawiązków owocowych może doprowadzić do przemienności plonowania drzew. Wieloletnie uciążliwe chwasty, między innymi mniszek i wierzbownicę warto zwalczać w fazie siewek lub zimujących roślin nieustalonych (w pierwszym roku życia – fot. 5), gdy są dużo wrażliwsze na herbicydy niż wiosną lub latem. Glifosat jest najczęściej stosowanym herbicydem nie tylko w sadach, ale również w całej światowej gospodarce (rolnictwo, leśnictwo, tereny przemysłowe, torowiska). Efektem tego są rosnące problemy z kompensacją zachwaszczenia, selekcją biotypów chwastów odpornych na herbicydy, uszkodzeniami roślin uprawnych oraz pozostałościami w środowisku naturalnym i produktach rolnych. Glifosat wprowadzono do praktyki w roku 1972. Pierwszy przypadek nabycia odporności na glifosat, stwierdzono w roku 1996 u życicy szorstkiej (Lolium rigidum). W roku 2010, obecność biotypów odpornych na glifosat notowano już u 21 gatunków. Selekcja chwastów odpornych jest ograniczana poprzez rotację metod zwalczania, w tym przemienne stosowanie herbicydów o odmiennym mechanizmie działania oraz stosowanie mieszanin herbicydów. Nie jest to działanie łatwe, gdyż w ostatnich latach liczba środków rekomendowanych do sadów uległa znaczącemu ograniczeniu. Podstawowe herbicydy, jakimi są glifosat i glufosynat amonowy mogą być stosowane jednocześnie z MCPA, a wszystkie trzy działają w odmienny od siebie sposób. Do zwalczania chwastów należy używać herbicydów w minimalnych skutecznych dawkach. Jedną z metod, która poprawia efektywność zwalczania chwastów, pozwala na redukcję zagrożeń środowiskowych, a często i kosztów zabiegu, jest dodatek wspomagaczy do środków chwastobójczych. Uniwersalnym wspomagaczem do herbicydów zawierających glifosat, który pełni funkcję kondycjonera wody, poprawia retencję czyli zatrzymywanie cieczy roboczej na opryskiwanej powierzchni, usprawnia pobieranie środka ochrony roślin i aktywuje jego działanie, jest AS 500 SL. Wyniki prowadzonych badań wskazują, że chwasty jednoroczne, występujące w sadach są dobrze zwalczane przez jednoczesne użycie środków Roundup 360 SL i Chwastox Extra 300 SL w dawkach po 1,0 l/ha, z dodatkiem wspomagacza AS 500 SL w dawce 1,0 l/ha. Niedostateczna skuteczność zwalczania spowodowana nadmierną redukcją dawek herbicydów, nasila kompensację chwastów i ułatwia selekcję form odpornych. Stosowanie herbicydów w sadach będzie zapewne podlegać dalszym restrykcjom i ograniczeniom. Dlatego coraz większą uwagę należy zwracać na stopniowe wdrażanie metod ochrony alternatywnych wobec herbicydów, takich jak: uprawki glebowe, koszenie chwastów, ściółkowanie gleby i wysiew roślin okrywowych. Na pytanie postawione w tytule należy udzielić odpowiedzi, że we współczesnym sadzie jest miejsce zarówno na ugór jak i na murawę. fot. 1-5 J. Lisek]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 11:48:59 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/ugor-czy-murawa-2637244 false Środki nowo zarejestrowane i wycofane z programu ochrony sadów https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/srodki-nowo-zarejestrowane-i-wycofane-z-programu-ochrony-sadow-2637243 Sytuacja na rynku środków ochrony roślin od kilku lat jest dość dynamiczna. Unijny przegląd substancji aktywnych, które są wykorzystywane jako składniki fungicydów, zoocydów, herbicydów czy regulatorów wzrostu był powodem wycofania z użycia wielu bardzo skutecznych środków ochrony roślin. Pewna część tych substancji była naprawdę bardzo wartościowa, a o losie niektórych zadecydował niestety wynik finansowy. Wielu właścicieli substancji aktywnych po prostu nie było stać na poniesienie kosztów badań udowadniających, że związek którym dysponuje jest naprawdę skuteczny w zwalczaniu agrofagów, nieszkodliwy dla całego środowiska, w tym dla konsumenta. Przykładem może być tutaj wiele substancji pochodzenia roślinnego czy żywe mikroorganizmy będące naturalnymi wrogami patogenów roślin lub szkodników. Tendencja w ograniczaniu liczby dostępnych substancji aktywnych, składowych środków ochrony roślin wciąż się utrzymuje. Zwracam uwagę aby nie utożsamiać substancji aktywnych z handlowymi środkami ochrony roślin. W tym drugim przypadku sytuacja wcale nie wygląda analogicznie. Polski rejestr środków ochrony roślin dopuszczonych do użycia wciąż wygląda imponująco.

Nowe środki na nowy sezon

W minionym roku oraz w rozpoczętym dopuszczono do obrotu (tj. sprzedaży i stosowania) wiele środków ochrony, w tym do wykorzystania w sadownictwie. Cóż z tego, skoro większość z nich zarejestrowano w ramach importu równoległego, co oznacza, że pozwolono na wprowadzenie kolejnego środka, który w Polsce jest zarejestrowany i dodatkowo ma zalecenia analogiczne do tego będącego już w użyciu. Pojawiło się zatem wiele preparatów, które różnią się jedynie nazwą handlową i z pewnością ceną. Substancja aktywna, jej zawartość i zakres rejestracji (czyli zalecenia stosowania) są identyczne, bądź prawie identyczne. W tabeli 1 przedstawiam środki, zarejestrowane w Polsce w poprzednim i tym roku, o które zostały uzupełnione programy ochrony roślin sadowniczych na bieżący sezon. W grupie nowo zarejestrowanych zoocydów znalazły się dwa, których substancje aktywne nie byłyby wykorzystywane do tej pory w sadownictwie, aczkolwiek popularne w ochronie warzyw, roślin ozdobnych czy rolniczych. Są to Acaramik 018 EC oraz Apacz 50 WG.

Środki wycofane z użycia

Przypominam, jeśli środkowi ochrony roślin upływa termin rejestracji, to po tej dacie może on jeszcze znajdować się w obrocie przez 18 miesięcy, chyba że przepisy stanowią inaczej. Poniżej podaję fungicydy i zoocydy, których już w 2011 roku nie można używać do ochrony sadów i jagodników (tab. 2).

Uwaga

Przed rozpoczęciem każdego sezonu ochrony radzę dokładnie przeanalizować etykiety-instrukcje stosowania środków ochrony roślin. Zdarza się bowiem, że zalecenia preparatów poddanych re-rejestracji, ulegają dużym zmianom (pod względem liczby gatunków chronionych upraw, zwalczanych agrofagów, liczby i terminów zabiegów, długości karencji i prewencji). Niektóre nazwy nowo zarejestrowanych preparatów mogą wydać się znajome, np. Owadofos Extra 480 EC czy Roztoczol Extra 050 CS. Nie mają one jednak nic wspólnego ze środkami, które zupełnie niedawno można było stosować w sadownictwie – Owadofosem 540 EC czy Roztoczolem extra płynnym 8. Dwa ostatnie z wymienionych wycofano z użycia, decyzją administracji Unii Europejskieh, gdyż nie spełniały norm bezpieczeństwa. Nie należy się zatem w tych przypadkach w ogóle sugerować nazwą. Są to bowiem środki zawierające zupełnie inne od poprzednich, o podobnej nazwie, substancje aktywne (tab. 3) i są zarejestrowane do innych celów.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 11:47:26 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/srodki-nowo-zarejestrowane-i-wycofane-z-programu-ochrony-sadow-2637243 false MTAS ‘2011 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/mtas-2011-2637242 Od kilku lat styczeń to miesiąc obfitujący w targi sadownicze. W tym roku VII edycję miały Międzynarodowe Targi Agrotechniki Sadowniczej, które odbyły się 14 i 15 stycznia w hotelu Gromada w Warszawie. Zorganizowały je firma BASF (fot. 1) i Katedra Sadownictwa SGGW (fot. 2). Ta bliska już wielu producentom impreza przyciągnęła ponad 4000 gości, którzy mieli okazję obejrzeć propozycje przygotowane przez około 120 firm. Jak zwykle, targom towarzyszyła dobrze przygotowana pod względem merytorycznym konferencja z wykładami, które zgromadziły rzesze słuchaczy (fot. 3). Poniżej prezentuję kilka wybranych propozycji dla sadowników z tegorocznych targów MTAS.

Duża porcja wiedzy

O czynnikach utrudniających efektywne zwalczanie przędziorków i mszyc mówił prof. dr hab. Remigiusz W. Olszak z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach. W przypadku wymienionych szkodników, należy pamiętać, że zwykle żerują one w miejscach, gdzie dostęp do nich jest utrudniony. Jest więc niezmiernie ważne, aby stosowane przeciwko nim środki ochrony roślin działały nie tylko powierzchniowo, ale i także wgłębnie lub systemicznie (układowo). Dr Adam Majewski z firmy Kopert Polska Sp. z o.o. tłumaczył, że wielu kosztownych i czasochłonnych zabiegów w sadzie można uniknąć poprzez wprowadzanie i dbanie o organizmy pożyteczne, które mogą skutecznie regulować liczebność populacji niektórych szkodników na poziomie niższym od progu zagrożenia. Żeby jednak te pożyteczne organizmy mogły w sadzie przetrwać, ochronę roślin należy prowadzić tylko środkami dla nich selektywnymi (wykluczyć należy stosowanie pyretroidów). Jos de Wit (fot. 4) z firmy FruitConsult doradzał jak wykorzystywać w sadzie gibereliny, z którymi sadownicy z Holandii i Belgii mają już sporo doświadczenia, podczas gdy w naszym kraju środki te można w uprawie jabłoni wykorzystywać zaledwie od ubiegłego roku (Novagib 010 SL i GIBB PLUS 11 SL, oba zawierają po około 1% GA4+7). Zdaniem tego wykładowcy, aplikacja giberelin w sadzie jabłoniowym może poprawić kondycję liści, wpływać na lepsze zawiązywanie owoców, ich kształt (jabłka są bardziej wydłużone) czy zapobiegać ordzawieniu owoców. Wadą kilkakrotnego stosowania giberelin jest natomiast zbyt silny wzrost pędów. Eric van der Hoeff z firmy FruitConsult tłumaczył na czym polega zrównoważone nawożenie w sadzie. Przestrzegał również, że w tym roku w polskich sadach mogą być problemy z niedoborem żelaza, gdyż w 2010 r. nadmiar wody doprowadził do zniszczenia wielu korzeni włośnikowych. Sady, które ucierpiały na skutek podtopień, zalecał nawozić chelatem żelazowym na bazie DTPA (przy niskim pH gleby) lub EDDHA (przy odczynie obojętnym). Monika Bieniasz z UR w Krakowie zwracała uwagę na to, że, o jakości i wielkości plonu w dużym stopniu decyduje prawidłowy przebieg zakładania pąków kwiatowych, jak i kwitnienia. Większość gatunków sadowniczych tworzy kwiaty obupłciowe, ponieważ jednak preferowane jest zapylanie kwiatów obcym pyłkiem, ważny jest precyzyjny dobór odmiany zapylającej, zwłaszcza w przypadku czereśni. U tego gatunku okres kwitnienia odmiany zapylanej i zapylającej powinny pokrywać się przynajmniej w jednej czwartej długości całkowitego okresu kwitnienia. Dr Beata Meszka (fot. 5) z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach mówiła m.in. o nowości do ochrony truskawek przed szarą pleśnią, czyli laminarynie. Jest to polisacharyd pozyskiwany z brunatnic Laminaria digitata, który ma zdolności stymulowania naturalnych mechanizmów odporności roślin na różne agrofagi. W ochronie truskawek przed szarą pleśnią preparat zawierający laminarynę wykazał efektywność zwalczania tej choroby na poziomie 89% (2 l/ha). W trakcie prowadzenia badań okazało się, że laminaryna wykazuje szersze spektrum działania i skutecznie (w 80%) zwalcza także białą plamistość liści truskawki oraz mączniaka prawdziwego, którego nasilenie, w zależności od podatności odmiany truskawki i wielkości źródła infekcji, zostało zmniejszone od 50% do 70% – dodała dr B. Meszka.

Do sortowni i pakowni

PH Najbar z Krakowa prezentowało na targach nową, 14-kanałową wagę do jabłek oznaczoną symbolem M 14 (fot. 6; producentem jest firma Sorma). Od dotychczasowych modeli rożni się budową jednostki ważącej – szalki ważące zastąpiono w tym modelu przenośnikami z palcem silikonowym. Ta zmiana umożliwia osiągnięcie wydajności wagi do 40 opakowań na minutę z zachowaniem delikatności ważenia. Dla zachowania maksymalnej wydajności, w pakowni taka waga współpracuje zwykle z dwoma maszynami pakującymi. Na targach pokazywano ją z jednym takim urządzeniem, ale za to również nowym na polskim rynku – maszyną typu multipack (CBR 170) umożliwiającą pakowanie w systemie pionowym warzyw lub owoców w siatkę ekstrudowaną (z rączką lub bez – fot. 7). Łukasz Marchański z PH Najbar zwracał również uwagę nowe w ofercie firmy urządzenie do półautomatycznego pakowania jabłek (według wagi lub liczby sztuk) w worki foliowe, którego zaletą także jest m.in. bardzo delikatne obchodzenie się z owocami). Przedsiębiorstwo Sorter – Polskie Maszyny Sortujące z Radomia przywiozło na targi produkowane w Polsce maszyny do sortowania owoców i warzyw. W ofercie firmy znalazły się zarówno urządzania małe, przeznaczone do niewielkich gospodarstw (wydajność około 1,5 t/godz.), jak i duże, które mogą sprawdzić się w profesjonalnych sortowniach i pakowniach (wydajność – ok. 10 t/godz. jabłek). Niektóre z tych urządzeń to maszyny z wodnym rozładunkiem oraz instalacjami do wstępnego sortowania, pakowania oraz konfekcjonowania owoców.

Do sadu

Duże zainteresowanie w kraju platformami sadowniczymi znalazło odzwierciedlenie w ofercie tych maszyn. Choć w Polsce oferuje je już wielu dostawców wciąż pojawiają się nowi producenci lub nowe rozwiązania. Na przykład firma Activ z Belska Dużego poszerzyła ofertę o samojezdne platformy włoskiego przedsiębiorstwa Pillon (fot. 8), którego od tego roku jest dystrybutorem w naszym kraju. Mogą one być napędzane na dwa lub cztery koła (dwa lub cztery mogą być skrętne) silnikami diesla firmy Yanmar. Platformy Pillon wyposażono m.in. w przedni balkon oraz podwójne windy z tyłu. Maszyny mają certyfikowaną masę udźwigu na 1,5 tony (ludzie + jabłka), a platforma może być podnoszona na wysokość 3 m. Druga nowością z firmy Activ (choć znaną już w Belgii oraz Holandii) jest nowa wyższa kolumna w opryskiwaczu Mitterer – dotąd kolumny oferowane na polskim rynku miały wysokość 2 m, obecnie można je kupić także w wersji o wysokości 2,7-3 m (fot. 9). Polska myśl techniczna (choć z włosko brzmiąca nazwą) to nowa samojezdna platforma sadownicza firmy Ditta-Seria (fot. 10) ze Żdżar koło Nowego Miasta nad Pilicą. Jednostka napędzana jest hydraulicznie silnikiem diesla (Perkins o mocy 29 KM, w standardzie na tylną oś, z przednią skrętną), jej szerokość robocza wynosi 2,2 m (po złożeniu – 1,45 m), a masa 2100 kg. Wysokość podnoszenia waha się od 110 do 164 cm. W standardzie (około 75 tys. netto) urządzenie wyposażono w sprężarkę pod 6 sekatorów. Opcjonalnie platformę można też kupić z napędem na 4 koła oraz dwiema osiami skrętnymi. Na stoisku przedsiębiorstwa HaMaTech prezentowano kilka typów maszyn i urządzeń równych producentów, m.in. holenderską platformę sadowniczą Onyx napędzaną silnikiem diesla (Kubota o mocy 20 KM), z napędem na wszystkie koła i pełną automatyką sterowania (wersja podstawowa – około 26 tys. euro netto). HaMaTech przywiozła tez na targi podcinacz korzeni z firmy Boreco (o wytrzymałej konstrukcji oraz prostej, płynnej regulacji szerokości i głębokości pracy – fot. 11) oraz kilka ciekawych maszyn firmy Celli. Wśród tych ostatnich sadownicy zwracali uwagę m.in. na aktywną bronę Celli Mini Go o szerokości roboczej 1,75 m (fot. 12). Może ona służyć do uprawy gleby w młodych nasadzeniach, a w starszych – np. do rekultywacji kolein w międzyrzędziach. Brona kosztuje około 27 tys. złotych (brutto) i można ją zagregatować z siewnikiem do trawy. Na targach MTAS pojawił się również materiał szkółkarski do zakładania sadów. Oprócz polskich drzewek, prezentowano także te importowane. Z Włoch drzewka jabłoni proponowała firma Griba (fot. 13). Jej przedstawiciele zawracali uwagę, że przy obecnym kursie euro drzewka te mają podobną do polskich cenę oraz wysoką jakość. Dla sadowników, którzy mają w sadach nawadnianie, firma oferuje dodatkowo tzw. „gwarancję optymalnego wzrostu drzewek”, czyli doradztwo po posadzeniu drzewek. Z włoskiego Południowego Tyrolu przyjechały także drzewka ze szkółki Nursery Malleier (fot. 14; jej polskim przedstawicielem jest firma Agrovative z Lasopola), która oferuje przede wszystkim drzewka dwuletnie z jednoroczną koroną (tzw. knip-boom), produkowane jako materiał kwalifikowany i wolny od wirusów. Sadzonki truskawek oferowały szkółki Vivai Mazzoni (najbardziej znana z odmiany Marmolada®/‘Onebor’; w naszym kraju dystrybutorem produktów szkółki jest PPHU Pinowa z Lwówka;) oraz Salvi Vivai z Włoch, które w ojczyźnie współpracują w ramach Zrzeszenia Włoskich Szkółek (CIV) i zajmują się m.in. hodowla nowych odmian gatunków sadowniczych. Ciekawostką na stoisku Katedry Sadownictwa SGGW była polska odmiana jabłoni ‘Chopin’ (fot. 15), zgłoszona w ub. roku do krajowego rejestru odmian COBORU i ochrony wyłącznego prawa. Ta odmiana powstała ze skrzyżowania odmiany ‘Granny Smith’ i mieszańca o symbolu U 211 o wcześnie dojrzewających owocach. ‘Chopin’ należy do odmian odpornych na parcha jabłoni i ma wcześnie wchodzić w okres owocowania. Jabłka mają zieloną skórkę, czasem z niewielkim rumieńcem, są średniej wielkości i nadają się do zbioru w pierwszej połowie października. Na stoisku szkółki Van Rijn – de Bruyn BV królowała grusza Xenia® (‘Nojabrskaja’), znana już wielu polskim sadownikom. Ostatnio wzrasta zainteresowanie tą odmianą na Zachodzie – w Holandii i Belgii rośnie już ok. 100 tys. drzewek tej odmiany, a bieżącym sezonie planuje się posadzenie dalszych 400 tys. sztuk. Wszystkie gruszki (fot. 16) tej odmiany zebrane w ub. roku w tych dwóch krajach przechowuje się w jednym obiekcie chłodniczym, co zdaniem Petera van Rijna ma pomóc w uzyskaniu wyższych cen poprzez skoncentrowanie podaży. W projekcie udział bierze 21 sadowników z Belgii i Holandii uprawiających Xenię®, ale w zamierzeniu nie ma to być typowa odmiana klubowa.

Do przetwórni

Wydaje się, że po latach „rozmawiania” na temat produkcji naturalnych mętnych soków jabłkowych, ten temat wszedł w końcu w fazę produkcyjną. Na przykład przedstawiciele firmy Activ informowali, że przedsiębiorstwo to rozpoczęło już wytwarzanie takiego soku, który będzie oferowany pod marką Royal Apple. Tłumy zwiedzających przyciągnęło stoisko firmy Dar Ogrodu, znane dotąd z usługowego tłoczenia jabłek maszyną mobilną. W Warszawie firma zaprezentowała m.in. podobną wyciskarkę do jabłek, ale w wersji stacjonarnej (fot. 17). Kompletna instalacja z wyposażeniem ma kosztować około 60-70 tys. euro i umożliwiać tłoczenie 500 litrów soku w ciągu godziny. Przeszkodą w upowszechnieniu tej technologii mogą się jednak okazać trudne do spełnienia wymagania Sanepidu. Trudności dotyczą przede wszystkim adaptacji pomieszczenia, w którym można zainstalować urządzenie. Taki obiekt powinien bowiem mieć powierzchnię minimum 200 m2 (koszty adaptacji istniejącego Dariusz Jezierski z Daru Ogrodu ocenia na około 300 tys. zł). Jeśli jednak te wymagania uda się spełnić, do produkcji soku wystarczy dwóch pracowników, z których jeden podaje jabłka, a drugi odbiera napełnione sokiem worki. fot. 1, 3-5 M. Sudół; 2, 6-16 W. Górka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 11:42:45 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/mtas-2011-2637242 false Triploidy dostały w kość – o uszkodzeniach pąków kwiatowych https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/triploidy-dostaly-w-kosc-o-uszkodzeniach-pakow-kwiatowych-2637241 Mokra jesień 2010 r. z ciepłym listopadem nie sprzyjała hartowaniu drzew owocowych. Gwałtowne uderzenie zimy z dwudziestoparostopniowymi mrozami, musiało odbić się negatywnie na kondycji drzew. Co prawda gruba warstwa śniegu idealnie chroniła system korzeniowy, ale części roślin znajdujące się ponad linią śniegu narażone były na działanie niskiej temperatury. W okolicach Warki i Grójca, a według doniesień sadowników i doradców sadowniczych, również iw innych rejonach, właśnie w okresie grudniowych mrozów doszło do uszkodzeń głównie pąków kwiatowych.

Najbardziej ucierpiały czereśnie i grusze, gdzie uszkodzone zostały pąki kwiatowe, krótkopędy i pędy jednoroczne. Ich przekroje nie pozostawiają złudzeń – uszkodzenia są duże. W przypadku grusz spodziewam się bardzo słabego owocowania odmiany ‘Lukasówka’ (triploid). Pomimo przemrożeń prawdopodobnie na dostatecznym poziomie zaowocują ‘Faworytka’ i ‘Bonkreta Wiliamsa’. Znacznie lepiej wyglądają śliwy, gdzie uszkodzenia pąków są nieznaczne. W przekrojach widać uszkodzenia krótkopędów (zwłaszcza na osłabionych drzewach) i niewielkie uszkodzenia pędów jednorocznych w okolicach pąków, a także pędów dwuletnich, szczególnie w okolicach krótkopędów. Ponieważ większość śliw dobrze owocuje na pędach jednorocznych, uszkodzenia te nie powinny wpłynąć znacząco na plonowanie. Stwierdziłem lekkie uszkodzenia krótkopędów u wiśni odmiany ‘Łutówka’, nie może to mieć jednak żadnego wpływu na plonowanie, ponieważ odmiana ta owocuje przede wszystkim na długopędach, a te wydają się być w dobrej kondycji. Pędy jabłoni zazwyczaj pozostały zdrowe, z wyjątkiem przyrostów wtórnych, które nie zdążyły zdrewnieć przed zimą (jest ich dość sporo po minionym sezonie). Praktycznie nie uszkodzone zostały pędy i pąki takich odmian jak: ‘Alwa’, ‘Boiken’, ‘Cortland’, ‘Paulared’ (które znane są z wysokiej mrozoodporności), a także ‘Rubin’ i ‘Rajka’. Tylko „lekkich obrażeń” doznały odmiany ‘Gloster’ i ‘Ligol’ (fot. 1). Prawdopodobnie przeciętnie będą owocowały drzewa ‘Šampiona’ (fot. 2), u których same pąki są zdrowe, ale na przekrojach widoczne są uszkodzenia nasady pąka . Odmiana ta znana jest ze zdolności do regeneracji takich uszkodzeń, więc chyba nie należy się obawiać o plony. Gorzej wyglądają pąki odmian ‘Idared’ i ‘Golden Delicious’ (fot. 3). Co prawda i w tym przypadku mamy do czynienia z żywymi pąkami, ale uszkodzenia podstawy pąka są znaczne. Miejmy nadzieję, że drzewa jednak sobie poradzą – znamy plenność tych odmian. Niestety, trudno pozostać optymistą w przypadku triploidów – Jonagoldów (fot. 4) i ‘Mutsu’ (fot. 5), u których doszło do uszkodzeń krótkopędów, podstawy pąka i bardzo często samych pąków. Jeden z sadowników pokazywał mi nawet zbrązowienia na dwuletnich pędach. Źle to wróży! Tak uszkodzone pąki, nawet jeśli zakwitną, najprawdopodobniej nie zawiążą owoców lub zrzucą zawiązki. Należy się więc spodziewać bardzo słabego owocowania tych odmian. Chciałbym zaznaczyć, że moje obserwacje dotyczą kwater znajdujących się na wzniesieniach. W sadach znajdujących się w zagłębieniach terenu, tam gdzie są zastoiska mrozowe lub po prostu drzewa były podtopione, uszkodzenia będą silniejsze nawet w przypadku takich odmian jak ‘Gloster’ czy ‘Ligol’. Co więc należy zrobić, aby ratować swoje plony? Możemy starać się wspomóc uszkodzone pąki, aby jak najszybciej zregenerowały uszkodzenia, aby jak najlepiej zawiązały owoce i nie zrzuciły ich więcej niż potrzeba. Firmy oferują wiele preparatów, które mogą sadownikom pomóc. Ale nie łudźmy się – pąki, które już są martwe, żywe nie będą! Pamiętajmy też o wszelkich możliwych sposobach zmeliorowania kwater podtopionych w minionym sezonie – korzenie drzew potrzebują tlenu. Być może w niektórych przypadkach wystarczy tylko zgłęboszować międzyrzędzia? Tnąc drzewa starajmy się zostawiać jak najmniej bezproduktywnego drewna, które będzie musiało wykarmić osłabione drzewa. Czasem zostawiamy w górnej części korony 3-4 letnie gałęzie dobrze obłożone pąkami, aby jeszcze ostatni raz zaowocowały – „wyrok na nie już zapadł, ale został odroczony”. Zastanówmy się w tym roku, zwłaszcza u silnie rosnących odmian z grupy Jonagolda lub ‘Mutsu’, czy gra jest warta świeczki, bo jeśli nie zaowocują… narobimy sobie tylko kłopotów. Gdy pisze ten tekst, zima jeszcze się nie skończyła i nie wiemy co nam przyniosą kwiecień i maj. Być może będziemy mieli większe zmartwienia niż grudniowe przemrożenia pąków. Mam jeszcze taką refleksję: jeśli w tym roku całkowicie zawiodą nas odmiany z grupy Jonagolda (stanowią one ok. 21% naszej produkcji jabłek), a pozostałe odmiany zaowocują w miarę normalnie, to czy w ogólnym rozrachunku polscy sadownicy bardzo stracą? To, być może kontrowersyjne pytanie, pozostawiam do dyskusji. fot. 1-5 Z. Marek ]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 11:39:53 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/triploidy-dostaly-w-kosc-o-uszkodzeniach-pakow-kwiatowych-2637241 false Murarka ogrodowa – efektywna w zapylaniu sadów https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/murarka-ogrodowa-efektywna-w-zapylaniu-sadow-2637240 W sytuacji, gdy z całego świata docierają informacje o malejącej liczbie rodzin pszczelich z nieustalonego powodu, szukamy rozwiązań alternatywnych, czyli innych zwierząt, mogących efektywnie uzupełnić faunę zapylającą także w naszych sadach. Jednym z nich jest murarka ogrodowa, lub jeśli ktoś woli – pszczoła samotna, samotnica.

O gatunku

Murarka ogrodowa (Osmia rufa) jest samotnie żyjącą błonkówką z rodziny miesiarkowatych (Megachilidae). Występuje na terenie całej Polski. Nazwa „murarka” pochodzi od czynności związanych z zakładaniem gniazd, do których budowy używa gliny lub piasku zmieszanego ze śliną. Cechą charakterystyczną murarki ogrodowej jest silnie owłosione ciało, w kolorze rdzawym lub rdzawoczerwonym (stąd łacińska nazwa gatunkowa rufa). Samice są większe od samców, a przeciętna długość ich ciała wynosi 10-12 mm. U samic tułów i pierwsze 3 segmenty odwłoka są rdzawe lub rudoczerwone, pozostałe segmenty i głowa są czarne (fot. 1). Na brzusznej stronie odwłoka samicy znajduje się szczoteczka brzuszna służąca do zbioru i przenoszenia pyłku. Tworzą ją żółtobrązowe, szczeciniaste włoski ułożone w 4 lub 5 rzędów i skierowane ku tyłowi. Samiec, długości 8-10 mm, ma brązowy odwłok lekko metalicznie błyszczący, żółtawy lub rdzawy tułów i charakterystyczny pęczek białych włosków na głowie. Murarka ogrodowa jest jednym z najpospolitszych wiosennych gatunków pszczół (fot. 2), których loty trwają od pierwszych dni kwietnia do końca czerwca. Samce wylatują z gniazd kilka dni wcześniej niż samice, ale okres ich lotów jest znacznie krótszy niż samic i trwa tylko 3 tygodnie. Długość życia samic wynosi około 7-8 tygodni. Samica po wyjściu z gniazda kopuluje z kilkoma samcami, a unasieniona przystępuje do budowy gniazda, zbioru nektaru i pyłku oraz składania jaj. Rola samca ogranicza się tylko do reprodukcji. Po zakończeniu składania jaj i zalepieniu gniazda samica ginie. W kilka dni po zamknięciu komórek, z jaj wylęgają się larwy, które odżywiają się zgromadzonym w komórce pokarmem, snują oprzędy i we wrześniu się przepoczwarzają. Zimę spędzają w postaci imaginalnej (dorosłej) w oprzędach (fot. 3). Wiosną wylatują i powtarzają jednoroczny cykl życiowy.

Źródła pokarmu

Murarka ogrodowa jest gatunkiem polifagicznym. Lista roślin pokarmowych murarki obejmuje około 150 gatunków. Odwiedza ona między innymi: wszystkie gatunki drzew owocowych, porzeczki, maliny, truskawki, jeżyny, rzepak, wykę, mniszek. Murarka ogrodowa występuje pospolicie w środowisku ogrodów przydomowych i sadów.

Gniazdo

Gnieździ się w spróchniałych drzewach, drewnianych ścianach, belkach, słupach lub konarach, pustych łodygach roślin, takich jak: trzcina, ostrożeń, barszcz, czasami w pustych gniazdach os i pszczół, rzadziej w szczelinach skał i murów. Gniazdo zbudowane jest z kilku do kilkunastu komórek (komór lęgowych), które ułożone są jedna za drugą i oddzielone od siebie ziemnymi ściankami – przegrodami z „zaprawy murarskiej”. W każdej komórce samica gromadzi porcję pokarmu w postaci grudki pyłku zmieszanego z nektarem, a następnie składa jajo i zamyka komórkę. W głębszych częściach gniazda samica składa zapłodnione jaja, z których też wylęgają się samice. Z jaj niezapłodnionych, składanych jako ostatnie, bliżej otworu wyjściowego wylęgają się samce. Otwór wejściowy po zakończonym procesie składania jaj, zasklepiony zostaje ziemną ścianką. Murarki gromadzą w jednej komórce około 200 mg pyłku zmieszanego z nektarem. Aby zebrać „prowiant” do 1 komory lęgowej, samica wykonuje około 40 lotów, odwiedzając 1200 kwiatów. Jedna samica nawet w trudnych warunkach pogodowych zakłada przeciętnie 5 komór lęgowych, na których „zaprowiantowanie” wykonuje 200 lotów i zapyla w ten sposób 6000 kwiatów. W dobrych warunkach pogodowych 1 samica zakłada przeciętnie 15 komór lęgowych.

Hodowla

Dzięki dobrej znajomości biologii murarki oraz jej wymagań ekologicznych łatwo można ją hodować. W sztucznym chowie najczęściej do przygotowania gniazd dla murarki ogrodowej wykorzystuje się źdźbła trzciny pospolitej (fot. 4), które powinny mieć długość 18-20 cm i średnicę otworów 8 mm. W źdźbłach o mniejszej średnicy (5-6 mm) rozwija się większa liczba samców, natomiast w tych o średnicy otworów 6-7 mm utrzymuje się równowaga płci, a przy równej 7-8 mm – przeważają samice. Właśnie samice biorą aktywny udział w krzyżowym zapylaniu roślin. Ponieważ murarki tolerują ścisłe ułożenie rurek gniazdowych można tworzyć z nich pakiety. Rurki gniazdowe najlepiej umieścić w drewnianych zadaszonych skrzynkach, aby zabezpieczyć je przed deszczem i zawilgoceniem (fot. 5). W miejscu uprawy, którą pszczoły mają oblatywać, np. w sadzie rurki gniazdowe można przywiązać do drzew, ale umieszcza się je w taki sposób aby nie były narażone na podmuchy wiatru lub wykorzystuje się do tego celu specjalne stojaki. Wysokość, na jakiej znajdują się rurki gniazdowe, nie ma większego znaczenia dla lotów pszczół. Istotne jest natomiast aby ich otwory wylotowe skierowane były na stronę południową, względnie południowo-wschodnią lub południowo-zachodnią. Rurki gniazdowe murarka zasiedlić może na dwa sposoby. W miejscach naturalnych skupisk tego owada, gdy zakwitną pierwsze rośliny, wystawia się przygotowany wcześniej materiał gniazdowy, umieszczając go najczęściej na południowych ścianach budynków, drewnianych stodół. Drugi sposób polega na zakupieniu kokonów tej pszczoły. Kokony zabezpieczone przed wilgocią oraz ptakami wystawia się w bezpośrednim sąsiedztwie rurek gniazdowych, również po zakwitnięciu pierwszych roślin. Liczba rurek gniazdowych, które należy przygotować, zależy od liczby posiadanych kokonów. Zakładając, że struktura płci wynosi 1:1, a na każdą samicę przypadać powinny co najmniej 2 rurki gniazdowe należy przygotować przynajmniej tyle rurek ile mamy kokonów. Po wygryzieniu się pszczół z kokonów (czyli 2-3 tygodnie po ich poddaniu – wystawieniu w pobliżu rurek gniazdowych), resztki kokonów usuwa się, ponieważ mogą stać się źródłem pasożytów. Rurki gniazdowe należy w okresie lotów pszczół zabezpieczyć przed dostępem ptaków owadożernych, takich jak sikory i dzięcioły. Stosuje się w tym celu siatkę o oczkach szerokości 3-4 cm. Cały czas – zarówno w czasie aktywnych lotów murarek, jak i po ich ustaniu należy dbać o to aby gniazda nie uległy zawilgoceniu. Po ustaniu lotów murarek rurki gniazdowe można zabezpieczyć siatką o drobniutkich oczkach, która chroni przed ptakami drapieżnymi i drobnymi gryzoniami (np. kuny), ale również ogranicza dostęp do gniazd innym owadom oraz pasożytom, często uniemożliwiając wylot pasożytom już zagnieżdżonym. Jesienią można przenieść rurki gniazdowe do pomieszczenia suchego i czystego, w którym panuje temperatura zbliżona do tej w środowisku naturalnym lub zabezpieczone przed wilgocią pozostawić w miejscu ich stacjonowania. Problemy w hodowli. Dużym problemem ograniczającym rozwój hodowli murarki są pasożyty. Do najczęściej występujących i najbardziej uciążliwych należą złotolitka ognista (Chrysis ignita, fot. 6) i szmeronia (Stelis phaeoptera). W celu ich zwalczania przeprowadza się pod koniec zimy (luty, marzec) selekcję kokonów. W tym celu wyjmuje się z trzcinowych źdźbeł wszystkie, pozostawiając te barwy ciemnokasztanowej, bez oznak zapleśnienia, o kształcie wydłużonym, z wystającym białawym stożkiem na jednym biegunie (fot. 7). Takie kokony przechowuje się w pojemnikach, w których możliwa jest wentylacja, a liczbę kokonów należy dostosować do pojemności wykorzystywanego opakowania, aby nie utrudnić optymalnego przewiewu. Wszystkie oprzędy spasożytowane, spleśniałe, źle wykształcone oraz resztki gniazd usuwa się i niszczy poprzez spalenie. Wiosną kolejnego roku rurki z zimującą murarką bądź kokony wynosimy na zewnątrz, powtarzając cykl hodowlany. Ze względu na szybkie rozmnażanie się osobników w kolonii, należy pamiętać o przygotowaniu odpowiedniej liczby nowych rurek gniazdowych, których powinno być co najmniej 2 razy więcej niż w roku poprzednim.

Wykorzystanie „na skalę przemysłową”

Murarka ogrodowa jest gatunkiem bardzo łatwo przystosowującym się do warunków stworzonych jej przez człowieka, co w dużej mierze wynika z faktu, że jest owadem synantropijnym (tzn. wykorzystuje bliskość siedlisk ludzkich z korzyścią dla siebie) i antropofilnym (tzn. coraz bardziej uzależnionym od człowieka). W szczególności skłonność do zajmowania sztucznych gniazd, tworzenie kolonii oraz duża dynamika rozrodcza, szerokie preferencje pokarmowe i brak agresywności w stosunku do człowieka predysponuje ją do chowu na większą skalę. Również niskie nakłady pracy oraz łatwość hodowli tego owada sprzyjają rozpowszechnianiu murarki jako zapylacza roślin. Zwłaszcza, że murarka ogrodowa charakteryzuje się wysoką skutecznością w zapylaniu roślin. Do dobrego zapylenia 1 ha sadu jabłoniowego potrzeba 550-600 samic murarki, 1 ha czarnej porzeczki 970 samic, a do zapylenia 1 ha sadu wiśniowego 3100 samic (a przy wiosennym przygotowaniu hodowli – 3 razy więcej kokonów). Murarka ogrodowa sprawdza się także jako owad zapylający w uprawach pod osłonami, bardzo łatwo przyzwyczaja się bowiem do zamkniętych pomieszczeń. Dzięki zimowaniu postaci dorosłych w kokonach można w odpowiednich warunkach temperaturowych sterować szybkością ich rozwoju, przyspieszając lub opóźniając ich wyloty, w zależności od terminu zakwitania roślin wymagających zapylenia. fot. 1-4, 6, 7 J. Klepacz-Baniak fot. 5 W. Górka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 11:30:37 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/murarka-ogrodowa-efektywna-w-zapylaniu-sadow-2637240 false Polski eksport jabłek https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/polski-eksport-jablek-2637239 Eksport jabłek z Polski (głównie deserowych) wykazuje systematyczną tendencję wzrostową. Średnio w sezonach 2001/02-2003/04 sprzedawaliśmy za granicę po 381 tys. ton tych owoców, w latach 2004/05-2006/07 – po 437 tys. ton, a w latach 2007/08-2009/10 – po 614 tys. ton (rys. 1). Udział eksportu w globalnych zbiorach jabłek wyniósł, odpowiednio: 16%, 19% i 28%. Najwyższy poziom eksportu (840 tys. ton) i jego udział w zbiorach jabłek (30%) zanotowano w sezonie 2008/09.

W ubiegłej dekadzie zwiększał się również udział jabłek w zagospodarowaniu krajowej podaży tych owoców (rys. 2). Najwyższy był ten wskaźnik (28%) w sezonie 2009/10, wobec ok. 10% na początku dekady. Rośnie też znaczenie eksportu jabłek w globalnych wpływach z eksportu produktów ogrodniczych. Średnio w latach 2008-2010 wartość eksportu tych owoców stanowiła ok. 9% łącznych wpływów ze sprzedaży owoców, warzyw oraz przetworów owocowych i warzywnych, wobec 6% średnio w latach 2001-2003. Udział eksportu jabłek we wpływach ze sprzedaży owoców i ich przetworów wzrósł z 9 do 13%, a w eksporcie owoców świeżych z 47% do 55%.

Kierunki eksportu

Dynamiczny wzrost eksportu jabłek i zwiększenie znaczenia sprzedaży zagranicznej w rozdysponowaniu podaży tych owoców spowodowane są przede wszystkim poszukiwaniem przez producentów i eksporterów możliwości zbytu za granicę (rys. 3), wobec systematycznie obniżającego się popytu na jabłka deserowe na rynku wewnętrznym. Wzrostowi eksportu sprzyjało dynamicznie zwiększające się zapotrzebowanie w Rosji – podstawowym rynku zbytu polskich jabłek. W okresie obowiązywania embarga na eksport świeżych produktów ogrodniczych do Rosji (listopad 2005-listopad 2008), sprzedaż jabłek do tego kraju dokonywana była poprzez inne kraje – głównie Litwę i Ukrainę. Średnio w sezonach 2005/06-2007/08 bezpośrednie dostawy do Rosji stanowiły zaledwie 4% globalnego eksportu jabłek, na Litwę niemal 30% oraz do Ukrainy ok. 30%. W sezonie 2008/09 udział Rosji w eksporcie wynosił 33%, Litwy 11%, a Ukrainy pozostał na poziomie 30%. W 2009/10 r. udział Rosji wzrósł do 41%, Ukrainy do 33%, a Litwy spadł do 2%. Biorąc pod uwagę relacje popytowo-podażowe należy sądzić, że część jabłek sprzedawanych do Ukrainy w sezonach 2008/09 i 2009/10 nadal trafiała na rynek rosyjski. Przeszkody w sprzedaży jabłek do Rosji nie stanowiła konieczność posiadania w eksporcie do tego kraju tzw. świadectw bezpieczeństwa. W grupie pozostałych krajów WNP i nowych krajów członkowskich tendencję wzrostową wykazuje jedynie eksport jabłek do Kazachstanu. Po akcesji Polski do UE wzrosła sprzedaż jabłek do krajów „starej” Wspólnoty – głównie Niemiec, Szwecji i Finlandii, tj. tradycyjnych odbiorców jabłek z Polski. Jednak łączny udział krajów UE-15 w polskim eksporcie nie jest wyższy niż przed akcesją i utrzymuje się na poziomie 5-7%. Relatywnie niski udział UE-15 w polskim eksporcie jabłek wynika z niskiej koncentracji podaży w naszym kraju i słabego jeszcze dostosowania tych owoców do wymogów rynków zbytu. Z tych powodów Polska nie wykorzystuje konkurencyjności cenowej, jaką posiadamy wobec pozostałych krajów rozszerzonej Wspólnoty. Najwyższe ceny za polskie jabłka oferują kraje skandynawskie i należące do UE-15.

Ceny eksportowe

Średnie ceny w eksporcie jabłek (zarówno wyrażone w euro, jak i w złotych – tabela) wykazują niewielką tendencję wzrostową i wyraźnie zwiększają się w latach niskich zbiorów. W ubiegłej dekadzie najwyższe ceny (0,40 euro/kg i 1,45 zł/kg) płacone były za polskie jabłka w sezonie 2007/08, kiedy to zbiory jabłek były w Polsce najniższe od dwudziestu lat. Ceny eksportowe i płacone przez firmy handlowe w skupie na eksport są zdecydowanie niższe od uzyskiwanych na wewnętrznym rynku jabłek deserowych (ale wyższe od oferowanych przez zakłady przetwórcze).

Bieżący sezon

Od sierpnia do listopada 2010 r. eksport jabłek wyniósł około 32 tys. ton i stanowił zaledwie 40% poziomu z analogicznego okresu roku poprzedniego. Decydujący był spadek eksportu do Ukrainy i Niemiec. Zwiększył się natomiast z 12,6 tys. ton do 28,3 tys. ton eksport do Rosji. Szacuje się, że w grudniu 2010 r. i styczniu 2011 r. eksport stanowił tylko 25-30% poziomu sprzedaży zagranicznej z analogicznych miesięcy poprzednich lat. Bardzo istotnym utrudnieniem w eksporcie w styczniu było praktyczne wstrzymanie bezpośredniego eksportu do Rosji z powodu wygaśnięcia polsko-rosyjskiej umowy transportowej. Powodowało to konieczność sprzedaży jabłek do Rosji poprzez inne kraje. Szacuje się, że w okresie sierpień 2010 r.- styczeń 2011 r. eksport jabłek wyniósł ok. 80 tys. ton, wobec 235 tys. ton w okresie sierpień 2009 r.- styczeń 2010 r. Przewiduje się, że w całym bieżącym sezonie eksport jabłek nie przekroczy 350 tys. ton, wobec 768 tys. ton w sezonie poprzednim. Głębsze niż zbiorów (które spadły o 30% do 1859 tys. ton) obniżenie eksportu spowodowane będzie utrudnieniami w eksporcie do Rosji, ale głównie konkurencją krajowego rynku jabłek deserowych. Konkurencja rynku krajowego i eksportu nasila się w latach zbiorów niskich. Wyrażone w euro ceny eksportowe jabłek wyniosą 0,37-0,38 euro/kg i będą niemal o 50% wyższe niż w 2009/10 r. i niewiele niższe od bardzo wysokich w 2007/08 r. Ceny liczone w złotych wzrosną w relacji do roku poprzedniego o 35% do 1,4-1,5 zł/kg i będą zbliżone do poziomu z 2007/08 r. Ceny eksportowe zwiększą się bardziej niż ceny płacone producentom na rynku wewnętrznym, ale pozostaną znacznie niższe, niż płacone przez spółdzielnie ogrodnicze, czy uzyskiwane na rynkach hurtowych. W okresie sierpień 2010 r.-styczeń 2011 r. (rys. 4) przeciętne ceny jabłek skupowanych przez spółdzielnie ogrodnicze wzrosły w relacji do analogicznego okresu poprzedniego o 65% do 1,75 zł/kg. Ceny hurtowe zwiększyły się o 60% do 1,90 zł/kg, ceny płacone przez firmy eksportowe o niemal 90% do 1,32 zł/kg, a ceny eksportowe (z doszacowanymi w grudniu 2010 r. i styczniu 2011 r.) o 65% do 1,45 zł/kg. Najbardziej wzrosły ceny owoców Jonagoldów, ‚Šampiona’ i ‚Idareda’. W obecnym sezonie udział eksportu w zbiorach jabłek i w rozdysponowaniu krajowej podaży jabłek wynieść może 20%, wobec odpowiednio 27% i 28% w 2009/10 r.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 11:27:47 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/polski-eksport-jablek-2637239 false Sandomierz w nowej odsłonie https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/sandomierz-w-nowej-odslonie-2637238 Początek roku to tradycyjny okres organizacji wielu imprez sadowniczych. Jedną z tych o najdłuższym stażu są Sandomierskie Spotkania Sadownicze, które w tym roku obchodziły swoje XX-lecie. Z tej okazji gratulacje i podziękowania zebrał przede wszystkim Marek Kawalec (fot. 1), który od początku był motorem napędowym tej imprezy. Rocznicowe spotkanie 2 i 3 lutego zaskoczyło niektórych zmianą lokalizacji. Organizatorzy zamienili bowiem zamkowe korytarze i komnaty na halę widowiskowo sportową w Sandomierzu. Nie zmieniła się natomiast lokalizacja tradycyjnych pokazów cięcia, choć i tutaj gości czekała spora niespodzianka w postaci pokazu cięcia maszynowego w kwaterze jabłoni.

Mimo wielu obaw, pomysł na spotkanie w nowym miejscu sprawdził się i dobra infrastruktura obiektu przypadła do gustu wystawcom oraz większości gości, którzy tłumnie wypełnili tereny targowe i salę, w której prowadzono wykłady (fot. 2). Wystarczy wspomnieć, że przygotowanych w liczbie 1000 sztuk materiałów konferencyjnych zabrakło już w pierwszym dniu imprezy. W przeciwieństwie do wąskich sandomierskich korytarzy zamkowych, hala widowiskowo sportowa dała bowiem możliwość stworzenia profesjonalnej imprezy targowej, w której uczestniczyło prawie 100 wystawców oferujących środki produkcji oraz usługi doradcze dla sadowników (fot. 3). Jak co roku nie zabrakło również wystawy maszyn i urządzeń, które prezentowano obok budynku targowego (fot. 4). Tegoroczne wykłady podzielono na 3 bloki: część dotyczącą ochrony roślin sadowniczych, pozostałym zagadnieniom oraz – najbardziej wyczekiwaną – poświęconą zasadom cięcia mechanicznego drzew (ten temat poruszamy w osobnym materiale).

Co nas czeka – o ochronie

Nowe przepisy dotyczące ochrony roślin. Zagadnienia dotyczące ochrony roślin cieszyły się dużym zainteresowaniem sandomierskich sadowników. Sporo nowości zafundowali nam w tej dziedzinie nie tylko naukowcy z Instytutu Ogrodnictwa, ale także przedstawiciel Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – dr Bogusław Rzeźnicki, z-ca dyrektora Departamentu Hodowli i Ochrony Roślin. Kończą się bowiem prace nad jedną z dwóch ustaw, którymi dostosujemy polskie prawo dotyczące ogólnie pojętej ochrony roślin do prawa obowiązującego w całej Unii Europejskiej. Wytyczne do tych ustaw dyktują unijne dokumenty: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE ustanawiająca ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów oraz Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 w sprawie wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin uchylające dyrektywy Rady 79/117/WE i 91/414/EWG. Tekst jednej z polskich ustaw o środkach ochrony roślin, jest już po konsultacjach społecznych. Został nieco znowelizowany pod wpływem opinii praktyków z branży. W przeważającej większości przepisy te będą dotyczyły rejestracji i obrotu środkami ochrony roślin. Ale część odnosić się będzie bezpośrednio do praktyków – ureguluje bowiem zasady stosowania środków ochrony roślin oraz prowadzenia Integrowanej Produkcji. Zmieni się zakres szkoleń dla rolników. Zostaną one podzielone na podstawowe i uzupełniające. Wprowadzone będą usługi doradcze z zakresu ochrony roślin i stosowania ś.o.r. Prowadzić je będą przeszkoleni praktycy współpracujący z rolnikiem w etapie produkcji, ale także sprzedający ś.o.r. w momencie ich zakupu. Opracowywany jest systemów obligatoryjnych badań dla całego sprzętu do aplikacji ś.o.r, a regularna kalibracja i kontrola stanu technicznego użytkowanego sprzętu będzie obowiązkowa. Po latach starań nareszcie uwzględniono nowoczesną technikę ochrony roślin, a co się z tym wiąże możliwości stosowania zmiennych stref buforowych wokół cieków wodnych. I co najważniejsze, możliwe będzie stosowanie ś.o.r. w obniżonych dawkach (w etykiecie podana będzie jedynie maksymalna) oraz dowolne mieszanie ś.o.r. W tym ostatnim przypadku szczególnie wiele będzie zależało od profesjonalnych, kreatywnych doradców i naukowców badających ś.o.r. pod względem fizyczno-chemicznym, skuteczności biologicznej a także bezpieczeństwa żywności. Za wszelkie niepowodzenia wynikające ze stosowania ś.o.r. w inny sposób niż zalecany w etykiecie-instrukcji stosowania odpowiedzialność poniesie bowiem użytkownik lub osoba doradzająca. W związku z tym planowana jest możliwość ubezpieczania się doradców na okoliczność błędu w sztuce. Przygotowywana ustawa będzie podstawą wokół której powstaną liczne rozporządzenia, m.in. dotyczące postępowania z resztkami ś.o.r. oraz nadwyżką cieczy pozostałej po zabiegu. Zmienione zostaną także przepisy dotyczące prowadzenia zabiegów w określonych warunkach klimatycznych, ze szczególnym uwzględnieniem siły wiatru. Jeśli chodzi o Integrowaną Produkcję nadzór nad nią będzie jak dotychczas sprawowała Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, ale kontrolą i certyfikacją upraw zajmą się komercyjne instytucje działające na wzór ekologicznych systemów uprawy. Od 1 stycznia 2014 r. wszystkich profesjonalnych rolników obejmie powszechny obowiązek wdrożenia zasad integrowanej ochrony roślin. Skutkiem nieprzestrzegania tych reguł może być brak możliwości w ubieganiu się o dofinansowanie produkcji z budżetu unijnego. Prognozy. Dr hab. Anna Bielenin, profesor nadzwyczajny Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach przypuszcza, że będzie to kolejny trudny rok w walce z parchem jabłoni. Poprzedni sezon sprzyjał rozwojowi sprawcy i licznym infekcjom, niestety aura utrudniała bardzo prowadzenie skutecznej ochrony. Jesienią porażone grzybem Venturia inaequalis liście, zalegające w sadzie na niezamarzniętej ziemi zostały przykryte warstwą śniegu, która odizolowała je od mroźnego powietrza w grudniu. Zdaje się zatem, że sprawca parcha przetrwał zimę bez większych strat, a źródło infekcji jest bardzo duże. Prof. A. Bielenin radziła sandomierskim sadownikom systematyczne śledzenie informacji o rozwoju zarodników workowych grzyba V. inaequalis oraz sytuacji meteorologicznej, aby nie przeoczyć terminu wykonania pierwszych zabiegów zapobiegawczych. Radziła, aby Sandomierszczanie nie popełnili podobnych błędów z opóźnieniem ochrony jak w zeszłym roku, co ujawniło się wystąpieniem objawów parcha na liściach jabłoni już na przełomie kwietnia i maja. Konieczna będzie w sadach jabłoniowych dokładna lustracja drzew także na obecność mączniaka jabłoni oraz kontrola pod względem wystąpienia zarazy ogniowej. Okoliczne sady wiśniowe wymagają wg prof. A. Bielenin szczególnej ochrony przed drobną plamistością liści drzew pestkowych oraz brunatną zgnilizną drzew pestkowych. Ze względu na nieopłacalną produkcję wiśni wielu sadowników zaniechało bowiem w ostatnich latach całkowicie ochrony tych roślin. Dlatego źródło chorób jest bardzo duże i bez 3-5 zabiegów na pewno nie uda się utrzymać drzew w dobrej kondycji, zwłaszcza że cena owoców wiśni najprawdopodobniej będzie w tym roku porównywalna do zeszłorocznej. Kędzierzawość liści brzoskwini i brunatna zgnilizna drzew pestkowych, to kolejne choroby, z którymi mogą być problemy w nadchodzącym sezonie w tradycyjnych rejonach uprawy tych gatunków. Wszystko jednak zależy od pogody. Ciepła i wilgotna aura zmusi do zintensyfikowania zabiegów. Łagodna jesień ubiegłego roku i pogoda podczas zimy sprzyjały przezimowaniu szkodników. Prof. dr hab. Remigiusz W. Olszak z IO w Skierniewicach przestrzegał przed licznymi populacjami przędziorków, szpecieli, pordzewiaczy, mszyc, bawełnicy korówki, miodówek i skorupików. Wszystkie te szkodniki ssące wymagają szczególnego traktowania. Populacje wielu z nich można próbować ograniczyć już na przedwiośniu poprzez opryskiwanie drzew środkami olejowymi. Radził aby przy zwalczaniu tych grup szkodników absolutnie nie oszczędzać na ilości cieczy roboczej. Im jej więcej, tym większe prawdopodobieństwo dotarcia z substancją aktywną do wszystkich zakamarków, w których te szkodniki mogą znaleźć schronienie i doskonałe warunki do żerowania. Kolejna rada, to niezwlekanie z wykonaniem zabiegu i przeprowadzeni go po stwierdzeniu przekroczenia progów zagrożenia. W przypadku szkodników powodujących deformację rośliny należy ochronę rozpocząć bezpośrednio po stwierdzeniu ich obecności. W przyrodzie nic nie jest dziełem przypadku, tak więc zdeformowane organy roślinne stanowią dla szkodników świetną kryjówkę przed wrogami naturalnymi oraz środkami ochrony roślin, zwłaszcza w obecnej sytuacji, kiedy do dyspozycji sadownik ma głównie środki o działaniu kontaktowym i raptem niewiele układowych. Profesor informował także o pojawieniu się nowego szkodnika – nasionnicy Rhagoletis cingulata, który wraz z zadomowioną nasionnicą trześniówką czyni ogromne szkody w sadach czereśniowych i coraz częściej w wiśniowych. Aby precyzyjnie określić moment rozpoczęcia zwalczania nasionnic przydatne są żółte tablice lepowe, na które odławiają się nalatujące na plantacje muchówki gotowe do złożenia jaj. Do wykorzystywania urządzeń do monitoringu populacji szkodników zachęcała także specjalizująca się w ochronie roślin sadowniczych przed zwójkówkami, dr Zofia Płuciennik z IO w Skierniewicach. Obecnie trudno wyobrazić sobie racjonalną ochronę przed zwójkówkami „liściowymi”, głównie: zwójką siatkóweczką, zwójką bukóweczką, zwójką różóweczką i wydłubką oczateczką oraz owocówkami bez użycia pułapek feromonowych. W sadzie zazwyczaj występują 2 lub 3 gatunki zwójkówek „liściowych”, dlatego aby określić skład szkodników konieczne jest zastosowanie kilku specyficznych feromonów. Określenie zagrożenia ułatwi ustalenie terminów zabiegów, w tym współrzędnego zwalczania kilku gatunków jednocześnie.

Poprawić jakość

Doradca sadowniczy z Holandii Peter van Arkel podkreślał, że jeszcze do niedawna jakość owoców nie była najważniejszym czynnikiem decydującym o eksporcie jabłek z Polski do innych krajów. Motorem eksportu było bardzo duże zapotrzebowanie na jabłka ze Wschodu, gdzie nie przywiązywano dużej uwagi do jakości. Te czasy kończą się jednak nieuchronnie i oczekiwania odbiorców w stosunku do jakości jabłek ulegają zmianom nie tylko w przypadku eksportu do krajów Europy Zachodniej, ale również na Wschód. Nie tylko zwiększy się zapotrzebowanie na jabłka wysokiej jakości, ale co jest ważniejsze, popyt na gorsze owoce będzie spadał, a co za tym idzie ich ceny będą coraz niższe. Jeszcze kilka lat temu sadownicy stawiali przede wszystkim na zwiększenie wysokości plonów, jakość nie była najważniejszą kwestią. Ale przy szybko rosnących kosztach produkcji, zbioru, przechowywania i sortowania, dochód uzyskiwany ze sprzedaży jabłek słabszej jakości będzie coraz niższy. Aby zapewnić dobre rezultaty finansowe w latach wysokiego urodzaju, jakość będzie coraz ważniejsza. Holenderski prelegent zauważył też, że poprawie ulega organizacja branży sadowniczej w Polsce. Jeszcze 5 lat temu nie było u nas grup producenckich, handel prowadziły mniejsze firmy handlowe oraz bezpośrednio sadownicy. Dzięki unijnym dotacjom ruszył i nadal trwa proces powstawania grup producenckich, które inwestują w infrastrukturę przechowalniczą oraz sortowniczą. Paradoksalnie, dużym zagrożeniem może być jednak w Polsce konkurencja między tymi organizacjami. Jeśli grupy nie zaczną współpracować, może dojść do sytuacji, w której największym wrogiem polskiego sadownika będzie drugi polski sadownik. Zdaniem P. van Arkela, olbrzymie inwestycje w infrastrukturę przechowalniczo-sortowniczą nie idą też Polsce w parze z inwestycjami w młode, nowoczesne nasadzenia. A tylko takie sady dają wyższą jakość owoców.

Sady po powodzi

Prof. dr hab. Augustyn Mika z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach ocenił skutki zalania i podtopienia upraw sadowniczych w ubiegłym roku oraz perspektywy ich rekultywacji. To temat szczególnie bliski sadownikom z Sandomierszczyzny bo tam powódź wyrządziła największe szkody w uprawach sadowniczych – łącznie na 2514 hektarach w 6 gminach. W gminie Wilków (lubelskie) powódź zalała 1400 hektarów plantacji sadowniczych (70% to sady jabłoniowe) na okres kilku tygodni. Szkody powodziowe w sadach w regionie grójecko-wareckim są obszarowo znacznie mniejsze i mniej dotkliwe. W okolicach Warki i Góry Kalwarii zostało zalanych około 300 ha sadów, głównie jabłoniowych. Zdaniem profesora Miki, ogólny obraz wymienionych obszarów powodziowych oglądany pod koniec lipca był katastrofalny. Długotrwałe zalanie lub podtopienie w okresie powodzi powoduje uszkodzenie lub obumarcie systemu korzeniowego drzew, którego efektem jest: żółknięcie liści, więdnięcie liści i przyrostów, aż do zaschnięcia, zahamowanie wzrostu pędów i owoców lub ich przedwczesne opadanie. Przy dużym uszkodzeniu korzeni drzewa zamierają i nadają się jedynie do wykarczowania, bo rokowania dla nich są niepomyślne. Jeśli system korzeniowy został uszkodzony tylko częściowo, to jest on szybko zasiedlany przez chorobotwórcze mikroorganizmy obecne w glebie, które po pewnym czasie opanowują również zdrowe części systemu korzeniowego. Objawem takiego procesu jest wznowienie wzrostu po zalaniu lub podtopieniu, lecz później stopniowe zamieranie roślin. Tuż po zalaniu lub potopieniu, drzewa należy uwolnić od wody tak szybko, jak to jest możliwe. Jeśli jednak po roku lub dwóch nie wznowią prawidłowego wzrostu, to jest to sygnał, że należy je karczować. Glebę pod nowe nasadzenia trzeba jednak rekultywować, aby odbudować w niej życie biologiczne. Potrzeba na to całego roku. Należy zacząć od pobrania próbek gleby z warstwy ornej (0-20 cm) i podornej (20-40 cm), oddzielnie, z około 15-20 losowych dołków na polu. Wyniki analiz laboratoryjnych będą podstawą do nawożenia mineralnego. Aby poprawić aktywność biologiczną gleby, wskazane jest nawożenie obornikiem, głęboka orka i uprawa przedplonów na przyoranie (gorczyca, łubin, peluszka, wyka w mieszance ze zbożami). Najwartościowszy nawóz zielony dają rośliny ścinane w czasie kwitnienia i rozdrabniane kosiarką sadowniczą. Jesienna głęboka orka, poprzedza zespół uprawek wyrównujących pole przygotowując je pod nowe nasadzenie.

Ubezpieczać czy nie?

Podsumowując 2010 rok trzeba zastanowić się, czy w bieżącym nie ubezpieczyć upraw w swoim gospodarstwie, mówiła Anita Łukawska ze Świętokrzyskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach. Wiele gospodarstw sadowniczych ucierpiało bowiem w minionym sezonie od powodzi i gradu, a nie miało gdzie szukać finansowego wsparcia. Prelegentka przypomniała, że rolnicy którzy w 2011 roku będą chcieli ubiegać się o inne formy wsparcia z budżetu krajowego w przypadku wystąpienia klęsk (np. kredyty preferencyjne a na odbudowę produkcji w gospodarstwie poszkodowanym przez klęskę żywiołową) muszą mieć wykupione polisy ubezpieczeniowe na 50% upraw rolnych. Uprawy można ubezpieczyć od takich zdarzeń losowych, jak: huragan, powódź, deszcz nawalny, grad, piorun, obsunięcia się ziemi, lawina, susza, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne. Pamiętać należy o terminie zawierania umów ubezpieczeniowych: do 30 kwietnia w przypadku suszy dla sadów, do 1 kwietnia w przypadku przymrozków wiosennych, a przypadku ujemnych skutków przezimowania – do 15 listopada roku poprzedzającego rok zbioru plonu głównego. Pozostałe ryzyka ubezpieczamy wiosną. fot. 1-4 W. Górka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 10:44:41 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/sandomierz-w-nowej-odslonie-2637238 false Cięcie i formowanie wiśni Cz. II. Cięcie odnawiające https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/ciecie-i-formowanie-wisni-cz-ii-ciecie-odnawiajace-2637237 W pierwszej części tego artykułu opisałam formowanie koron w młodym sadzie wiśniowym. W sadzie prawidłowo rosnącym w czwartym roku po posadzeniu drzew rozpoczyna się cięcie odnawiające i przeprowadza się je już corocznie.

Celem cięcia odnawiającego jest utrzymanie koron w stałych rozmiarach i zagęszczeniu przez wiele lat, a także regularne odmładzanie pędów. Gałęzie nie są trwałe, są elementem wymiennym korony. Każdą z nich można wyciąć lub skrócić latem, jeśli ukończyła 3 lata. Takie cięcie jest optymalne dla królującej w naszych sadach ‘Łutówki’. Wiadomo bowiem, że wiśnie zakładają pąki kwiatowe i owocują przede wszystkim na najmłodszych pędach. Najczęściej długość pędów jednorocznych decyduje o liczbie zawiązanych pąków kwiatowych. U ‘Łutówki’ nawet pędy dłuższe niż 60 cm zawiązują liczne pąki kwiatowe, które często stanowią więcej niż 90% wszystkich pąków. Niewskazane jest więc praktykowane w niektórych sadach skracanie tych plonotwórczych pędów. W następnym roku, wobec braku pąków liściowych, ponad połowa długości pędu jest ogołocona, bezproduktywna i wypełniają one środek korony, podczas gdy na jej peryferiach są pędy pełne wigoru i bardzo produktywne. Skracając konary przybliżamy owocowanie do środka korony. Cięcie skracające konary jest więc nieodzowne dla odmiany ‘Łutówka’. Znając te zasady, poprzez właściwe cięcie prowokujemy drzewa do wytworzenia odpowiednio dużej ilości pędów plonotwórczych. Zbędne gałęzie wycina się blisko przewodnika na czop długości od dziesięciu do kilkudziesięciu centymetrów (z czopów wyrastają młode pędy, które stopniowo zastępują wycięte gałęzie – fot 1, 2). Miejsce odcinania gałęzi odgrywa ważną rolę w wyrastaniu nowych pędów. Aby zabezpieczyć odpowiednią ich liczbę, odcinamy gałęzie w tym miejscu, w którym znajduje się pąk liściowy (pąk „zielony”, wegetatywny) i tniemy albo za nim albo za drobnym rozgałęzieniem, co najczęściej wypada w odległości 5, 10 lub 20 cm (lub nawet ponad 20 cm) od przewodnika (fot. 3, 4). Cięcie bez zwracania uwagi na ten element powoduje, że w koronie z pozostawionego czopu wyrasta zbyt mało pędów (nawet pozostawienie długich czopów nie gwarantuje wyrośnięcia nowych przyrostów – fot. 5). Wiśnia nie ma bowiem skłonności do wydawania nowych przyrostów spod kory, z pąków śpiących, tak jak np. jabłoń. Wycinamy przede wszystkim gałęzie najstarsze, grube u podstawy, długie, przeszkadzające w przejeździe sprzętu sadowniczego – średnio na drzewie znajdą się 3 lub 4 gałęzie do wycięcia na czop (czyli te do odnowienia). Pędy wyrastające z czopa rosną poziomo lub ukośnie, co jest pożądane w koronie. Po wycięciu zbędnych, najstarszych gałęzi trzeba uporządkować resztę korony, wycinając pędy mniej wartościowe, które ogołociły się z liści i owocują tylko na przyrostach z ostatniego roku oraz chore, nadłamane, nachodzące na siebie. W koronie wypatruje się i usuwa również gałęzie, które plączą się z gałęziami sąsiedniego drzewa w rzędzie. Podczas cięcia zwraca się też uwagę na odpowiednią odległość od ziemi do najniżej wyrastających gałęzi, wycinając te pokładające się na ziemi, utrudniające prace pielęgnacyjne w sadzie, np. aplikację herbicydów (część gałęzi zamiast ucinać na czop można tylko oczyścić z pędów, które zwisają zbyt nisko). Zabieg cięcia odnawiającego pozwoli odmłodzić drzewa i nadać im nowego wigoru. Przedstawione zasady są tylko ogólne, ale w praktyce zdarzają się odstępstwa od nich. Jeśli trzyletnia gałąź jest cienka, potrzebna do wypełnienia struktury korony, to zostawiamy ją jeszcze na rok. Podobnie, nie dotrzymujemy reguły, jeśli gałąź 2-3-letnia jest zbyt gruba i nieproduktywna. Wówczas należy ją skrócić. Po cięciu widać, że w koronie znajdują się tylko najmłodsze, najbardziej pożądane, bo produktywne pędy. Przewodnik skracamy na wysokości 2,5 m, jeśli wyrósł wyżej. Optymalnie jest wykonywać cięcie wiśni corocznie, wówczas usunięcia wymaga stosunkowo niewielki procent gałęzi, około 20% (1-4 pędy). Niektórzy wykonują cięcie raz na 2, 3 lub 4 lata, a wówczas usunięcia wymaga około 30-50% pędów i cięcie jest intensywniejsze (fot. 6). Powoduje to jednak w kolejnym roku znaczną zniżkę plonu i powstanie pustych przestrzeni w linii rzędu. Zdecydowanie lepsze jest więc regularne i umiarkowane cięcie, które zapewni wystarczającą liczbę młodych pędów i w miarę stabilny plon. Przez cięcie poprawiamy także bardzo wyraźnie jakość owoców. Owoce z drzew ciętych są zawsze większe niż te z nieciętych, równomierniej dojrzewają, a przede wszystkim są zdrowsze. W dobrze prześwietlonej koronie jest zdecydowanie lepsza penetracja cieczy roboczej w trakcie opryskiwań przeciwko chorobom i szkodnikom. Z kolei nie dopuszczając do zbyt wysokich koron, umożliwiamy dobre dotarcie cieczy opryskowej również do części wierzchołkowej, co jest niezmiernie ważne w skutecznej walce z nasionnicą trześniówką (szkodniki te najchętniej składają jaja w górnej, nasłonecznionej części korony). Trzeba jednak zwrócić uwagę na to, że intensywne sady wiśniowe powinny być sadzone na dobrych glebach, bo jeśli są one zbyt lekkie konieczne jest nawadnianie kropelkowe. Tylko wówczas ‘Łutówka’ dobrze reaguje na cięcie odnawiające, licznymi pędami, które łatwo wyrastają z pozostawionych czopów, a ogałacanie pędów jest umiarkowane. Posadzenie wiśni w gęstej rozstawie na słabym stanowisku, bez możliwości nawadniania i przy niewłaściwej pielęgnacji drzew to pomyłka popełniona już na starcie. Drzewa pestkowe, w tym wiśnia są bardziej wrażliwe na niewłaściwy termin cięcia niż gatunki ziarnkowe. Optymalny termin tego ważnego zabiegu pielęgnacyjnego nie zawsze jest przestrzegany, w praktyce wiśnie tnie się w końcówce zimy, wczesną wiosną lub w okresie po zbiorach, do późnej jesieni. Zdecydowanie najlepszym terminem cięcia wiśni jest czas krótko po zbiorach, w lipcu, sierpniu, do pierwszych dni września. Przemawia za tym wiele argumentów. Jednym z nich i z pewnością najważniejszym jest ten zdrowotny. W tym okresie jest najmniejsze niebezpieczeństwo zakażenia ran przez patogeny grzybowe, do czego przyczyniają się warunki atmosferyczne (przewaga dni ciepłych, suchych i słonecznych, niesprzyjających infekcjom). Ponadto w tym okresie drzewa wykazują najwyższą naturalną odporność na porażenie przez patogeny, gdyż wzmożone są ich reakcje obronne – większe są możliwości zabliźniania powstałych ran. Wśród chorób kory i drewna najgroźniejszy dla drzew pestkowych, a zwłaszcza wiśni i czereśni jest rak bakteryjny, wywoływany przez Pseudomonas syringa. Jesienią, zimą i wczesną wiosną bakterie te wykazują największą zdolność infekcji pędów, z kolei latem zagrożenie z ich strony jest najmniejsze. Drugą groźną chorobą tych gatunków jest leukostomoza powodowana przez grzyby, które najobficiej zarodnikują od jesieni do wiosny, wtedy też najłatwiej dochodzi do zakażeń. Szczególnie groźne są zakażenia mieszane (grzyba i bakterii), gdyż mogą one spowodować szybkie zamieranie drzewa. Kolejną chorobą grzybową, również bardzo niebezpieczną (głównie dla wiśni, ale i dla śliw oraz brzoskwini) jest srebrzystość liści. Prowadzi ona najczęściej do stopniowego zamierania drzew. Pomimo, że drzewa owocowe mogą być porażane w ciągu całego roku, ich podatność w sezonie wegetacyjnym jest różna. Największe zróżnicowanie wykazują drzewa pestkowe, które są wyjątkowo podatne na tę chorobę od jesieni do wiosny. Innym argumentem przemawiającym za letnim terminem cięcia jest rola plonotwórcza światła słonecznego w koronie drzewa owocowego. Światło jest głównym czynnikiem decydującym o wysokości plonu i jego jakości. Plon wzrasta wprost proporcjonalnie do intercepcji światła (intercepcją nazywa się tę część energii słonecznej, która dociera do liści i jest przez nie zatrzymywana). Mikroklimat świetlny sadu określa również kolejny parametr – dystrybucja światła w koronie (jego przenikanie w głąb korony). Nasłonecznienie w koronie gwałtownie spada od wierzchołka w kierunku jej środka i podstawy, gdzie wynosi tylko od 10-20% do 30% nasłonecznienia w porównaniu z wierzchołkiem drzewa. Wczesne przeprowadzenie cięcia wiśni (również czereśni) – w lipcu lub na początku sierpnia odsłania pędy położone w głębi drzewa, które korzystając z obfitego nasłonecznienia, zawiązują pąki kwiatowe w całej objętości korony. Wprawdzie wiśnie mogą obficie owocować przy mniejszym nasłonecznieniu niż jabłonie czy czereśnie, niemniej jest to czynnik ważny. Ponadto lepsze naświetlenie korony to również lepsza penetracja wnętrza korony przez ciecz opryskową, co ma szczególne znaczenie przy zwalczaniu np. gorzkiej zgnilizny wiśni (preparatem należy dokładnie pokryć każdy owoc, nawet ten schowany w głębi korony). Niestety wielu sadowników przeprowadza cięcie wiśni na przedwiośniu, a więc w czasie mało odpowiednim z punktu widzenia fizjologii drzew. Przyczyny są różne, najczęściej brak czasu w pełni sezonu wegetacyjnego, ponadto sadownicy twierdzą, że o wiele lepiej tnie im się drzewa nieulistnione (łatwiej jest wówczas zdecydować, którą gałąź usunąć, a którą pozostawić). Trzeba jednak mieć świadomość, że cięcie drzew na przedwiośniu istotnie wzmaga niebezpieczeństwo wystąpienia uszkodzeń wrażliwych tkanek drzew. Po ustąpieniu spoczynku głębokiego drzew (zimowego) szybko się one bowiem rozhartowują i wtedy o wiele łagodniejsze spadki temperatury (w porównaniu do zimowych), powodują znaczne szkody. Rozmiar tych szkód może być jeszcze zwiększony właśnie przez zbyt wczesne cięcie. Niezależnie od pory roku, cięcia nie należy wykonywać w czasie deszczu lub mżawki, bo takie warunki sprzyjają zarodnikowaniu, rozwojowi grzybów, bakterii i zakażeniu pędów. Zabiegi cięcia powinno się przeprowadzać w dni słoneczne i suche, kiedy wilgotność względna powietrza wynosi poniżej 70% i nie ma ryzyka opadów przez co najmniej 24 godziny po cięciu, aby rany zdążyły wyschnąć. Wszystkie duże rany należy smarować preparatami zarejestrowanymi do leczenia ran i jest to nieodzowne przy innym niż optymalny terminie cięcia. Obecnie w PORS na 2010 rok polecane są: Tervanol PA i Baumwachs Pomona PA. Drobne rany można pominąć. Ewentualnie po cięciu drzewa można też opryskać preparatem miedziowym, jednym z kilku dopuszczonych i zarejestrowanych w ochronie wiśni. fot. 1-6 B. Błaszczyńska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 10:37:40 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/ciecie-i-formowanie-wisni-cz-ii-ciecie-odnawiajace-2637237 false Choroby fizjologiczne gruszek https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/choroby-fizjologiczne-gruszek-2637236 W poprzednich numerach „Informatora Sadowniczego” (6/2010 i 1/2011) omówione zostały choroby fizjologiczne jabłek. Poniżej opisane zostaną najczęściej występujące choroby fizjologiczne gruszek oraz główne przyczyny ich powstawania.

Choroby fizjologiczne są skutkiem zachodzących w owocach zaburzeń procesów metabolicznych. Na ich występowanie mogą mieć wpływ zarówno warunki pogodowe w sezonie wegetacyjnym, zabiegi agrotechniczne, jak i termin zbioru oraz warunki przechowywania owoców. Nie bez znaczenia jest również podatność odmian na poszczególne choroby. Do chorób fizjologicznych gruszek, których objawy można zaobserwować jeszcze przed zbiorem owoców należy zaliczyć korkowacenie miąższu, czernienie części przykielichowej i powstawanie zielonych plam na skórce owoców. Do najczęstszych chorób fizjologicznych gruszek występujących podczas przechowywania należy zaliczyć rozpady, zbrązowienia miąższu, zbrązowienia wokół komór nasiennych, uszkodzenia miąższu zbyt wysokim stężeniem CO₂ oraz oparzelizny – powierzchniową i starczą.

Choroby fizjologiczne związane z okresem wegetacji

Korkowacenie miąższu (ang. cork spot, bitter pit, Anjou cork-spot, Anjou pit) to – jak wskazują nazwy używane w anglojęzycznych publikacjach – choroba, która nie ma jasno zdefiniowanych symptomów. Typowymi objawami skorkowacenia miąższu jest pojawienie się na owocach osiągających dojrzałość zbiorczą nierównej, pofałdowanej powierzchni. Skórka w miejscach objętych chorobą często zmienia barwę na żółtą jeszcze przed osiągnięciem dojrzałości owoców. Zmiany chorobowe w miąższu mają nieco inny charakter niż ma to miejsce w przypadku kamienistości lub uszkodzeń wywołanych deficytem boru. W przypadku korkowacenia miąższu zmiany są znacznie bardziej rozległe i sięgają głębszych warstw miąższu. Przyczyny powstawania choroby nie są do końca poznane. Wiadomo jednak, że czynnikami sprzyjającymi jej wystąpieniu są: intensywne zimowe cięcie drzew, występowanie czernienia przykielichowego, szczepienie drzew na niektórych podkładkach, intensywna transpiracja drzew, niewłaściwe nawadnianie oraz niska zawartość wapnia i wysoka potasu oraz azotu w owocach. Dolistne nawożenie wapniem może ograniczać rozwój choroby, aczkolwiek nie gwarantuje jej uniknięcia. Czernienie przykielichowe (ang. black end, hard end) to choroba występująca jedynie na owocach gruszy i – jak wskazuje nazwa – ma ona postać czarnego przebarwienia części przykielichowej owoców, która zazwyczaj jest uwypuklona. Zmieniona chorobowo skórka może być naprężona i przezroczysta. Miąższ owocu w miejscach objętych chorobą zazwyczaj jest twardy, zawiera wiele komórek kamiennych i nie mięknie w czasie dojrzewania. Niekiedy nie obserwuje się wyraźnego sczernienia skórki i wtedy częściej dla określenia choroby używa się nazwy „hard end”. Choroba rozwija się zwykle od 1,5 do 2 miesięcy po pełni kwitnienia i sprzyja jej niski poziom wapnia i boru w owocach oraz niewłaściwie stosowane nawadnianie drzew. Niekiedy w części przykielichowej obserwujemy ciemne przebarwienia, które z reguły nie są związane z czernieniem przykielichowym, a są powodowane przez rozwój chorób grzybowych (fot. 1). Nie obserwujemy wówczas charakterystycznego uwypuklenia tej części owocu. Powstawanie zielonych plam na skórce owoców (ang. Alfalfa greening, green stain) to zaburzenie fizjologiczne zwane również lucernowatością gruszek, objawiające się powstawaniem na powierzchni owoców ciemnozielonych plam, zwykle w części przyszypułkowej (fot. 2). Pierwsze symptomy choroby pojawiają się najczęściej na około 3-6 tygodni przed zbiorem. Stwierdzono, że w owocach z objawami choroby stężenie azotu, fosforu i potasu jest wyższe, a wapnia niższe niż w owocach zdrowych. Niekiedy pojawienie się choroby wiązane jest z występowaniem chorób wirusowych.

Choroby fizjologiczne związane z okresem przechowalniczym

Odrębną grupę chorób fizjologicznych stanowią te, które rozwijają się podczas przechowywania owoców. Gruszki należą do owoców znacznie trudniejszych do przechowywania niż jabłka. Dotyczy to zarówno końcowego efektu (osiągnięcie właściwej dla odmiany tekstury miąższu owoców), jak również znacznie wyższej podatności na uszkodzenia związane z warunkami przechowywania. Najpoważniejszy problem wśród chorób fizjologicznych stanowią te rozwijające się wewnątrz owoców (trudność eliminacji w obrocie handlowym). Są one przede wszystkim trudne do zdiagnozowania, a „odkrycie” ich dopiero przez konsumenta, często uniemożliwia określenie na jakim etapie powstały (przechowywanie czy obrót). Kolejnym istotnym problemem związanym z chorobami przechowalniczymi jest brak jednoznacznego ich nazewnictwa (dotyczy to zarówno praktyki sadowniczej jak i naukowo-badawczej) oraz określenia przyczyn ich powstawania. Rozpady miąższu to jedne z najczęstszych zaburzeń fizjologicznych występujących podczas przechowywania gruszek. Należy do nich, związany ze starzeniem się owoców, rozpad wewnętrzny. U owoców opanowanych tą chorobą, miąższ wokół gniazd nasiennych ulega zbrązowieniu i mięknie (fot. 3). Pojawia się również brunatnienie wiązek sitowo-naczyniowych. W miarę rozwoju choroby zmiany mogą objąć cały miąższ owocu (fot. 4). Czynnikami sprzyjającymi wystąpieniu choroby są opóźniony termin zbioru oraz nieodpowiednie warunki przechowywania, głównie zbyt późne schłodzenie. Objawy nasilają się wraz z wydłużaniem przechowywania oraz w obrocie handlowym. Przechowywanie w kontrolowanej atmosferze spowalnia procesy dojrzewania, przez co pozwala na dłuższe przechowywanie gruszek i opóźnia pojawienie się objawów choroby. Przechowywanie gruszek w kontrolowanej atmosferze sprzyja powstawaniu uszkodzeń zbyt wysokim stężeniem dwutlenku węgla. Ogólnie dla większości odmian gruszek bezpieczne stężenie dwutlenku węgla w atmosferze przechowalniczej wynosi poniżej 1% (znacznie niżej niż dla jabłek). Oznacza to, że w skrajnych przypadkach do uszkodzeń dwutlenkiem węgla może dochodzić również w chłodni z normalną atmosferą, w której wskutek procesów oddychania owoców następuje modyfikacja składu (spadek stężenia tlenu i wzrost stężenia dwutlenku węgla). Nadmierne stężenie CO2 w tkankach owocu powoduje uszkodzenie miąższu, które objawia się powstawaniem wewnątrz owoców kawern (jam), a nierzadko także brązowieniem miąższu (fot. 5). Podatność gruszek na uszkodzenia dwutlenkiem węgla spowodowana jest małą objętością przestworów międzykomórkowych (co ogranicza wymianę gazową) i jest uwarunkowana genetycznie. Ponadto chorobie częściej ulegają duże owoce. Czynnikami sprzyjającymi powstawaniu uszkodzeń są: opóźnianie zbioru i schłodzenia, nadmierne wydłużanie okresu przechowywania oraz niskie stężenie tlenu w atmosferze przechowalniczej. Istnieje również cały szereg uszkodzeń miąższu, których przyczyny nie są do końca poznane. Najczęściej miąższ przypomina ten z uszkodzeniami nadmiernym stężeniem CO2 (jest twardy), ale w późniejszej fazie może również się rozpadać. Z reguły zbrązowienia miąższu są istotnie skorelowane z dojrzałością owoców i warunkami przechowywania. Szczególnym przykładem zbrązowień mogą być zmiany w miąższu owoców odmiany ‘Lukasówka’. Niekiedy już na początku przechowywania miąższ przybiera barwę beżowo-szarą, następnie może być w odcieniu różowym, by w końcowej fazie stać się brązowym. Pomimo, że barwa owoców wskazuje na prawidłowy przebieg dojrzewania (żółknięcie skórki), miąższ jest zwarty, niesmaczny i nie mięknie (fot. 6a i 6b). Znacznie łatwiejsze do eliminacji z obrotu towarowego są owoce z chorobami fizjologicznymi rozwijającymi się na skórce. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć dwa typy oparzelizny. Pierwszy z nich to typowa oparzelizna powierzchniowa, podobna do tej na jabłkach, występująca w postaci rozproszonych, nieregularnych brązowych plam, częściej od strony szypułkowej (fot. 7). Chorobę obserwujemy na gruszkach odmian, które podczas długotrwałego przechowywania w chłodni nie tracą zdolności do „normalnego” dojrzewania. Czynnikami sprzyjającymi powstawaniu choroby są opóźnienie schłodzenia owoców po zbiorze i zbyt wysoka temperatura przechowywania. Zastosowanie kontrolowanej atmosfery opóźnia wystąpienie oparzelizny powierzchniowej. Nie ma jednak skutecznego środka pozwalającego na wyeliminowanie choroby. Dynamika jej rozwoju ulega znacznemu przyspieszeniu w warunkach obrotu handlowego. Drugi typ oparzelizny związany jest ze starzeniem się owoców i występuje głównie na gruszkach, w których nastąpiło zaburzenie procesów dojrzewania. Owoce takie tracą zazwyczaj zdolność do dojrzewania nawet po wyjęciu z chłodni do temperatury pokojowej. Typowe objawy późnej (starczej) oparzelizny to ciemne, rozległe brązowe plamy, w początkowej fazie pojawiające się zazwyczaj od strony kielichowej, z czasem obejmujące cały owoc (fot. 8). Pomimo, że podczas przechowywania skórka gruszek żółknie (wskazując na osiąganie dojrzałości konsumpcyjnej przez owoce), ich miąższ pozostaje twardy i niesmaczny, a skórka z łatwością od niego odchodzi. Oparzelizna ta związana jest ze zbyt długim okresem przechowywania. Szybkie schłodzenie owoców po zbiorze i przechowywanie ich w odpowiednio niskiej temperaturze będzie opóźniało pojawienie się choroby. Należy pamiętać, że niska temperatura przechowywania (ograniczająca większość wymienionych chorób przechowalniczych) może także sprzyjać powstawaniu uszkodzeń. Optymalna temperatura przechowywania wielu odmian gruszek wynosi około -0,5°C. Uwzględniając histerezę ustawień załączania układu chłodniczego oraz różnicę pomiędzy temperaturą powietrza „wylatującego” z chłodnicy, a założoną temperaturą przechowywania (delta T) temperatura owoców może niebezpiecznie zbliżać się do temperatury zamarzania soku komórkowego (około -2°C). Należy jednak pamiętać, że temperatura zamarzania może się istotnie zmieniać w kolejnych sezonach przechowalniczych, w zależności od zawartości cukru w owocach. Im niższa zawartość ekstraktu, tym wyższa temperatura zamarzania. Owoce narażone przez dłuższy czas na działanie temperatury poniżej punktu zamarzania soku komórkowego mogą ulec przemrożeniu. W przypadku lekkiego przemarznięcia owoców, niewielkie kryształki lodu tworzą się w przestworach komórkowych i nie powodują poważnych uszkodzeń komórek. W owocach silnie przemrożonych tworzą się duże kryształki lodu, które rozrywają komórki i w konsekwencji powodują ich zamieranie. Gruszki, które uległy przemrożeniu mają szklisty, wodnisty wygląd. Uszkodzenia mogą występować płytko pod skórką lub w głębszych warstwach miąższu. W przypadku silniejszych uszkodzeń następuje zbrązowienie wiązek przewodzących, a następnie miąższu, który staje się miękki i wodnisty. Jeżeli owoce pozostają przez długi czas w stanie zamrożenia ich tkanki ulegają odwodnieniu i wewnątrz miąższu mogą tworzyć się dziury. fot. 1, 3 A. Wawrzyńczak, fot. 2, 4-8 K. Rutkowski]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Thu, 31 Mar 2011 10:24:08 +0200 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/choroby-fizjologiczne-gruszek-2637236 false Jakość owoców wyzwaniem dla polskich sadowników https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/jakosc-owocow-wyzwaniem-dla-polskich-sadownikow-2637257 10 grudnia 2010 r. w Lublinie odbyła się XIII Międzynarodowa Konferencja Sadownicza pt. „Jakość owoców – wymagania prawa i rynkowa konieczność”. Organizatorem tej imprezy byli, m.in. Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie oraz Towarzystwo Rozwoju Sadów Karłowych. Podczas spotkania starano się znaleźć odpowiedź na pytanie, co zrobić, aby jakość owoców produkowanych w naszym kraju mogła dorównać tej w krajach o wysoko rozwiniętym sadownictwie.

Zdaniem prof. dr hab. Eberharda Makosza, jakość owoców, przede wszystkim jabłek pozostaje obecnie naszym największym wyzwaniem, gdyż produkcja owoców niskiej jakości była i będzie w kolejnych latach nieopłacalna. Wyjątkiem są takie sezony jak ostatni, gdy nieurodzaj decyduje o wysokich cenach i pozwala łatwiej zagospodarować plony. Musimy się przyzwyczaić, że w latach z normalną wielkością produkcji o zakupie krajowych owoców powoli przestanie decydować cena detaliczna produktów, a w większej mierze ich jakość. Klienci preferują bowiem dobrze wyrośnięte i wybarwione owoce, odpowiednio soczyste i jędrne, a przede wszystkim smaczne. Dobrym przykładem mogą być chociażby czereśnie. Ostatnie lata pokazały, że ci, którzy dostarczają dorodnych owoców czereśni nowych odmian mogą je bez problemów drogo sprzedać, podczas, gdy niewielkie, niskiej jakości owoce starych odmian z trudem znajdują nabywców, nawet gdy oferuje się je bardzo tanio. Trwający obecnie sezon, w którym nie ma problemów ze zbytem jabłek (bo jest ich mało) nie powinien nikogo zmylić. Taka sytuacja na pewno nie powtórzy się już bowiem w latach, w których przebieg pogody pozwoli zebrać normalny plon. Na marginesie, warto się zastanowić czy tegoroczny sezon nie spowoduje drastycznego spadku spożycia jabłek (z niektórych źródeł wynika, że ich sprzedaż w supermarketach już bardzo się obniżyła). Przeciętny polski klient częściej bowiem sięgnie, chociażby po pomarańcze oferowane po 2 zł/kg niż po polskie jabłka w granicach 4 zł/kg. Z kolei klient, dla którego cena nie jest aż tak ważna, głęboko się zastanowi czy wybrać importowane jabłka wysokiej jakości (w detalu około 6 zł/kg) czy nieco tańsze, ale gorzej wyglądające owoce krajowe. Oczywiście, zawsze możemy powiedzieć, że za rok będzie inaczej. Trzeba jednak pamiętać, że przyzwyczajenia nabywców, zwłaszcza tych młodszych, tak szybko się nie zmieniają.

Zdaniem profesora Makosza

Należy jak najlepiej wykorzystać środki pomocowe dostępne w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, aby zwiększyć plon owoców uzyskiwany z jednostki powierzchni oraz ich jakość. Za opłacalny plon owoców deserowych wysokiej jakości w najbliższych latach można uznać: jabłka – ponad 30 t/ha, wiśnie i truskawki – 12 t/ha, a maliny – 8 t/ha. Oczywiście plon ogólny we wszystkich przypadkach musiałby być o 20-30% wyższy. Dobrze wyprodukowane owoce trzeba jednak przechować w odpowiednich warunkach, a potem właściwie przygotować do sprzedaży. Do tego potrzebne jest zwiększenie pojemności chłodni z kontrolowaną atmosferą. W Polsce z około 1 mln ton jabłek, które przechowujemy, możemy w takich pomieszczeniach umieścić obecnie do 45% owoców. Na Zachodzie udział ten wynosi 70-80%. Z kolei do lepszego przygotowania owoców ważnymi inwestycjami są nowoczesne urządzenia do sortowania i pakowania jabłek.

Technologia

Prof. dr hab. Kazimierz Tomala zwracał uwagę na czynniki determinujące jakość, czyli przede wszystkim wielkość, wybarwienie oraz jędrność jabłek. Zdaniem tego prelegenta, o jabłonie należy zadbać:

od początku do końca kwitnienia – m.in. wykonać oprysk preparatem Goëmar BM86, zadbać o obecność owadów zapylających (np. wykorzystywać trzmiele, gdy zawodzi pogoda);
dbać o liście – intensywna fotosynteza sprzyja uzyskiwaniu wyższych plonów owoców o większej średnicy (np. opryskiwać liście glinką kaolinową podczas letnich upałów);
dbać o zawiązki (opryski nawozami Seniphos, Rosafos, Kalcifos czy preparatem Nectar Intense mogą poprawić wybarwienie owoców);
dbać o jabłka przed i po zbiorze (chronić przed chorobami grzybowymi, które ujawniają się w czasie przechowywania; wykorzystywać preparat SmartFresh, zapobiegać uszkodzeniom jabłek przez nadmiar CO2 w atmosferze).

Prof. dr hab. Augustyn Mika podkreślał, że jedną ze słabych stron naszego sadownictwa jest lekceważenie roli światła słonecznego w sadzie. W tym celu należy dbać o utrzymywanie stożkowych koron z wysmukłym wierzchołkiem przez cały okres eksploatacji drzew. Korony mogą się stykać u podstawy, ale wyżej muszą być między nimi prześwity. Polscy sadownicy na pierwszym miejscu stawiają zwykle walkę z parchem, ale niestety nie przywiązują tak wielkiej wagi do przerzedzania zawiązków owocowych. Wreszcie niezbędne jest dbanie o liście, które muszą być nie tylko zdrowe, ale i sprawne w procesie fotosyntezy. Profesor Mika podkreślał, że nawet jeśli przerzedzimy zawiązki, to owoce i tak nie dorosną, jeśli w koronie nie będzie nowych przyrostów.

Zdaniem holenderskiego doradcy

Peter van Arkel z holenderskiej firmy Fruit Advies Zuid-Limburg zsumował niezbędne według niego działania, które mogą poprawić jakość owoców w Polsce:

zakładać nowe i nowoczesne sady;
usuwać stare nasadzenia, które dają jedynie owoce przemysłowe;
sadzić odmiany wybierane przez klientów;
poszukiwać nowych odmian, odpowiednich do polskich warunków, np. kandydatek na polskie odmiany klubowe);
stworzyć i respektować krajowe standardy jakości;
wdrażać nowe technologie uprawy;
zadbać o dobre doradztwo (powinny powstać polskie organizacje doradcze);
w ramach współpracy handlowej polskich grup producenckich stworzyć markę polskich owoców wysokiej jakości (sięgnąć po dobre przykłady z Włoch, np. markę Melinda).

Zarządzanie jakością i bezpieczeństwem owoców

Dbałość o jakość i bezpieczeństwo owoców dla zdrowia nabywcy należy do obowiązków każdego producenta. Tylko ten drugi warunek jest jednak prawnie wymagany i w Unii Europejskiej regulowany przepisami prawa żywnościowego. Choć produkcja pierwotna jest teoretycznie wyłączona z obowiązku wdrażania i utrzymania systemu HACCP, wielu odbiorców w owoców nie chce ich już kupować od dostawców, którzy takiego systemu nie wprowadzili na terenie pakowni czy sortowni owoców. Więksi, tak krajowi, jak i zagraniczni odbiorcy często pytają też o inne zabezpieczenia – bezpieczeństwa zdrowotnego (np. certyfikaty GlobalGap, ISO 22 000) lub bezpieczeństwa zdrowotnego i jakości równocześnie (BRC, IFS czy Tesco Food Manufacturing Standard). W Lublinie mówili na ten temat prof. dr hab. Tadeusz Sikora z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Miroslaw Maziarka z Tesco czy Maria Kosik z TÜV NORD Polska Sp. z o.o. Ta ostatnia prelegentka podała np., że w 2009 roku w Polsce wydano 994 certyfikaty GlobalGAP, podczas gdy we Włoszech – 19 301, w Hiszpanii – 19 184, a w Grecji – 11 817. Te liczby świadczą jak ważny jest ten dokument dla wielu europejskich producentów rolnych oraz odbiorców ich produktów. fot. 1-3 W. Górka]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 26 Feb 2011 10:37:38 +0100 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/jakosc-owocow-wyzwaniem-dla-polskich-sadownikow-2637257 false Szkodniki żyjące w glebie https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/szkodniki-zyjace-w-glebie-2637256 Od kilkunastu lat wzrasta zagrożenie upraw przez gatunki owadów, które żerując niszczą korzenie roślin. Przyczyną tego jest nagromadzenie się znacznej liczby osobników na jednostce powierzchni, których zwalczenie, zwłaszcza w obecności roślin uprawnych, jest bardzo trudne, a niejednokrotnie – nawet niemożliwe. Kurczy się bowiem liczba dostępnych, zarejestrowanych do tego celu substancji aktywnych. Dlatego, aby uniknąć strat w produkcji, bardzo ważne są wszelkie zabiegi zapobiegające zasiedleniu gleby przez szkodniki.

Gatunki

Chrabąszcz majowy (Melolontha melolontha) należy do rzędu chrząszczy (Coleoptera), rodziny żukowatych (Scarabaeidae). W Polsce występuje powszechnie. Jest poważnym zagrożeniem na terenie Polski północno-zachodniej, lokalnie również w środkowej części kraju, na południu oraz południowym zachodzie. Bardzo liczny bywa w lasach liściastych, na drzewach w parkach i sadach, w szkółkach oraz na wielu gatunkach roślin zielnych. Niebezpieczne dla roślin są zarówno osobniki dorosłe, jak i larwy. Chrząszcze żerują na drzewach liściastych (np. dębach, topolach, jabłoniach, wiśniach), pozostawiając z liści zasiedlonych roślin tylko fragmenty nerwów głównych (dochodzi do „gołożeru”). Roślina pozbawiona liści w maju, wydaje przyrosty wtórne, co ją bardzo osłabia. Larwy (zwane pędrakami) chrabąszcza majowego żyją w glebie, w obrębie różnych upraw, także roślin sadowniczych (jabłoni, wiśni, śliw, grusz, borówki, leszczyny, malin, truskawek i innych). Uszkodzone rośliny zielne np. truskawki, gwałtownie więdną i zasychają, łatwo wyrwać je z gleby gdyż są pozbawione korzeni. Czasami takie rośliny leżą obok miejsca,w którym rosły, gdyż ptaki wyciągają je z gleby by wydobyć larwę. Najczęściej przez pędraki niszczone są kolejne rośliny w rzędzie (fot. 1). Najbardziej zagrożone są uprawy znajdujące się obok lasów oraz te, założone na glebie, w której występują starsze, najbardziej żarłoczne larwy. W szkółkach oraz młodych, a nawet 5-6-letnich sadach, pędraki ogryzają korę z szyjki korzeniowej drzewek i z grubszych korzeni, zjadają też drobniejsze korzenie, co prowadzi do stopniowego więdnięcia i zamierania rośliny. Uszkodzone drzewka i krzewy łatwo można wyciągnąć z gleby, a w zasięgu korzeni znajduje się nawet kilka pędraków. Chrząszcz chrabąszcza majowego jest dość duży (20-25 mm długości ciała), czarny, ale pokrywy jego skrzydeł, wachlarzowate duże czułki i nogi są brązowobrunatne. Charakterystyczne są rzędy białych, trójkątnych plam po obu stronach odwłoka. Larwa (fot. 2) początkowo jest biaława, później kremowobiała, z dużą brunatną głową i trzema parami silnych nóg tułowiowych. Chrząszcze pojawiają się zwykle pod koniec kwietnia i w pierwszej połowie maja. Po ich wyjściu z gleby widoczne są na jej powierzchni otwory, lokalnie nawet kilka lub kilkanaście na 1 m2 pola, zależnie od liczebności populacji szkodnika w glebie. Ich lot trwa 2-3 tygodni. W ciągu dnia kryją się pomiędzy liśćmi na drzewach. Uaktywniają się o zmroku, wieczorem i nocą. Po zapłodnieniu samice składają jaja do gleby w pobliżu korzeni roślin. Jedna samica składa około 50 jaj (w grupach po 25-30 sztuk) i ginie. Po upływie 3-4 tygodni wylęgają się pędraki, które żyją w glebie i przez 3-4 lat żerują zjadając korzenie różnych roślin. W czerwcu ostatniego roku rozwoju ciało pędraka dorasta do około 50 mm długości. Larwa schodzi na głębokość około 0,5 m i się przepoczwarcza. W sierpniu z poczwarek wychodzą młode chrząszcze, ale pozostają w glebie do wiosny. Ogrodnica niszczylistka (Phyllo-pertha horticola) należy do tej samej rodziny, co wcześniej opisany gatunek. W Polsce występuje powszechnie, chrząszcze nalatują na jabłoń, porzeczkę, truskawkę, malinę. Niebezpieczne dla roślin są zarówno chrząszcze, jak i larwy. Chrząszcze powodują znaczne szkody w sadach, niszcząc zawiązki owoców i liście. Larwy odżywiające się podziemnymi częściami roślin, częściej żerują w obrębie trawników i terenów zachwaszczonych. Chrząszcze mają ciało dłogości 10-12 mm. Ich pokrywy są kasztanowobrązowe, natomiast głowa i przedplecze zielononiebieskie, błyszczące. Młode pędraki trudno odróżnić od larw chrabąszcza majowego. Dorosłe są jednak znacznie mniejsze od wcześniej opisanego gatunku – dorastają do 20 mm długości. W sezonie 2010 lot chrząszczy trwał około 4 tygodnie – od końca maja prawie do końca czerwca, z maksimum w połowie maja. Chrząszcze są aktywne w ciepłe, słoneczne dni. Jaja składają do gleby. Rozwój pędraków ogrodnicy niszczylistki trwa jeden sezon. Przepoczwarczają się wczesną wiosną. Guniak czerwczyk (Rizotrogus solstitialis) powoduje podobne szkody jak wcześniej opisane gatunki. Chrząszcz ma ciało długości 15-20 mm, pokryte licznymi żółtymi włoskami, pokrywy miodowo brązowe. Larwa jest podobna do larwy chrabąszcza majowego, ale mniejsza – 30 mm długości. Chrząszcze pojawiają się około połowy czerwca. Samice składają jaj do gleby. Pędraki rozwijają się w niej przez 2-3 lat. Sprężykowate (Elateridae), to rodzina w której szkody na roślinach wyrządzają larwy zwane drutowcami. Najbardziej znanym przedstawicielem jest osiewnik rolowiec (Agriotes lineatus). Drutowce występują na terenie całego kraju, najczęściej na polach zaperzonych, na łąkach, ugorach i uprawach wieloletnich, gdzie mają doskonałe warunki do rozwoju. Żerują na korzeniach wielu roślin, jak np. ziemniaków, sałaty, pomidorów, buraków, ozdobnych, chwastów, głównie perzu. Największe szkody wyrządzają na najmłodszych plantacjach truskawek, niszcząc rośliny w pierwszym roku po założeniu plantacji. Największe straty roślin notowano na plantacjach zakładanych na polu zaperzonym, gdzie perz zniszczono przy użyciu herbicydów, a drutowce pozostały. Larwy drążą korytarze wzdłuż szyjki korzeniowej lub wgryzają się do niej z boku. Uszkodzone rośliny gwałtownie więdną i zamierają. Zniszczone bywa kilka lub kilkanaście procent roślin, ale na stanowiskach po likwidowanych ugorach i nieużytkach, straty roślin uprawnych osiągały poziom nawet 90%. Warto dodać, że drutowce wgryzają się też do leżących na ziemi owoców, głównie podczas suszy, co dyskwalifikuje plon. Niektórzy odbiorcy owoców wymagają zaświadczenia, że na polach, z których pochodzą owoce, nie ma drutowców. Chrząszcz ma ciało wąskie, płaskie, barwy brunatnoczarnej (fot. 3), długości 7,5-10 mm i małą głowę. Na liściach roślin chrząszcze spotyka się w maju i czerwcu. Larwy – drutowce – są walcowate, długości do 25 mm, ich ciało pokrywa gruby oskórek chitynowy, barwy żółtawej do lekko brązowawej (fot. 4). Drutowce żyją w glebie, a ich pełny rozwój trwa około 5 lat. Przepoczwarczają się również w glebie, ale chrząszcze wychodzą z niej dopiero wiosną następnego roku. Opuchlak rudonóg (Otiorhynchus ovatus) jest dominującym gatunkiem na plantacjach truskawek. Może występować także na plantacjach owocowych roślin z rodziny wrzosowatych. Należy do rodziny ryjkowcowatych (Curculionidae). Występuje powszechnie. W zależności od okresu duże szkody notowano w północno-wschodniej Polsce, w rejonach białostockim, lubelskim, poznańskim, w centralnej części kraju. Ciało owada dorosłego (chrząszcza) ma długość około 5 mm, jest czarne (fot. 5), ale pokryte szarożółtymi, delikatnymi włoskami. Głowa zakończona jest charakterystycznym grubym, ale krótkim ryjkiem. Larwa beznoga, rogalikowato zgięta, kremowobiała z brązowawą głową, dorasta do 7 mm długości. Poczwarka podobnej wielkości, jasnokremowa również znajduje się w glebie. Dla roślin niebezpieczne są głównie larwy, chociaż chrząszcze również powodują uszkodzenia, ale nie zakłóca to procesów życiowych rośliny. Larwy żerują na korzeniach truskawek. Tam, gdzie występują opuchlaki obserwuje się placowe więdnięcie i zamieranie roślin (fot. 6) w końcu maja i na początku czerwca. W tym czasie wyrośnięte larwy zjadają znaczną ilość korzeni. Uszkodzone rośliny ze zniszczonymi korzeniami bardzo łatwo wyrwać z gleby. W pierwszej połowie czerwca pod roślinami w glebie można znaleźć larwy i poczwarki, a także pojedyncze owady dorosłe, które są kremowobiałe lub rude, natomiast po wyjściu z gleby stają się czarne. Na plantacjach zasiedlonych przez liczną populację szkodnika na korzeniach pojedynczych roślin znajdowano nawet 120 larw, poczwarek i chrząszczy, natomiast widoczne uszkodzenia mogą wyrządzić już nawet 2-4 larw opuchlaka żerujące na roślinie. Od końca czerwca na roślinach dominują chrząszcze (w populacji są tylko samice, opuchlaki rozmnażają się partenogenetycznie), które żerują na truskawce do września, wyjadając zakola na brzegach blaszki liściowej, co nie ma znaczenia gospodarczego. Zaniepokojone spadają na glebę, i „udają” martwe. Samica składa od 300 do 600 jaj do gleby przy roślinach. Larwy wylęgają się po kilku dniach. Żerują na korzeniach truskawki do jesieni, a następnie zimują w glebie. Opuchlak truskawkowiec (Otiorhyn-chus sulcatus) występuje także dość powszechnie i coraz liczniej. Uszkadza wiele gatunków roślin, np. winorośl, porzeczkę, agrest, malinę, truskawkę, borówkę, rośliny ozdobne. Ciało chrząszcza ma 7-10 mm długości, pokrywy wyraźnie bruzdkowane, czarne (fot. 7), błyszczące, z żółtawobrunatnymi włoskami. Larwa i poczwarka podobne są do poprzedniego gatunku, ale większe, do 8-10 mm długości. Szkodliwe dla roślin są chrząszcze i larwy. Larwy żerując uszkadzają korzenie truskawki, w czego efekcie roślina więdnie i zamiera. Chrząszcze wiosną oraz w lecie wygryzają, począwszy od brzegów liścia, zatoki. Zimują larwy i chrząszcze pod roślinami. Większość osobników dorosłych tego opuchlaka pojawia się na truskawce w maju i czerwcu, ale pojedyncze także wiosną. Chrząszcze opuchlaków nie latają, przemieszczają się wędrując po powierzchni gleby lub po roślinach. Na winorośli, porzeczce, borówce oraz w sadach chrząszcze mogą ogryzać korę z pędów i szyjki korzeniowej roślin, co prowadzi do osłabienia lub zamierania pędów, a nawet całych roślin (np. sadzonki porzeczki, winorośli, borówki). Opuchlak chropawiec (Otiorhynchus raucus, chrząszcz szarobrązowy, owalny, długości około 7 mm; larwa kremowobiała, długości około 7 mm) oraz opuchlak lucernowiec (Otiorhynchus ligustici, chrząszcz długości 12-15 mm, ciemny, pokryty szarożółtymi włoskami) mogą pojawić się lokalnie na plantacjach. Powodują one podobne uszkodzenia roślin jak opuchlak rudonóg.

Progi zagrożenia

Standardowa metoda kontroli polega na sprawdzeniu obecności i liczebności szkodników w glebie. W tym celu wykopuje się po przekątnej 1-hektarowego pola 32 dołki (o wymiarach 25 cm długość, 25 cm szerokość, 30 cm głębokość – łącznie obejmujące ok. 2 m2). Pobraną glebę przesiewa się przez sito lub wyrzuca, np. na folię i liczy znalezione osobniki szkodników. Okresy lustracji i progi zagrożenia szkodników glebowych

Profilaktyka i zwalczanie

Zwalczanie szkodników z rodziny żukowatych. Od wielu lat pędraki powodują duże szkody na plantacjach roślin uprawnych, jednak ciągle brakuje w pełni skutecznych metod ich zwalczania. Bardzo ważne jest, by w zagrożonych rejonach sprawdzać obecność pędraków w glebie przed posadzeniem roślin, tak jak opisałam powyżej. Jeżeli stwierdzi się pędraki, warto wybrać inne, wolne od nich pole, a jeśli to niemożliwe, trzeba ograniczyć ich populację podczas przygotowania gleby przed założeniem uprawy. Zaleca się walkę mechaniczną, tzn. uprawę gleby maszynami z ostrymi elementami, np. glebogryzarką, talerzówką. Ponadto pędraki wyrzucone podczas tych uprawek na powierzchnię gleby są wybierane i zjadane przez ptaki. Zaleca się także uprawę gryki na glebie zasiedlonej przez pędraki. Roślina ta zawiera taniny, związki niekorzystne dla pędraków. Larwy żerujące na korzeniach gryki mają zakłócony rozwój, nie osiągają stadium owada dojrzałego. Uzupełnieniem omówionych metod jest walka chemiczna, czyli opryskiwanie gleby (również zachwaszczonej). Zabiegi mechaniczne i chemiczne powinno się wykonać wiosną, np. w końcu kwietnia lub pierwszych dniach maja, po ogrzaniu się gleby, kiedy pędraki rozpoczęły już żerowanie, albo w sierpniu (jeśli jest ciepło, najpóźniej w pierwszych dniach września), przed zejściem pędraków na zimowanie. Zaleca się do tego celu preparat Dursban 480 EC w dawce 5 l/ha, w 1000 l wody, a następnie jak najszybsze zaoranie pola, by maksymalnie wykorzystać gazowe działanie chloropiryfosu (substancja aktywna). Przemieszcza się on pomiędzy grudkami gleby i niszczy obecne tam pędraki. W 2011 roku na rynku mogą być dostępne odpowiedniki Dursbanu 480 EC, a mianowicie Golden Pyrifos 480 EC, Pyrinex Extra 480 EC i Owadofos Extra 480 EC (uwaga, nie mylić z wcześniej znanym Owadofosem 540 EC, który zawierał fenitrotion i był polecany do zwalczania wielu szkodników żerujących na nadziemnej części roślin). Korzystnie jest wykonać zabieg w dzień pochmurny lub podczas drobnej mżawki, gdyż w takich warunkach preparat wolniej paruje. Chloropiryfos użyty przeciwko pędrakom, ogranicza także żyjące w glebie drutowce (larwy sprężykowatych), larwy opuchlaków, pędraki ogrodnicy niszczylistki i guniaka czerwczyka oraz krocionogi. W doświadczeniach prowadzonych kilka lat temu w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach do zwalczania pędraków w młodych nieowocujących sadach stosowaliśmy Dursban 480 EC metodą iniekcji doglebowych, ale preparat nie został zarejestrowany do stosowania w sadach, tylko przed sadzeniem drzewek. Lokalnie, w rejonach szczególnie zagrożonych, może być potrzebne zwalczanie chrząszczy podczas ich masowego lotu i żerowania na liściach i zawiązkach owoców. Najlepsze efekty można uzyskać opryskując rośliny preparatem kontaktowym lub kontaktowo-wgłębnym, w ciągu dnia, kiedy odpoczywają na nich chrząszcze. Zwalczanie drutowców. Zagrożenie gleby przez drutowce sprawdza się jednocześnie podczas kontroli gleby pod względem obecności pędraków. Jeżeli na polu występują drutowce, nie należy zakładać na nim plantacji. Podczas zabiegów chemicznych zwalczających (ograniczających) pędraki, redukowana jest także liczebność drutowców (zwykle w mniejszym stopniu niż pędraków), ale nie ma szans na całkowite ich zniszczenie. Chcąc ograniczyć wgryzanie się drutowców do owoców, zaleca się ściółkowanie plantacji, np. słomą. Zwalczanie opuchlaków nie jest łatwe, ale możliwe. Bardzo ważne jest, by nowe plantacje zakładać na polu wolnym od tych szkodników. Należy unikać terenów po roślinach wieloletnich, jak np. koniczyna, lucerna, po zlikwidowaniu zasiedlonych przez opuchlaki plantacji truskawek oraz w sąsiedztwie takich upraw. Po stwierdzeniu opuchlaków trzeba zmienić pole lub zniszczyć szkodnika przed sadzeniem roślin stosując, np. Dursban 480 EC i koniecznie zmieszać go z glebą. Zgodnie z obowiązującym programem ochrony roślin, wiosną, przed kwitnieniem truskawek, nie ma zarejestrowanych środków do zwalczania larw opuchlaków pod roślinami. Na zagrożonych uprawach możliwe jest zwalczanie metodą biologiczną stosując preparat Larvanem, który zawiera nicienie patogeniczne w stosunku do opuchlaków. Należy go zastosować dokładnie według instrukcji na opakowaniu, na wilgotną i ciepłą glebę, jednak zabieg jest kosztowny i nie zawsze opłacalny. Warto natomiast zwalczać chrząszcze po zbiorze owoców, nawet, jeśli planuje się likwidację plantacji. Ogranicza się w ten sposób liczebność szkodnika na polu. Do opryskiwania roślin i gleby pod nimi (tam w ciągu dnia przebywają chrząszcze) dozwolony jest Mospilan 20 SP (0,3 kg/ha) i Sumitox 20 SP (0,3 kg/ha) oraz Dursban 480 EC i jego odpowiedniki: Golden Pyriyfos 480 EC, Pyrinex Extra 480 EC i Owadofos Extra 480 EC (wszystkie w dawce 2-3 l/ha). Zabieg najlepiej wykonać przed wieczorem lub w dzień pochmurny, kiedy chrząszcze są bardziej aktywne, stosując np. opryskiwacz z belką „Fragaria” lub opryskiwacz Sepia. fot. 1, 2, 6 B. Łabanowska fot. 3-5, 7 G. Łabanowski]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 26 Feb 2011 10:26:18 +0100 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/szkodniki-zyjace-w-glebie-2637256 false W rozszerzonej o warzywnictwo formule https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/w-rozszerzonej-o-warzywnictwo-formule-2637255 Od kilku lat firma Agrosimex organizuje targi połączone z upowszechnianiem wiedzy na temat nowoczesnych rozwiązań. Początkowo odbywały się one w Ossie, koło Rawy Mazowieckiej. Z czasem, gdy konieczna była większa kubatura, zarówno dla uczestników, jak i wystawców, przeniesiono je do Warszawy. W tym roku Agrosimex zaskoczył po raz kolejny rozszerzając formułę targów. Dotychczasowym adresatom – sadownikom, towarzyszyli uprawiający warzywa. A te Warszawskie Targi Sadownictwa i Warzywnictwa (fot. 1) odbyły się 5 i 6 stycznia.

Głównymi partnerami targów były firmy Syngenta Crop Protection (fot. 2) i Syngenta Seeds, a głównymi sponsorami Yara Poland i Löwe. Patronat sprawował Związek Sadowników Rzeczpospolitej Polskiej. W ciągu obu dni liczne stoiska (ponad 100), na których prezentowano środki ochrony roślin, nawozy, nasiona warzyw, materiał szkółkarski, maszyny, narzędzia i akcesoria do produkcji sadowniczej i warzywniczej oraz wyposażenia przechowalni owoców i warzyw, odwiedziło łącznie ponad 5 tysięcy osób, w tym dość licznie Białorusini, Litwini, Czesi, Słowacy, Węgrzy, Niemcy, Holendrzy, Belgowie. Podczas uroczystego otwarcie targów (fot. 3) i inauguracji obchodów 20-lecia istnienia firmy Agrosimex, jej prezes Leszek Barański nawiązał do przygnębiających wydarzeń ubiegłego roku, które dotknęły wielu polskich ogrodników. Powodzie niejednokrotnie zniszczyły dorobek wielu lat pracy. Aby ułatwić uruchomienie produkcji wsparł finansowo, za pośrednictwem TRSK, reprezentowanego przez prof. dr hab. Eberharda Makosza (fot. 4), dotkniętych tych żywiołem ogrodników. Targi skupiające dwa filary polskiego ogrodnictwa – sadownictwa i warzywnictwa – zaszczycił swą obecnością Franciszek Adamicki (fot. 5), tymczasowy kierownik funkcjonującego od 1 stycznia br. Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, powstałego z połączenia Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa z Instytutem Warzywnictwa. Jak zapowiedział, mimo początków organizacji tej nowej jednostki, fachowcy z obu składowych instytucji nieprzerwanie, bez zakłóceń służą ogrodnikom radą. Organizowane przez Agrosimex targi nie są traktowane wyłącznie jako miejsce do ekspozycji środków produkcji. Są one okazją do zaprezentowania także osiągnięć niematerialnych – upowszechniania nowoczesnych technologii produkcji warzyw i owoców opracowanych przez polskich i zagranicznych naukowców. To także dobre miejsce na doradztwo, w tym w aspekcie ekonomicznym. O tym jak produkować aby odnieść finansowy sukces poprzez zadowolenie konsumentów z kraju i z zagranicy mówił prof. E. Makosz. Według prelegenta, mimo wyższych tegorocznych cen płodów rolnych, ale niższych zbiorów, wiele gospodarstw ma poważne problemy ekonomiczne. W tym roku najwyżej 30% sadowników może być zadowoloych z efektów produkcji. Jedną z przyczyn dekoniunktury w branży rolniczej jest panująca od kilku lat aura niekorzystna dla produkcji polowej. Profesor apelował do właścicieli gospodarstw dobrze prosperujących w tym roku, aby zainwestowali w systemy ochronne, zabezpieczające uprawy wieloletnie przed suszą, przymrozkami, gradobiciem, czy niepożądanymi zwierzętami. Nieopłacalność produkcji zmusiła też wielu ogrodników do zaprzestania ochrony roślin przed chorobami i szkodnikami. Drastyczne tego efekty widoczne są szczególnie w sadach wiśniowych, czasami także jabłoniowych oraz jagodnikach. Profesor przestrzegał, że osłabione przez agrofagi drzewa zawiązują niewielką liczbę pąków, a dodatkowo są podatne na przemarznięcia. Skutkiem takiego stanu będzie z pewnością słabe owocowanie w kolejnym sezonie, a także zła jakość zebranego plonu. Sukces natomiast wróżył tym, którzy nie oszczędzali a produkowali, inwestowali w gospodarstwo mimo nieopłacalności w poprzednich latach. W tym roku uzyskują, za owoce wysokiej jakości, nareszcie adekwatne ceny. Wg profesora 10 zabiegów dodatkowych w ochronie to koszt 2,5 tys. złotych na hektar. „To nie jest drastyczny wydatek. Problemem jest wytrwałość w kontynuowaniu zabiegów” – mówił E. Makosz. Profesor zwrócił uwagę na jeszcze jedno niepokojące zjawisko, niespotykane dotychczas – bardzo niewielki tonażowo skup jabłek. W kraju i za granicą sprzedano w zeszłym roku w grudniu tylko 35 tys. ton. Obecnie zapasy w Polsce wynoszą 415 tys. ton. Polacy nie chcą sprzedawać dzisiaj jabłek (oferowana cena 2 zł/kg) do krajów wschodnich oczekując na wyższą cenę. Profesor upatruje niebezpieczeństwo w podobnym postępowaniu. Jeśli polscy sadownicy nie zweryfikują swojego stanowiska, to inni „stratedzy” mogą okazać się lepsi. Za taką cenę można bowiem kupić jabłka włoskie, o wiele lepszej jakości niż polskie. Ze względu właśnie na jakość, przegrywamy już bowiem konkurencję na rynkach krajów Zachodniej Europy. Pan Marek Łuczak (fot. 6) z firmy Syngenta poparł tę opinię wynikami analiz przeprowadzonych w sieciach handlowych. Ekskluzywne Waitrose i Marks & Spencer handlują bowiem głównie tradycyjnymi odmianami pochodzącymi od ogrodników z Wielkiej Brytanii i nie są zainteresowani sprzedażą naszego asortymentu. Co-op, i Sainsbury’s także promują brytyjski produkt, chociaż dostrzegają polskie jabłka, które stanowią dla obu towar 4 lub 5 kolejności. Generalnie wśród sieci o brytyjskich korzeniach najwięcej o polskich owocach wiedzą handlowcy z Tesco. W ich sklepach nasze jabłka sprzedawane są regularnie w ofercie standardowej i ekonomicznej, chociaż czynnikiem limitującym często bywa niedostateczna jakość i zbyt mały zakres produkowanych w Polsce odmian. Jak twierdzą eksperci tej sieci, jedynie ‘Royal Gala’ jest w stanie sprostać jakością wymaganiom rynku. Natomiast ‘Šampion’, ‘Jonagold’ i ‘Elstar’ ze względu na smak i konsystencję często nie odpowiadają konsumentom brytyjskim. Jeśli znajdą się w sklepach, to tylko w opakowaniach „ekonomicznych”. Nieco inaczej pod względem popytu na odmiany wygląda sytuacja w Niemczech. Tam ‘Royal Gala’, ‘Jonagold’ i ‘Elstar’ są popularne wśród klientów. ‘Šampion’ natomiast wydaje się być nieznany. Niemniej Niemcy przywiązani są bardzo do lokalnych produktów, które są silnie promowane. Dlatego w ich sieciach możemy zaistnieć wówczas, gdy z ceną ulokujemy się na niższym poziomie, utrzymując oczywiście nienaganną jakość towaru. Sytuacja na rynku holenderskim kształtuje się podobnie jak w przypadkach wcześniej wymienionych. Ze względu na dużą podaż rodzimych owoców, polskie jabłka plasowane są jedynie w segmentach ekonomicznych lub nie ma zainteresowania tym towarem. Pod względem preferencji odmianowej, sytuacja wygląda podobnie jak w Niemczech, z tym, że coraz większą popularnością cieszy się ‘Rubens’. Do podobnych wniosków dochodzą również zachodni importerzy polskich owoców, przy czym oni doceniają przynajmniej wstępną bardzo dobrą jakość – „surowy materiał potrafi być doskonały”. Etap przechowywania kończy się jednak porażką, gdyż jak twierdzą, po dostarczeniu jabłek do odbiorcy, zaledwie 30% owoców ma dobrą jakość, reszta – średnią do słabej. Widzą w nas jednak potencjał na najbliższe 5 lat, przy czym konieczna jest poprawa produkcji pod względem jakości finalnego towaru. Niektórzy zachodni importerzy sugerują nawet polskim ogrodnikom wprowadzenie zmian w asortymencie odmian oraz metod uprawy. Wzrasta bowiem zapotrzebowania na małe owoce, przy czym wiadomo, że czasami trudno takie uzyskać. Mimo to może warto zatem podjąć ryzyko? Według profesora Makosza, mamy szanse na rozwój produkcji owoców, w przeciwieństwie do innych krajów unijnych. Przemawiają za tym wciąż niskie koszty uprawy i, przede wszystkim, chęci wśród młodej grupy sadowników, których planem jest zajęcie pozycji partnera a nie konkurenta dla zachodnich kolegów po fachu. Jakość owoców jest wypadkową wielu czynników. Podczas sesji wykładowej duży nacisk kładziono na zależność od stanu fitosanitarnego roślin. Dr Beata Meszka (fot. 7) z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, specjalizująca się w ochronie roślin sadowniczych przed chorobami, udzielała wskazówek na nadchodzący sezon. Jej zdaniem źródło większości chorób, w tym parcha jabłoni, będzie duże. Jest to wynikiem, trudnej sytuacji w ochronie spowodowanej zeszłorocznymi warunkami pogodowymi uniemożliwiającymi skuteczną walkę, a także rezygnacją z wykonywania zabiegów, czego przyczyną często były względy finansowe. Wśród wielu rad doktor Meszki, znalazły się i takie, by nie nadużywać środków należących do tych samych grup chemicznych i ograniczyć ich stosowanie do najwyżej 2 lub 3 zabiegów w sezonie. Efektem nieprzestrzegania tych zaleceń może być bowiem uodpornienie się agrofagów. Rada ta dotyczy wszystkich preparatów, zarówno kontaktowych, jak i układowych, których wg prelegentki należy użyć dopiero w warunkach wskazujących, że doszło do infekcji. Do tej grupy środków należy, m.in. triazolowy fungicyd Score 250 EC, który w ofercie głównego partnera targów – firmy Syngenta, znajduje się już od 20 lat. Jak informowała dr Meszka, to że środek jest wciąż niezmiennie popularny wśród sadowników i skuteczny, wynika z przestrzegania powyższych zaleceń oraz uwzględnienia przez praktyków rad, aby środki o specyficznym, jak chociażby triazole (IBE), mechanizmie działania stosować łącznie z fungicydami zachowującymi się inaczej, np. kontaktowymi (powierzchniowymi). Synergizm dwóch fungicydów skutkuje wydłużeniem i poprawą działania każdego z nich. Apel o konieczności przemiennego stosowania środków ochrony roślin wygłosił także dr Manfred Hilweg, który analizował przyczyny słabych efektów zwalczania przędziorków. Najlepszym rozwiązaniem w strategii antyodpornościowej jest stosowanie środka z danej grupy chemicznej tylko raz w sezonie i konieczność rotacji nawet w sąsiednich latach, o ile to możliwe. „Polscy sadownicy są pod tym względem w dobrej sytuacji, mają bowiem do dyspozycji dość dużo środków należących do różnych grup chemicznych i o odmiennych mechanizmach działania” – podkreślał prelegent. W niektórych krajach europejskich sadownicy nie mają tak korzystnej sytuacji. M. Hilweg przestrzegał jednak przed zmniejszaniem zalecanej dawki cieczy użytkowej akarycydów oraz zbyt późnym terminem zabiegu. Uspokajał, że walka z tą grupą szkodników wcale nie musi być trudna, jeśli w sadzie jest spora populacja naturalnych wrogów przędziorków. Aby nie czynić spustoszenia w faunie pożytecznej zalecał ograniczenie użycia lub nawet wyeliminowania pyretroidów w sadach. Do środków ochrony roślin wpływających na jakość owoców należą, zarejestrowane po raz pierwszy w ubiegłym roku, preparaty giberelinowe z grupy regulatorów wzrostu. Jef Vercammen (fot. 9) po wieloletnich doświadczeniach prowadzonych w Belgii z tymi środkami wie, jak wykorzystać wszystkie ich zalety. Zdaje sobie jednak sprawę z różnic rejestracyjnych w poszczególnych krajach, stąd nie do wszystkich badanych przez niego celów gibereliny można wykorzystać. Użycie tych środków bezpośrednio po przymrozkach wpływało na zwiększenie liczby i masy zawiązanych owoców, czego nie obserwowano po zastosowaniu tydzień po przymrozkach. Do kolejnych zalet należy regulacja kształtu i masy owoców, a także ich wpływ na jakość skórki. Eliminują bowiem stopień jej ordzawienia. Polscy sadownicy coraz częściej i chętniej różnicują asortyment uprawianych gatunków. Tym też należy tłumaczyć dużą frekwencję na wykładzie dotyczącym najnowszych, perspektywicznych odmian czereśni, które prezentował Bart Liesenborghs (fot. 10). Jego zdaniem do zasługujących na uwagę należą obecnie odmiany o ciemnoczerwonej skórce owoców, dużej miąższości i średnicy przynajmniej 28 mm. Przy czym jak stwierdzał, każde zwiększenie średnicy o kolejne 2 mm, to wzrost ceny kilograma owoców o 1 euro. Podstawą produkcji w Belgii są wciąż cztery odmiany (tabela). Pozostałe stanowią uzupełnienia, albo są w trakcie badań przydatności do wielkotowarowej produkcji. fot. 1-10 K. Kupczak]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 26 Feb 2011 09:59:52 +0100 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/w-rozszerzonej-o-warzywnictwo-formule-2637255 false Progi zagrożenia Cz. II Dla szkodników gruszy https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/progi-zagrozenia-cz-ii-dla-szkodnikow-gruszy-2637254 W poprzednim numerze „Informatora Sadowniczego” (1/2011) opublikowaliśmy progi zagrożenia dla szkodników jabłoni. Towarzyszyły im: definicja progów zagrożenia, ogólne informacje o przyczynach konieczności ustalenia progów szkodliwości agrofagów oraz szczegółowe komentarze dotyczące zasad kontroli jabłoni na obecność szkodników – red.

Jedynym gatunkiem stanowiącym istotne zagrożenie dla owocowania gruszy, i to tylko w niektórych rejonach kraju, jest miodówka gruszowa plamista, której zmiany liczebności populacji w sadzie należy śledzić przez większą część sezonu wegetacyjnego. Inny gatunek – miodówka gruszowa czerwonawa wystąpić może lokalnie, zwłaszcza w sąsiedztwie iglastych lasów, ale wydając tylko jedno pokolenie w ciągu roku nie stanowi najczęściej istotnego zagrożenia dla owocowania gruszy. Liczna obecność populacji kwieciaka gruszowca ogranicza się do ogrodów przydomowych i działkowych. Z licznym występowaniem szpecieli – wzdymacza gruszowego oraz podskórnika gruszowca spotkać się możemy jedynie w starych, zaniedbanych sadach lub czasami także w produkcyjnych, w których w poprzednich latach nie zwracano uwagi na występowanie tych szkodników. Obydwa gatunki, jeżeli nie zostaną w porę zauważone i zwalczone, mogą po kilku latach spowodować poważne uszkodzenie liści. Mszyce bytują na gruszy na ogół nielicznie i wymagają zwalczania wyłącznie w stwierdzonych ogniskach występowania (pojedyncze drzewa). Sporadycznie, można się także spotkać z dość licznym występowaniem pryszczarka gruszowca (zasiedla głównie liście na odrostach) oraz paciornicy gruszowianki. Pamiętać należy, że intensywna chemiczna ochrona gruszy pociąga za sobą wyniszczenie pożytecznej entomofauny (zwłaszcza drapieżnych pluskwiaków i roztoczy), co w konsekwencji prowadzi do zwiększenia liczebności populacji miodówek, przędziorków i szpecieli.]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 26 Feb 2011 09:21:50 +0100 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/progi-zagrozenia-cz-ii-dla-szkodnikow-gruszy-2637254 false Choroby grusz – wirusy i inne patogeny przenoszone przez szczepienie https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/choroby-grusz-wirusy-i-inne-patogeny-przenoszone-przez-szczepienie-2637253 Grusze mogą być porażane przez kilka wirusów, które na ogół nie wywołują poważnych szkód prowadzących do dużych strat plonu czy zamierania drzew. Znacznie groźniejsze dla sadów gruszowych są natomiast fitoplazmy, wiroidy oraz inne patogeny wirusopodobne o dotychczas nieznanej etiologii (tj. o nieznanym czynniku chorobotwórczym, przyczynie).

Mozaika pierścieniowa gruszy

Sprawca - wirus chlorotycznej plamistości liści jabłoni (Apple chlorotic leaf spot virus, ACLSV) - poraża: jabłoń, gruszę, śliwę, pigwę, czereśnię, brzoskwinię, morelę i wiele innych roślin z rodziny różowatych (Rosaceae). W sadach gruszowych wirus jest sprawcą choroby, której objawy można obserwować na liściach (fot. 1a), a u pewnych odmian także na owocach (fot. 1b). Drzewa porażone ACLSV słabiej rosną od zdrowych i łatwiej przemarzają. Owoce z chorych drzew są mniejsze i źle wybarwione, mają też niższą zawartość cukrów i ekstraktu.

Żółtaczka nerwów gruszy

Sprawca - wirus jamkowatości pnia jabłoni (Apple stem pitting virus, ASPV) - poraża jabłoń i gruszę. Większość odmian jabłoni nie wykazuje objawów chorobowych, lecz w sadach gruszowych wirus wywołuje charakterystyczne symptomy na liściach (fot. 2). Dodatkowo wpływa na pogorszenie jakości materiału szkółkarskiego, co jest spowodowane słabym przyjmowaniem się oczek (zrazów) po okulizacji (szczepieniu), zahamowaniem wzrostu chorych drzewek, osłabieniem stabilności pnia oraz wyłamywaniem się okulantów. Podobnie jak ACLSV, wirus jamkowatości pnia jabłoni wpływa na zwiększenie wrażliwości drzew na przemarzanie. Oba, wyżej wymienione patogeny, przenoszone są wraz z porażonym materiałem szkółkarskim (podkładki wegetatywne, zrazy, oczka). Dotychczas nie są znane owady (tzw. wektory) rozprzestrzeniające te wirusy.

Pęcherzykowate zrakowacenie gruszy

Sprawca – wiroid pęcherzykowatych zrakowaceń gruszy (Pear blister canker viroid, PBCVd) poraża bezobjawowo drzewa wielu odmian gruszy. Występowanie symptomów choroby i ich nasilenie zależy od odmiany, wieku drzewa i przebiegu pogody w danym sezonie. Wczesną wiosną na korze grusz wrażliwych pojawiają się niewielkie pęcherzyki, które następnie pękają, a tkanki w tych miejscach ulegają nekrozie. Transport wody i składników pokarmowych jest utrudniony, co prowadzi do zahamowania wzrostu drzewa. W wyniku zmian fizjologicznych pędy owoconośne, a niekiedy całe młode drzewa, zamierają. Wiroid przenoszony jest wraz z chorym materiałem szkółkarskim.

Zamieranie gruszy

Sprawca – fitoplazma zamierania gruszy, ‘Candidatus Phytoplasma pyri’ - jest groźnym patogenem, który ze względu na swoją szkodliwość, zaliczany jest do organizmów kwarantannowych. Choroba występuje w większości krajów Europy stanowiąc poważny problem szczególnie w rejonach o suchym, ciepłym klimacie. W Polsce notowana jest od połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Fitoplazmy rozmnażają się głównie w wiązkach przewodzących chorych roślin, co powoduje zakłócenia w przewodzeniu wody i składników pokarmowych. Przy niedostatecznej wilgotności wody w glebie i długotrwałych upałach może dochodzić do więdnięcia i zamierania drzew porażonych przez fitoplazmę zamierania gruszy. Znane są co najmniej dwa typy choroby wywoływanej przez ten patogen: powolne (ang: slow decline) lub szybkie, gwałtowne (ang: quick decline) zamieranie drzew. Powolna forma choroby przebiega łagodniej i objawia się zahamowaniem wzrostu drzew, słabymi przyrostami pędów jednorocznych i obniżeniem plonu owoców. Liście porażonych drzew są drobne (fot. 3a), o lekko podwiniętych brzegach, jasnozielone, jednak późnym latem lub wczesną jesienią przebarwiają się na czerwono (fot. 3b). Charakterystyczne dla łagodnego przebiegu choroby jest postępujące osłabienie drzew, ich słaby wzrost i obniżenie plonowania. Często na porażonych drzewach znajdują się jednocześnie gałęzie z zielonymi liśćmi i takie, których liście są już przebarwione (fot. 3c). Chore grusze mogą wegetować przez wiele lat, a niekiedy nawet następuje pozorne wyzdrowienie drzew. Znacznie groźniejszą formą choroby jest gwałtowne, w ciągu kilku tygodni a nawet kilku dni, zamieranie drzewa (fot. 3d), które zwykle następuje w warunkach długotrwałych upałów i suszy, i często poprzedzone jest łagodniejszą formą choroby. Patogen wywołujący zamieranie gruszy przenoszony jest w sadzie przez miodówki, głównie miodówkę gruszową żółtą (Psylla pyricola).

Kamienistość miąższu gruszy

Dotychczas nie zidentyfikowano sprawcy tej choroby. Pierwsze charakterystyczne objawy kamienistości miąższu gruszy (Pear stony pit) występują już 2-3 tygodni po kwitnieniu. Na młodych zawiązkach gruszek pojawiają się początkowo ciemnozielone przebarwienia, o zapadających się później tkankach - powstają zagłębienia. Owoce ulegają zniekształceniu (fot. 4a), a w miąższu powstają liczne skupiska nekrotycznych komórek sklerenchymatycznych (kamiennych, fot. 4b). Zmienione chorobowo gruszki są bardzo twarde i nie nadają się do spożycia. Podobne zniekształcenia zewnętrzne owoców mogą być wywoływane przez inne czynniki (np. uszkodzenia w efekcie żerowania owadów, inne uszkodzenia mechaniczne, niedobór boru), lecz w takich przypadkach nie występują w miąższu gruszek skupiska komórek kamiennych. Strata plonu owoców z drzew wykazujących kamienistość gruszy może sięgać 40%. Osłabione drzewa są bardziej wrażliwe na przemarzanie od zdrowych. W niektóre lata, pomimo wystąpienia choroby, nie dochodzi do zniekształcenia owoców. Do odmian tolerancyjnych należy ‘Bonkreta Williamsa’, do wrażliwych ‘Bera Boska’ i ‘Komisówka’, zaś u grusz odmian ‘Bera Hardy’, ‘Konferencja’, ‘Triumf Packhama’ choroba ma łagodniejszy przebieg. Patogen przenosi się wraz z chorym materiałem szkółkarskim.

Profilaktyka

Opisane czynniki chorobotwórcze mogą wystąpić zarówno w uprawach szkółkarskich (plantacje podkładek generatywnych i wegetatywnych, szkółki, sad zraźnikowy), jak i w sadach. Eliminacja tych patogenów w szkółce czy sadzie nie jest możliwa ze względu na brak skutecznych środków chemicznych do ich zwalczania.

Aby zmniejszyć ryzyko chorób, należy zadbać o to, by nowo posadzone drzewa były wolne od wirusów i innych patogenów przenoszonym podczas szczepienia. Dlatego materiał nasadzeniowy powinien pochodzić ze szkółek produkujących drzewka wolne od chorób wirusowych i wirusopodobnych. W takim przypadku nabywca otrzymuje świadectwo zdrowotności drzewek.
Dbałość o zdrowotność młodych drzew pozwoli na uniknięcie chorób wirusowych, jednak nie zabezpieczy w pełni sadu przed rozprzestrzenieniem się fitoplazmy zamierania gruszy. Należy się liczyć z możliwością przeniesienia fitoplazmy przez miodówki z chorych drzew rosnących w sąsiedztwie sadu. Bardzo ważna jest zatem skuteczna ochrona chemiczna przeciwko tym szkodnikom, a także usuwanie drzew wykazujących objawy zamierania, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się choroby w sadzie. Zachowanie odpowiedniej izolacji przestrzennej od starych, zaniedbanych sadów i dziko rosnących grusz stanowiących źródło fitoplazmy stanowi kolejny, ważny element ochrony drzew przed zamieraniem gruszy. Jedną z możliwości uniknięcia choroby jest uprawa drzew szczepionych na podkładkach tolerancyjnych na zamieranie gruszy (np. Pyrus betulaefolia, siewki Pyrus communis ‘d’Anjou’, ‘Bartlett’).

Obserwowanie objawów chorobowych na gruszach rosnących w szkółce lub sadzie nie może być wiarygodną podstawą do identyfikacji patogenów, zwłaszcza że bardzo często objawy ww. chorób mogą być podobne do tych wywołanych przez czynniki abiotyczne (klimatyczne i agrotechniczne, w tym nieprawidłowe nawożenie). Aby jednoznacznie określić przyczynę choroby, konieczne jest zatem przeprowadzenie specjalistycznych badań z wykorzystaniem dostępnych metod diagnostycznych (testy biologiczne, serologiczne oraz techniki biologii molekularnej), np. w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. fot. 1-4 M. Cieślińska]]> Artykuly 2011 sad24.pl@sad24.pl.empty (SAD24.PL) Sat, 26 Feb 2011 09:06:31 +0100 https://www.sad24.pl/informator-sadowniczy/artykuly-2011/choroby-grusz-wirusy-i-inne-patogeny-przenoszone-przez-szczepienie-2637253 false