Próchnica działa jak naturalny bufor. Zwiększa pojemność sorpcyjną gleby, dzięki czemu składniki pokarmowe nie uciekają tak łatwo poza zasięg korzeni. W praktyce oznacza to lepsze wykorzystanie nawozów, mniejsze straty i bardziej stabilne warunki dla roślin. 

Ma też ogromne znaczenie dla wody. Szczególnie w glebach lekkich i piaszczystych próchnica pomaga zatrzymać wilgoć, ogranicza przesychanie i zmniejsza szybkie wypłukiwanie wody po ulewach. To ważne, bo w takich glebach bez „spoiwa” woda bardzo łatwo przepływa w głąb profilu i staje się niedostępna dla roślin. 

Jak buduje się próchnicę? 

Budowa próchnicy zaczyna się od systematycznego dostarczania materii organicznej. Mogą to być produkty humusowe, resztki roślinne, biomasa korzeniowa czy preparaty doglebowe oparte na czystej materii organicznej. Kluczowe jest to, że nie chodzi tylko o jednorazowy zabieg, ale o regularne „dokarmianie” gleby. 

Z czasem rośliny lepiej rosną, rozwijają silniejszy system korzeniowy i same dostarczają do gleby więcej masy organicznej. Ta masa ulega rozkładowi i przekształceniu, tworząc kolejne warstwy próchniczne. To proces samonapędzający się: im lepsze warunki w glebie, tym większy wzrost roślin i tym więcej materii wraca do gleby. 

Ile trwa ten proces? 

To nie jest kwestia jednego sezonu. Pierwsze widoczne efekty mogą pojawić się po roku, ale pełniejszy rezultat buduje się przez kilka lat. Czasem potrzebne są dekady. Każda kolejna dawka materii organicznej wzmacnia efekt poprzedniej, więc liczy się tu konsekwencja i regularność. 

W przypadku gleby lekkiej i ubogiej w materię organiczną poprawa jest szczególnie ważna, ale wymaga cierpliwości. Próchnica nie powstaje „od razu” — najpierw zmienia się środowisko glebowe, potem aktywność biologiczna, a dopiero później widać wyraźne różnice w kondycji roślin. 

Wpływ na plonowanie 

Większa ilość próchnicy oznacza lepsze odżywienie roślin i sprawniejsze działanie mikroorganizmów glebowych, głównie bakterii i grzybów. To one odpowiadają za dużą część procesów zachodzących w glebie. Gdy mają wodę, tlen i składniki pokarmowe, gleba „ożywa”, a rośliny rosną silniej. 

Efekt na plonowanie wynika więc z kilku rzeczy naraz: 

• lepszego zatrzymywania wody, 

• większej dostępności składników pokarmowych, 

• mniejszych strat nawozów, 

• silniejszego wzrostu korzeni, 

• większej aktywności mikrobiologicznej. 

W praktyce oznacza to bardziej produktywne stanowisko i wyższy, stabilniejszy plon. Próchnica nie działa spektakularnie od razu, ale konsekwentnie buduje potencjał gleby na lata. 

Dlaczego budowa próchnicy w glebie jest tak ważna dla ogrodników? 

Budowa próchnicy w glebie nabiera szczególnej wagi dla plantatorów drzew i krzewów owocowych zwłaszcza w ostatnich latach i w kontekście zmian klimatycznych. Opady deszczu stają się bardzo nieregularne, a śniegu niepewne.  

Tylko w tym roku jest wiele miejsc w Polsce gdzie w marcu i kwietniu poważniejszy deszcz w ogóle nie padał. Naturalny magazyn na wodę w glebie, jakim jest próchnica, jest więc bardzo potrzebny.  

Spodziewać możemy się także nawalnych deszczy latem. Na glebach piaszczystych, bardzo przepuszczalnych, woda z takiego opadu bardzo szybko przemieści się poza ryzosferę zabierając przy okazji ze sobą składniki pokarmowe z aplikowanych nawozów – strata jest zatem podwójna. Uzupełnienie gleby w materię organiczną, a zwłaszcza w próchnicę może zaradzić tym problemom. 

A jak wygląda sytuacja? 

Niestety, na przeważającej części kraju dominują gleby bardzo ubogie w próchnicę. Często jej udział nie przekracza nawet 1%. Co gorsza, pod uprawę na przykład truskawek czy malin przeznacza się stanowiska z glebami lekkimi, które gatunki te preferują. 

Zaopatrzenie takich gleb mogłoby wydatnie odnieść efektywność gospodarowania wodą i przełożyć się na lepsze wykorzystanie nawozów, a może nawet na ograniczenie ich stosowania w przyszłości przy zachowaniu lub poprawie wyników produkcyjnych notowanych w gospodarstwach sadowniczych.  

Ekoschematy wspierają poprawę bilansu materii organicznej

W szczególności praktyki realizowane w ramach ekoschematu „rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi” jako jednej z interwencji Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Ekoschemat ten wspiera praktyki rolnicze, które zwiększają składowanie węgla w glebie, magazynują CO₂ z atmosfery w roślinach i zmniejszają jego emisję.

Sekwestracja dwutlenku węgla w rolnictwie przynosi wiele korzyści dla zdrowia gleby i dodatkowo pozytywnie oddziałuje na środowisko wodne, powietrze i bioróżnorodność. Jedną z największych korzyści wynikających ze wsparcia praktyk przyczyniających się do magazynowania węgla organicznego jest zdrowie gleby. Jako najważniejsze korzyści związane z utrzymaniem zdrowych gleb można wymienić: wyższe poziomy materii organicznej w glebie, lepszą zdolność do wychwytywania i magazynowania węgla w glebie (lepsza sekwestracja węgla), ulepszoną strukturę gleby, która zwiększa odporność na zmienność pogody, większą odporność na susze i powodzie, ponieważ zdrowe gleby lepiej wchłaniają i zatrzymują wodę, poprawioną zdolność do zatrzymywania większej ilości składników odżywczych, co ogranicza ich spływ z pól uprawnych do źródeł wody.

W ramach tego ekoschematu można otrzymać wsparcie miedzy innymi do stosowania bezorkowych systemów uprawy, wprowadzenia międzyplonów czy wsiewek śródplonowych, a także wymieszania słomy z glebą.

Jeszcze do niedawna odpowiedź na tak postawione w tytule pytanie była stosunkowo prosta, bo przytaczając stare powiedzenie „ciągnik, jaki jest, każdy widzi”. Za uzasadnieniem takiego stwierdzenia przemawiała przez wiele lat powtarzana konstrukcja i przestrzenna konfiguracja głównych zespołów ciągnika sadowniczego, który z oczywistych powodów jest bardziej kompaktowy w odniesieniu do dużo potężniejszych ciągników rolniczych. Można również zauważyć, że w ostatnich 20–30 latach ich wyposażenie uległo wprawdzie wzbogaceniu, ale nie na tyle, aby zrekompensować znaczący wzrost ceny ich zakupu, a zwłaszcza napraw i eksploatacji. Z tego też powodu coraz większym wzięciem cieszą się ciągniki używane, pozbawione szczelnych i klimatyzowanych kabin, przekładni bezstopniowych oraz i innych zespołów ułatwiających pracę w sadzie. Są bowiem dużo tańsze oraz łatwiejsze w eksploatacji i naprawach. Stąd też w naszych sadach nie maleje liczba wiekowych, ale wciąż poszukiwanych, żwawych „trzydziestek” i „władymirców”.

Sad jutra

Należy oczekiwać, że w najbliższym 10-leciu czekają nas duże zmiany w budowie i eksploatacji ciągników sadowniczych wywołane spadkiem zatrudnienia w rolnictwie oraz rosnącymi kosztami pracy i redukcji zużycia ś.o.r. Jednocześnie eksperci wskazują, że aby wyżywić 10 miliardów ludzi w 2050 roku, trzeba będzie wyprodukować o 70% więcej żywności, w tym warzyw i owoców, a tego nie da się dokonać bez zasadniczych zmian, w tym zwłaszcza z zakresu cyfryzacji sadownictwa. W największym stopniu będą one dotyczyły autonomicznych ciągników, które w zależności od potrzeb będą wyposażone w bardziej precyzyjne układy naprowadzania RTK-GPS, liczne czujniki, kamery i pełną automatyzację opryskiwania i nawożenia roślin.

Maszyna bez kierowcy

Pomimo tych zmian ciągniki pozostaną nadal w centrum zainteresowania sadowników, ale ich przyszłe rozwiązania znacząco będą odbiegały od obecnych konstrukcji, choć nadal będą wykorzystane do realizacji tych samych operacji, które znamy z naszych sadów, jak np. opryskiwanie, koszenie murawy, zwalczanie chwastów i transport owoców. Podstawową różnicą w odniesieniu do obecnych rozwiązań będzie nie tylko brak operatora, ale nawet kierownicy i miejsca, które kiedyś zajmował. Jego praca, ale w zmienionej formie, nadal będzie niezbędna, a rola będzie stale rosła, ponieważ przewiduje się, że zamiast jednym ciągnikiem przyszły operator będzie zarządzał nawet 3–5 autonomicznymi ciągnikami ingerując zdalnie w ich pracę tylko w sytuacjach awaryjnych. Wciąż bowiem nikt jeszcze nie wymyślił autonomicznej stacji paliwowej i urządzenia do napełniania zbiornika cieczy roboczej bez udziału człowieka. Takie podejście przyczyni się do lepszego wykorzystania czasu pracy i obniżenia kosztów eksploatacji, ponieważ autonomiczne ciągniki mogą pracować nawet ponad 20 godz./dobę, o poprawie bezpieczeństwa nie wspominając, mając na uwadze brak bezpośredniego kontaktu operatora ze środkami ochrony roślin.

Klocki i czujniki

Pomimo, że znakomita większość potencjalnych nabywców autonomicznych ciągników żywi obawy odnośnie cech użytkowych oraz niezawodności tych nowatorskich rozwiązań, to pojawiają się już pierwsi sadownicy – pasjonaci, którzy budują takie maszyny samodzielnie, nawet w Polsce, co jest pierwszym krokiem świadczącym o zainteresowaniu nową techniką. Nie ma czemu się dziwić, bo nie jest to aż tak trudne zadanie. Wystarczy zrobić prostą ramę i wypełnić ją, jak klockami LEGO, dostępnymi na rynku podzespołami (np. hydraulika siłowa, silniki, przekładnie, podzespoły elektroniczne). Największą trudnością wydaje się sterowanie mikroprocesorowe, kamery, czujniki laserowe (np. LIDAR) i inne, ale i z tym poradzą sobie nasi innowatorzy. Pamiętajmy, że mamy w Polsce setki niewielkich firm informatycznych, które dysponują wystarczającą wiedzą, aby poradzić sobie z dużo bardziej złożonymi problemami.

Opłacalność zdecyduje

Jeśli więc wprowadzenie na rynek autonomicznych ciągników jest takie proste, to dlaczego nadal brakuje tych inteligentnych maszyn? Przyczyna tylko pozornie leży w braku wiary i nadmiernej ostrożności naszych sadowników, sprowadza się do ekonomicznej opłacalności użycia tych maszyn, która wcale nie jest taka oczywista, mając na uwadze daleko idącą specjalizację ich zastosowania. Kto wie, czy lekarstwem na tę dolegliwość nie jest możliwość „uzbrajania” konwencjonalnych ciągników w układy autonomicznej pracy? W ten sposób potencjalny użytkownik ma dodatkowo w zasięgu ręki cechy użytkowe standardowego ciągnika, które można będzie wykorzystać do innych specjalistycznych prac np. sadzenia drzewek czy likwidacji sadu. Pamiętajmy tylko, że nadmierna uniwersalność czasem szkodzi, bo „to co jest do wszystkiego, czasem jest do niczego”.

 Prof. dr hab. Ryszard Hołownicki, IO–PIB Skierniewice

Artykuł pochodzi z czasopisma MPS SAD. Zachęcamy do prenumeraty: Miesięcznik Praktycznego Sadownictwa

Badania i innowacje w małej i dużej skali

Bez wątpienia cyfryzacja w produkcji sadowniczej, w tym automatyzacja kolejnych etapów produkcji, w najbliższych latach będzie koniecznością. Wdrażanie nowych technologii nie jest jednak wcale łatwym procesem  i wymaga nie tylko wiedzy teoretycznej ale i badań naukowych, i wdrożenia ich wyników w praktyce. Ta potrzeba została dostrzeżona już w strategii „Od pola do stołu, w której czytamy: badania naukowe i innowacje są kluczowymi czynnikami przyspieszającymi transformację w kierunku zrównoważonych, zdrowych i sprzyjających włączeniu społecznemu systemów żywnościowych od produkcji pierwotnej do konsumpcji. Badania naukowe i innowacje mogą pomóc opracować i przetestować rozwiązania, przezwyciężyć bariery i odkryć nowe możliwości rynkowe.

Dlatego innowacyjne projekty w sektorze agro mogą liczyć na wsparcie w ramach unijnych funduszy jak choćby „Horyzont Europa” czy  realizowane na mniejsza skalę, ale z bardzo praktycznym podejściem projekty w ramach Europejskiego Partnerstwa na Rzecz Innowacji – EPI -Agri.

W tym drugim przypadku w ramach naszego Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, już wkrótce będzie można ubiegać się o dofinansowanie w kwocie nawet do 2,5 mln zł dla interwencji I.13.5 Współpraca Grup Operacyjnych EPI. Przedmiotem realizowanych operacji będą rozwiązania w zakresie nowych lub udoskonalonych produktów rolnych lub technologii, metod organizacji i marketingu w sektorach: rolnym, spożywczym i leśnym, w tym na rzecz rozwijania produkcji w systemach jakości żywności oraz rolnictwa 4.0. Projekty mają dotyczyć przede wszystkim praktycznego wykorzystania tych rozwiązań w gospodarstwach rolnych i powinny być, co do zasady, realizowane z udziałem rolników. Pomoc ta jest wdrażana przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Biomasa z sadu

Jeszcze na początku poprzedniej dekady nie brakowało rozwiązań do prasowania gałęzi z sadów w mniejsze lub większe baloty. Niestety popyt na nie był zbyt mały i na targach próżno dziś szukać nowych konstrukcji. Temat w pewnym sensie odrodził się jesienią 2022 roku, przy okazji rekordowych cen węgla kamiennego. Wówczas „twarzą” planów przetwarzania gałęzi z sadów na pellet był były wiceminister rolnictwa – Janusz Kowalski. Władza się zmieniła, węgiel staniał i o pomyśle mało kto już raczej pamięta…

Obecnie w zagłębiu grójeckim nieliczni używają do tego celu pras rolniczych, popularnej polskiej marki. Zbierają biomasę na własne cele energetyczne i nie sprzedają jej do elektrociepłowni. Jednak na 55 tysięcy hektarów sadów w całym zagłębiu takie osoby można policzyć dosłownie na palcach jednej ręki. Niezależnie od tego, czy mówimy o drewnie z karczowania sadów, czy z gałęzi po cięciu zimowym, to nadal niewykorzystany potencjał…

Zyska przetwórca, zyska sadownik

Załóżmy całkowicie teoretyczny scenariusz, który być może kiedyś będzie zrealizowany. Jesteśmy bardzo ciekawi waszego zdania. Wyobraźmy sobie przetwórnię, która montuje duży kocioł przemysłowy na biomasę. Zamiast gazem zasila wyparki zieloną energią z gałęzi po cięciu zimowym lub po karczowaniu sadów. Omija giełdy, międzynarodowe zależności finansowe i okresowe wzrosty cen (atak na Iran).

Sadownicy, którzy dostarczają tam biomasę wiosną, mogliby ją sprzedać takiej przetwórni. Równie dobrze można przeliczyć ekwiwalent dostarczonego paliwa i doliczyć kilka/kilkanaście groszy do dostarczonych jesienią jabłek przemysłowych. To żaden problem. Koszty, amortyzacja i wartość kaloryczna. Wszystko da się wyliczyć.

Powiecie, że gaz ziemny nadal jest bardziej skoncentrowanym energetycznie paliwem od zrębki. To prawda. Z drugiej strony zerwanie globalnych łańcuchów dostaw i notowania giełdowe nie będą dotyczyły relacji sadownik–przetwórnia. To bezsprzecznie największa korzyść w niepewnych czasach.

FOTO: Sad24

Spółdzielnie energetyczne?

Po zmieleniu i sezonowaniu zrębka z gałęzi może być przeznaczona do ogrzewania domów. Niestety w rejonie brakuje elektrociepłowni zasilanych biomasą w kontekście większych miast. W domach jednorodzinnych również ich nie znajdziemy. Lokalny obrót paliwem to niższe rachunki, krótki łańcuch dostaw i ekologiczne, odnawialne źródło energii. Czyż nie to od lat forsuje nam Bruksela? Są jeszcze krajowe przepisy, które raczej nie ułatwiają montowania w przemyśle i w domach kotłów na biomasę. Zdecydowanie forsuje się kotły gazowe czy pompy ciepła. Po raz kolejny wszystko zależy od ustawodawców, którzy co cztery lata miewają zupełnie odmienne cele…

Koszenie trawy i chwastów w tunelach foliowych nie jest dużym wyzwaniem, jeśli mamy ich kilka. Mówimy tu przede wszystkim o uprawie truskawek na stołach. Gdy tuneli jest kilkanaście czy kilkadziesiąt, to proste z pozoru zajęcie staje się pracą liczona w setkach godzin w sezonie. Jak wiemy, każda godzina pracy kosztuje dziś coraz więcej – niezależnie od tego, czy mówimy o pracy własnej, czy najemnej.

Wiele wskazuje na to, że na naszych oczach powoli dokonuje się jedna z ciekawszych rewolucji technicznych w branży jagodowej. Może nie jest tak spektakularna jak elektryczne ciągniki czy roboty do zrywania owoców, ale już teraz działa i to całkiem dobrze. Oczywiście zadania stojące przed zdalnie sterowanymi kosiarkami są znacznie prostsze, jednak również tutaj robotyzacja ma sens – tym bardziej że inwestycja nie będzie liczona w milionach złotych.

Oczywiście na rynku od dawna dostępne są klasyczne roboty koszące. Są to jednak urządzenia przeznaczone do równych trawników i częstego koszenia murawy. Nie poradzą sobie z wyższą trawą i silniejszymi chwastami w warunkach gospodarstw ogrodniczych.

Co mają w środku?

Mówimy o kosiarkach spalinowych i elektrycznych, które są zdalnie sterowane, ale mogą również pracować autonomicznie. Na ostatnich targach TSW takie rozwiązania zaprezentowała między innymi firma Iseki, choć oczywiście jej oferta nie zamyka listy maszyn, o których mówimy. Na rynku obecne są także m.in. Husqvarna, Ambrogio, FJDynamics i inni producenci.

Japońska firma pokazała w Kielcach model spalinowy i elektryczny. Pierwszy wyposażony jest w silnik spalinowy Kawasaki o mocy 23 KM, druga maszyna ma baterię o pojemności 200 Ah. Oba urządzenia cieszyły się dużym zainteresowaniem zwiedzających, choć ich ceny trudno nazwać atrakcyjnymi.

Na zdjęciach widać, że urządzenie ma gąsienice, dzięki którym unieruchomienie w błocie czy piachu nie powinno się zdarzać zbyt często. Całość w razie wypadku chroniona jest ramą. Trzeba jednak pamiętać, że w uprawie owoców jagodowych nie zawsze w pełni spełni ona swoją funkcję – większość marek dopuszcza pracę przy nachyleniu do 30° lub 45°. Producenci pozycjonują te maszyny przede wszystkim do pracy w zieleni miejskiej lub na dużych obiektach turystycznych (kurorty, hotele, kluby golfowe).

Koszenie trawy w tunelach foliowych to tylko jedno z nieoczywistych miejsc, gdzie można wykorzystać omawiane kosiarki. Znamy już pierwszych plantatorów, którzy testowali tego typu urządzenia w sezonie 2025.

                                                                  

FOTO: Sad244

Autonomia kosiarek

Produkty z wyższej półki cenowej pozwalają nie tylko na zdalne sterowanie w trudno dostępnych miejscach, ale również na zaplanowanie trasy i pracę w trybie autonomicznym. Nieco przypomina to domowe roboty sprzątające.

Japoński producent zaprojektował swoje rozwiązanie tak, aby operator mógł programować automatyczne działania bezpośrednio z pilota, bez konieczności korzystania z aplikacji. Dopiero najbardziej zaawansowany, czwarty tryb autonomiczny rozszerza funkcjonalność o pracę z mapami Google oraz zapis tras w chmurze.

Kosiarki te potrafią pracować niemal samodzielnie. Wystarczy raz przejechać wybraną trasę, a urządzenie później powtórzy nasze ruchy z dokładnością do 1–2 centymetrów. Mówiąc wprost – najpierw musimy „nauczyć” robota, jak ma poruszać się po naszej plantacji.

Ile to kosztuje?

Najtańsze chińskie, zdalnie sterowane kosiarki z silnikiem spalinowym o mocy 7–10 KM kosztują już od około 10 000 zł brutto. Większe maszyny o mocy około 20 KM to wydatek do 30 000 zł. Trzeba podkreślić, że w tej klasie sprzętu nie ma modułów pozwalających na w pełni autonomiczną pracę.

Wyżej plasują się maszyny marek Husqvarna, Ambrogio, FJDynamics – ich ceny mieszczą się w widełkach od 30 do 80 tysięcy złotych. Spalinowe Iseki ze zdjęcia głównego, o mocy 23 KM, ma kosztować około 150 000 zł, ale w zamian oferuje obecnie jedne z najlepszych parametrów pracy autonomicznej na rynku.

FOTO: Sad24

Zabieg zaczyna się od przygotowania roztworu. Do wiadra wlewa się wodę i dodaje dedykowany adiuwant. Jak obrazowo wyjaśnił nam przedstawiciel firmy, środek ten zagęszcza ciecz, tworząc strukturę przypominającą „klej do tapet” – lepka konsystencja zapobiega szybkiemu opadaniu roztoczy na dno zbiornika. Dopiero do tak przygotowanego roztworu trafiają roztocza dostarczone bez jakiegokolwiek materiału nośnego.

Całą mieszaninę wlewa się następnie do urządzenia SprayVent. Od momentu dodania roztoczy do roztworu producent przewiduje maksymalnie dwie godziny na wykonanie zabiegu. W tym czasie roztwór zachowuje odpowiednią lepkość, a roztocza pozostają równomiernie zawieszone w całej objętości cieczy.

Zabieg w praktyce: równomierne pokrycie bez „dziur”

W uprawach malin czy jeżyn operator, idąc z prędkością około 4 km/h, jest w stanie w ciągu godziny rozprowadzić 15–16 litrów roztworu na długości rzędu około 4 km. Jedna osoba uzyskuje w ten sposób bardzo równomierne pokrycie roślin.

W porównaniu z klasycznym, punktowym rozsypywaniem materiału z roztoczami „tu i tam” różnica jest wyraźna. Przy tradycyjnej technice łatwo o fragment rzędu, w którym pożyteczne organizmy się nie pojawią. Przy zastosowaniu SprayVent wystarczy przejść wzdłuż uprawy, aby uzyskać praktycznie stuprocentowo równomierną dystrybucję roztoczy na całej długości rzędów.

Rola adiuwantu i plany rozwoju systemu

Kluczową rolę w całym rozwiązaniu odgrywa adiuwant. To on zapobiega sedymentacji roztoczy i utrzymuje je równomiernie rozproszone w całej objętości cieczy. Dzięki temu każda porcja roztworu zawiera podobną liczbę osobników, a dawka aplikowana na rośliny jest powtarzalna.

Bioline podkreśla, że obecnie system jest optymalizowany przede wszystkim dla Phytoseiulus persimilis, ale w planach jest znaczące rozszerzenie listy kompatybilnych organizmów. W przyszłości mają pojawić się m.in. „płynne” wersje jaj złotooka Chrysoperla carnea oraz kolejne gatunki roztoczy drapieżnych. Firma zapowiada, że będzie stopniowo wprowadzać do oferty coraz więcej pożytecznych organizmów specjalnie przygotowanych do aplikacji przy użyciu SprayVent.

Dlaczego to rozwiązanie może zainteresować plantatorów

SprayVent łączy kilka elementów, które dziś są dla producentów coraz ważniejsze: precyzję zabiegów biologicznych, ograniczenie strat materiału oraz oszczędność czasu pracy. Równomierne rozmieszczenie pożytecznych organizmów w całej długości rzędów pozwala lepiej wykorzystać ich potencjał i zmniejsza ryzyko „słabych” miejsc w plantacji.

Warto też zauważyć, że takie rozwiązania są spójne z kierunkiem, jaki w ostatnich latach mocniej podkreśla Wspólna Polityka Rolna (WPR) UE: większy nacisk na metody niechemiczne, integrowane podejście do ochrony upraw i precyzję wykonywanych zabiegów. Nie chodzi tu o „wsparcie dla konkretnego urządzenia”, ale o trend, w którym liczy się ograniczanie strat i lepsza kontrola nad tym, co i jak trafia na plantację. W tym sensie system pozwalający sprawniej i równiej rozprowadzać pożyteczne organizmy można traktować jako element nowocześniejszego, bardziej zrównoważonego prowadzenia upraw.

Piotr Zieliński podkreśla, że zainteresowanie polskim jabłkiem ekologicznym na Zachodzie widać od kilku lat. To właśnie rosnący popyt skłonił firmę do sukcesywnego zwiększania areału nasadzeń oraz do inwestycji w linie sortujące, pozwalające przygotować większy wolumen owoców deserowych lub rozsortować owoce, które mają trafić do różnych kanałów przetwórstwa.
Do tej pory eksport koncentrował się właśnie głównie na surowcu dla przetwórstwa – na musy, kostkę czy koncentraty – ale w bieżącym sezonie firma intensywnie sortuje również jabłka deserowe. W porównaniu z rokiem 2024 wzrost sprzedaży jest znaczący. Jabłka deserowe stanowią już około 10 % całkowitej sprzedaży, ale trzeba podkreślić, że 99% tych owoców trafia do odbiorców zagranicznych.

Polski rynek wymaga pracy

Choć potencjał rynkowy ekologicznych jabłek deserowych w Polsce wciąż pozostaje niewykorzystany, to właśnie w tym tkwi ogromna szansa. Wiceprezes Gruppa Organic ocenia, że gdyby udział jabłek ekologicznych w krajowej konsumpcji osiągnął poziom 10–12%, oznaczałoby to sprzedaż ponad 50 tys. ton  deserowych jabłek ekologicznych. Tymczasem relacja konsumpcji jabłek ekologicznych do konwencjonalnych wynosi u nas zaledwie około 0,5%. Niewielkie partie trafiają głównie do wyspecjalizowanych sklepów w dużych miastach.
Zdaniem Piotra Zielińskiego potrzebne są szerokie kampanie promujące zdrowe odżywianie i spożywanie ekologicznych owoców oraz warzyw, prowadzone wspólnie przez producentów, handel i instytucje państwowe. Bez tego są małe szanse, aby popyt na ekologiczne produkty w Polsce szybko się zwiększył, a tego właśnie potrzebujemy biorąc pod uwagę, że nie brakuje zachęt i wsparcia do zmiany profilu produkcji. Zmiany powinny iść dwutorowo – jeśli celem jest zwiększenie areału upraw ekologicznych, jednocześnie powinno się rozwijać świadomość konsumentów i budować popyt. – Zapraszamy do współpracy wszystkich producentów ekologicznych owoców, którzy chcą być częścią zmiany – razem możemy budować świadomość konsumencką, rozwijać rynek – mówi Piotr Zieliński.

Jabłek jest nieco więcej niż w 2024 roku, ale do średniej dużo nam brakuje 

W jego opinii produkcja jabłek w Europie jest stabilna, co oznacza, że to my kształtujemy ceny, ponieważ największe wahania podaży dotyczą właśnie naszego rynku. Zwłaszcza na rynku jabłek przemysłowych. Jeśli chodzi o rynek jabłek deserowych, jest bardziej uporządkowany.
– Ceny jabłek ekologicznych w obu segmentach rynku są wyższe niż w przypadku jabłek konwencjonalnych. Uważam, że w miarę okresu przechowywania pojawią się niewielkie podwyżki, ale nie tak duże jak w zeszłym roku.  Od lat powtarzam, że musimy myśleć jako branża i działać w systemie kontraktowym. Może kwartalnym, może półrocznym, aby dzięki temu będziemy mieć przewidywalne ceny i czas na reakcję. Według mnie to jest rozwiązanie dla polskich sadowników – podsumowuje.

Potrzebne są działania u podstaw

Ekologiczna produkcja jabłek z całą pewnością nadal traktowana jest jako niszowa, chociaż w nowej Wspólnej Polityce Rolnej 2023–2027 szczególny nacisk położono na wzrost powierzchni użytków rolnych prowadzonych metodami ekologicznymi.
Program „Rolnictwo ekologiczne” przewiduje pięcioletnie zobowiązania oraz dopłaty do każdego hektara upraw ekologicznych. System obejmuje szeroki wachlarz upraw, a w okresie konwersji płatności przysługują maksymalnie przez trzy lata. Po uzyskaniu pełnego statusu gospodarstwa ekologicznego pozostają dostępne bez ograniczeń, dopóki producent utrzymuje wymagane praktyki.
Zgodnie z założeniami, zwiększenie powierzchni upraw ekologicznych ma przynieść korzyści nie tylko finansowe, lecz także środowiskowe. Ograniczenie nawozów mineralnych i konwencjonalnych środków ochrony rośliny mają zmniejszyć zanieczyszczenie gleby i wód oraz emisję gazów cieplarnianych.
Założenia są dobre, ale eksperci, którzy od lat zajmują się produkcją ekologiczną, wskazują na potrzebę zwiększenia wydatków na kampanie promocyjne i inne działania, które mogłyby wpłynąć na zwiększenie sprzedaży ekologicznych owoców i warzyw. Samo zwiększenie areału nie zda się na nic, jeśli rynek i konsumenci nie będą ich potrzebowali.

Robot zrywa truskawki szybciej od człowieka

Co jakiś czas informujemy o kolejnych konstrukcjach, które mają pracować za nas, czyli za ludzi. Liczne projekty pochodzą z „kraju kwitnącej wiśni”. Również tym razem japońscy inżynierowie opracowali kolejnego zaawansowanego robota do zbioru truskawek. Naukowcy z Uniwersytetu w Osace informują, że urządzenie zrywa owoce szybciej od człowieka. Możemy to zatem uznać za kolejny milowy krok w rozwoju tej technologii. Tak czy inaczej to nadal jedno urządzenie, które nie jest w stanie pracować w towarowej szklarni. Niemniej rodzi ogromne nadzieje...

Japonia, podobnie jak wiele innych rozwiniętych krajów, boryka się z problemem starzejącego się społeczeństwa. Średni wiek tamtejszego rolnika to 67 lat. W sektorze ogrodniczym brakuje rąk do pracy. Razem z zaawansowaniem technologicznym te czynniki sprawiły, że Japonia staje się światowym liderem we wdrażaniu robotów w rolnictwie.

Jak Działa Robot do Zbioru Truskawek?

1. 
   

   System Wizyjny. Robot wyposażony jest w zaawansowane kamery i czujniki. Dzięki algorytmom uczenia maszynowego jest w stanie zidentyfikować dojrzałe owoce na podstawie ich koloru, kształtu i rozmiaru, odróżniając je od niedojrzałych czy uszkodzonych. System ten potrafi również określić optymalny kąt i punkt do chwycenia owocu, minimalizując ryzyko uszkodzenia.

   
   


2. 
   

   Ramię Robocze (Manipulator): Po zidentyfikowaniu dojrzałej truskawki, precyzyjne ramię robocze wysuwa się w jej kierunku. Ramię to jest zazwyczaj lekkie, elastyczne i wyposażone w wiele stopni swobody, co pozwala mu na poruszanie się w złożonym środowisku liści i łodyg bez kolizji.

   
   


3. 
   

   Chwytak (Efektor Końcowy): Na końcu ramienia znajduje się specjalnie zaprojektowany chwytak, który jest kluczowy dla delikatnego zbioru. W zależności od konstrukcji, może to być:

   
   

Ograniczeń jest więcej niż perspektyw

Minie jeszcze wiele lat, zanim takie rozwiązania będą powszechnie używane w Polsce. Pierwszą barierą będzie bardzo wysoka cena, o której nie chcą mówić sami konstruktorzy. Kolejnym wyzwaniem będzie wszechstronność działania w różnych środowiskach. Pamiętajmy, że maszyny o których piszemy zostały opracowane i testowane w warunkach laboratoryjnych. Potrzeba wielu lat badań i testów, aby roboty do zbioru owoców „odnalazły” się różnorakich warunkach.

 Prof. dr hab. Ryszard Hołownicki, IO–PIB Skierniewice

Stawki za Biologiczną uprawę

Płatności w ramach Biologicznej uprawy

•  Upraw trwałych,


•  Gruntów ornych,


•  Zadrzewień, jeśli są to drzewa owocowe na trwałych użytkach zielonych.

Nadal niewiele rozwiązań cyfrowych dla sadownictwa

Bez pomocy sadowników nie będzie technologii

Prof. dr hab. Ryszard Hołownicki

IO–PIB Skierniewice

Felieton Prof. dr hab. Ryszard Hołownicki

IO–PIB Skierniewice

• Lepsze planowanie sprzedaży i pracy grupy czy sortowni – zdjęcia lub filmy, wykonane za pomocą kamery TopDown przed zamknięciem owoców w chłodni, umożliwiają optymalne planowanie dalszych działań, co prowadzi do zmniejszenia kosztów produkcji i przechowywania.
• Automatyczne skanowanie partii owoców – dzięki zainstalowanej kamerze, proces oceny jakości i ilości jabłek staje się jeszcze bardziej zautomatyzowany i precyzyjny.

Ocena jakości partii na podstawie zdjęć i sztucznej inteligencji

Zarodniki grzybów w powietrzu?

Cyfrowa wersja naszego sadu

Kontrola soku roślinnego w czasie rzeczywistym

Wielofunkcyjne i autonomiczne

Kontrola zaworów

Pełna kontrola gospodarstwa

Aurea - urządzenie do mapowania sadu

FOTO:

Coraz więcej elektrycznych maszyn i ciągników

Elektryczny „widlak” w terenie?

Podstawowe parametry techniczne:

• udźwig - 1500 kg


• maszt 3,20 m


• napęd hydrostatyczny


• moc - wersje wyposażenia od 10 do 40 kW


• gwarancja na 3000 ładowań


• czas ładowania - 3,5 godziny (od 20 do 100%)


• autonomia do 8 godzin pracy


• generuje dźwięki do 26 DB

Skomplikowana platforma marki KNECHT

FOTO:

Elektryczny kombajn do zbioru jabłek deserowych HA-TECH

FOTO:

Delikatne wykładanie jabłek bez pojemników do zbioru i wiaderek

FOTO:

Głowica do wymiatania gałęzi. 20% to stalowe druty, a 80% plastikowe pręty

FOTO:

Robot do szczepienia drzewek

FOTO:

Poste noże zamiast pił tarczowych

FOTO:

Automatyzacja? Jeszcze jak!

Aurea - Narzędzie do mapowania sadów

FOTO:

Innowacyjna kolumna SMARTFAN

FOTO:

Odmiany? Tutaj nie było fajerwerków

Oferta hodowców i szkółkarzy była szeroka

FOTO:

Innowacyjny, autonomiczny opryskiwacz z Chin

Tak prezentowała się maszyna na targach AGRO SHOW 2024 w Bednarach

FOTO:

Parametry techniczne

Silnik diesla o mocy 48 KM

FOTO:

Napęd gąsienicowy zwiększa możliwości i zwrotność

FOTO:

Dotacje dla rolników chroniących środowisko

W powyższych przypadkach pomoc przyznaje się:

Na co można składać wnioski?

Inne

Fot. 2 Plantacja suchodrzewu ze ściółką z agrotkaniny

FOTO:

W badaniach

Podział ściółek na kategorie

Żywe ściółki…

Fot. 3 Ugór mechaniczny w sadzie ekologicznym

FOTO:

W badaniach krajowych

Ściółkowanie to również wady

Prof. dr hab. Ryszard Hołownicki

Instytut Ogrodnictwa - PIB w Skierniewicach

MS

Zniesienie ugorowania 4% gruntów ornych – tzw. norma Gaec 8 (Good Agricultural Environmental Conditions)

Możliwość wyboru między dywersyfikacją a zmianowaniem – tzw. norma Gaec 7

• od 10 do 30 ha gruntów ornych wystarczy posiadać 2 uprawy, z tym że największa uprawa nie może stanowić więcej niż 75%,


• powyżej 30 ha gruntów ornych wystarczy posiadać 3 uprawy, z tym że największa uprawa nie może stanowić więcej niż 75%, a dwie uprawy główne więcej niż 95%.

Uproszczenia w normie dot. obowiązku utrzymania okrywy glebowej (tj. okrywa roślinna, ściernisko, resztki pożniwne, mulcz) - tzw. norma Gaec 6

Gospodarstwa do 10 ha UR nie będą podlegały sankcjom związanym z realizacją norm środowiskowych ( tzw. warunkowości)

Ewolucja rolnictwa

Wiele wyzwań

Sztuczna inteligencja

AI w rolnictwie

Prof. dr hab. Ryszard Hołownicki, Instytut Ogrodnictwa – PIB

PROF. DR HAB.RYSZARD HOŁOWNICKI

IO-PIB SKIERNIEWICE