Rocznie plantatorzy zbierają około 110 – 120 tysięcy ton malin, w zależności od sezonu. Lubelszczyzna jest prawdziwym zagłębiem malinowym, gdzie zbierane jest do 80% krajowych malin. Mazowieckie, podkarpackie i zachodniopomorskie również słynie z uprawy tych owoców.

• Polska jest piątym na świecie producentem malin, stanowiąc 9% udział w globalnej produkcji;
• największy w Unii Europejskiej i drugim w Europie.
• 25% z tych owoców trafia na świeży rynek,
• 60 do 70% przeznaczonych jest do mrożenia.
• Największym odbiorcom polskich malin są Niemcy, tam trafia około 30 – 35% naszego eksportu.

Trudności w uprawie malin – kluczowe problemy

Największym zagrożeniem w uprawie malin są choroby i szkodniki. Kolejnym aspektem, mogącym wpłynąć na uprawę malin stanowi niesprzyjająca pogoda. Długotrwałe, silne opady deszczu, lub zupełne przeciwieństwo utrzymująca się susza. Wilgoć, która towarzyszy uprawie przez dłuższy czas, zwiększa prawdopodobieństwo porażenia przez groźne choroby grzybowe.
Kolejnym problemem jest brak rąk do pracy. Zdarza się, ze wynagrodzenie pracownika przy zbiorach malin to często, aż 50% stawki, jaką uzyskuje plantator przy sprzedaży.

Sezon malin 2022

Początek sezonu 2022 był dość trudny. Wiosną oraz latem doświadczyliśmy suszy i bardzo wysokich temperatur. Maliny letnie zakończyły już owocowanie, jesienne są w połowie okresu owocowania. Co niepokoi aktualnie plantatorów to tendencje cenowe. Sezon rozpoczął się z korzystną stawką, aby potem znacząco ją obniżyć. W ostatnich dniach cena podskoczyła do góry i jest duża szansa, że się to utrzyma.

Co warto wiedzieć o chorobach malin?

• Szara pleśń to zdecydowanie najgroźniejsza z chorób malin. Sprawcą jest grzyb Botrytis cinerea. Przyczyną jest utrzymująca się wilgoć. Przenoszone wraz z kroplami wody patogeny infekują tkanki roślin już na początku okresu kwitnienia, a porażenie może obejmować wszystkie naziemne części rośliny: kwiaty, owoce oraz całe pędy.
  Kwiaty, które zostały porażone szarą pleśnią, stają się brunatne, a w konsekwencji gniją. Niedojrzałe owoce, objęte infekcją ciemnieją, gniją i dostają szarego charakterystycznego nalotu, aby w końcu uschnąć.
• Zamieranie pędów to kolejna groźna choroba malin. Sprawcami może być kilka rodzajów grzybów, m.in. Didymella applanata i Leptosphaeria coniothyrium.
  Występują dwa rodzaje zamierania pędów. Pierwsze przypadkowe oraz drugie zamieranie pędów głównych. Ochronę w tym przypadku należy rozpocząć wcześnie. Gdy zauważymy pierwsze objawy tej choroby, powinniśmy jak najszybciej wykonać zabieg interwencyjny.

– Zarówno w przypadku szarej pleśni, jak i zamierania pędów malin do porażenia dochodzi w wilgotnych warunkach. Najbardziej narażone na infekcje są młode, szybko rosnące pędy. Trzeba też pamiętać o innych czynnikach, które sprzyjają rozwojowi chorób grzybowych. Należą do nich m.in. brak przewiewu na plantacji oraz ciężkie, mało przepuszczalne gleby – wyjaśnia Tomasz Boruch, doradca z INNVIGO. – Dlatego należy zwrócić uwagę na stanowisko, na jakim zakłada się plantację. Gleba nie powinna być zbyt ciężka, a teren nie może być zacieniony, żeby słońce dochodziło do roślin i był zapewniony przepływ powietrza. Gdy miejsce uprawy malin jest właściwie dobrane, łatwiej zwalczać choroby, które zresztą będą miały mniejsze nasilenie. Trzeba też utrzymywać prawidłową, niezbyt dużą gęstość łanu. Jeśli chodzi o ochronę, ważne, żeby podejmować działania wcześniej, a nie kiedy już wystąpi choroba. Żeby mieć ładną, zadbaną plantację i dobre plony, trzeba wyprzedzać zagrożenie o krok.

Ochrona fungicydowa malin

Prawidłowo prowadzona ochrona to dobra kondycja plantacji. Istotna jest częstotliwość wykonywania zabiegów, dobór odpowiednich środków, których substancje czynne będą się uzupełniać w działaniu.
Sprawdzone rozwiązanie to fungicyd pod nazwą Puenta 62,5 WG firmy INNVIGO. Substancje, jakie wchodzą w jego skład to cyprodynil i fludioksonil.
Fludioksonil działa kontaktowo, a cyprodynil wgłębnie, czyli szybko wnika do wnętrza rośliny, gdzie wykazuje natychmiastową, długo utrzymującą się aktywność.
Puenta 62,5 WG, wykazuje działanie zarówno zapobiegawcze, jak i interwencyjne. Zarejestrowana jest w uprawie maliny do zwalczania szarej pleśni oraz zamierania pędów, dodatkowo może być stosowana przeciw antraknozie w uprawach małoobszarowych.
Dawkowanie to 0,8 do 1 kilograma na hektar, zabiegów można wykonać dwa w sezonie – przeciwko zamieraniu pędów, oraz trzy, jeżeli chodzi o szarą pleśń czy antraknozę. Karencja w przypadku tego preparatu wynosi 7 dni. Aplikujemy go, gdy temperatura jest poniżej 20 stopni C. Opakowania, jakie możemy zakupić to 1 kg oraz 250 g.
– Puenta 62,5 WG jest naszym najważniejszym preparatem do zwalczania chorób malin. Trzeba jednak pamiętać, że powinno się zmianować substancje, żeby uniknąć powstawania odporności patogenów – mówi Tomasz Boruch. – W ofercie INNVIGO plantatorzy malin znajdą też fungicyd Batalion 450 SC, którego substancją aktywną jest pirymetanil. Ten preparat ma rejestrację w malinach do zwalczania szarej pleśni i zamierania pędów. Działa powierzchniowo, stosuje się go zapobiegawczo i interwencyjnie w dawce 1,66 l/ha – w pełni kwitnienia lub po zbiorze owoców i wycięciu starych pędów. Warto podkreślić, że produkt ma tylko 3-dniową karencję. W przypadku malin jesiennych, gdy owocowanie trwa podczas opadów deszczu i nasilenia choroby, można zerwać owoce i wykonać zabieg. Po trzech dniach rośliny są zabezpieczona, można więc ponownie prowadzić zbiory.

opr. Bernat Patrycja
Źródło: INNVIGO
Fot: envatoelements

Może to skutkować znacznym pogorszeniem parametrów jakościowych przechowywanych owoców, a w skrajnych przypadkach – skróceniem okresu ich przechowywania oraz co najgorsze – uszkodzeniami spowodowanymi zbyt wysokim stężeniem dwutlenku węgla, zbyt niskim stężeniem tlenu, więdnięciem owoców czy zbyt niską temperaturą. Dlatego w odniesieniu do każdej komory, każdego obiektu przechowalniczego ważne są przegląd i konserwacja zamontowanych tam urządzeń chłodniczych oraz pomiarowych.

Po pierwsze: dezynfekcja

Po każdym sezonie przechowalniczym, niezależnie od tego jak długo przetrzymywaliśmy owoce, należy umyć ściany, sufit, drzwi, posadzkę, aby zlikwidować ogniska chorób grzybowych w komorach. W tym celu można zastosować detergenty wykorzystywane do mycia powierzchni w przemyśle spożywczym. Ściany zbudowane z paneli z rdzeniem poliuretanowym lub styropianowym oraz pokryte blachą można myć myjką wysokociśnieniową. Z drugiej strony ściany komór pokryte pianką poliuretanową należy czyścić delikatnie, ostrożnie, tak aby nie uszkodzić powłoki zapewniającej gazoszczelność. Dezynfekując komorę chłodniczą przed nowym sezonem przechowalniczym, ograniczamy źródło chorób grzybowych. Choroby te występują co roku, dlatego ważne są wszelkie działania zmniejszające źródło porażenia.

Sprawność urządzeń chłodniczych

Kolejnym krokiem jest sprawdzenie sprawności urządzeń chłodniczych. Najpierw należy ocenić wizualnie, czy chłodnica nie została uszkodzona podczas rozładunku komory oraz czy poprawnie pracują wszystkie jej wentylatory. W przypadku sprężarki należy sprawdzić poziom oleju oraz freonu. Olej w sprężarce na ogół jest wymieniany na nowy co dwa sezony pracy, choć w przypadku bardzo długo trwających okresów przechowalniczych wymiana bywa przeprowadzana również co roku. W przypadku freonu, jeżeli stwierdzimy jego ubytek, powinniśmy spuścić pozostały freon i sprawdzić szczelność instalacji. Następnie, po zlokalizowaniu nieszczelności, należy je zaspawać. Dopiero po upewnieniu się, że instalacja jest z powrotem szczelna, można ponownie uzupełnić gaz do optymalnego poziomu, co z pewnością przełoży się na wysoką wydajność układu chłodzenia. Nigdy nie należy godzić się na uzupełnienie poziomu czynnika chłodniczego bez uprzednio zlokalizowanych i naprawionych nieszczelności! W dalszej kolejności warto sprawdzać pracę skraplacza. Na ogół jest on umiejscowiony na zewnątrz budynku i nie jest osłonięty dachem, co umożliwia sprawne oddawanie ciepła do otoczenia. Często więc jest tak, że wentylatory skraplacza zasysają liście, kurz itp., co ogranicza możliwości wymiany ciepła z otoczeniem, w efekcie czego sprawność skraplacza jest obniżona. Dlatego po każdym sezonie należy wyczyścić go sprężonym powietrzem, wydmuchując zanieczyszczenia znajdujące się pomiędzy lamelami.

Urządzenia modyfikujące atmosferę

W komorach przystosowanych do warunków kontrolowanej atmosfery, a takich mamy w Polsce znakomitą większość, należy przeprowadzić kontrolę płuczki dwutlenku węgla, generatora azotu, worków kompensacyjnych czy też zaworów bezpieczeństwa. Rozpatrując urządzenia modyfikujące atmosferę w komorach przechowalniczych – płuczki CO2 i generatory azotu, należy dokonać oceny wizualnej stanu technicznego tych urządzeń, a ponadto sprawdzić szczelność rur doprowadzających atmosferę z komory do płuczki oraz zaworów przełączających. Dalej trzeba sprawdzić rurociąg doprowadzający do płuczki powietrze atmosferyczne, które jest niezbędne do regeneracji złoża węgla aktywnego w cyklu desorpcji. Niezwykle ważnym jest, aby przed sezonem sprawdzić działanie zaworów bezpieczeństwa oraz worków kompensacyjnych, tzw. płuc komory. Jest to istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa użytkowania komór gazoszczelnych. W przypadku worków kompensacyjnych należy ocenić ich szczelność i w razie potrzeby odszukać miejsca nieszczelności. Rozpatrując kwestię zaworów bezpieczeństwa, wyróżniamy dwa typy zaworów: mokre oraz suche. Te mokre należy zalać płynem niezamarzającym – glikolem do poziomu 0,6–1 cm wysokości rury wchodzącej do komory. W przypadku zaworów mechanicznych należy sprawdzić ich stan techniczny.

Drzwi komory chłodniczej

Nie wolno pominąć oceny stanu technicznego drzwi chłodniczych, ramy, ościeżnicy. Należy starannie ocenić stan uszczelek gumowych, a także przylgnie na powierzchni ościeżnic oraz na progu, który wraz z uszczelką progową jest punktem, w którym często dochodzi do uszkodzeń. Nie wolno pominąć mimośrodowych mechanizmów docisku drzwi do ościeżnicy. Poza tym bez oceny nie pozostawiamy okienka inspekcyjnego.

Kontroli podlegają:

• uszczelka;
• przylgnie;
• zawiasy oraz zamek okienka.
• Należy sprawdzić również stan zaworów kulowych, jako że w dużych obiektach często są uszkadzane przez wózki widłowe.

Urządzenia pomiarowe

Ważną czynnością, o której nie wolno zapominać i należy przeprowadzać rokrocznie, jest sprawdzenie podłóg gazów wzorcowych lub kalibracja urządzeń pomiarowych do mierzenia stężenia CO2 i O2 w komorach chłodniczych, zwłaszcza w obiektach, w których przechowuje się jabłka w atmosferach zawierających <1,2% tlenu. Urządzenia zamontowane zarówno w płuczkach, jak i w ręcznych analizatorach powinny zostać skalibrowane gazami wzorcowymi. Ocenie poddajemy również poprawność działania termometru. Odczyt z wyświetlacza można porównać z termometrem rtęciowym, który należałoby zamontować przy czujce temperatury w komorze chłodniczej. Prostym sposobem jest włożenie czujnika temperatury do topniejącego lodu, używając w tym celu wody destylowanej. Termometr powinien wskazać 0°C.

Testy gazoszczelności komory

Spełnianie wysokich wymagań konsumenta wymusza na sadownikach przechowywanie jabłek przy bardzo niskich stężeniach tlenu w okolicy 1%, co można uzyskać tylko w bardzo szczelnych komorach. Najczęściej nieszczelności występują przy zużytej uszczelce okienka inspekcyjnego czy też drzwi gazoszczelnych, a ponadto przy połączeniach pomiędzy panelami, w narożnikach pomiędzy ścianami a sufitem i posadzką. Miejscem nieszczelności bywa również sama posadzka. Po kilku latach obciążenia posadzka delikatnie opada i powstają nieszczelności pomiędzy ścianami komory a posadzką. Nieszczelności należy również szukać przy łączeniach płyt. Testy szczelności przeprowadza się w obiektach z KA, przy zamkniętej komorze z włączonym zaworem bezpieczeństwa. Za pomocą odkurzacza starego typu należy wytworzyć nadciśnienie rzędu 20 mm słupa wody. Ustalamy takie ciśnienie, wykonując z przezroczystego przewodu tzw. U-rurkę. Jeden z jej końców przymocowujemy do króćca zamontowanego w drzwiach chłodniczych, a drugi przyklejamy do drzwi i zalewamy wodą. Wzdłuż U-rurki montujemy podziałkę milimetrową, dzięki której wyznaczymy moment uzyskania oczekiwanego, wspomnianego wyżej nadciśnienia. Jeśli spadek ciśnienia z 20 mm do 10 mm będzie trwał ponad 30 minut, to taki czas jest akceptowalny dla komór typu ULO. Jeżeli ten czas wyniesie do 20 minut, to szczelność takiej komory jest wystarczająca dla warunków KA. Należy zachować szczególną ostrożność przy sprawdzaniu gazoszczelności komór, gdyż wytworzenie większego nadciśnienia niż 20 mm słupa wody, może doprowadzić do rozszczelnienia komory, a w skrajnych przypadkach przy wytwarzaniu podciśnienia – do oderwania od ścian paneli z rdzeniem poliuteranowym/styropianowym.


 

Marek Grzęda AgroFresh Polska

Sadownik spod Sandomierza: Zielony Ład zmusza mnie do zmniejszania produkcji

Może więc dojść do sytuacji, w której braki na sklepowych półkach będą uzupełniane gorszej jakości żywnością importowaną spoza UE. 

Zresztą już tak się dzieje – w tym roku zalewają nas morele i brzoskwinie z Serbii, bo swoich mamy mniej z uwagi na brak możliwości skutecznej ochrony przed chorobami i szkodnikami.

- W tym roku mocno oduczyłem brak środków ochrony roślin. W uprawie moreli bardzo ważnym zabiegiem jest oprysk na otwarty kwiat. Do tej pory robiłem to Topsinem, ale teraz jest wycofany. A przecież tylko tiofanat metylu działał w niskich temperaturach, reszta środków od 12 st. C. No i efekt jest taki, że mam w sadzie moniliozę. Jak tak dalej pójdzie, trzeba będzie zmniejszać produkcję. Do tego prowadzi Zielony Ład – żalił się nam sadownik spod Sandomierza.

Kowalczyk: nie ma zgody na redukcję o połowę pestycydów

Stanowisko resortu rolnictwa w tej kwestii jest jasne: nie ma zgody na redukcję o połowę pestycydów w polskiej produkcji rolnej. 

- Polska się sprzeciwia temu rozporządzeniu, nie zgadzamy się z równomierną, jednakową redukcją – mówił minister rolnictwa Henryk Kowalczyk. Zaznaczył, że ilość substancji aktywnej zużywanej na hektar w Polsce jest czterokrotnie mniejsza niż np. w Holandii

Wicepremier poinformował, że Polska buduje koalicję państw wokół sprzeciwu w stosunku do tego rozporządzenia.

- Mam nadzieję, że ono zostanie absolutnie zmodyfikowane – zaznaczył.

Polska zużywa dużo pestycydów niż Holandia, ale też będzie musiała redukować o połowę

Henryk Kowalczyk zwrócił uwagę, że zużycie środków ochrony roślin powinno się redukować do określonej wartości. Przypomniał, że Polska "wartości średniej europejskiej jeszcze nawet nie osiągnęła". 

W jego ocenie jest to niesprawiedliwe podejście i taka gwałtowna redukcja jest nie do przyjęcia bez straty plonów.

Minister zaznaczył, że dyskusja wokół zużycia pestycydów nie jest na poziomie Planu Strategicznego, ale na poziomie rozporządzenia KE, któremu Polska się sprzeciwia. 

Z kolei PSOR ocenia, że realizacja założeń EZŁ spowoduje między innymi spadek produkcji rolnej, wzrost cen żywności i zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego Unii Europejskiej. 

- Zmniejszenie stosowania ś.o.r. o 50 proc. w całej UE do 2030 roku wydaje się być celem nierealnym do osiągnięcia bez szkody dla europejskiego rolnictwa, a przewidywane negatywne skutki mogą być spotęgowane wojną w Ukrainie – ocenia dyrektor PSOR Marcin Mucha.

Holendrzy będą mogli zużywać cztery razy więcej pestycydów niż polscy rolnicy

Do ograniczenia stosowania pestycydów odniósł się  także w mediach społecznościowych Jacek Zarzecki prezes Polskiego Związku Hodowców i Producentów Bydła Mięsnego, którego zdaniem jest to działanie na szkodę polskiego rolnictwa.

- To proste jak budowa cepa ale widać, że dla niektórych to jest zbyt trudne do ogarnięcia. Propozycja KE zawiera zapis o zmniejszeniu proporcjonalnym zużycia śor o 50% do 2030 roku. Proporcjonalnym, czyli każdy kraj procentowo równo. Diabeł tkwi jednak w szczegółach. A te szczegóły są dla Polski takie, że dzisiaj zużywamy ok 2,1 kg substancji czynnych na 1 ha gdy np. Holendrzy 8,8kg a średnia unijna jest ok. 3 kg. Tak więc proporcjonalnie zmniejszenie spowodowałoby, że w PL zużywalibyśmy ok. 1 kg a w Niderlandach nadal 4-krotnie więcej niż w u nas.  Takie rozwiązanie jest nie do przyjęcia dla każdego kto ma odrobinę rozumu i zdrowego rozsądku – napisał Zarzecki, który podkreślił, że w dobie wojny i kryzysu żywnościowego na świecie, trzeba zapewnić rolnikom narzędzia do produkcji, aby zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe. Takim narzędziem są właśnie środki ochrony roślin.

Jak wygląda zużycie pestycydów w poszczególnych krajach? 

Średnie zużycie substancji czynnych na hektar w całej Unii wynosi 3 kg/ha. Najwięcej zużywa Holandia (8,8 kg/ha), Irlandia - 6 t/ha i Włochy- 5,2 kg/ha. Niemcy zużywają 3,8 kg, a Francja 4,4 kg. Polska jest krajem, który używa środków ochrony roślin stosunkowo mało. Średnio jest to 2,1 kg/ha. W porównaniu do średniej Unii Europejskiej mamy o ok. 1 kg mniej, a w porównaniu do Niderlandów aż 4 razy mniej.

- Jednak są w Polsce uprawy (jabłka), w których używamy ponad 10 kg substancji czynnych, czyli używamy bardzo dużo. Dużo też używamy w uprawie wiśni, gruszek, cebuli, pomidorów, ogórków i to tam można zmniejszyć chemizację – wyjaśniał na jednym z sejmowych posiedzeń prof. Marek Mrówczyński z IOR Poznań.

Ale jak zaznaczał prof. Mrówczyński, jednocześnie są takie uprawy, w których chemizację należałoby zwiększyć, aby pozbyć się rakotwórczych grzybów wytwarzających mykotoksyny. 

- Zagrożenie z mykotoksyny jest o wiele większe niż zagrożenie wynikające nawet z tych pozostałości, które są dopuszczone przez Unię Europejską – podkreślił prof. M. Mrówczyński.

Average use of plant protection products (in terms of active substance) in kg per 1 ha of cropland in ???????? in 2019:
????????8,88
????????5,97
????????5,21
????????4,81
????????4,46
????????4,07
????????3,80
????????3,66
????????3,56
????????2,13
????????1,74
????????1,74
????????1,54
????????1,36
????????1,18
????????1,09
????????1,03
????????0,91
????????0,60
????????0,58
????????0,57

(Source: Faostat) pic.twitter.com/Ja9p2R5IWO

— Janusz Wojciechowski (@jwojc) June 21, 2022

Biologiczne alternatywy nawet pięć razy droższe

KE podkreśla, że alternatywą dla mniejszej chemizacji są metody biologiczne, ale te są droższe - co najmniej od 3 do 5 razy na jednostkę powierzchni. Jakiego rolnika będzie stać na taki wydatek? 

500 substancji aktywnych już wycofano

Poza tym, że UE chce ograniczyć stosowanie pestycydów, mocno ogranicza paletę substancji aktywnych, z których rolnicy mogą korzystać. Brukselscy urzędnicy już doprowadzili do wycofania ponad 70% substancji czynnych. Najwięcej w latach 2004–2010. Ich liczba zmniejszyła się z ok. 1000 do prawie 500 (ok. 300 w Polsce). Dla porównania: w USA wzrosła z ok. 1000 do 1300*. 

Tylko w latach 2022–2023 Unia wycofa kolejnych 14 substancji czynnych, co w Polsce dotknie 232 preparatów, czyli prawie 10 proc. wszystkich zarejestrowanych.

Na celowniku KE znalazły się m.in.: zeta-cypermetryna, alfa-cypermetryna, flutriafol, cyprokonazol, prochloraz, esfenwalerat,  gamma-cyhalotryna, lambda-cyhalotryna, pirymikarb, benzowinydyflupyr, bromukonazol, cyprodynil, cyprokonazol, difenokonazol, fludioksonil, izopirazam, metkonazol, i tebukonazol, aklonifen, chlorotoluron, diflufenikan, flufenacet, glifosat, mekoprop, metrybuzyna, metsulfuron metylowy, pendimetalina, propoksykarbazon. Część z nich będzie wycofana w najbliższym czasie. Ważą się także losy glifosatu. 

Kamila Szałaj, fot. arch.

*Dane z artykułu K. Janisławskiego, który ukazał się w 26/2022 nr. Tygodnika Poradnika Rolniczego

• zarazy ogniowej (Erwinia amylovora);
• raka bakteryjnego (Pseudomonas syringae);
• brązowej plamistości gruszy (Stemphyllium versicarium).

W ochronie przed zarazą ogniową i rakiem bakteryjnym zastosowanie znajduje się biologiczny produkt Serenade ASO zawierający bakterię Bacillus subtilis szczep QST 713.

Preparaty biologiczne

Skoro mowa o preparatach biologicznych, warto nadmienić, że w związku z szeroko zakrojonymi projektami proekologicznymi, obejmującymi również ochronę sadów, na rynku coraz częściej spotyka się produkty zawierające wirusy, grzyby, bakterie czy drożdże. Cenione są one za ich naturalne pochodzenie oraz fakt, że są w stanie ograniczyć występowanie szkodliwych, tj. patogenicznych, form prowadzących do psucia lub zmniejszenia wartości handlowej owoców. Mechanizmy działania tych produktów są bardzo różne. Najczęściej polega on na zajęciu przez dobroczynne grzyby, bakterie czy drożdże przestrzeni, na której mogłyby się rozwinąć patogeny. Drugim z mechanizmów jest indukowanie w roślinie mechanizmów naturalnej odporności, dzięki czemu roślina sama się broni przed atakiem chorobotwórczych mikroorganizmów. Jeszcze innym mechanizmem jest wytworzenie metabolitów, które ograniczają aktywność patogenów lub prowadzą do ich rozkładu.
Wśród najczęściej wykorzystywanych mikroorganizmów są bakterie z rodzaju Bacillus (B. subtilis i B. amyloliquefaciens). Przewagą produktów biologicznych nad standardową chemią jest ich bezpieczeństwo i krótkie okresy karencji oraz to, że nie wnoszą do zbieranych owoców pozostałości szkodliwych substancji aktywnych bądź produktów ich rozkładu. Zwykle produkty biologiczne oddziałują na roślinę wielokierunkowo, tj. chroniąc i poprawiając jej wigor i plon finalny.

Wojciech Kukuła doradca sadowniczy, FruitAkademia

fot, envatoelements

Dobrać pułapki feromonowe do danego gatunku

Do dokładnego określenia struktury gatunków występujących w danym gospodarstwie, a dokładnie w konkretnej kwaterze, służą stosowane od lat pułapki feromonowe. Każdy sadownik powinien być dobrze zorientowany, z jakimi gatunkami zwójkówek ma do czynienia przynajmniej od kilku sezonów, aby odpowiednio dobrać pułapki feromonowe do danego gatunku. Należy pamiętać, aby pułapki rozmieszczone były w miejscu zacienionym, na wysokości oczu obserwatora, w miejscu reprezentatywnym dla danej kwatery. Warto wywiesić je w sadzie przed wylotami motyli I pokolenia, a więc u większości gatunków najlepiej na początku maja (maksymalnie do 10. dnia miesiąca). Spóźnienie się z umieszczeniem pułapek w sadzie może skutkować „nietrafionym” zabiegiem zwalczającym, co później odbije się na dalszej agrotechnice w sadzie.



Przyjmuje się, że jedna pułapka feromonowa pozwala na monitorowanie przynajmniej 1,5–2 ha powierzchni sadu. Nie jest przeszkodą, żeby umieszczać obok siebie (co kilka metrów) pułapek na różne gatunki motyli. W każdą z nich będą odławiać się tylko samce danego gatunku zgodnie z konkretnym dyspenserem feromonowym, jaki został umieszczony wewnątrz pułapki, na tzw. podłodze lepowej.
Pułapki należy sprawdzać najlepiej 2–3 razy w tygodniu, co 2 dni (np. poniedziałek, środa i piątek) i spisywać liczbę odłowionych samców w danym dniu. Można w notatniku wydzielić sobie osobne strony z poszczególnymi gatunkami zwójkówek lub zrobić zestawienie na komputerze w formie tabeli. Motyle można każdorazowo liczyć i potem usuwać je pęsetą z podłogi (czasochłonne) lub zliczać wszystkie odłowione osobniki i odejmować wartości z ostatniej lustracji, uzyskując wynik właściwy dla bieżącego dnia. Dobrze jest wymieniać podłogi lepowe średnio co 3–4 tygodnie albo częściej – w przypadku ich zalepienia motylami lub innymi owadami, np. muchami itp. To samo dotyczy dyspenserów feromonowych z pułapek, które w tym samym czasie powinny zostać wymienione na nowe. Należy pamiętać, aby nie dotykać dyspenserów bezpośrednio palcami, tylko umieszczać je na nowej podłodze lepowej specjalną pęsetą lub innym narzędziem – chodzi o to, aby nie zostawiać zapachu ludzkiego. Główną wadą tego systemu jest czasochłonność w zliczaniu motyli i obsłudze takich pułapek, a jak wiadomo każdy sadownik tego czasu ma zawsze za mało.

Pułapki automatyczne - monitoring bez wychodzenia z domu

Alternatywą do pułapek feromonowych są automatyczne pułapki Trapview. Urządzenie składa się z:

• „domku” do odłowu motyli;
• podłogi lepowej z dyspenserem feromonowym;
• urządzenia z kamerami HD;
• modemu GPS i innej zaawansowanej elektroniki;
• panelu słonecznego i baterii;
• oraz czujnika pogody (temperatury).

Przy pomocy tego systemu (aplikacja w telefonie i platforma internetowa) jesteśmy w stanie monitorować swój sad bez wychodzenia z domu. Dzięki programowi sadownik ma dostęp do zdjęć z pułapek zlokalizowanych w swoim sadzie lub w najbliższej okolicy. Obecnie urządzenie pozwala monitorować trzy gatunki zwójkówek:

• owocówkę jabłkóweczkę;
• zwójkę siatkóweczkę i zwójkę bukóweczkę.

Kiedy zwalczać

Regularny monitoring pułapek i zliczanie odłowionych samców motyli z rodziny zwójkowatych pozwala na wyznaczenie precyzyjnego terminu zabiegu zwalczającego tę grupę szkodników. Przyjmuje się, że progiem zagrożenia jest 10–15 odłowionych motyli w ciągu 2–3 ostatnich dni lub powyżej pięciu sztuk – w przypadku zwójki bukóweczki. W celu wyznaczenia przybliżonego terminu zabiegu insektycydowego, należy do daty, kiedy odłowiło się najwięcej motyli (tzw. pik lotów), doliczyć 8–10 dni. W okresie z ciepłymi nocami (temperatura >15°C) należy dodać tylko 5–7 dni (szybszy wylęg gąsienic z jaj).



Mgr inż. ogr. Tomasz Sikora doradca techniczny ProNutiva – drzewa owocowe, UPL Polska 

Gatunki zwójek

Aby dobrze zwalczyć danego motyla, należy poznać dokładnie jego biologię. Ustalenie konkretnego terminu zabiegu zwalczającego powinno być adekwatne do aktualnej sytuacji w danym sadzie i pokrywać się z okresem największego występowania szkodliwych gąsienic dominującego gatunku lub całej ich grupy. Z doświadczeń terenowych wynika, że presja danego gatunku motyli może się znacznie różnić w obrębie jednego gospodarstwa (kwatery oddalone od siebie w odległości nawet do 200 m). Z tego względu bardzo istotne jest ustalenie składu gatunkowego szkodliwych motyli w danej kwaterze. Poniżej przedstawiam kilka kluczowych informacji na temat zwójek najczęściej występujących w sadach owocowych.

Owocówka jabłkóweczka

Najpowszechniej występująca zwójka z sadach jabłoniowych oraz gruszowych. Stadium zimującym tego szkodnika są gąsienice (L5 stadium rozwojowego) ukryte pod korą drzew lub w jej spękaniach oraz w szczelinach drewnianych palet, w przechowalniach itd. Osobniki dorosłe wylatują zazwyczaj w II połowie maja lub na początku czerwca, a ich lot może trwać aż do I dekady lipca (ostatnie lata). Motyle są brunatnopopielate z brunatnymi, falistymi przepaskami i charakterystyczną brązowozłocistą plamą (lusterko) na skrzydłach pierwszej pary. Natomiast skrzydła drugiej pary są oliwkowobrunatne. Przy wzmożonych lotach („piki”) następuje intensywne składanie jaj w formie białej, opalizującej tarczki na liściach i rosnących owocach.

• Pierwsze gąsienice (I pokolenie) pojawiają się w połowie czerwca oraz w I połowie lipca i na początku są koloru białego, potem różowego.
• Motyle II pokolenia pojawiają się w II połowie lipca/I połowie sierpnia, a składanie przez nie jaj może trwać do września.
• Wylęg gąsienic II pokolenia przypada na III dekadę lipca i I połowę sierpnia.
• Ostatnio mówi się również o III pokoleniu tego szkodnika.

Owocówka śliwkóweczka

W naszych warunkach klimatycznych posiada dwa pokolenia. W spękaniach i szczelinach kory oraz na powierzchni gleby (pod opadłymi liśćmi) oraz w glebie zimują w oprzędach dorosłe gąsienice (stadium L5). Przepoczwarczenie odbywa się w kwietniu, a pierwsze motyle (I pokolenie) pojawiają się pod koniec kwietnia i na początku maja, a lot ich trwa aż do końca czerwca, czasami nawet do połowy lipca. Dorosłe motyle są szarobrązowe z marmurkowatym wzorem (I para skrzydeł). Skrzydła drugiej pary (tzw. tylne) są jednolicie szarobrązowe i jaśniejsze od przednich. Na najlepiej rozwiniętych zawiązkach (II połowa maja) motyle składają jasne, wypukłe, tarczkowate jaja. Gąsienice (I pokolenie) wylęgają się w okresie koniec maja/początek czerwca i są białe z czarną głową, a pod koniec rozwoju przybierają barwę intensywnie różową z ciemnobrązową głową. Wylot drugiego pokolenia motyli przypada na II dekadę lipca/sierpień. Kolejne gąsienice (II pokolenie) wylęgają się ok. III dekady lipca/na początku sierpnia.

Owocówka południóweczka

Po raz pierwszy stwierdzona w Polsce w 2015 r. Osobniki dorosłe (szaro-brązowe) wyglądem bardzo przypominają owocówkę śliwkóweczkę. Dokładna identyfikacja tego gatunku może odbyć się tylko metodą mikroskopową, poprzez wyinicjowanie i porównanie narządów kopulacyjnych samców. Zimują w pełni wyrośnięte gąsienice w oprzędach. Wiosną z przeźroczystobiałych, lekko wypukłych jaj wylęgają się gąsienice, początkowo barwy różowej potem ciemnoczerwonej.

• Cykl tej owocówki trwa 4-7 tygodni i szkodnik ten może mieć od 3 do 6 pokoleń.

Zwójka siatkóweczka

Jest polifagiem żerującym na drzewach ziarnkowych i pestkowych, a także na innych gatunkach drzew i krzewów liściastych. Ten groźny szkodnik w warunkach Polski ma dwa pokolenia. Zimują gąsienice (stadium L2 i L3) w oprzędach w załamaniach kory, w kokonach przy pąkach lub pod suchymi liśćmi „przylepionymi” do pni drzew i stają się bardzo aktywne w fazie zielonego pąka jabłoni (BBCH 56), intensywnie żerując na pąkach i rozwijających się liściach. Masowe przepoczwarczenie odbywa się pod koniec kwitnienia jabłoni, a motyle I pokolenia pojawiają się w II-III dekadzie maja/na początku czerwca i latają do końca czerwca lub aż do I dekady lipca. Motyle są jasno-pomarańczowo-brązowawe z ciemnym, czerwonym lub brunatnym rysunkiem w formie siateczki (stąd nazwa). Żółtozielone, eliptyczne jaja składane są w złożach na górnej stronie liści, rzadziej na zawiązkach owoców. Wylęgnięte z nich gąsienice (letnie pokolenie) uszkadzają głównie rosnące owoce i zazwyczaj następuje to w dwóch okresach:

• czerwiec/lipiec (I pokolenie) i sierpień/wrzesień (II pokolenie). Ciało gąsienicy jest zazwyczaj koloru zielonego (różne odcienie) z żółtymi brodawkami, głowa jasnobrązowa.
• Następne motyle II pokolenia występują w III dekadzie lipca/na początku sierpnia.
• Szkodnik występujący w dużym nasileniu wpływa na obniżenie handlowego plonu owoców (szczególnie gąsienice II pokolenia letniego).

Zwójka bukóweczka (syn. iwineczka)

Występuje powszechnie na terenie całego kraju i zasiedla jabłonie, grusze oraz śliwy. Z reguły ma dwa pokolenia, ale II pokolenie jest mniej liczne od I. W przyziemnej części pni, w spękaniach kory zimują w oprzędach gąsienice (L2) i opuszczają swoje kryjówki w okresie przed kwitnieniem – okres zielonego pąka jabłoni (BBCH 56). Żerują, uszkadzając pąki kwiatowe i liściowe oraz nierzadko zawiązki w czerwcu, a nawet do początku lipca. Po ich przepoczwarczeniu się na przełomie czerwca i lipca w sadzie można zauważyć pierwsze motyle – I pokolenie, które mają różne formy ubarwienia. Spotykane są osobniki brunatne, brunatnoszare lub rdzawe z brunatnym rysunkiem (kształt litery V) na pokrywach skrzydeł. Samce tego gatunku są zazwyczaj mniejsze od samic. Po lotach i rójce (może trwać do 2 miesięcy) następuje składanie jasnozielonych jaj w złożach na górnej stronie liści. Wylęg gąsienic (II pokolenie) przypada na II połowę czerwca (do połowy sierpnia), a ich żerowanie może trwać aż do połowy lipca. Larwy są zielone z jasnymi brodawkami i żółtozieloną głową z ciemnymi plamkami po bokach. Część gąsienic tego pokolenia schodzi na zimowanie, część zapada w diapauzę, a część żeruje dalej i przepoczwarcza się w połowie sierpnia. Po tym okresie (od II połowy sierpnia do I połowy września) następuje wylot II pokolenia motyli. Z jaj złożonych przez samice tej generacji wylęgają się pod koniec sierpnia albo na początku września gąsienice (II pokolenie), które żerują na owocach aż do ich zbiorów.

Wydłubka oczateczka

Występuje najliczniej w większości upraw sadowniczych – zarówno drzew, jak i krzewów owocowych. Po owocówce jabłkóweczce, zwójce siatkóweczce i bukóweczce jest kolejnym z najgroźniejszych szkodników z rodziny zwójkowatych w polskich sadach. Jest gatunkiem zwójki, który rozwija tylko jedno pokolenie w roku. Stadium zimującym są gąsienice (L2–L3) przebywające w oprzędach w spękaniach, zagięciach kory, rozwidleniach gałązek czy pod suchymi łuskami pąków. Po opuszczeniu zimowych kryjówek (faza pękania pąków – BBCH 06–08) larwy intensywnie żerują na rozwijających się rozetkach liściowych i kwiatowych (pąkach), prowadząc bardzo często do ich całkowitego zniszczenia, co przekłada się na mniejszą ilość pąków i tym samych na osłabione kwitnienie. Ich przepoczwarczenie jest dosyć rozciągnięte w czasie, ze względu na dostęp tkanki zielonej i może trwać od II połowy maja aż do czerwca.

• Okres wylotu osobników dorosłych i składanie jaj (żółtawobiałe, owalne i płaskie) rozpoczyna się zazwyczaj na początku czerwca i kończy się w połowie sierpnia (2,5 miesiąca).
• Letnie pokolenie gąsienic ma bardzo długi okres szkodliwości – od II połowy czerwca aż do I połowy września.
• Starsze stadia gąsienic są zazwyczaj czerwonobrunatne albo brunatnożółtawe z ciemnymi, błyszczącymi brodawkami czarną głową.

Pomimo, że szkodnik ten ma tylko jedno pokolenie, potrafi wyrządzić sporo szkód w sadzie, uszkadzając już prawie całkowicie wyrośnięte i wybarwione owoce.

Zwójka różóweczka

To ostatni gatunek zwójki, który ma znaczenie gospodarcze w produkcji sadowniczej, gdyż występuje na większości gatunków roślin sadowniczych. W porównaniu do wszystkich opisanych wcześniej zwójek, gatunek ten zimuje w postaci jaj (szarozielone, owalne i płaskie) złożonych na trwałych częściach drzew (pnie, konary). Gąsienice zwójki różóweczki wylęgają się (do kilkunastu dni) zazwyczaj w fazie zielonego pąka jabłoni (BBCH 56) i przystępują do żeru, który może przeciągać się nawet do II dekady czerwca. Z początku młodsze (żółtozielone larwy z czarną głową) uszkadzają rozetki liściowe i liściowo-kwiatowe, a starsze (ciemnozielone z brązową głową) niszczą młode liście (zwijanie w rurkę) i zawiązki (wgryzy). Lot motyli rozpoczyna się w II–III dekadzie czerwca, może trwać do końca lipca. U motyli zaznaczony jest wyraźny dymorfizm płciowy, a mianowicie, u samców pierwsza para skrzydeł jest jasnobrązowa (z ciemnym rysunkiem), u samic – oliwkowo-brązowa. Druga para skrzydeł jest taka sama (barwy szarej) u obydwu osobników. Jaja zniesione podczas rójki pozostają na zimowanie. Motyl ten rozwija (podobnie jak wydłubka oczateczka) tylko jedno pokolenie w roku.

Inne gatunki

Oprócz wyżej opisanych siedmiu gatunków motyli z rodziny zwójkowatych w sadach owocowych możemy spotkać także:

• zwójkę rdzaweczkę;
• zwójkę koróweczkę;
• płatówkę pstrocineczkę;
• zwójkę plameczkę;
• zwójkę czerwcóweczkę;
• zwójkę dębóweczkę;
• zwójkę klonóweczkę;
• zwójkę głogóweczkę;
• zwójkę jabłoneczkę jesienną czy zwójkę gruszóweczkę pospolitą.

Mgr inż. ogr. Tomasz Sikora doradca techniczny ProNutiva – drzewa owocowe, UPL Polska

Należy wyróżnić dwa rodzaje uszkodzeń skórki:

• dostrzegalne gołym okiem oraz mikropęknięcia.

Do uszkodzenia skórki może dojść na kilku etapach. Najbardziej niebezpieczne, z czynników abiotycznych, są opady gradu. Duże ryzyko uszkodzeń skórki występuje podczas samych zbiorów oraz sortowania. W sposób szczególny dotyczy to gruszek. Nie należy zatem rzucać owocami lub całymi skrzynkami. O ile to możliwe, zalecamy stosowanie opakowań tekturowych. W przeciwieństwie do skrzynek plastikowych, karton pod wpływem nacisku jest się w stanie odkształcić. Trzeba również zadbać o to, aby taśmy podczas sortowania owoców pracowały.

Jakie są najczęstsze źródła infekcji?

Część chorób, np. szarą pleśń, można przenieść w sposób kontaktowy. W takim przypadku kluczowa jest dezynfekcja rąk i narzędzi oraz zmiana rękawic. Wskazana jest też dezynfekcja kół ciągników i opryskiwaczy, aby nie przenosić chorób pomiędzy sadami. Dodatkowo szara pleśń może zainfekować owoce już na etapie kwitnienia. Jej dalszy rozwój jest uzależniony od warunków atmosferycznych. Zwykle jest to infekcja utajona, która ujawnia się w warunkach zwiększonej wilgotności oraz temperatury na poziomie około 25°C. Warto pamiętać, że np. patogeny wywołujące gorzką zgniliznę mają dodatkową zdolność do wywołania infekcji przez przetchlinki. Pierwsze objawy rozwoju choroby pojawiają się około cztery do sześciu tygodni przed zbiorami. Powinien być to czas intensywnej lustracji sadów.

Jeśli chodzi o źródła infekcji, to jest ich kilka:

• porażone chwasty;
• gleba;
• pozostałości roślin;
• brudne zbieracze i opakowania.
• Owoce, które spadły na glebę, powinny być składowane osobno, a ich ochrona przeciwko rozwojowi chorób powinna być wzmożona.
• Ponadto zarodniki grzybów mogą znajdować się na liściach i samych owocach.

Podstawą ochrony jest zapobieganie

Zwalczanie chorób przechowalniczych stanowi wyzwanie dla sadowników. W pierwszej kolejności powinniśmy korzystać z metod agrotechnicznych, fizycznych i biologicznych, jeśli są dostępne. Ograniczymy w ten sposób zawartość pozostałości środków ochrony roślin w owocach.

• Należy również zwrócić uwagę na odpowiedni termin zbioru;
• prawidłową wentylację magazynów
• oraz zaprzestanie zbioru owoców po deszczu.

Opady i zwiększona wilgotność sprzyjają rozprzestrzenianiu patogenów. Prawidłowa wentylacja obejmuje zachowanie odpowiednich odstępów skrzyń od ścian, pomiędzy skrzyniami, a także od sufitu. Ponadto konieczna jest dezynfekcja narzędzi, zbieraczy, skrzyń oraz magazynów. Dezynfekcję można wykonać poprzez ozonowanie i środki chemiczne. Ozonowanie ma dosyć szerokie spektrum działania. Ponadto neutralizuje etylen, co opóźnia proces starzenia się owoców. Kluczowe jest dobranie odpowiednich stężeń ozonu, ponieważ niskie nie wywołają efektu dezynfekcji, a wysokie stężenie może powodować uszkodzenia skórki.

Ze środków chemicznych dopuszczony jest podchloryn sodu, nadtlenek wodoru i kwas podchlorawy (uzyskany na drodze elektrolizy). Ten ostatni wydaje się najbardziej korzystnym wyborem ze względu na jego skuteczność oraz bezpieczeństwo dla konsumentów. Ponadto wykazuje zdolności do rozkładu substancji stanowiących pozostałości w owocach. Co ciekawe, w niektórych krajach dopuszczony jest w uprawach ekologicznych. W przypadku dezynfekcji omawianymi metodami, należy kontrolować poziom chloru lub ozonu z wykorzystaniem odpowiednich urządzeń pomiarowych. Istotną kwestią w zapobieganiu chorobom przechowalniczym jest możliwie jak najszybsze schładzanie owoców po zbiorze do 4–5°C dla jabłek i około 0°C dla gruszek. Należy pamiętać, aby proces ten zachodził stopniowo. W pierwszej dobie do około 10°C, a w drugiej – do uzyskania docelowej temperatury. Gdy owoce schłodzimy zbyt szybko, dojdzie do szoku cieplnego.

Przy wystąpieniu brunatnej zgnilizny należy dodatkowo usuwać porażone pędy oraz zwalczać szkodniki, za sprawą których dochodzi do uszkodzeń skórki. Te ostatnie mogą stanowić wektor, dzięki któremu dochodzi do rozprzestrzeniania się chorób.

W przypadku miękkiej zgnilizny, warto zadbać o to, aby skrzynie w sadzie nie były ustawiane bezpośrednio na glebie. Należy również pamiętać, że baseny do rozładunku stanowią idealne warunki dla rozwoju tej choroby. Częsta wymiana wody i dezynfekcja basenów ograniczają to zjawisko. W przypadku ochrony biologicznej mamy dostępny preparat oparty o szczep Pythium oligandrum. Wykazuje on działanie przeciwko szarej pleśni, gorzkiej zgniliźnie i mokrej zgniliźnie. Co istotne, można go stosować po transporcie owoców do chłodni. Dostępny jest także produkt zawierający szczep Aureobasidium pullulans. Polecany jest szczególnie dla gruszy w uprawie małoobszarowej. Jego działanie obejmuje także brunatną zgniliznę i antraknozę. Należy go stosować wraz z adiuwantem. Wspólną cechą obu produktów jest brak okresu karencji. Ponadto są bezpieczne dla konsumenta, ponieważ nie generują pozostałości w owocach. Kolejnymi łagodnymi środkami chemicznymi są preparaty zwierające laminarynę – naturalny polisacharyd indukujący odporność roślin. Wykazuje działanie przeciwko parchowi przechowalniczemu i gorzkiej zgniliźnie jabłek. Nie ma okresu karencji, jednak środka nie należy stosować w dniu zbioru owoców przeznaczonych do spożycia.

Ochrona chemiczna

Najwięcej obaw sadowników budzi stosowanie konwencjonalnych środków ochrony roślin, ze względu na ryzyko pozostałości ś.o.r. w owocach. Im wcześniej wykonamy oprysk, tym mniejsza szansa na pozostałości.

Przeciwko szarej pleśni pierwszy zabieg można wykonać już na etapie kwitnienia. Na rynku mamy dostępnych kilka grup substancji czynnych: boskalid + piraklostrobina, fludioksonil, pirymetanil, fludioksonil + pirymetanil, cyprodynil + fludioksonil, kaptan, fluopyram + tebukonazol i trifloksystrobina. Większość wymienionych substancji zwalcza głównie trzy choroby przechowalnicze:

• szarą pleśń;
• gorzką zgniliznę
• i mokrą zgniliznę.

Zalecane jest, aby opryski wykonywać od 6 tygodni do 7 dni przed zbiorem. W celu poprawy skuteczności ich działania często zalecane jest wykonanie zabiegów dwukrotnie. Okresy karencji są bardzo rozbieżne w zależności od preparatu. Najdłuższy okres karencji jest dla kaptanu. Wynosi on nawet 28 dni. Najkrótszy okres karencji mają fludioksonil, fludioksonil + pirymetanil i cyprodynil + fludioksonil. Jest to tylko 3 dni. Warto zaznaczyć, że niektóre podmioty skupujące owoce mają zaostrzone wymagania, jeśli chodzi o MRL względem tego, co narzuca ustawodawca. Z tego powodu należy ograniczać do niezbędnego minimum stosowanie tradycyjnych środków ochrony roślin na rzecz pozostałych metod zwalczania chorób. Konwencjonalne ś.o.r. powinny być stosowane z zachowaniem różnorodności substancji aktywnych. Działanie takie ogranicza rozwój odporności patogenów na fungicydy. Ponadto wczesna diagnostyka chorób oparta o badania DNA pozwala na bardzo wczesną interwencję, zanim wystąpią objawy infekcji. Przy nowych nasadzeniach możemy wybierać odmiany, które są mniej podatne na choroby przechowalnicze.

Najmniej podatne odmiany jabłoni to:

• Braeburn;
• Enterprise;
• Gloster;
• Granny Smith;
• Idared;
• Rubinola (mało podatne na gorzką zgniliznę);
• Elise, Elstar, Gala, Pinova, Cortland (średnio podatne na szarą pleśń).

Spośród grusz szczególnie narażone na uszkodzenia skórki owoców są odmiany:

• Bonkreta Williamsa;
• Komisówka;
• General Leclerc;
• Triumf Packhama.

Najlepsze rezultaty w ochronie przed omawianymi zagrożeniami uzyskamy przy podejściu integrowanym. Zaangażowanie metod agrotechnicznych, fizycznych, biologicznych i w ostateczności chemicznych pozwoli w maksymalny sposób ustrzec owoce przed zagrożeniem, jakim są choroby przechowalnicze. Nie zapomnijmy wyciągać wniosków z przeszłości, chociażby z ostatnich dwóch lub nawet trzech sezonów wegetacyjnych. Jeśli problem pojawiał się w przeszłości, szczególnie w poprzednim roku, należy wdrożyć działania zapobiegawcze już od wczesnej wiosny.

Michał Dworniczak Nexbio – laboratorium badań roślin i gleby

W sadach dobrze dokarmionych, o aktywnym wzroście, na przyrastające młode liście ciągle nadlatują mszyce…

Szkodniki kontratakują - w sadach dobrze dokarmionych, o aktywnym wzroście, na przyrastające młode liście ciągle nalatują mszyce:jabłoniowa i jabłoniowo-babkowa.

• Mszyca jabłoniowa (zielona) należy do grupy szkodników o łatwiejszym zwalczaniu. Selektywnie oddziałują na nią środki zawierające pirymikarb – aplikowane w temperaturze >16˚C i w bezwietrzną pogodę. Przy zachowaniu tych optymalnych warunków atmosferycznych pirymikarb niszczy osobniki znajdujące się nawet w zwiniętych liściach, wykazując działanie „gazowe”. Dobrze sprawdzają się również neonikotynoidy (acetamipryd) lub karboksamidy (flonikamid). Pierwszy z wymienionych charakteryzuje się bardzo szybkim działaniem kontaktowym, efekt widoczny jest już w ciągu kilku godzin po aplikacji, a jego zdolność do łączenia się z woskami powoduje przedłużone działanie wgłębne. Drugi z wymienionych charakteryzuje się spowolnionym, ale za to długotrwałym działaniem, dzięki czemu chroni rośliny w dłuższej perspektywie czasu – od 14 do nawet 21 dni. Efektywność tych zabiegów zależy oczywiście od przebiegu pogody. Im więcej opadów i im mocniejsza transpiracja, tym efekt długotrwałego działania ulega skróceniu. Niemniej pozytywne działanie środków zawierających flonikamid i tak pozwala na długie zabezpieczenie drzew przed mszycami.

• Niestety, widać już pierwsze kolonie bawełnicy korówki, którą trzeba mieć szczególnie na uwadze i rozpoczynać zwalczanie możliwie wcześnie. W celu ograniczenia liczebności tego szkodnika można wykorzystać środki zawierające m.in. spirotetramat. Szerokie spektrum działania tych preparatów pozwala na ograniczenie, oprócz wcześniej wymienionych mszyc, w tym przede wszystkim bawełnicy korówki, również skorupika jabłoniowego i pryszczarków. Dodatkowo w uprawie gruszy stanowią one podstawę w walce z miodówką gruszową, która w ciepłe lata rozwija kilkanaście pokoleń. Systemiczne działanie tych środków pozwala na zwalczanie szkodników w dłuższej perspektywie czasu, co jest niezwykle istotną ich zaletą. Jednak jak przy wszystkich preparatach wykazujących działanie systemiczne, konieczny jest aktywny wzrost rośliny – tak aby substancja wraz z sokami komórkowymi mogła być przemieszczona do wszystkich części rośliny.
• Zwójki liściowe i owocówka jabłkóweczka to temat dość zagadkowy w tym sezonie. Lot motyli rozpoczął się jeszcze w maju, po czym przez zawirowania temperaturowe wielokrotnie ulegał wzmocnieniu i osłabieniu, przez co występowały trudności w określeniu jednego terminu zwalczania. W wielu lokalizacjach do pułapek feromonowych na owocówkę jabłkóweczkę odławianych było po 35 motyli, a w innych 2–3 na dobę (w piku 10–12). Mogło to spowodować opóźnienia w wykonaniu zabiegów preparatami zawierającymi acetamipryd (stosowane w czasie lotu i składania jaj). Z pomocą, jak zawsze, przyszły długo działające chlorantraniliprol czy spinetoram. Jednak czy zabiegi te będą skuteczne, to się okaże już niebawem. Jeśli w jabłkach pojawią się świeże wgryzy, wiadomym będzie, że rozwiązanie to się nie sprawdziło i wówczas konieczne będzie powtórzenie zabiegu na zwójkowate jednym z ww. produktów, oczywiście z zachowaniem rotacji i okresów karencji. Pamiętajmy, że takie substancje, jak benzoesan emamektyny warto zostawić sobie na drugi zabieg na II pokolenie owocówki jabłkóweczki lub późne zwójki liściowe, które w okresie tuż przed zbiorami potrafią uszkodzić skórkę owoców. Wówczas konieczny będzie produkt o krótkim okresie karencji.

• W sadach, zwłaszcza na glebach lekkich, o podłożu piaszczystym, dość powszechnie i praktycznie rokrocznie obserwuje się przędziorka owocowca i/lub chmielowca, a w młodszych nasadzeniach – pordzewiacza jabłoniowego. Sytuacja ta ma miejsce szczególnie wtedy, jeśli nie był wykonany wczesnowiosenny zabieg olejami. W ograniczaniu tej grupy szkodników wysoką skuteczność wykazują produkty zawierające spirodiklofen i acekwinocyl. Niestety, wczesnowiosenne zabiegi olejami nie działają na pordzewiacza jabłoniowego, a więc zabieg ten go nie ograniczy. W tym przypadku wysoką skutecznością przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa dla organizmów pożytecznych będzie się wykazywała abamektyna. Na rynku produktów tych jest „cała masa”, dlatego warto zapoznawać się z etykietami.
• W drugiej części lata ponownie zachęcamy do monitorowania lotu szkodników, jakimi są zwójkowate, w tym także owocówka jabłkóweczka. Zwłaszcza, że coraz częściej mówi się nie tylko o II, ale i o III pokoleniu tego szkodnika. W wyznaczeniu dokładnego terminu zabiegu niezmiennie pomocne będą pułapki feromonowe z wabikiem. Jest to szczególnie ważne w takich latach, jak obecnie, gdzie „u sąsiada” do pułapki może się odławiać bardzo dużo samców, a „u nas” nieznaczna ilość. Co może wynikać z presji szkodnika w ubiegłym sezonie, ale także dogodnych do zimowania miejsc – budynki, składy drewna, skrzynie na owoce.

Zagrożeniem w sadach wiśni, czereśni i śliw są przędziorki, i to głównie przędziorek chmielowiec (rzadziej owocowiec).

Żerowanie tych roztoczy prowadzi do zagłodzenia roślin. Górna strona liści przybiera barwę bladożółtą, zaś spodnia rdzawą. Liście z czasem opadają, prowadząc do ogołocenia pędów.

Pierwszy krok w ochronie to lustracja

Podczas lustracji przeglądamy po 5 liści z 40 wybranych drzew. Jeśli stwierdzimy średnio 3 i więcej form ruchomych przypadających średnio na jeden liść, konieczne będzie wykonanie zabiegu ograniczającego liczebność tego szkodnika.

Drugim znaczącym szkodnikiem w sadach śliwowych jest pordzewiacz śliwowy, który często na śliwach pojawia się łącznie z przędziorkami. Do połowy lipca populację szkodnika należy oceniać regularnie co 14 dni, przeglądając dolną powierzchnię najmłodszych liści. Obecność 5–20 osobników na 1 cm2 liścia świadczy o wzroście zagrożenia.

Czym zwalczać?

Jedną z lepszych substancji aktywnych zwalczających zarówno przędziorka, jak i pordzewiacza na śliwach jest fenpiroksymat zawarty w produkcie Ortus 05 SC.
Dawkę należy dostosować do gatunku szkodnika i rodzaju uprawy:

• dla przędziorka – 1,0 l/ha;
• a dla pordzewiacza – 1,25–1,5 l/ha.

Wysoka temperatura przyspiesza rozwój miodówki gruszowej plamistej, a tym samym wzmaga częstotliwość jej zwalczania. Dobór preparatów należy dostosować indywidualnie do sytuacji w danym sadzie. W przypadku, gdy zaobserwujemy osobniki tego gatunku szkodnika, warto sięgnąć m.in. po produkty zawierające spirotetramat, pod warunkiem, że pędy są nadal w fazie aktywnego wzrostu – substancja aktywna musi być pobrana i rozdystrybuowana wraz z sokami komórkowymi po całej roślinie.


Jeśli rośliny już wyhamowały we wzroście, warto sięgnąć po produkty zawierające abamektynę, która działa kontaktowo na szkodnika i wykazuje powierzchniowo-wgłębne działania na roślinie. Możliwe jest również stosowanie wysokiego stężenia siarczanu magnezu, który prowadzi do „wysuszenia” szkodnika, choć skuteczność tego rodzaju zabiegu jest dyskusyjna.

Uwaga na choroby

Wśród chorób grusz przy pogodzie obfitującej w opady deszczu, przy długotrwałym zwilżeniu liści i wysokiej wilgotności względnej powietrza sady należy lustrować pod kątem zarazy ogniowej (Erwinia amylovora), raka bakteryjnego (Pseudomonas syringae) i brązowej plamistości gruszy (Stemphyllium versicarium).

Pierwsze dwie z wymienionych chorób są powszechnie znane w środowisku plantatorów grusz.
Brązowa plamistość od pewnego czasu, podobnie jak i na Zachodzie Europy, jest obecna w niektórych sadach w Polsce. Na liściach objawia się występowaniem ciemnobrązowych lub czarnych plama z wyraźnie ciemniejszą obwódką i o nieregularnym kształcie. Z kolei na owocach plamy te są barwy ciemnobrązowej z czerwoną obwódką. W miarę rozwoju choroby plamy powiększają się, a tkanka wokół nich ulega zapadnięciu i gnije. Przy dużym nasileniu choroby dochodzi do opadania owoców. Zwalczanie powyższych chorób nie należy do łatwych, ale jest możliwe przy użyciu produktów miedziowych wykazujących działanie bakteriostatyczne. Sadownikom udostępniono do ochrony grusz także środek zawierający mieszaninę fluopyramu i fosetylu glinu. Połączenie tych dwóch substancji pozwala na ograniczenie wszystkich wyżej wymienionych chorób. W ochronie przed zarazą ogniową i rakiem bakteryjnym zastosowanie znajduje również biologiczny produkt Serenade ASO zawierający bakterię Bacillus subtilis szczep QST 713.

Preparaty biologiczne

Skoro mowa o preparatach biologicznych, warto nadmienić, że w związku z szeroko zakrojonymi projektami proekologicznymi, obejmującymi również ochronę sadów, na rynku coraz częściej spotyka się produkty zawierające wirusy, grzyby, bakterie czy drożdże. Cenione są one za ich naturalne pochodzenie oraz fakt, że są w stanie ograniczyć występowanie szkodliwych, tj. patogenicznych, form prowadzących do psucia lub zmniejszenia wartości handlowej owoców. Mechanizmy działania tych produktów są bardzo różne. Najczęściej polega on na zajęciu przez dobroczynne grzyby, bakterie czy drożdże przestrzeni, na której mogłyby się rozwinąć patogeny. Drugim z mechanizmów jest indukowanie w roślinie mechanizmów naturalnej odporności, dzięki czemu roślina sama się broni przed atakiem chorobotwórczych mikroorganizmów. Jeszcze innym mechanizmem jest wytworzenie metabolitów, które ograniczają aktywność patogenów lub prowadzą do ich rozkładu. Wśród najczęściej wykorzystywanych mikroorganizmów są bakterie z rodzaju Bacillus (B. subtilis i B. amyloliquefaciens). Przewagą produktów biologicznych nad standardową chemią jest ich bezpieczeństwo i krótkie okresy karencji oraz to, że nie wnoszą do zbieranych owoców pozostałości szkodliwych substancji aktywnych bądź produktów ich rozkładu. Zwykle produkty biologiczne oddziałują na roślinę wielokierunkowo, tj. chroniąc i poprawiając jej wigor i plon finalny.

Wojciech Kukuła doradca sadowniczy, FruitAkademia
fot. tyt. envatoelements

Nekrotyczna plamistość liści jest wypadkową wielu czynników, które bardzo często w sezonie występują jednocześnie. Jej nasilenie zależy od:

• warunków atmosferycznych;
• glebowych;
• agrotechniki;
• czynników chorobotwórczych (grzyby, bakterie, i in. szkodniki);
• genetyki (odmiana) czy gospodarki hormonalnej.

Pogoda

Nasilenie choroby pojawia się zazwyczaj po raptownej zmianie warunków pogodowych, kiedy po okresie gorącym i suchym (wysoka temperatura >25°C) następuje silne ochłodzenie z gwałtownymi, obfitymi opadami (zimny burzowy deszcz) – i odwrotnie. Na takie zjawisko drzewa reagują silnym stresem, który jednocześnie powoduje zakłócenia w pobieraniu asymilatów czy składników pokarmowych. Po burzach następuje wypłukanie niektórych makro- i mikroskładników – zarówno z gleby, jak i z liści (np. magnez). Zbyt dużo wilgoci w obrębie systemu korzeniowego (podtopienie) powoduje podduszenie tego organu (dodatkowy stres), a także rozwój chorobotwórczych patogenów odglebowych (np. grzybów Alternaria spp.).

 

Na rozwój opadziny ma również wpływ natężenie światła (szkodliwe promieniowanie UV). Wyżej opisane warunki pogodowe występują zazwyczaj w miesiącach letnich.

Gleba

Kłopoty z wcześniejszym opadaniem liści latem – symptomami nekrotycznej plamistości liści, występują przy niedoborach magnezu (Mg). Mogą one wynikać z utrudnionego pobierania tego pierwiastka z gleby przy zwiększonej zawartości w niej potasu (K) – zaburzony stosunek K:Mg, wapnia (Ca) czy azotu (N). Wszystkie te pierwiastki w większej ilości (stężeniu) w glebie konkurują właśnie z magnezem (Mg) i „blokują” jego pobieranie nawet przy jego odpowiedniej zasobności w glebie. Inną przyczyną niskiej dostępności magnezu może być nieuregulowane pH gleby. Przy zbyt kwaśnym odczynie pierwiastek ten jest w małym stopniu sorbowany przez glebę i zbyt szybko ulega wymyciu. Z kolei przy zbyt zasadowym odczynie następuje wstrzymanie jego pobierania przez system korzeniowy rośliny. Na podłoże choroby mogą oddziaływać ogólnie niekorzystne warunki glebowe dla danej odmiany (zasobność składników, klasa bonitacyjna).

Agrotechnika

Prowadzenie nieumiejętnego, schematycznego nawożenia drzew (doglebowe, pozakorzeniowe), nieuwzględniającego bieżących warunków pogodowych, sprzyja występowaniu niedoborów niektórych makro- i mikroelementów, co potęguje nekrotyczną plamistość liści. Tak jak wspomniałem wcześniej, dotyczy to głównie niedoborów magnezu w glebie i w liściach oraz dodatkowo cynku (Zn) w liściach. Niedobory spowodowane zakłóceniem pobierania Mg mogą również wystąpić jako skutek jego wypłukania z liści lub gleby podczas ulewnych burz lub „zablokowania” go przez mangan (Mn) przemieszczający się wyżej w glebie w trakcie suszy. Przy nieuregulowanym stosunku K:Mg w glebie, magnez nie będzie prawidłowo pobierany z gleby. Magnez wraz z azotem (N) jako główny składnik chlorofilu wpływają na prawidłowy przebieg fotosyntezy i dlatego drzewa powinny mieć Mg pod dostatkiem. Jeżeli chodzi o drugi składnik pokarmowy – cynk (Zn), to standardowo powinien być dostarczany jesienią i wiosną. Pominięcie 2–3 zabiegów w tym okresie skutkuje m.in. jego późniejszymi niedoborami właśnie latem. To właśnie cynk współuczestniczy w syntezie prekursorów auksyn, czyli naturalnych fitohormonów roślinnych (kwas indolilo-3-octowy – IAA, kwas indolilo-3-masłowy – IBA). Odpowiadają one za prawidłowe „połączenie” ogonka liściowego z pędem i tym samym zapobiegają przedwczesnemu opadowi liści.

Przenawożenie drzew azotem dodatkowo może być przyczyną objawów tej choroby na tle fizjologicznym.

Patogeny chorobotwórcze i szkodniki

Naukowcy na świecie potwierdzili w wieloletnich badaniach laboratoryjnych, że sprawcą objawów nekrotycznej plamistości są wyizolowane z liści grzyby patogeniczne z rodzaju Alternaria spp., w szczególności gatunek Marssonina coronaria czy Glomerella cingulata, grzyby z rodzaju Sphaeropsis spp., Phyllosticta spp., Botryosphaeria spp. oraz bakteria Pseudomonas syringae, a także różne chorobotwórcze wirusy i wiroidy. Pośrednio na przebieg choroby mają wpływ również szkodniki takie jak przędziorek owocowiec, który przy licznej populacji wpływa na jej nasilenie oraz szybszą defoliację drzew.

Czynniki genetyczne – odmiany

Na samym początku zidentyfikowano opadzinę liści tylko na odmianie Golden Delicious i jej sportach. Z kolejnymi sezonami wegetacyjnymi objawy tej choroby zaczęły występować również na innych odmianach, które pochodzą od Golden Deliciousa. Są to: Red Delicious i jego sporty, Gala i jej sporty, Ligol i sporty, Szampion i sporty, Gloster, Mutsu, Pinova, Jonagold i sporty czy Empire.

Zmiany hormonalne

W wyniku zmian pogodowych i zakłóceń w pobieraniu asymilatów oraz składników pokarmowych rośliny wchodzą w stan stresu. Z fizjologicznego punktu widzenia w roślinie wzrasta poziom dwóch fitohormonów stresogennych, takich jak: kwas abscysynowy (ABA) – stres wodny i kwas 1-aminocyklopropano-1-karboksylowy (ACC) – stres temperaturowy.

• Kwas ACC jest bezpośrednim prekursorem syntezy etylenu. Wyższe stężenie etylenu w roślinie to początek procesu starzenia się komórek i zawsze poprzedza proces wcześniejszego opadania liści już latem. Równolegle do wyżej opisanych zmian hormonalnych w roślinie spada zawartość innych fitohormonów roślinnych: auksyn i cytokinin, które z kolei ograniczają proces starzenia poprzez pobudzanie podziałów komórkowych. Ogólne obniżenie zawartości auksyn jest częściową przyczyną właśnie opadania liści.
• Proces defoliacji stymulowany jest dodatkowo przez ABA. Przy zmniejszającym się dopływie auksyn z blaszki liściowej do ogonka powstaje u jego podstawy strefa luźno ułożonych komórek parenchymatycznych (tzw. strefa odcinająca) pomiędzy pędem a ogonkiem liściowym. W obrębie tej strefy następuje rozdzielenie cienkich ścian komórkowych, a osłabiony w ten sposób ogonek liściowy odłamuje się u nasady i liść w końcu opada. Warunki rozwoju Główny sprawca choroby (grzyby z rodzaju Alternaria spp.) zimuje głównie w postaci grzybni w opadłych liściach pozostawionych w sadzie oraz w utrzymujących się na drzewach zainfekowanych i zaschniętych czarnych zawiązkach (tzw. pigmeje, mumie).

Wiosną (okres okołokwitnieniowy i od 14 do 40 dni po kwitnieniu), podczas ciepłej (temperatura 22–26°C), deszczowej pogody (burze) i wysokiej wilgotności, zarodniki Alternaria spp. dokonuj w krótkim czasie (nawet do kilku godzin) infekcji pierwotnych na liściach, na których objawy mogą pojawić się już po 2–3 dniach.

Objawy

Choroba ta, jak sama nazwa wskazuje, infekuje głównie liście, gdzie objawy chorobowe pojawiają się na początku lata. Znacznie rzadziej może dojść natomiast do porażenia owoców jesienią tuż przed zbiorami.

• Początkowo, zazwyczaj w czerwcu, pojawiają się pierwsze plamy na blaszce liściowej, pomiędzy żyłkami. Mają one postać małych, wyblakłych, koloru różowego lub jasno-zielonego, owalnych plam, które na pierwszy rzut oka sprawiają wrażenie objawów fitotoksyczności na liściu (np. pozostałości po oprysku).
• W późniejszym okresie (przełom lipca i sierpnia) plamy stają się bardziej rozległe i przybierają postać większych, nieregularnych, brązowych (z fioletową obwódką) nekrotycznych plam. Z reguły obrzeża nekroz są ograniczone przez nerwy liści. Objawy bardzo szybko postępują i tkanka w obrębie plam zaczyna obumierać, a blaszka liściowa – żółknąć. Nowe plamy potrafią pojawiać się nawet do września. Na jednym liściu może występować od jednej do kilku plam różnej wielkości (1,5–5 mm).
• Choroba w pierwszej kolejności atakuje najstarsze liście, położone u nasady tegorocznych pędów.
• Następnie porażeniu ulegają wyżej położone liście. Należy zaznaczyć, że szczytowe (najmłodsze) liście zazwyczaj są wolne od porażenia.
• Końcowym efektem opadziny liści (stąd potoczna nazwa choroby) jest masowy opad porażonych liści już latem.
• Choroba w stadium zaawansowanym, a więc defoliacja, zwykle przebiega bardzo gwałtownie i w przeciągu 1–2 dni można mieć tzw. jesień w sadzie. Jest to m.in. skutek wydzielania dużej ilości substancji toksycznych przez patogeny będące sprawcami tej choroby. W silnie porażonych kwaterach drzewa potrafią w bardzo krótkim czasie stracić nawet do 60% liści Warto wspomnieć, że drzewa z tak silnym porażeniem są bardziej podatne na mróz, mają zaburzenia we wzroście, a także zakładają mniej pąków kwiatowych. To ostanie przekłada się na słabsze owocowanie drzew (obniżenie plonu) w kolejnym roku.

Nie bez znaczenia będzie również wpływ choroby na tzw. plon bieżący. Takie drzewa z przerzedzonymi liśćmi (ograniczona powierzchnia asymilacyjna) wytworzą dużo mniejsze owoce (drobnienie) i mniej wybarwione w przypadku odmian kolorowych. Porażeniu (wrzesień/ październik) mogą ulec również owoce, na których występują drobne, czerwone plamki na skórce.

Profilaktyka i ograniczanie

Aktualnie brak jest zarejestrowanych preparatów do zwalczania nekrotycznej plamistości liści. Niektóre fungicydy stosowane w sezonie przeciwko parchowi jabłoni, a także inne zabiegi agrotechniczne (m.in. nawożenie) w dużym stopniu ograniczają występowanie tej nieprzewidywalnej choroby.

Tomasz Sikora doradca ProNutiva – UPL Polska

Brunatna zgnilizna drzew pestkowych (monilioza)

To choroba, która w niektóre lata na odmianach najbardziej na nią wrażliwych może spowodować dotkliwe straty w plonie. Objawy z okresu infekcji w czasie kwitnienia, czyli zamieranie kwiatów i pędów, występują na czereśniach rzadko, znacznie większym problemem u tego gatunku jest porażenie owoców.



Procent tych zainfekowanych jest uzależniony od wrażliwości odmian, przebiegu pogody (infekcje i silne porażenie owoców występuje zwłaszcza w okresie opadów deszczu, szczególnie jeśli te występują intensywniej/częściej w fazie ich wybarwiania i dojrzewania) oraz od prowadzonej wcześniej ochrony zapobiegawczej. Łatwiej ulegają infekcjom również owoce rosnące w gronach i te, na skórce których występują jakieś uszkodzenia, np. gradowe czy innego pochodzenia. Infekcje i gnicie, jak wspomniano, obserwujemy najczęściej w trakcie dojrzewania czereśni, ale ochrona zapobiegawcza powinna być rozpoczęta już w 3–4. tygodniu po kwitnieniu i kontynuowana przeciętnie co 10–14 dni, do zbiorów (z zachowaniem karencji). W okresach z dużą ilością opadów deszczu, ochronę powinno się intensyfikować, a więc skracając nieco czas między kolejnymi zabiegami i włączając do ochrony najlepsze rozwiązania chemiczne.

W sadach czereśniowych polecane są:

• Switch 62,5 WG;
• Signum 33 WG;
• Luna Experience 400 SC, ten ostatni ogranicza także szarą pleśń i dziurkowatość liści.

Wszystkie wymienione środki działają zapobiegawczo i interwencyjnie. Uzupełniająco można sięgnąć po rozwiązanie biologiczne Serenade ASO, które ogranicza chorobę, jest jednak polecany przy jej mniejszej presji. Natomiast kolejny produkt bio – Polyversum WP – pomoże w walce z szarą pleśnią. Warto także wspomagać ochronę chemiczną, stosując w okresie dojrzewania owoców od 2 do 4 razy nawóz krzemowy, np. ASX Krzem Plus, łącznie z aplikowanym standardowo dolistnym nawozem wapniowym (oba łącznie z fungicydami na moniliozę). Wapń poprawia jędrność miąższu, a krzem osadza się w warstwie bezpośrednio pod naskórkiem, co dodatkowo ogranicza infekcje owoców przez choroby grzybowe.

Drobna plamistość liści drzew pestkowych

W okresie wzrostu zawiązków w warunkach deszczowej pogody kontynuujemy walkę z drobną plamistością liści drzew pestkowych, rozpoczętą w końcówce kwitnienia lub bezpośrednio po jego zakończeniu. Choroba niszczy stopniowo liście, które żółkną i mogą przedwcześnie opadać, co wpływa negatywnie na jakość i wielkość plonu, a także znacznie obniża kondycję drzew. Aby dobrze ochronić liście i wcześniej zakończyć walkę z tą chorobą, konieczne jest przemyślane zwalczanie choroby w pierwszych kilku tygodniach wzrostu zawiązków, kiedy trwają infekcje pierwotne zarodników workowych tego patogena. Dzięki właściwie przeprowadzonej ochronie w tym czasie, liczba zabiegów w okresie infekcji wtórnych zarodnikami konidialnymi (czyli od momentu pojawienia się pierwszych plam na liściach) może być znacznie zredukowana, co oznacza mniejsze koszty i obciążenie owoców pozostałościami substancji aktywnych ś.o.r. Czereśnie są wprawdzie mniej wrażliwe na tę chorobę niż wiśnie, niemniej w warunkach deszczowej pogody i w sadach, w których w poprzednim sezonie odnotowano silne porażenie liści, konieczne może być wykonanie minimum 3 zabiegów chemicznych. W sezony szczególnie wilgotne, gdy latem okaże się, że porażenie liści wynosi ponad 10%, trzeba dodatkowo wykonać 1–2 zabiegi po zbiorze owoców.

Podstawową grupą chemiczną do walki z tą chorobą są preparaty:

• zapobiegawcze – fungicydy na bazie kaptanu, np. Merpan 80 WDG/ Pastor 80 WG;
• zapobiegawczo-interwencyjne – zawierające dodynę, np. Syllit 544 SC, czy zawierającą fluopyram i tebukonazol – Lunę Experience 400 SC, zwalczającą także moniliozę; na bazie difenokonazolu o słabszym działaniu zapobiegawczym, a bardzo dobrym interwencyjnym, np. Score/ Hajmon 250 E.

Mszyca czereśniowa/ kwieciak pestkowiec

W okresie wzrostu zawiązków konieczny jest bieżący monitoring – czyli dokładna lustracja pod kątem mszyc losowo wybranych 50 drzew, przeprowadzana co około 2 tygodnie. Próg zagrożenia jest bardzo niski, bo zabieg powinien być wykonany po zauważeniu pojedynczych kolonii mszyc tylko na 1 drzewie. Ale, jeśli będzie to możliwe, lepiej jest poczekać z zabiegiem zwalczającym mszyce (pod warunkiem ich ciągłej kontroli) do momentu jednoczesnego występowania nasionnic, które już w maju lub na przełomie maja i czerwca rozpoczynają regularne loty. Wynika to z faktu, że preparaty z acetamiprydem, które mają rejestrację zarówno na nasionnice (i są dla wielu sadowników podstawowym orężem do walki z nimi) i mszyce, ale także licinka, śluzownicę, kwieciaka i zwójki, mogą być aplikowane tylko dwa razy w sezonie z uwzględnieniem tych wszystkich zastosowań. Dlatego nie nadużywajmy tej grupy preparatów do walki z innymi niż nasionnice szkodnikami, a jeśli już musimy, to każdy zabieg z ich użyciem powinien być w pełni uzasadniony. Trzeba jednak pamiętać, że zwalczając mszyce przy mniejszej presji z ich strony, uzyskuje się zawsze najlepsze efekty. Jeśli jednak zabieg zbytnio opóźnimy, zwalczanie mszyc pochowanych w pozwijanych liściach jest już zdecydowanie mniej efektywne i te łatwo mogą wymknąć się spod kontroli sadownika. Wówczas może to spowodować już nieodwracalne skutki, np. wyhamowanie wzrostu młodych pędów (co jest szczególnie niekorzystne w młodszych nasadzeniach), a także obniżenie jakości handlowej owoców (rosa miodowa/spadź na owocach i wtórnie grzyby sadzakowe). W okresie wzrostu i dojrzewania owoców do walki z mszycami i jednocześnie nasionnicami polecane są preparaty chemiczne:

• z acetamiprydem – np. Kobe/Mospilan 20 SP;
• pyretroidy z deltametryną – np. Decis Mega o najkrótszej, bo tylko siedmiodniowej karencji (ale uwaga – niektóre z tych zalecanych mają 45 dni karencji!);
• a także Movento 100 EC (spirotetramat).
• Do walki z mszycami można także sięgnąć po produkty nieobciążające owoców pozostałościami ś.o.r: Fitter, Spruzit Koncentrat na szkodniki EC czy preparaty działające mechanicznie: Next Pro, Siltac EC, K-PAK i Emulpar 940 EC (te ostatnie oprócz mszyc ograniczają także przędziorki i szpeciele). Nasionnice Wyrządzają duże szkody we wszystkich rejonach uprawy, a im późniejsza odmiana, tym ryzyko uszkodzeń jest większe.

Nasionnice

Nasionnice to chyba największe zagrożenie dla plonu – stwierdzenie obecności larw w owocach powoduje bowiem utratę wartości handlowej całego zbioru. Presja nasionnic i termin ich wylotów jest różny w poszczególnych sadach, rejonach i sezonach, dlatego podstawą decyzji o terminach i ilości zabiegów powinien być regularnie prowadzony monitoring pułapek (kontynuowany praktycznie do zbiorów owoców poszczególnych odmian). Próg zagrożenia to średnio 2 lub więcej nasionnic na pułapkę odłowionych w ciągu 2 dni. Pierwszy zabieg planujemy po 3–4 dniach od rozpoczęcia regularnego odłowu much, a kolejne powinny być wykonywane w zależności od przebiegu lotów much obserwowanych na pułapkach. W sadach czereśniowych trzeba przeprowadzić 3, a często nawet 5 zabiegów, co zależy od presji nasionnic w danej lokalizacji i użytych insektycydów (wówczas trzeba pamiętać o właściwej ich rotacji). W sytuacji ciągłych lotów w dłuższym okresie liczba dni pomiędzy kolejnymi zabiegami preparatami z acetamiprydem nie powinna być dłuższa niż 7–9 dni. Z kolei w przypadku Movento 100 EC – powtórny zabieg wykonujemy po około dwóch tygodniach.

Polecane insektycydy należą do kilku grup chemicznych i ich właściwe pozycjonowane daje gwarancje wyprodukowania owoców bez larw nasionnic:

• Neonikotynoidy, np. Kobe/Mospilan 20 SP. Produkty z tej grupy chemicznej można użyć tylko dwa razy w sezonie z uwzględnieniem wszystkich zastosowań w danej uprawie. Przy dużej presji nasionnic, konieczne jest włączenie do programu zwalczania kolejnych grup chemicznych.
• Kwasy tetronowe zawarte w środku Movento 100 EC. To bardzo przydatny produkt w sadach czereśniowych, bo gwarantuje pełne, dwutygodniowe zabezpieczenie owoców przed larwami, co w przypadku dwukrotnej aplikacji daje miesiąc bezpieczeństwa dla owoców. Zalecaną dawkę 2,25 l/ha można zredukować w młodszych nasadzeniach, licząc 0,75 l produktu na metr wysokości korony. Preparat po zastosowaniu w dobrych warunkach pogody (ciepło >15°C i wyższa wilgotność powietrza) wnika i krąży w systemie rośliny ponad 2 tygodnie, uniemożliwiając w tym czasie rozwój larw w owocach. Przy okazji nie dopuści do rozwoju mszyc i ograniczy przędziorki i pordzewiacze. Movento ma jednak najdłuższą, bo 21-dniową karencję. Ponieważ zabezpiecza owoce przed nasionnicami przez pełne dwa tygodnie, to jeśli zaaplikujemy go jako ostatni zabieg, a loty much będą przeciągały się w czasie.
• Tydzień przed zbiorami powinno się zaaplikować uzupełniająco Exirel 100 SE o 7-dniowej karencji.
• Pyretroidy z deltametryną są zarejestrowane do walki z nasionnicami i muszką plamoskrzydłą (a także z mszycami), ale tylko niektóre z nich mają krótką, 7-dniową karencję (kilka innych zalecanych ma 45 dni karencji, co czyni je mało przydatnymi do walki zarówno z nasionnicami, jak i muszką). Działając wyłącznie kontaktowo, niszczą tylko muchy latające w dniu zabiegu, nie są selektywne w stosunku do pożytecznej entomofauny, ponadto nie powinny być aplikowane w temperaturze >20°C, co ogranicza ich stosowanie latem. Można je aplikować od jednego do dwóch razy w sezonie.
• Exirel 100 SE zawierający cyjanotraniliprol. Jest to substancja z grupy antranilowych diamidów, ma rejestrację zarówno na nasionnice, jak i muszkę plamoskrzydłą i tylko 7-dniową karencję. Zabieg w dawce 750 ml/ha powinien być wykonany w okresie składania jaj i wylęgu pierwszych larw. Preparat działa kontaktowo i żołądkowo, na roślinie zaś wgłębnie oraz translaminarnie. Natychmiast ogranicza żerowanie larw, ale co najważniejsze przez 2–3 tygodnie chroni przed nalatującymi szkodnikami. Możliwa jest maksymalnie dwukrotna aplikacja w sezonie z uwzględnieniem innych zastosowań (powtórka co najmniej po 10 dniach), jednak wówczas środek można stosować nie częściej niż co drugi sezon na tym samym obszarze.

Muszka plamoskrzydła

Muszka plamoskrzydła (Drosophila suzukii) jest kolejnym zagrożeniem, którego nie powinno się bagatelizować (co pokazał nam sezon 2020 r.), mimo, że w 2021 r. szkodnik nie spowodował strat w plonie owoców pestkowych (i jagodowych). Prawdopodobnie wynikało to w dużym stopniu z przebiegu warunków pogody w okresach lata i zbiorów owoców. Muszka plamoskrzydła jest najbardziej aktywna w warunkach deszczowego lata z umiarkowaną temperaturą na poziomie 20–25°C (a taka dominowała w sezonie 2020), bo to właśnie temperatura decyduje w dużym stopniu o ilości składanych jaj przez samice i płodności samców. Muszka, która „przewędrowała” przez Polskę w 2020 r. w okresie od końca czerwca do jesieni, od zachodu i południa po tereny wschodnie i północne prawdopodobnie zagościła już na dobre w całej Polsce i prawdopodobnie tylko uwarunkowania pogodowe latem będą decydować o tym, czy szkodnik ponownie zagrozi owocom, czy pojawi się dopiero w miesiącach jesiennych (tak jak to bywało przez wiele lat obecności tego gatunku w Polsce). W związku z taką nieprzewidywalnością szkodnika, wydaje się, że monitoring jest niezbędny w tym i w kolejnych sezonach, aby uniknąć efektu zaskoczenia i w sytuacji ewentualnego zagrożenia odpowiednio wcześnie podjąć działania zwalczające i profilaktyczne. Zabieg zwalczający powinien być bowiem przeprowadzony przed zbiorem owoców (kiedy kończy się działanie zastosowanych wcześniej insektycydów), 3–4 dni od stwierdzenia szkodnika w pułapkach (zakładając, że monitoring był rozpoczęty już miesiąc przed terminem dojrzałości owoców.

Barbara Błaszczyńska doradca sadowniczy Agrosimex

Nadchodzi SUD - Zrównoważone stosowanie pestycydów

Jednym z tematów obrad była kwestia przeglądu dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów (SUD). Komisja Europejska pierwotnie miała opublikować projekt dokumentu 24 kwietnia, ale ostatecznie pojawi się on prawdopodobnie 22 czerwca. Z przecieków wiadomo, że Bruksela chce sztywnego ograniczenie stosowania środków ochrony roślin i ryzyka z tym związanego na poziomie 50% do 2030 roku. Unijnych farmerów niepokoi, że nowe przepisy miałyby formę rozporządzenia, które państwa członkowskie wiąże w całości i bezpośrednio, a nie dyrektywy, która daje większą swobodę w osiągnięciu obowiązkowego celu.

Jak zagwarantować bezpieczeństwo żywnościowe podczas wojny?

Copa-Cogeca zwraca uwagę, że przegląd dyrektywy SUD to element Europejskiego Zielonego Ładu, którego cele zostały wyznaczone przed pandemią COVID-19 oraz agresją Rosji na Ukrainę i z tego względu nie biorą pod uwagę kryzysów nagromadzonych z tego powodu. Strategia „Od pola do stołu” bez wątpienia wpłynie na unijną produkcję rolną, a biorąc pod uwagę aktualne prognozy, doprowadzi do znacznego spadku produkcji żywności. Z uwagi na obecne okoliczności (wojna w Ukrainie, ryzyko niedoboru żywności i zbyt wysokich cen w wielu krajach) ważne jest, aby Unia Europejska utrzymała stabilne plony i produkowała wystarczającą ilość wysokiej jakości produktów w celu zagwarantowania bezpieczeństwa żywnościowego nie tylko obywatelom UE, ale również populacji na całym świecie. Właśnie z tego powodu, dwa lata po publikacji strategii „Od pola do stołu”, w dalszym ciągu Copa-Cogeca naciska, aby w Europie uwzględnione zostały wszystkie trzy filary zrównoważoności:

• gospodarczy;
• społeczny;
• środowiskowy, przed podjęciem dalszego kroku w zakresie ustawodawstwa.

Arbitralne cele KE

W opinii europejskich rolników planowane przez Komisję Europejską cele redukcji, przynajmniej jeśli chodzi o stosowanie chemicznych pestycydów do 2030 r., są bardzo arbitralne i trudne do osiągnięcia w kontekście obecnych wyzwań społeczno-gospodarczych oraz politycznych, z którymi mierzy się Europa. Trzeba także pamiętać, że ostatnie badanie Eurostatu wskazują, że niektóre państwa członkowskie już ograniczyły sprzedaż pestycydów w porównaniu z poziomem z 2011 r.

Konieczna alternatywa

Zdaniem Copa-Cogeca redukcja stosowania chemiczno-syntetycznych środków ochrony roślin jest możliwa do przyjęcia dla europejskich rolników i spółdzielni jedynie kiedy inne rozwiązania, takie jak środki ochrony roślin niskiego ryzyka i oparte na biologii, zostaną udostępnione i zatwierdzone na europejskim rynku wewnętrznym. W tym kontekście szczególne znaczenie ma uproszczenie i przyśpieszenie procedur rejestracji środków ochrony roślin opartych na biologii. Dlatego zamiast koncentrować się na prawnie wiążącym charakterze celu strategii „Od pola do stołu” dotyczącym redukcji o 50%, należy także skupić się na ujednoliceniu i wdrożeniu integrowanej ochrony roślin.

Uwzględnić specyfikę krajów członkowskich

Zdaniem Copa-Cogeca wyznaczenie minimalnych progów dla krajowych celów redukcji powinno być tak elastyczne jak to możliwe, uwzględniając historyczną redukcję stosowania oraz warunki geograficzne i społeczno-gospodarcze występujące w różnych państwach członkowskich. Na przykład wyznaczenie minimalnego celu redukcji przez Komisję w projekcie wniosku, bez podstawy agronomicznej czy naukowej może być bardzo szkodliwe dla krajów, które mają niski poziom stosowania pestycydów, zwłaszcza dla tych, które już są poniżej średniego poziomu stosowania w UE lub które już znacznie ograniczyły stosowanie pestycydów chemicznych i niebezpiecznych w ostatnich latach, czy nawet dekadach.

Krytykowana jest także propozycja Komisji Europejskiej, aby porównać redukcję z punktem odniesienia jako średnią z lat 2015, 2016 i 2017. Nie stanowi to odpowiedniej podstawy, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że obecnie dostępne dane na temat zużycia środków ochrony roślin w UE nie są wystarczające.

Co to jest obszar wrażliwy?

Copa-Cogeca za nierealistyczną przyjmuje propozycję zakazu stosowania środków ochrony roślin na niektórych obszarach chronionych lub wrażliwych. Definicja „obszarów wrażliwych” jest tak skonstruowana, że w niektórych państwach członkowskich można do nich zakwalifikować praktycznie wszystkie grunty rolne.

Niepotrzebne obciążenia biurokratyczne

Niepokojące jest także nałożenia na rolników nowych obowiązków związanych ze  zbyt częstym i szczegółowym gromadzeniem danych na temat stosowania środków ochrony roślin. Przeszkodzi to bowiem rolnikom w wykonywaniu ich codziennych obowiązków. Więcej czasu będą musieli poświęcić na zbieranie danych dotyczących środków produkcji niż na produkcję żywności.

wk
fot. envatoelemnets

Ostatnio coraz więcej słyszy się o fałszerstwach środków ochrony roślin. Czy to rzeczywiście duży problem?

Pod pojęciem „fałszerstwa środków ochrony roślin” kryje się duża liczba działań, wśród których najbardziej niebezpieczne są podróbki preparatów. W takich przypadkach środek ochrony roślin wytwarzany jest w nielegalnej fabryce, w oparciu o składniki, które nie są przebadane pod kątem czystości, czyli mogą zawierać toksyczne zanieczyszczenia, stwarzające zagrożenia dla konsumentów i środowiska. Fałszerstwa środków ochrony roślin rzeczywiście się zdarzają, jest to jednak tylko część problemu. Duże znaczenie mają inne nielegalne środki ochrony roślin.

Są to m.in.:

• preparaty nielegalnie sprowadzone do Polski, z obcymi etykietami;
• preparaty przemycone, próbujące udawać prawdziwe przez zmienione etykiety lub substancje bez żadnych etykiet, ukrywane w magazynach i stosowane przez rolników bez żadnej kontroli.

Jak widać, jest to problem złożony i właśnie z tym walczymy wspólnie z Państwową Inspekcją Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Walka ta obejmuje również wykrywanie fałszerstw, co jest zadaniem trudnym technicznie, wymagającym nowoczesnej i specjalistycznej aparatury oraz wysokiej klasy ekspertów i analityków.

Jak dużym problemem są nielegalne środki ochrony roślin w Polsce?

Bardzo trudno to oszacować, gdyż za „nielegalność” tych środków odpowiada wiele czynników. Na pewno istotne jest położenie geograficzne. Ostrożne szacunki mówią o tym, że na terenie Unii Europejskiej nielegalnymi środkami ochrony roślin może być 10% preparatów, które są w użyciu. Jednak im bliżej granic z krajami trzecimi, czyli w przypadku Polski im bliżej wschodniej granicy, tym ten udział może być większy. Jaki? Naprawdę trudno to ocenić, bo musielibyśmy sprawdzać każde opakowanie z preparatami w każdym gospodarstwie. Na pewno większy ich udział jest tam, gdzie zmniejsza się dostępność środków ochronnych (np. z uwagi na wycofywanie substancji czynnych) oraz tam, gdzie znaczenie mają czynniki ekonomiczne (czyli niższa cena). Trzeba mieć świadomość, że nielegalne środki ochrony to nie zawsze są produkty nielegalnie wyprodukowane w pokątnych fabrykach. Nielegalny jest też preparat legalnie wyprodukowany np. w Niemczech, z niemiecką etykietą, zakupiony poza oficjalnymi źródłami dystrybucji w Polsce. Zgodnie z ustawą musi zostać wycofany z obrotu. Nie może być sprzedawany, chociażby z tego powodu, że etykieta nie jest w języku polskim. Dlatego nawet przywiezienie na własne potrzeby preparatu zakupionego za granicą i stosowanie go w Polsce jest zabronione.

Ale możliwe jest, że ten sam preparat, z tej samej fabryki, lecz z polską etykietą, jest jednocześnie sprzedawany przez polskiego dystrybutora...

Tak i wówczas jest legalny. To są właśnie niuanse, które warto wyjaśnić i na które trzeba środowisko uczulić. Tym bardziej, że czasy się zmieniły. Kiedyś fałszerstwa były dosyć prymitywnym działaniem, polegającym na przykład na rozcieńczaniu preparatu oryginalnego lub wręcz sprzedawaniu środków bez substancji czynnych z etykietą oryginalnego opakowania. Było to oczywiste łamanie prawa i w dodatku trudno było dociec, kto te środki wprowadzał do obrotu. Dziś sytuacja jest o wiele bardziej skomplikowana. Preparaty, które zostały w nielegalny sposób wprowadzone do obrotu, są coraz częściej prawie identyczne z dostępnymi w oficjalnej dystrybucji, jednak muszą zostać uznane za nielegalne, m.in. z uwagi na pochodzenie, obcojęzyczną lub niedostatecznie oznakowaną etykietę. Istotne jest też to, czy preparat jest dopuszczony do użycia na terenie Polski. Może zdarzyć się sytuacja, że produkt dozwolony do stosowania w innych krajach Unii Europejskiej niekoniecznie musi być dopuszczony u nas, czyli znajdować się w rejestrze prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W jaki sposób wykrywa się nielegalne środki ochrony roślin?

Istnieje kompleksowy system kontroli preparatów, które są w obrocie w Polsce. Za pobór próbek i za kontrolę odpowiada Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Próbki pobierane są na terenie całego kraju, zazwyczaj w punktach legalnego obrotu, ale także w miejscach, gdzie preparaty są nielegalnie przechowywane i sprzedawane. Trafiają do jedynego laboratorium w Polsce, które bada jakość środków ochrony roślin, czyli do Laboratorium Badania Jakości Środków Ochrony Roślin w Oddziale Instytutu Ochrony Roślin – PIB w Sośnicowicach.

Pod jakim kątem je badacie?

Próbki badane są pod kątem zgodności z wymaganiami rejestracyjnymi (określonymi na etapie dopuszczania środka ochrony roślin do obrotu i stosowania). Chciałbym jednak zauważyć, iż to, że próbki nie spełniają warunków rejestracyjnych, wcale nie musi oznaczać, że mamy do czynienia z fałszerstwem. Może to być efekt błędu w produkcji lub skutek złego przechowywania, w wyniku czego niektóre substancje się rozłożyły albo wytrąciły. Nastąpiła więc zmiana właściwości fizykochemicznych skutkująca tym, że właściwości rejestracyjne nie są spełnione.

Jeśli zatem badanie wykaże, że próbka nie spełnia wymagań rejestracyjnych, preparat należy wycofać z obrotu?

Nie zawsze. To zależy od tego, którego parametru i w jakim stopniu nie spełnia. Eksperci laboratorium oceniają, czy preparat może pozostać w obrocie, czy nie, i przekazują odpowiednią opinię do PIORiN. Decyzja nie zawsze jest negatywna – niewielkie odstępstwo od widełek któregoś z parametrów nie musi powodować, że cała partia zostanie uznana za niespełniającą norm jakościowych wyznaczonych dla tego preparatu. Trzeba przyznać, że preparaty pobierane w ramach tzw. kontroli podstawowej, czyli w legalnych punktach obrotu, w ostatnich latach spełniają warunki rejestracyjne, a sytuacje wskazujące na problem z jakością środka ochrony roślin występują w tym obszarze rzadko.

W przypadku kontroli interwencyjnych jest inaczej?

Zdecydowanie większy odsetek badanych próbek nie uzyskuje atestu czy zgody na dalszą sprzedaż. Czasami z powodu nieprawidłowego oznakowania etykiety czy opakowania, czasem ze względu na to, że sprzedawane są preparaty złej jakości lub wręcz takie, które nie powinny być dopuszczone do sprzedaży, chociażby ze względu na to, że dana substancja nie jest już w Polsce, czy nawet w całej UE dopuszczona do sprzedaży i użycia. Kontrole interwencyjne przeprowadzane są wówczas, gdy inspektorzy otrzymają informacje (na podstawie sygnałów z otoczenia lub informacji od organów państwowych, także z innych krajów) o miejscach, w których nieprawidłowości mogą występować.

Czyli na przykład w sytuacji, gdy stosowane są substancje czynne wycofane z obrotu na terenie UE?

Tak. Bo takie sytuacje rzeczywiście się zdarzają. Wycofywanie niektórych substancji czynnych ze względu na ich potencjalnie niekorzystny wpływ nie spowoduje rewolucji albo jakiejś katastrofy w rolnictwie. Warto jednak zauważyć, że są substancje, które od lat były używane w bardzo dużych ilościach, w popularnych na danym terenie uprawach. I właśnie je trudno jest od razu zastąpić innymi, albo jest to obecnie wręcz niemożliwe. Dlatego zdarza się, że mimo zakazu, nadal wykorzystywane są zapasy tych preparatów lub też podejmowane są próby ich sprowadzenia z krajów trzecich. Wynika to z faktu, że rolnicy są przyzwyczajeni do stosowania pewnych systemów ochrony, i gdy nagle w znaczący sposób muszą zmienić metody postępowania, trudno jest im uniknąć nieprawidłowości. Przestrzegam jednak przed takimi praktykami – nawet jeśli nie wykryje ich kontrola jakości środków ochrony roślin, mogą zostać wykazane w ramach kontroli pozostałości środków ochrony roślin.

Jakie mogą być skutki zastosowania w uprawie nielegalnego środka ochrony roślin?

Zawsze istnieje duże ryzyko zniszczenia uprawy. Po pierwsze może zostać zniszczona fizycznie, bo preparat wykaże fitotoksyczność, zanieczyszczenie jakąś substancją, która spowoduje uszkodzenie upraw. Po drugie zniszczenie może być wynikiem tego, że środek nie zadziała, bo substancji czynnej nie zawiera wystarczająco dużo lub nie ma jej wcale, albo zawiera coś zupełnie innego. Brak plonu to oczywiście straty finansowe, ale trzeba też pamiętać o tym, że stosowanie preparatu nielegalnego może być zagrożeniem dla samego operatora (musi go przygotować do użycia, a następnie wykonać oprysk). To również zagrożenie dla otoczenia, dla środowiska, a przede wszystkim dla konsumenta, na którego stole pojawi się produkt spożywczy mogący zawierać niebezpieczne pozostałości substancji chemicznych.

Widok wielohektarowej, kompletnie zniszczonej uprawy musi być przytłaczający. Jaka jest procedura postępowania w takiej sytuacji?

• Inspekcja zaczyna prowadzić śledztwo, które ma wykazać, co zdarzyło się na plantacji.
• Sprawdzane są faktury zakupu środków ochrony roślin, dziennik zabiegów, inspektorzy pobierają próbki i przekazują je do Laboratorium Badania Pozostałości Środków Ochrony Roślin, które może wykazać, czy w próbce znajdują się pozostałości środków, jakie w danej uprawie nie mogły być stosowane.
• Jeśli pod względem formalnym nie wykazano nieprawidłowości, inspektorzy sprawdzają dystrybutora, kontaktują się z producentem itd. To zazwyczaj żmudny i długotrwały proces.
• Gdy wina leży po stronie rolnika, grozi mu cała gama sankcji przewidzianych ustawowo, od mandatu po dalsze postępowanie, również sądowe, oraz wzmożone kontrole w przyszłości. A także – o czym wiele osób zapomina – możliwość utraty kontrahentów i rynków zbytu w związku z toczącymi się postępowaniami i kontrolami. Możliwa jest również utrata posiadanych certyfikatów.

Czy może zdarzyć się tak, że rolnik zastosuje nielegalny środek ochronny nieświadomie?

Oczywiście. Aby rolnik mógł stosować środki ochrony roślin, musi przejść stosowne szkolenie, podczas którego uzyskuje wiedzę m.in. na temat zagrożeń wynikających ze złego stosowania środków ochrony roślin czy zastosowania złych preparatów. Czasami mimo tego decyduje się, najczęściej kierowany względami ekonomicznymi, na zastosowanie preparatów nielegalnych. Zdarza się także, że zostaje wprowadzony w błąd przez sprzedawcę preparatu. Dlatego tak ważne jest, aby kupować preparaty wyłącznie w legalnie działających punktach. Nie na żadnych targowiskach czy w handlu obwoźnym, ani nie od sąsiada.

Na czym polega badanie jakości środków ochrony roślin?

Wszystko zależy od tego, skąd pochodzi próbka i na jakie potrzeby jest badana. Jeśli jest to próbka pobrana w ramach kontroli podstawowej, urzędowej, ocenie podlegają:

• wygląd zewnętrzny opakowania;
• etykieta;
• treść i kompletność etykiety;
• wszystkie oznaczenia związane z datą produkcji i numerem partii.
• Sprawdzamy również, czy preparat jest oryginalnie zamknięty.
• Po otwarciu przeprowadzana jest kontrola wizualna, a następnie analiza chemiczna.
• Gdy badamy preparat znany z nazwy, na podstawie dokumentacji rejestracyjnej sprawdzamy, które parametry zostały dla tego preparatu określone i weryfikujemy, czy pod tym względem preparat spełnia wymagania.

To standardowa procedura. Jeżeli podejrzewamy fałszerstwo, dodatkowo wykonujemy badanie porównawcze z preparatem oryginalnym, który pozyskujemy bezpośrednio od producenta. Czasami analiza wykazuje obecność tzw. istotnych zanieczyszczeń, które najczęściej są toksyczne, także dla operatora. Wszystko zależy od tego, jaki jest cel badania, czy jest to tylko sprawdzenie podstawowych właściwości i zgodności z dokumentacją rejestracyjną, potwierdzenie oryginalności, czy też postępowanie prokuratorskie, podczas którego czasami musimy oznaczyć kompletny skład preparatu.

Podsumowując: w jaki sposób rolnik może się zabezpieczyć przed nieumyślnym zastosowaniem nielegalnego środka ochrony roślin?

Kluczem jest kupowanie i stosowanie preparatów, które są oferowane w legalnych punktach dystrybucji środków ochrony roślin. Kolejnym elementem jest sprawdzenie opakowania – czy jest oryginalnie zamknięte, czy ma odpowiednio oznakowaną etykietę w języku polskim. Jeśli opakowanie wygląda na naruszone – nie należy kupować i stosować preparatu. Trzeba też być czujnym już po otwarciu – jeżeli preparat wygląda inaczej lub ma odmienny zapach niż zazwyczaj, bezpieczniej jest powstrzymać się od jego zastosowania i skontaktować się ze sprzedawcą, bo być może były jakieś zmiany w produkcji lub w formulacji. Bezwzględnie należy się też stosować do zaleceń opisanych na etykiecie. Często zniszczenie upraw nie jest bowiem spowodowane użyciem złego środka, lecz jego nieodpowiednim zastosowaniem, np. złym wymieszaniem z innym preparatem albo wykonaniem zabiegu w warunkach pogodowych, które powodują fitotoksyczność.

Ważne jest dokładne stosowanie się do zapisów na etykiecie środka oraz korzystanie z ogólnie dostępnych szkoleń i informacji, tak aby w praktyce wykorzystywać nowoczesną wiedzę z zakresu ochrony roślin. 

Czym mogą się posiłkować plantatorzy?

Plantatorzy mają do dyspozycji produkt zawierający dobrze przyswajany przez rośliny kwas ortokrzemowy, który m.in. poprawia parametry jakościowe owoców.

– Najlepsza truskawka, najbardziej wartościowa to ta, która jest wyrośnięta, odpowiedniego kalibru, wybarwiona, wysokiej jędrności i twardości, wolna od chorób i szkodników. Oczywiście bardzo ważny jest też smak – mówi Karol Madej, który prowadzi sklep ogrodniczy w Mogielnicy (w woj. mazowieckim). – Owoce, które mają większą jędrność i twardość, są mniej podatne na choroby grzybowe, takie jak szara pleśń czy brunatna zgnilizna. Możemy więc ograniczyć ilość konwencjonalnych zabiegów chemicznych, co ma ogromne znaczenie dla konsumentów.

Warto postawić na krzem, ale należy wybrać przyswajalną dla rośliny formę

Aby jego klienci mogli uzyskać ten efekt, Karol Madej rekomenduje nawóz ECKOSIL z portfolio firmy Amagro. Zawiera on krzem w biodostępnej, najlepiej przyswajanej przez rośliny formie kwasu ortokrzemowego, a także żelazo, cynk i molibden. Jest to produkt, który m.in.:

• optymalizuje pobieranie składników pokarmowych;
• minimalizuje skutki stresu biotycznego i abiotycznego;
• pozytywnie wpływa na jędrność, wielkość i masę owoców.

Jak działa krzem?

Ponieważ krzem usztywnia ściany komórkowe, owoce stają się bardziej odporne na choroby grzybowe i szkodniki. Zastosowanie tego nawozu wpływa korzystnie również na jakość pozbiorczą plonów.

Sprawdzony przepis na owoce wysokiej jakości i bez karencji

ECKOSIL to produkt, który nie ma okresu karencji. Aplikuje się go po kwitnieniu, na etapie zawiązywania owoców.

– ECKOSIL powinien stać się standardem w uprawie roślin jagodowych, takich jak truskawka, malina, borówka i inne owoce miękkie – podkreśla Krystian Kieszek z firmy Amagro. – Ma optymalne pH, więc idealnie miesza się z innymi produktami, np. z nawozami wapniowymi, i poprawia przyswajanie składników pokarmowych. Zalecamy stosowanie do oprysku nalistnego mieszaniny 0,5 l ECKOSIL-u i 5 l CALCIO SPRINT na hektar. CALCIO SPRINT nie zawiera azotu, dlatego nie pobudza roślin do wzrostu, natomiast poprawia jakość plonu. W ciągu sezonu powinno się wykonać 3 takie zabiegi, aby osiągnąć jak najlepszy efekt.

Krzem w uprawach malin

ECKOSIL sprawdza się także w malinach – obecnie trwa okres kwitnienia wczesnych odmian, zatem jest to dobry moment, aby zaplanować zabieg nawożenia. Również w przypadku tych owoców bardzo ważna jest jędrność i kondycja pozbiorcza. Jak wynika z obserwacji, po zastosowaniu produktu ECKOSIL w mieszaninie z CALCIO SPRINT maliny są mniej podatne na rozpadanie się.

Plantatorzy doceniają efekty nawożenia

– Nasi klienci są bardzo zadowoleni z działania ECKOSIL-u z produktem CALCIO SPRINT. Jest to rewelacyjne połączenie, które buduje wysokiej jakości plon, bardzo atrakcyjny pod względem handlowym – opowiada Karol Madej. Potwierdzeniem tych słów są efekty, jakie dzięki rekomendowanemu nawożeniu uzyskują klienci zaopatrujący się w jego sklepie. Mimo niesprzyjających warunków, które ostatnio panują – zimnych nocy, dość dużej wilgotności powietrza i wysokiej rosy – truskawki z tak wspomaganych plantacji utrzymują cały czas bardzo wysoką jakość, są jędrne, równo wybarwione i zdrowe, mimo ryzyka porażenia szarą pleśnią i brunatną zgnilizną.



Bernat Patrycja
Źrodło: inf. pras
Fot: enavtoelements

Liczba odłowionych motyli wskazuje na konieczność wykonania zabiegu. Przy wysokiej populacji szkodnika zabieg należałoby powtórzyć po upływie 10 do 14 dni.

Obserwacje przebiegu lotu motyli owocówki jabłkóweczki wykonywane były od dnia 4.05. 2022 r. w trzech sadach jabłoniowych. Dwa z sadów zlokalizowane są w Skierniewicach oraz jeden zlokalizowany w Białej Rawskiej. Lot motyli tego szkodnika monitorowany jest za pomocą pułapek feromonowych.

W sadach w rejonie Skierniewic w dniach od 9 do 30 maja zarejestrowano w pułapkach pojedyncze osobniki, a od 3 czerwca trwa intensywny lot motyli owocówki jabłkóweczki.
Zabiegi zwalczające w tym rejonie środkami stosowanymi w terminie lotu i składania jaj można wykonać w dniach 10 – 15 czerwca 2022 r.

Instytut Ogrodnictwa - PIB.

Mikrobiologia na ratunek

Rolnictwo zrównoważone oraz wprowadzenie od 2014 r. obowiązkowej integrowanej ochrony roślin zwiększają zainteresowanie produktami zawierającymi mikroorganizmy. Środki biologiczne oparte na wirusach i bakteriach są obecnie powszechnie stosowane. Wykazują one zazwyczaj działanie żołądkowe w stosunku do szkodnika. Od dawna znane jest też entomopatogeniczne działanie niektórych grzybów, które powodują około 60% chorób epizootycznych owadów i innych stawonogów. Do takiej grupy zaliczane są m.in. grzyby z rodzajów: Beauveria i Metarhizum.
Infekcja owada przez pasożytnicze grzyby następuje poprzez penetrację powłok żywiciela, a śmierć gospodarza jest wynikiem zakłóceń funkcji fizjologicznych, zniszczenia jego tkanek, wyczerpania składników odżywczych oraz produkcji toksyn.
Grzyby owadobójcze odgrywają również dodatkowe role w ekosystemach jako:

• endofity;
• gatunki antagonistyczne;
• wspomagające wzrost roślin;
• kolonizujące ryzosferę.

Stwarza to nowe możliwości wykorzystania mikroorganizmów w odżywianiu i ochronie roślin. Rośnie zainteresowanie stymulatorami, które zawierają mikroorganizmy wspierające wzrost i rozwój roślin (np. poprzez umożliwienie im lepszego dostępu do składników pokarmowych w glebie) lub wzmacniają odporność roślin na agrofagi. Takie naturalne biostymulatory mogą stopniowo i skutecznie zastąpić wysokie dawki nawozów mineralnych, jednocześnie pozostawiając glebę wolną od zanieczyszczeń oraz przyjazną dla pożytecznej mikroflory i mikrofauny, wspierając przy tym ochronę roślin przed szkodnikami.

Grzyby idą do pracy

W minionym sezonie wegetacyjnym prowadzono badania nad nowym preparatem firmy Microlife opartym na mikroorganizmach – Biopuls Abracadabra, zawierającym entomopatogeniczne grzyby oraz mikroorganizmy wspomagające wzrost roślin. W przeprowadzonych badaniach podjęto próbę stymulacji roślin poprzez stosowanie tego preparatu na liście jabłoni i jego synergicznego działania na populacje mszyc. Na jabłoni występują mszyca jabłoniowo-babkowa (Dysaphis plantaginea) i mszyca jabłoniowa (Aphis pomi). Obydwa gatunki wysysają soki z roślin, przez co hamują wzrost pędów, powodują opadanie liści i pękanie kory, co z kolei prowadzi do zimowych przemarznięć. Dodatkowo mszyce wydzielają dużo słodkich odchodów, na których rozwijają się grzyby sadzakowe z rodzaju Capnodium, pokrywające czarnym nalotem pędy, liście i owoce. Obydwa gatunki mszyc są trudne do zwalczenia która jest wsparciem w ograniczaniu występowania szkodników. Spora część fauny drapieżnej redukuje populację mszyc. Należą do niej m.in. liczne gatunki biedronek (Coccinellidae), złotooki (Chrysopidae), bzygowate (Syrphoidea) oraz pryszczarki (Cecidomyiidae). Stadium redukującym mszyce są zarówno osobniki dorosłe, jak i larwy – np. imago biedronki (chrząszcz) zjada kilkadziesiąt mszyc dziennie, a jej larwa – ponad 600. Larwa złotooka w ciągu 2 tygodni zjada ok. 450 mszyc. Przeprowadzone obserwacje wskazują na liczną obecność drapieżców mszyc po zastosowaniu Biopuls Abracadabra (wykres 2) – po wszystkich 3 zabiegach w koloniach mszyc obserwowana była fauna pożyteczna, co daje możliwość stymulacji wielkości populacji przez drapieżcę. Po pierwszym zabiegu na wszystkich kombinacjach była ona podobna, jednak po drugim i trzecim zanotowano różnice, które mogą wynikać z różnej liczby mszyc (dostępność pokarmu dla drapieżców).w sadach, szczególnie w systemie produkcji ekologicznej.

Nie tylko magia

Biopuls Abracadabra stosowany do zwalczania mszyc wykazał wysoką skuteczność. W doświadczeniu wykonano 3–4 zabiegi w odstępach tygodniowych, co pozwoliło na uzyskanie 30–40% skuteczności w 3 dni po pierwszym zabiegu, do prawie 100% w 11 dni po trzecim zabiegu w zwalczaniu mszycy jabłoniowej i ok. 40% w 4. dniu po pierwszym zabiegu do 100% skuteczności w 11. dniu po trzecim zabiegu w zwalczaniu mszycy jabłoniowo-babkowej (wykres 1).

Przed rozpoczęciem doświadczenia średnio liczba mszyc wynosiła 162,5 na 5 pędów u mszycy jabłoniowej i 581,8 na 5 rozet u mszycy jabłoniowo-babkowej. Działanie preparatu było równe lub w niektórych terminach obserwacji lepsze od zastosowanego produktu referencyjnego. Istotnym celem dla preparatów jest uniknięcie niekorzystnego wpływu na pożyteczną faunę żyjącą w sadach, która jest wsparciem w ograniczaniu występowania szkodników. Spora część fauny drapieżnej redukuje populację mszyc. Należą do niej m.in. liczne gatunki biedronek (Coccinellidae), złotooki (Chrysopidae), bzygowate (Syrphoidea) oraz pryszczarki (Cecidomyiidae). Stadium redukującym mszyce są zarówno osobniki dorosłe, jak i larwy – np. imago biedronki (chrząszcz) zjada kilkadziesiąt mszyc dziennie, a jej larwa – ponad 600. Larwa złotooka w ciągu 2 tygodni zjada ok. 450 mszyc. Przeprowadzone obserwacje wskazują na liczną obecność drapieżców mszyc po zastosowaniu Biopuls Abracadabra (wykres 2) – po wszystkich 3 zabiegach w koloniach mszyc obserwowana była fauna pożyteczna, co daje możliwość stymulacji wielkości populacji przez drapieżcę. Po pierwszym zabiegu na wszystkich kombinacjach była ona podobna, jednak po drugim i trzecim zanotowano różnice, które mogą wynikać z różnej liczby mszyc (dostępność pokarmu dla drapieżców).


 
Luiza Dawidowicz Jerzy Kruk Microlife, Poznań Dr Małgorzata Tartanus Instytut Ogrodnictwa – PIB w Skierniewicach

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa opublikował raport, z którego wynika, że mimo ostatnich opadów deszczu susza rolnicza nadal notowana jest w 9 województwach w Polsce. 

- Występujące opady atmosferyczne w drugiej a zwłaszcza w trzeciej dekadzie maja spowodowały, że deficyt wody jest mniejszy niż notowany w pierwszym raporcie. Niemniej nadal w dalszym ciągu niedobory wody dla roślin uprawnych utrzymują się. Duże niedobory wody notowane są w północno-zachodnich obszarach kraju wynoszą od -100 do -149 mm – poinformował prof. dr hab. Wiesław Oleszek, dyrektor IUNG.

Gdzie susza jest największa?

Deficyt wody dla roślin uprawnych występował w całym kraju. Największe niedobory wody stwierdzono na Pojezierzach: Wielkopolskim, Słowińskim, Pomorskim oraz Mazurskim, na Nizinie Wielkopolskiej oraz na Żuławach i Kujawach. Deficyt odnotowano także na dużym obszarze Polski północno-wschodniej oraz na Polesiu Lubelskim.

IUNG potwierdził występowanie suszy rolniczej powodującej obniżenie plonów przynajmniej o 20 proc. na terenie 9 województw: wielkopolskiego, lubuskiego, kujawsko-pomorskiego, zachodniopomorskiego, pomorskiego, łódzkiego, warmińsko-mazurskiego i dolnośląskiego.

Susza w zbożach, truskawce i krzewach owocowych

IUNG ocenia, że od 1 kwietnia do 31 maja 2022 roku  susza występowała w czterech uprawach: zbóż jarych, zbóż ozimych, truskawek i krzewów owocowych.

Susza najbardziej dotknęła uprawy zbóż jarych. Zagraża tym roślinom w 146 gminach w 9 województwach. 

Suszę odnotowano również w uprawach zbóż ozimych. Wystąpiła też w 9 województwach, w 69 gminach.

Także w uprawach truskawek wystąpił deficyt wody. IUNG stwierdził ją w 21 gminach.

Mniejszy zasięg miała susza w przypadku krzewów owocowych. W tych uprawach notowano ją w 2 gminach.

- Drugą dekadę maja charakteryzowało wysokie usłonecznienie w całej południowej Polsce, od 105 do ponad 120 godz. W północnej części kraju usłonecznienie było już niższe od 75 do 105 godz. z wyjątkiem wybrzeża, na którym notowano od 100 do 115 słonecznych godzin. W trzeciej dekadzie tego miesiąca usłonecznienie w całym kraju było już niższe o ok. 40 godz. w stosunku do drugiej dekady. – wyjaśnia IUNG.

oprac. Kamila Szałaj, fot. envato.pl

Grad i deszcz

Wspomniane wyżej osłony mogą pełnić wielorakie funkcje. Jedną z nich jest ochrona przeciwgradowa – w przypadku, gdy stosujemy siatki. Tego typu zabezpieczenia wymagają jednak wcześniejszej instalacji konstrukcji, najlepiej jeszcze przed posadzeniem drzew, a przynajmniej przed pełnią sezonu wegetacyjnego. Jeżeli nie zdążyliśmy zamontować systemu przeciwgradowego na czas lub po prostu nie mamy środków na taką inwestycję, możemy posiłkować się taką technologią, jak działo przeciwgradowe. Aby jego stosowanie było efektywne, ważne jest wcześniejsze wykrycie zagrożenia. Dlatego warto zaopatrzyć się w urządzenia radarowe, monitorujące przebieg pogody i zawczasu ostrzegające o zagrożeniu. Z kolei deszcz to zagrożenie numer jeden w produkcji czereśni. Wystarczy jeden gwałtowny opad w okresie przedzbiorczym, aby utracić cały plon. W takich przypadkach również uprawa odmian o owocach mało podatnych na pękanie może być zawodna. Dlatego instalacja folii przeciwdeszczowej w sadach czereśniowych, ale też coraz częściej na plantacjach malin czy borówki, obecnie jest uważana za jedyny skuteczny sposób zapobiegania pękaniu i gniciu owoców powodowanych przez intensywne deszcze.

Ptactwo

Owocujące czereśnie czy inne owoce miękkie, jak borówka wysoka, to łakomy kąsek dla ptaków z rzędu wróblowatych, a w szczególności szpaków, kwiczołów czy kosów. Ich największa szkodliwość jest wtedy, gdy występują w grupach – ich masowe żerowanie powoduje poważne spustoszenia w sadach, a dodatkowo ocalałe owoce często są zanieczyszczone przez odchody lub soki wyciekające z uszkodzonych czereśni. Straty w plonie mogą sięgać wtedy nawet ponad 90%. Wybór metod na oddalanie ptactwa od owocujących upraw jest dosyć szeroki, ale należy przy tym pamiętać, że ptaki są objęte ochroną gatunkową, więc żadne z podjętych przez nas działań nie może być dla nich krzywdzące. Jeżeli w sadzie jest już zainstalowana konstrukcja przeciwgradowa/przeciwdeszczowa, warto ją wykorzystać również do ochrony właśnie przed ptakami. Do tego celu wykorzystuje się siatki o średnicy oczek 3 cm, którymi osłaniane są szczelnie wszystkie boki owocującego sadu. Taka siatka stanowi barierę mechaniczną, trudną do pokonania przez ptaki. Oczywiście wymaga ona regularnego doglądania pod kątem ewentualnych prześwitów w siatce, ale jest to z pewnością najskuteczniejsza metoda, zapewniająca sadownikowi względnie spokojny sen.

W sadach pozbawionych konstrukcji do wyboru pozostają metody sensoryczne, które najlepsze efekty przynoszą, gdy są stosowane łącznie/ naprzemienne. Metody soniczne polegają na wykorzystaniu aparatury emitującej dźwięki słyszalne i niesłyszalne, najczęściej imitujące naturalne odgłosy ptaków zestresowanych, informujących stado o niebezpieczeństwie. Urządzenia takie zwykle mają możliwość programowania konfiguracji oraz losowego wyboru dźwięków. Metoda dźwiękowa z wykorzystaniem armatek hukowych jest stosunkowo niedrogim i powszechnie stosowanym sposobem oddalania ptaków. Tego typu urządzenia są zasilane gazem propoan-butan, którego detonacja powoduje donośny huk. Producenci tych urządzeń oferują możliwość regulowania częstotliwości wystrzałów, ich głośności oraz rozszerzenia zasięgu działania poprzez mocowanie dwóch armatek na ruchomym statywie. Ptactwo można też płoszyć, stosując bodźce wzrokowe, imitujące kształtem, kolorem czy rysunkiem drapieżne ptaki. Mogą to być wszelkiego rodzaju latawce, ruchome oczy czy opalizujące taśmy. Dodatkowo elementy te – zawieszane nad chronionym sadem – są poruszane przez wiatr, co potęguje efekt płoszący. Niektórzy posiłkują się również usługą sokolniczą lub montują w swoich sadach wysokie tyczki spoczynkowe (np. dla myszołowów) lub budki lęgowe dla sów. Warto też zadbać o zadrzewienia w pobliżu sadu, będące ostoją dla drapieżnych ptaków.

 Agnieszka Okła-Wierzbicka

Fot: envatoelements

Robaczywe – jak je rozpoznać?

Kilka prostych zasad:
Nie kupuj czereśni, które mają widoczne w skórce dziurki lub korytarz zaraz pod jej powierzchnią. Omijaj również te, które wyglądają jakby były obite i posiadają czarne lub białe plamki. Pamiętajmy jednak, ze larwy nasionnicy trześniówki nie są groźne dla naszego zdrowia.

W takim razie jak zabezpieczyć owoce przez nasionnicą trześniówką?

Na ten sezon rejestracje posiadają preparaty na bazie takich substancji:

• acetamipryd

Maksymalna/zalecana dawka dla jednorazowego zastosowania: 0,125 kg/ha. Liczba zabiegów: 1. Termin stosowania: Zabieg wykonywać w okresie licznego pojawu muchówek i masowego składania jaj. W przypadku rozciągniętego w czasie nalotu muchówek można dokonać 2-3 zabiegów środkami należącymi do innych grup chemicznych.

• deltametryna

Maksymalna/zalecana dawka dla jednorazowego zastosowania: 0,25 l/ha. Termin stosowania: Zabieg przeprowadzić w 3-4 dni po odłowach na pułapki feromonowe lub lepowe, gdy owoc osiąga 60-90 % typowej wielkości (BBCH 76-79). Liczba zabiegów: 2. Odstęp między zabiegami: co najmniej 14 dni. Zalecana ilość wody: 500-750 l/ha. Zalecane opryskiwanie: średniokropliste.

• cyjanotraniliprol

Termin stosowania: od fazy osiągnięcia przez owoce około 90% wielkości do fazy dojrzałości zbiorczej owoców (BBCH 79 - 87). Zabieg wykonać po wystąpieniu szkodnika, w czasie składania jaj oraz wylęgu pierwszych larw. Maksymalna i zalecana dawka dla jednorazowego zastosowania: 750 ml/ha (maksymalne stężenie środka 75ml/hL). Zalecana ilość wody: 1000-1300 l/ha. Zalecane opryskiwanie: drobnokropliste. Maksymalna liczba zabiegów w sezonie wegetacyjnym: 2 (z uwzględnieniem zabiegów wskazanych we wcześniejszej części etykiety) Odstęp między zabiegami: co najmniej 10 dni

Wp.pl/gov.pl
fot: Bernat Patrycja/arch. SADNowoczesny

Zgodnie z oceną glifosat jest zatem nadal uważany za szkodliwy dla oczu i toksyczny dla organizmów wodnych.

„Komitet doszedł do wniosku, że dostępne dowody naukowe nie spełniają kryteriów klasyfikacji glifosatu (...) jako rakotwórczego, mutagennego lub działającego szkodliwie na rozrodczość” – podała ECHA w poniedziałkowym komunikacie prasowym. Ta klasyfikacja jest zgodna z klasyfikacją przedstawioną już przez cztery państwa członkowskie UE w czerwcu 2021 roku.

Nakaz czy zakaz?

Ocena ECHA zostanie teraz uwzględniona w kompleksowej analizie ryzyka przeprowadzonej przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). EFSA chce zakończyć tę procedurę do połowy 2023 roku. Zezwolenie UE na stosowanie glifosatu wygasa w grudniu 2022 roku. Obecnie rozważane jest tymczasowe przedłużenie obecnego zezwolenia.

Decyzja EFSA nie oznacza jednak, że zakaz stosowania glifosatu nie jest brany pod uwagę. Ostatecznie ponowna autoryzacja zależy od głosowania państw członkowskich UE. Opinie i oceny agencji UE służą jedynie jako pomoc w podejmowaniu decyzji.ko

Konstantin Kockerols, www.topagrar.com
fot. envatoelements

• Porzeczka czarna: odmiany wczesne (‘Tisel’) – wzrost zawiązków, BBCH 77, odmiany średniowczesne (‘Ruben’) – wzrost zawiązków, BBCH 75;
• Porzeczka czerwona: odmiany średniowczesne (‘Rolan’) – wzrost zawiązków BBCH, 75 i średniopóźne  (‘Rovada’, ‘Rondom’) – wzrost zawiązków, BBCH 73.

 
Fot. 1 ‘Tisel’ – wzrost zawiązków, BBCH 77  (28.05.2022 r.)

Fot. 2. ‘Ruben’ – wzrost zawiązków, BBCH 75 (28.05.2022 r.)

Fot. 3. ‘Rolan’ – wzrost zawiązków, BBCH 75 (28.05.2022 r.)

Fot. 4. ‘Rondom’ – wzrost zawiązków, BBCH 73 (28.05.2022 r.)

Szkodniki

• Wielkopąkowiec porzeczkowy – na plantacjach porzeczki czarnej, czerwonej i białej, na których stwierdzono obecność szkodnika wykonać zabieg preparatem Movento 100 SC – stosować po kwitnieniu, w okresie od początku rozwoju owoców do fazy zaawansowanego dojrzewania (BBCH 71–85), w dawce 0,75 l/ha;
• Zwójka różóweczka (obecna) – wykonać lustrację – próg zagrożenia wynosi 10% wierzchołków pędów z uszkodzonymi liśćmi spośród próby 200 wierzchołków pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia na plantacjach porzeczki czarnej, czerwonej i białej zabieg jednym ze środków opartych o indoksakarb (substancja wycofywana w 2022 r., można ją stosować do 19.09.2022 r.) – stosować od początku fazy, gdy pąki kwiatowe są zamknięte w jasnobrązowe łuski, do końca fazy dojrzałości zbiorczej owoców (BBCH 51–87), w dawce 0,17 kg/ha lub spinosad – stosować od fazy pąków kwiatowych do końca fazy dojrzewania owoców (BBCH 51–89),  w dawce 0,32–0,4 l/ha.
• Przędziorek chmielowiec (obecny) – lustracje należy prowadzić co 1–2 tygodnie. Próg zagrożenia w okresie po kwitnieniu do zbioru owoców wynosi 3 formy ruchome na liść z próby 200  losowo zebranych liści. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg praparatem Movento 100SC – w okresie od początku rozwoju owoców do fazy zaawansowanego dojrzewania BBCH (71–85), w dawce 0,75 l/ha. Alternatywnym zabiegiem niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników w okresie od fazy rozwoju liści do fazy, gdy owoce są dojrzałe do konsumpcji (BBCH 10-89), jest zabieg preparatem Fitter, w  stężeniu 1%, ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.
• Mszyce (obecne) – lustracje wykonywać co 2 tygodnie od początku kwitnienia do zbioru owoców –  próg zagrożenia wynosi 10% zasiedlonych pędów z próby 200 sztuk. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg preparatem Movento 100 SC – stosować po kwitnieniu, w okresie od początku rozwoju owoców do fazy zaawansowanego dojrzewania BBCH (71–85) w dawce 0,75 l/ha. Niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników (BBCH 10–89) zastosować preparat Fitter w  stężeniu 1%, ilość wody 400-1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.
• Pryszczarek porzeczkowiak liściowy (nieobecny) – należy prowadzić lustracje, sprawdzając obecność larw szkodnika na 200 losowo wybranych pędach. Progiem zagrożenia jest 10% zasiedlonych wierzchołków pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg preparatem Movento 100 SC stosować po kwitnieniu, w okresie od początku rozwoju owoców do fazy zaawansowanego dojrzewania BBCH (71–85) w dawce 0,75 l/ha.

Fot. 5. Objawy żerowania zwójki różóweczki na pędach porzeczki czerwonej (28.05.2022 r.)

Fot. 6. Objawy żerowania mszycy porzeczkowo-czyściecowej na liściach porzeczki czerwonej odmiany ‘Rondom’ (28.05.2022 r.)

Choroby

• Antraknoza (opadzina liści) porzeczki (obecna) – preparat Luna Sensation 500 SC stosować zapobiegawczo lub od pierwszych objawów choroby, od początku kwitnienia do zbiorów owoców (BBCH 39–87), w dawce 0,6–0,8 l/ha  lub preparat Zato 50 WG stosować od pierwszych objawów choroby lub po zbiorach owoców, w dawce 0,2 kg/ha lub preparaty miedziowe stosować bezpośrednio przed kwitnieniem, zaraz po kwitnieniu aż do zbiorów (BBCH 59–81), w dawce 3,0 kg/ha;
• Amerykański mączniak agrestu (obecnie nie stwierdzono objawów) – choroba rozwija się najlepiej podczas suchej, ciepłej pogody, która sprzyja zarodnikowaniu grzyba oraz rozprzestrzenianiu się zarodników konidialnych. W okresie wegetacji pierwsze mączyste plamy na liściach i pędach pojawiają się na początku czerwca. Amerykańskiego mączniaka agrestu zwalczają wymienione wyżej Luna Sensation 500 SC i Zato 50 WG oraz Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51–85), w dawce 8 l/ha;
• Szara pleśń (obecnie nie stwierdzono objawów) – oprócz wymienionych wyżej preparatów Luna Sensation 500 SC i Serenade ASO do zwalczania szarej pleśni można zastosować Teldor 500 SC – od fazy widocznych pierwszych pąków kwiatowych (zbite grono) obok rozwiniętych liści, jak również ze względu na krótki okres karencji, tuż przed i pomiędzy zbiorami (BBCH 55–89), w dawce 1,5 l/ha.

Fot. 1. Odmiana ‘Willamette’ – faza rozsypanego kwiatostanu / sporadycznie otwarte pierwsze kwiaty - 23.05.2022 r. - Lubelszczyzna

Fot. 2. Odmiana ‘Glen Ample’ – faza rozsypanego kwiatostanu to najlepszy moment do zwalczania kwieciaka malinowca – 23.05.2022 r.–- Lubelszczyzna

Szkodniki

Aktualnie wzrasta presja ze strony szkodników. Należy prowadzić:

• lustracje pod kątem obecności kwieciaka malinowca oraz kistnika malinowca. Próg zagrożenia to 2 chrząszcze (kwieciak malinowiec) oraz 1 chrząszcz (kistnik malinowiec) na 200 kwiatostanów. Do zwalczania zarejestrowan jest acetamipryd w dawce 0,2 kg/ha;
• lustracje przędziorka chmielowca i zwrócić uwagę na objawy żerowania na liściach szpeciela przebarwiacza malinowego. Do zwalczania przędziorka można zastosować Fitter w dawce: 1%, ilość wody 400–1000 l/ha. Produkt stosować niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych szkodników, od fazy rozwoju liści, do fazy, gdy owoce są dojrzałe do konsumpcji (BBCH 10–89). Maksymalna liczba zabiegów w sezonie to 9 zabiegów w odstępie co najmniej 7 dni. W celu efektywnego zwalczania należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych. Odstęp pomiędzy blokiem trzech zabiegów wynosi 28 dni. Zbiegi przeciw przędziorkom takimi substancjami, jak abamektyna, milbemektyna będą ograniczały również szpeciela przebarwiacza malinowego;
• na plantacjach malin jesiennych przeprowadzić zwalczanie zwójkówek (próg zagrożenia powyżej 5 %) (zarejestrowane substancje: acetamipryd, spinosad oraz benzoesan emamektyny);
• w ciągu najbliższych dni powinien pojawić się pryszczarek namalinek łodygowy. Na plantacjach należy umieścić pułapki feromonowe do monitorowania szkodnika. Zabieg wykonuje się momencie odławiania pierwszych osobników i powtarza po 7–10 dniach. Do zwalczania zarejestrowany jest acetamipryd w dawce 0,2 kg/ha.

Fot. 3. Powolny rozwój roślin odmian jesiennych w 2022 r. (`Mapema` 23.05.2022r.)

Fot. 4. Na plantacjach malin odmian jesiennych pojawiają się zwójkówki (`Mapema` 23.05.2022r.)

Choroby

Na plantacjach obu grup odmian maliny należy rozpocząć ochronę przeciwko zamieraniu pędów oraz przeciwko rdzy maliny. Sprawdzonym rozwiązaniem będzie zastosowanie w tej fazie fungicydów: Zato 50 WG w dawce 0,2 kg/ha lub Luna Experience 400 SC w dawce 0,6 l/ha. Zwalczając rdzę, należy wykonać co najmniej dwa zabiegi w odstępie 10–14 dni. Bardzo istotne jest wykonanie zabiegów przeciwko zamieraniu pędów malin, które może gwałtownie wystąpić na młodych pędach ze względu na uszkodzenia po ostatnich bardzo wietrznych dniach.


Fot. 5. Odmiana ‘Polana’ – na plantacjach pojawiają się pierwsze objawy rdzy maliny – 23.05.2022 r.

Fot. 6,7. Odmiana ‘Glen Ample’ – na plantacjach pojawiają się pierwsze objawy żerowania szpeciela przebarwiacza malinowego

Paracelsus, a właściwie Phillippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim, ojciec nowożytnej medycyny, niemal 500 lat temu powiedział słynne w medycynie i toksykologii zdanie, które nadal jest bardzo aktualne i stanowi podstawę współczesnej toksykologii:

„Cóż jest trucizną? Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. Tylko dawka czyni, że dana substancja nie jest trucizną”
łac. Dosis facit venenum).

Toksyczne działanie wielu substancji jest także szeroko wykorzystywane w rolnictwie w postaci środków ochrony roślin, ponieważ znacząco wpływają na rozwój gospodarczy. Jest to możliwe dzięki ich użyciu wzrost produkcji żywności przyczynia się do poprawy sytuacji socjalno-bytowej w wielu krajach.

Jednakże stosowanie ŚOR ma wiele ciemnych stron - pociąga to za sobą równocześnie wzrost częstości zatruć tymi środkami. Sam rynek oferuje bogactwo substancji czynnych, mimo, że obecnie wiele z nich jest wycofywanych, to na ich miejsce wkraczają nowe, Dodatkowo stanowi to znaczny problem leczniczy, zwłaszcza przy braku dokładnych informacji o spożytej truciźnie.

W nazewnictwie międzynarodowym dla wszystkich środków ochrony roślin przyjęła się ogólna nazwa pestycydy. Termin środki ochrony roślin jest pojęciem węższym niż pojęcie pestycydy, ponieważ stosowane są tylko w produkcji roślinnej.

Herbicydy to środki trujące, które szkodzą nie tylko ludziom, ale i zwierzętom, w tym ptakom. Ich niewłaściwe stosowanie prowadzi także do uszkodzenia trawników, roślin uprawnych lub dzikich, rosnących przy opryskiwanych polach oraz owadów (np. pszczół, trzmieli).

Herbicydy są środkami do ochrony roślin przed chwastami, należą do nich m.in. parakwat i dikwat. Obie te substancje działają podobnie i występują w postaci kryształków:

• bezbarwnych lub żółtoszarych,
• działających żrąco na błony śluzowe i skórę.

Jakie są objawy zatrucia herbicydami?

Objawy zatrucia środkami ochrony roślin występują dość szybko. Przy łagodnej formie zatrucia mogą to być bóle głowy, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, bóle brzucha, mdłości, wymioty oraz łzawienie oczu.

W przypadku cięższego zatrucia może dojść do porażenia mięśni oddechowych i utraty świadomości.

Do najczęściej występujących objawów zalicza się:

• nudności i wymioty,
• zaczerwienienie i podrażnienie błon śluzowych,
• ból jamy ustnej, nosa, brzucha, gardła,
• trudności w połykaniu, kaszel, chrypka, krwioplucie,
• przyspieszenie czynności serca,
• obniżenie ciśnienia tętniczego krwi,
• upośledzenie krzepnięcia krwi - wyraz uszkodzenia wątroby.

Chociaż substancje trujące z przewodu pokarmowego i ze skóry wchłaniają się wolno, to w wyniku metabolizowania przekształcane są do toksycznych substancji. Takie uwolnione substancje mogą powodować jeszcze większe zniszczenia w organizmie. Często są one również wydalane są z moczem.

Jak leczyć zatrucie herbicydami?

Nie ma konkretnej odtrutki w przypadku zatrucia herbicydami. Najczęściej stosuje się leczenie objawowe oraz podaje się także węgiel aktywowany oraz ziemię fulerską, a niekiedy hemoperfuzję.

Hemoperfuzja jest zabiegiem polegającym na przepuszczeniu krwi pacjenta przez filtr kolumnowy, w którym na żywicy lub aktywnym węglu następuje adsorpcja niektórych związków chemicznych. Następnie przefiltrowana krew wraca do organizmu pacjenta. Gdy są wskazania do tego można poszkodowanemu wykonać płukanie żołądka.

Oprac. Natalia Marciniak-Musiał

Fot. Pixabay

Oszczędzamy?

Zabiegi w sadzie możemy podzielić na dwie grupy:

• jedne to takie, które budują wielkość i/lub jakość plonu;
• a drugie to takie, które zapobiegają jego stratom.

Do pierwszej grupy należą np. zabiegi pielęgnacyjne, odżywianie (ewentualnie też biostymulacja), a do drugiej głównie zabiegi ochrony.
Szukając oszczędności, musimy się zastanowić nad konsekwencjami zrezygnowania z któregokolwiek zabiegu, uwzględniając też, że niektóre konsekwencje objawią się dopiero w następnym roku lub nawet jeszcze później. Jeśli sad jest po sezonie przeznaczony do karczunku, to nie musimy się już martwić osłabieniem jego potencjału na następne lata. Ale nie powinniśmy dopuszczać do sytuacji, kiedy kwatera jest „rozwojowa” i produkujemy owoce deserowe, a na skutek naszych oszczędności drzewa zostaną tak osłabione, że wpadną w przemienność owocowania, ewentualnie stracimy na plonie handlowym – takie pseudooszczędności fatalnie się odbijają na finansach gospodarstwa.

Dobrze wiedzieć wcześniej

Łatwiej jest podjąć decyzję, gdy wiemy kiedy, gdzie i komu będziemy sprzedawać swoje owoce. Jeśli daną kwaterę od razu przeznaczymy na produkcję jabłek sokowych, możemy zrezygnować z zabiegów poprawiających jakość jabłek. Gorzej, gdy produkujemy jabłka w naszym wyobrażeniu deserowe, a które później trzeba będzie wysypać na przemysł – trudno będzie to spiąć finansowo. Jeśli natomiast zdecydujemy się na mocne oszczędności (sugerując się niskimi cenami jabłek), nie dziwmy się, że nasze owoce nadają się później tylko na surowiec do zakładów przetwórczych. Oczywiście, jeśli trafi się rok nieurodzajny, to również jabłka niskiej jakości uda się dobrze sprzedać, ale doświadczenie wskazuje, że w takich sezonach i tak najlepiej zarabiają ci, którzy o swoje sady dobrze dbają.
Uważam jednak, że bez względu na to, czy produkujemy jabłka deserowe, czy też sokowe, okres okołokwitnieniowy to nie jest czas na jakieś większe oszczędności. To teraz właśnie zachodzą podstawowe procesy decydujące o wielkości i jakości owoców. Od prawidłowego zapylenia i zapłodnienia będzie zależała np. liczba nasion w jabłkach, co naturalnie wpływa nie tylko na regulację utrzymania zawiązków, ale też i późniejszą jakość owoców. Na jakość jabłek będą też wpływały intensywne podziały komórkowe, które w zawiązkach trwają (według obecnej wiedzy) nie dłużej jak 2–3 tygodnie od kwitnienia. Teraz też nasze sady narażone są na podstawowe w naszym klimacie zagrożenie – przymrozki. Tu nie ma żartów, zaniedbań z tego okresu nie da się już później nadgonić

Tuż przed kwitnieniem

Faza różowego pąka to ostatni moment, kiedy jeszcze możemy bezpiecznie podać pełną dawkę boru, od którego będzie zależało kilka czynników wpływających na produkcję, ale teraz jego podstawowym zadaniem będzie poprawa procesów związanych z kwitnieniem. Dokarmianie borem powinno się przeprowadzać z zasady wiosną każdego roku, nawet jeśli stosowano takie dokarmianie jesienią. Jeśli obawiamy się przymrozków, warto też pomyśleć o uzupełniającym dokarmianiu cynkiem.
Tuż przed kwitnieniem powinniśmy też dokarmiać fosforem i wapniem. To połączenie może dla wielu sadowników być dziwne, bo przecież uczono nas, że tych dwóch składników nie mieszamy, ale można to zrobić albo w oddzielnych zabiegach, albo wykorzystując gotowe połączenia, a są takie na rynku i w dodatku świetnie działają również w niskiej temperaturze (pisałem o nich m.in. w zeszłym roku o tej porze).
Dokarmianie fosforem jest szczególnie wskazane, gdy jest zimno i drzewa mają problem z jego pobieraniem. Związki fosforu są nośnikami energii, która w okresie kwitnienia i podziałów komórkowych jest szczególnie potrzebna. To zwiększone zapotrzebowanie na energię wynika również z faktu, że drzewa w tym czasie niezwykle dużo jej marnują. Chodzi o to, że drzewa początkowo utrzymują znacznie więcej kwiatów i zawiązków niż jest to potrzebne nawet do bardzo obfitego owocowania. Większość tych kwiatów i zawiązków spadnie (będzie to związane również z chwilowym niedoborem energii). W ten sposób drzewa przeprowadzają naturalną selekcję – pozostać ma tylko materiał zdrowy i silny.

Jeśli chodzi o wapń – w tym czasie nie musi go być specjalnie dużo, ale ważne jest, aby szybko dotarł do komórek. Dokarmianie tym składnikiem przed kwitnieniem nie ma jeszcze bezpośredniego przełożenia na późniejszą jakość owoców, ale ze względu na to, że pełni również rolę przekaźnika informacji, pozwala roślinie szybko reagować na zmieniające się warunki bytowania i uruchomić naturalne mechanizmy obronne np. w przypadku ochłodzenia. Dokarmianie wapniem możemy więc włączyć do pakietu metod ograniczających skutki przymrozków.
Przed samym kwitnieniem warto też poprawić kondycję liści okalających kwiatostany, w tym momencie świetnie się spisują mieszanki aminokwasów z magnezem i mikroelementami. Jeśli jest zimno i obawiamy się przymrozków, lepiej sięgnąć po preparaty algowe, zwłaszcza te na bazie Ecklonia maxima. Wskazuję właśnie te algi jako najlepsze do zastosowania w tym czasie ze względu na wysoki stosunek auksyn do cytokinin, który pomaga przy okazji wypromować kwiat centralny (królewski). Ma to takie znaczenie, że to właśnie z niego można uzyskać najdorodniejsze owoce.
Ponadto przed kwitnieniem obowiązkowo powinniśmy dokarmiać drzewa tym składnikiem, którego niedobory stwierdzono w poprzednim sezonie.

Azot doglebowo

Nawozy azotowe należało tak wysiać, aby azot był w zasięgu korzeni na początku kwitnienia. Jeśli ktoś nie zastosował posypowo w odpowiednim czasie pierwszej dawki azotu (lub uważa, że istnieje potrzeba jego uzupełnienia) może tuż przed kwitnieniem wykorzystać saletrę wapniową, ale w takim przypadku istnieje potrzeba włączenia nawadniania, aby azot zdążył szybko się przemieścić.
Innym sposobem, również wymagającym instalacji nawadniającej, jest uzupełnienie azotu poprzez fertygację. Zazwyczaj w tym okresie wykorzystuje się nawozy NPK o zrównoważonym stosunku składników albo z przewagą azotu i fosforu. Jeśli konieczne jest też szybkie uzupełnienie magnezu, można wykorzystać saletrę magnezową.
Należy pamiętać, że do fertygacji używamy nawozów w pełni rozpuszczalnych w wodzie, specjalnie przeznaczonych do tej formy aplikacji. Użycie zwykłej, granulowanej saletry wapniowej (przeznaczonej do stosowania posypowego) będzie powodowało osad, który zapcha nam filtry lub kroplowniki.

Kwitnienie

Zasadą być powinno, że jeśli nie ma takiej konieczności, to w czasie kwitnienia nie wykonujemy zabiegów. Odstępstwem od tego najczęściej jest sytuacja wystąpienia przymrozków, kiedy to nie mamy wyjścia – musimy bronić plonów. W tym czasie dobrze się spisują preparaty algowe (i tu znów polecam E. maxima) oraz dedykowane przeciw przymrozkom produkty zawierające poliaminy. Oddzielnym tematem jest wykorzystanie do ograniczania skutków przymrozków giberelin i proheksadionu wapnia – ale to już nie jest temat związany z odżywianiem.
Natomiast związane z odżywianiem jest wykorzystanie specyfików stosowanych po ustąpieniu przymrozków. W swoich zaleceniach zwracam uwagę, że najpierw powinniśmy zająć się „zdjęciem stresu”, a więc wykorzystać substancje działające antystresowo, a dopiero później przystąpić do regeneracji za pomocą łatwo przyswajalnych związków odżywczych. Możemy wówczas wykorzystać preparaty aminokwasowe (szczególnie te, które zawierają dużo prostych aminokwasów). Ze względu na wszechstronne działanie i (może właśnie dzięki temu) wyższą skuteczność polecam preparaty algowe, choć w tym momencie ich pochodzenie ma mniejsze znaczenie – mogą to być więc np. algi Ascophyllum nodosum czy Laminaria spp. (lub ich mieszanki), które w tym momencie mogą już działać równie dobrze jak E. maxima. Choć jeśli przymrozki mają się powtórzyć, to nadal jestem zwolennikiem pozostania przy tym ostatnim wyborze.

Opadanie płatków

Gdy kończy się kwitnienie, znów przystępujemy do intensywnego dokarmiania. W okresie opadania płatków ponownie sięgamy po odżywki zawierające fosfor i wapń. Rolą fosforu jest w tym czasie zabezpieczenie procesów energetycznych związanych z intensywnymi podziałami komórkowymi w zawiązkach, natomiast wapń będzie nadal pełnił rolę przekaźnika informacji, ale będzie też już wpływał na późniejszą jakość owoców. Zwracam tu ponownie uwagę, że jeśli jest zimno warto znów sięgnąć po te odżywki fosforowe (czy fosforowo-wapniowe), które dobrze się spisują również przy niskich temperaturach.
Standardem jest wykorzystywanie w tym czasie również kompleksowych nawozów dolistnych o zrównoważonym stosunku NPK. W przeciętnych warunkach jest to dobre i stosunkowo tanie rozwiązanie, ale trzeba zwracać uwagę na warunki pogodowe i gdy jest bardzo ciepło, zbiegi wykonywać np. wieczorem.
Pamiętajmy, że ze względu na kończące się kwitnienie i związaną z tym obecność owadów zapylających zabiegi wykonujemy po oblocie pszczół. Choć stosowane odżywki nie są dla nich trujące, to jednak mogą nanieść na pszczoły obcy zapach – co w konsekwencji zakończy się ich śmiercią, bo z powodu tego zapachu zostaną przy wejściu do ula rozpoznane jako „obce” i uśmiercone przez pszczoły-strażniczki.

Po kwitnieniu

Od końca kwitnienia zaczynamy też intensywne dokarmianie azotem. Wybór nawozu i jego dawkę, a także częstotliwość stosowania uzależniamy od wymagań danej odmiany, kondycji drzew, wielkości spodziewanego plonu i… jego przeznaczenia. Jeśli jest to tzw. sad sokowy, to możemy sporo zaoszczędzić, stosując tańsze nawozy. Jeśli jednak produkujemy jabłka deserowe, to powinniśmy pamiętać przede wszystkim o bezpieczeństwie, aby przy okazji dokarmiania nie spowodować np. ordzawień, na które młode zawiązki są bardzo podatne. Ponieważ jest to okres również intensywnego rozwoju pędów, powinniśmy też pamiętać o dokarmianiu magnezem i mikroelementami wpływającymi na przebieg fotosyntezy. Kiedyś jeden z sadowników zadał mi pytanie sprawdzające:
– Jak pan myśli, w jakim czasie należy tak dokarmiać, że opryskiwacz powinien nie wysychać?. – Odpowiedziałem, że od końca kwitnienia do opadu czerwcowego. Ów sadownik przytaknął i dodał: –Tego się powinniśmy trzymać.
To były trochę inne czasy i dziś spojrzymy na to trochę inaczej, ale przekaz wskazywał właściwy kierunek.

Posypowo

Po kwitnieniu możemy już wstępnie oszacować tegoroczny potencjał plonowania. Oczywiście, od określenia potencjału do zbiorów może się jeszcze wiele wydarzyć, ale ten wstępny szacunek jest nam bardzo potrzebny, choćby po to aby określić kolejne dawki azotu, a także potrzebę i intensywność dokarmiania oraz ewentualnej biostymulacji. W tym czasie wykorzystujemy najczęściej saletrę wapniową w dawkach po 100–120 kg/ha każdorazowo. Ilość takich dawek uzależniamy od kondycji drzew i spodziewanego plonowania. Jeśli chcemy też przy okazji uzupełnić potas, dobrym rozwiązaniem może być saletra potasowo-wapniowa, którą możemy też stosować i w dalszej części sezonu. Zdarza się, że wykorzystywana też czasem jest saletra amonowa, ale jej zastosowanie powinno być jak najwcześniej zakończone, aby nie wydłużać okresu wzrostu pędów.

Fertygacja

W pierwszym okresie po kwitnieniu, kiedy jeszcze trwają podziały komórkowe, do fertygacji najczęściej wykorzystuje się rozpuszczalną saletrę wapniową na przemian z mieszankami NPK o zrównoważonym składzie. Ze względu na gwałtowny wzrost zapotrzebowania na wodę i składniki pokarmowe ten sposób podawania nawozów jest bardzo efektywny. Zapewnienie odpowiedniej wilgotności gleby jest też warunkiem właściwego wykorzystania składników znajdujących się w glebie, a w przypadku produkcji jabłek deserowych zwracamy uwagę, że to właśnie teraz jest okres, kiedy wapń pobrany z gleby zaopatruje zawiązki owoców. Jeśli więc chcemy bardzo efektywnie odżywić zawiązki wapniem, to możemy to uczynić właśnie teraz poprzez fertygację. Dostępne są nawozy wapniowe przeznaczone do fertygacji, zawierające specjalne aktywatory wspomagające pobieranie tego składnika przez rośliny. Można też wspomagać pobieranie i transport wapnia w roślinach poprzez wykorzystanie preparatów tworzących tzw. pompę wapniowo-auksynową. Jeśli przyswajalnego wapnia jest w glebie wystarczająco dużo, a jego pobieranie nie jest ograniczone przez suszę lub nadmiar wody – świetnie spełnią swoją funkcję.
Od dobrej kondycji drzew w maju zależy też utworzenie pąków kwiatowych na rok następny, bo w tym czasie dochodzi do inicjacji pąków. Co prawda proces samego różnicowania zacznie się później (w przypadku jabłoni na przełomie czerwca i lipca), ale do tego czasu drzewom nie powinno niczego brakować, tak aby ich rozwój przebiegał bez zakłóceń i aby jedne procesy nie odbywały się kosztem innych.
Dobrze rozpędzona na starcie machina produkcyjna później łatwiej sobie sama poradzi, nawet bez specjalnego wspomagania. A więc jeśli chcemy mocniej oszczędzać, to proponuję „zaciskanie pasa” zacząć trochę później – po opadzie czerwcowym.

Mgr inż. Zbigniew Marek 

Fot. 1. ‘Allegro’, plantacja nieokrywana, kwitnienie pełne: otwarte kwiaty wtórne (B) i trzeciorzędowe (C), pierwsze płatki opadają, BBCH 65 (22.05.2022 r.)


Fot. 2. ‘Grandarosa’, plantacja okrywana, kwitnienie pełne: otwarte kwiaty wtórne (B) i trzeciorzędowe (C), pierwsze płatki opadają, BBCH 65 (22.05.2022 r.)


Fot. 3. ‘Roxana’, plantacja okrywana, kwitnienie pełne: otwarte kwiaty wtórne (B) i trzeciorzędowe (C), pierwsze płatki opadają, BBCH 65 (21.05.2022 r.)


Fot. 4. ‘Allegro’, plantacja okrywana włókniną, nasiona są wyraźnie widoczne na tkance zawiązka, BBCH 73 (22.05.2022 r.)

Szkodniki

• Przędziorek chmielowiec (obecny na plantacjach, fot. 5). Lustracje na obecność jaj i form ruchomych przędziorków (larw i osobników dorosłych) prowadzić co 1–2 tygodnie przez cały sezon wegetacyjny. W przypadku uprawy tradycyjnej w gruncie na zbiór czerwcowy próg zagrożenia po pełni kwitnienia wynosi 2–3 osobniki ruchome na 1 liść liścia złożonego. W fazie kwitnienia można zastosować preparaty oparte o heksytiazoks w dawce 0,4 l/ha i fenpiroksymat w dawce 2,0 l/ha. W czasie kwitnienia roślin uprawnych zaleca się stosowanie tych środków poza okresami aktywności pszczół. W przypadku upraw pod osłonami przeciwko przędziorkom warto zastosować preparat biologiczny Fitter w stężeniu 1%, dawka wody 300–1000 l/ha.

Fot. 5. Przędziorek chmielowiec na spodniej stronie liścia truskawki

Choroby

• Szara pleśń – zabiegi profilaktyczne należy rozpocząć od początku kwitnienia, kiedy około 10% kwiatów jest rozwiniętych i prowadzić do zbioru owoców z zachowaniem okresu karencji. Należy wykonać co najmniej 3 zabiegi środkami zawierającymi substancje aktywne o różnym mechanizmie działania. Propozycje środków: Luna Sensation 500 SC – zwalczanie szarej pleśni rozpocząć na początku kwitnienia, w dawce 0,8 l/ha, Teldor 500 SC – zaleca się stosowanie zapobiegawczo od początku kwitnienia, jak również ze względu na krótki okres karencji, tuż przed i pomiędzy zbiorami, w dawce 1,5 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do drugiego zbioru (większość owoców wybarwiona) (BBCH 55–89), w dawce 8 l/ha.
• Antraknoza – zabiegi chemiczne należy rozpocząć od początku kwitnienia, kiedy około 10% kwiatów jest rozwiniętych i kontynuować co 5–7 dni. Propozycje zabiegów: Luna Sensation 500 SC – stosować od końca fazy rozwoju kwiatostanu do początku fazy dojrzewania owoców (BBCH 59–81), w dawce 0,8 l/ha, cyprodynil + fludioksonil – stosować zapobiegawczo lub z chwilą pojawienia się pierwszych objawów choroby, od początku do końca fazy kwitnienia truskawki, w dawce 0,8 kg/ha.
• Skórzasta zgnilizna owoców – Luna Sensation 500 SC – stosować od końca fazy rozwoju kwiatostanu do początku fazy dojrzewania owoców (BBCH 59–81), w dawce 0,8 l/ha, preparat biologiczny na bazie Pythium oligandrum – pierwszy zabieg wykonać wczesną wiosną zaraz po ruszeniu wegetacji. Kolejne zabiegi wykonywać od początku fazy kwitnienia co 7 dni, w dawce 0,1 kg/ha.
• Biała plamistość liści truskawki i mączniak prawdziwy truskawki – stosować w okresie największego zagrożenia chorobami Zato 50 WG – od fazy, gdy większość kwiatów z płatkami tworzy wklęsłą kulę do fazy początku dojrzewania owoców, tj. gdy zaczynają się one wybarwiać, w dawce 0,25 kg/ha, Luna Sensation 500 SC – stosować od końca fazy rozwoju kwiatostanu do początku fazy dojrzewania owoców (BBCH 59–81).

• parch jabłoni;
• mączniak jabłoni;
• drobna plamistość liści;
• szara pleśń;
• brunatna zgnilizna;
• gorzka zgnilizna.

Kolejnym ważnym tematem było ograniczenie powstawania odporności szkodników i chorób na substancje czynne

• ograniczenie liczby zabiegów fungicydami z jednej grupy chemicznej do max 2-3 w sezonie;
• łączenie lub przemienne stosowanie fungicydów z różnych grup chemicznych;
• optymalne pozycjonowanie typu działania w relacji do warunków biologicznych i klimatycznych;
• łączenie produktów o działaniu uzupełniającym się w różnych stadiach rozwoju chorób grzybowych.

W dalszej części prezentacji omówione zostały przyczyny niepowodzeń w walce z mączniakiem jabłoni, oraz metody jego zwalczania i zapobiegania. Również poruszony został temat miodówki gruszowej plamistej, mszyc, przędziorków i preparatów, których można używać na ten sezon. 



Zapraszamy do obejrzenia filmu, gdzie wszystko zostało wyjaśnione! 

Mszyca jabłoniowa, bo to ona zagościła na najmłodszych częściach roślin – pękających pąkach, zaczęła się dość mocno „panoszyć”. Sytuacja ta miała miejsce zwłaszcza tam, gdzie obserwowano licznie złożone jaja. Jej rozwój został przyhamowany wraz z nadejściem ochłodzenia, opady deszczu też nie były sprzymierzeńcem dla tego szkodnika, jednak warunki te nie spowodowały już ograniczenia liczebności populacji. Większość sadowników poradziła sobie z tym szkodnikiem, wykonując wczesnowiosenne zabiegi olejami, mechanicznie zaduszając szkodnika w fazie jaj. Nie można jednak zapominać o mszycy jabłoniowej także przed kwitnieniem i w późniejszym okresie.

 

Nawet jeśli w naszym sadzie udało się zwalczyć szkodnika wychodzącego z jaj zimowych, to może on nalecieć z pobliskich sadów, gdzie ochrona okazała się zbyt słaba. Ze składanych na pędach jaj sukcesywnie będą wylęgać się kolejne osobniki żerujące na młodych pąkach. Warto uzmysłowić sobie, że w lata ciepłe i suche – a takich z każdym rokiem mamy coraz więcej – szkodnik może rozwinąć nawet do 16 pokoleń. A to znacznie utrudnia jego zwalczanie i generuje wzrost kosztów produkcji. Dlatego właśnie tak ważne jest jak najwcześniejsze podjęcie zwalczania tej mszycy przy jeszcze niewielkiej jej populacji.

Właściwym podejściem do tego szkodnika jest rozpoczęcie zabiegów zaraz po zaobserwowaniu pierwszych jego kolonii. W tym celu wskazane jest wykorzystanie produktów ograniczających ich liczebność. Dobrym, lecz krótkotrwałym rozwiązaniem jest wykorzystanie pyretroidów (deltametryny czy cypermetryny). Musimy jednak pamiętać, że są to również substancje totalne i dlatego w trosce o organizmy pożyteczne ich zastosowanie powinno być bardzo wczesne – tak, aby populacja dobroczynnych owadów mogła się odbudować. Ze względu na wysoką aktywność owadów zapylających starajmy się w okresie kwitnienia unikać stosowania środków owadobójczych. Dlatego zanim drzewa zaczną kwitnąć, warto wykorzystać środki o długim okresie działania – a zwłaszcza te mogące ograniczyć populację także groźniejszych gatunków mszyc, jak: mszyca jabłoniowo-babkowa i bawełnica korówka.

 

Do tych grup preparatów można zaliczyć te zawierające:

• acetamipryd;
• pyrimikarb;
• flonikamid;
• flupyradifuron.

Omówiony został przede wszystkim ich podział i pochodzenie:

• przymrozki wiosenne;
• wysokie nasłonecznienie czy wysoka wilgotność powietrza;
• środki chemiczne i nawozy dolistne;
• choroby takie, jak mączniak jabłoni czy szkodniki, jak pordzewiacz jabłoniowy i przędziorki;
• przyczyną może być też nieumiejętne cięcie i formowanie korony.

Jak zapobiegać ich powstawaniom? Jak umiejętnie zastosować regulatory?

Został omówiony program zastosowania regulatorów na bazie giberelin.



ASAHI na przymrozki

Tomasz sikora omówił miedzy innymi działanie biostymulatorów, w tym wszystkim dobrze znane Asahi, które warto zastosować przed planowanymi przymrozkami.

BM Start – to kolejny produkt z palety biostymulatorów. Odpowiada za stymulacje polanin w kwiatach i zawiązkach. Szczególnie polecany w czasie intensywnego kwitnienia oraz w starszych sadach.. 
Jeżeli chcesz się dowiedzieć więcej o technologii firmy UPL, miedzy innymi o ich programie przerzedzania, technologii PhysioActivator, czy odpowiednich dawkach przedstawionych preparatów to zapraszamy do obejrzenia filmu! 

Zwalczanie zwójek

Trudność w zwalczaniu tej grupy szkodników polega na tym, że różne gatunki występują w różnym przedziale czasowym, a dodatkowo często okres lotu samic i składania jaj są rozciągnięte do kilku tygodni, co z kolei powoduje wydłużenie czasu wylęgu larw.
Gąsienice zwójek liściowych żerują na:

• pąkach;
• liściach;
• kwiatach;
• owocach.

Wiosną ich pokarmem są oczywiście liście i młode, jeszcze nierozwinięte kwiaty, które podgryzają. W sadach powszechnie można spotkać m.in.:

• zwójkę różóweczkę;
• zwójkę bukóweczkę;
• zwójkę siatkóweczkę;
• wydłubkę oczateczkę.

Szkodniki

• Kwieciak malinowiec (stwierdzono obecność) – w uprawie tunelowej malin prowadzonych na zbiór letni stwierdza się obecność chrząszczy kwieciaka malinowca oraz podcięte przez nie pąki kwiatowe (fot. 5–6). Przed i na początku kwitnienia należy prowadzić lustracje plantacji na obecność chrząszczy poprzez strząsanie 200 losowo wybranych kwiatostanów na podstawioną płytkę. Należy również sprawdzać obecność pierwszych uszkodzonych pąków kwiatowych. Można także monitorować obecność chrząszczy poprzez odławianie w specjalne pułapki z feromonem lub poprzez wieszanie białych tablic lepowych. Próg zagrożenia stanowią 2 chrząszcze na 200 kwiatostanów w okresie do 2 tygodni przed kwitnieniem oraz na początku kwitnienia. Konieczny jest zabieg środkiem opartym na acetamiprydzie w dawce 0,2 kg/ha. Środek ten zwalcza również pryszczarka namalinka łodygowego, który wkrótce może pojawić się w uprawach tunelowych. Aby monitorować obecność tego szkodnika dobrze jest wywiesić pułapki feromonowe.

Fot. 5. Chrząszcz kwieciaka malinowca i otwór, przez który samica złożyła jajo do środka pąka (12.05.2022 r.)


Fot. 6. Pąk kwiatowy maliny podcięty przez samicę kwieciaka malinowca (12.05.2022 r.)

• Zwójki (stwierdzono obecność na malinach owocujących na pędach jednorocznych (fot. 7-8.) – obserwacje uszkodzonych wierzchołków pędów należy prowadzić w okresie wiosennym, przed kwitnieniem oraz w okresie kwitnienia odmian owocujących na pędach jednorocznych. Sprawdzić bezpośrednio na krzewach 200 pędów, kontrolując obecność uszkodzeń oraz gąsienic. Próg zagrożenia stanowi powyżej 10% uszkodzonych wierzchołków pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg jednym ze środków opartych na acetamiprydzie (łącznie z adiuwantem Slippa) w dawce 0,2 kg/ha. Na plantacjach zasiedlonych przez gąsienice zwalczanie najlepiej przeprowadzić wczesną wiosną, zanim gąsienice zwiną liście.
  
  

Fot. 7. Objawy żerowania zwójek na wierzchołku tegorocznego pędu maliny odmiany ‘Enrosadira’ (12.05.2022 r.)


Fot. 8. Gąsienica zwójki żerującej wewnątrz sprzędzionych rozet liściowych na wierzchołku pędu odmiany ‘Enrosadira’ (12.05.2022 r.)

• Przędziorek chmielowiec (stwierdzono obecność) – lustracje należy wykonywać co najmniej raz w tygodniu z uwagi na silną presję szkodnika. Określać liczebność przędziorków w próbie 200 pojedynczych listków. Na odmianach malin owocujących na pędach jednorocznych próg zagrożenia stanowi 1 osobnik ruchomy na 1 listek liścia złożonego od początku wegetacji do kwitnienia i dalej aż do końca sierpnia – początku września. Na odmianach malin owocujących w czerwcu–lipcu na pędach drugorocznych próg zagrożenia przed kwitnieniem stanowi 1–2 formy ruchome na 1 listek liścia złożonego. Po przekroczeniu progu zagrożenia należy wykonać zabiegi ochroniarskie. Przed kwitnieniem maliny jeden ze środków opartych na abamektynie (0,5 l/ha), milbemektynie (1,25 l/ha) lub fenpiroksymacie (1,5 l/ha). Alternatywnym zabiegiem, który należy zastosować niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników, od fazy rozwoju liści, do fazy, gdy owoce są dojrzałe do konsumpcji (BBCH 10-89) jest zabieg preparatem Fitter w stężeniu 1% – ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych. Odstęp pomiędzy blokiem trzech zabiegów wynosi 28 dni. Środek może być również stosowany podczas kwitnienia.
• Mszyce (obecnie brak zagrożenia) – lustracje wykonywać co 10–14 dni. Próg zagrożenia wynosi 5% zasiedlonych pędów z próby 200 sztuk. Niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników w fazach BBCH 10-89 można zastosować preparat Fitter w stężeniu 1% – ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.

Choroby

• Zamieranie pędów – na plantacjach prowadzonych na zbiór letni i jesienny należy kontynuować ochronę przed zamieraniem pędów. W tym celu w okresie przed kwitnieniem można zastosować następujące preparaty: Luna Sensation 500 SC – pierwszy zabieg wykonać przed kwitnieniem, gdy nowe pędy osiągną wysokość 10–20 cm lub po zauważeniu pierwszych objawów, w dawce 0,6–0,8 l/ha, Luna Experience 400 SC – stosować od fazy, gdy pędy osiągną 20 cm do początku fazy kwitnienia (BBCH<60) w dawce 0,6 kg/ha, Zato 50 WG – stosować od pierwszych objawów choroby – od fazy tuż przed kwitnieniem do pełni dojrzewania owoców (BBCH 59–85) w dawce 0,2 kg/ha. W czasie kwitnienia Luna Sensation 500 SC w dawce 0,6–0,8 l/ha lub Teldor 500 SC w dawce 1,5 l/ha.
• Szara pleśń – w czasie kwitnienia: Luna Sensation 500 SC – stosować od początku fazy kwitnienia w dawce 0,6–0,8 l/ha lub Teldor 500 SC od początku kwitnienia, jak również ze względu na krótki okres karencji, tuż przed i pomiędzy zbiorami (BBCH 60–89) w dawce 1,5 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51–85) w dawce 8,0 l/ha.

Szkodniki

• Zwójka różóweczka (stwierdzono występowanie szkodnika, fot. 4) – w maju monitorowanie szkodnika polega na przeglądaniu 200 losowo wybranych wierzchołków pędów. Próg zagrożenia stanowi 10% wierzchołków ze zwiniętymi przez gąsienice liśćmi. W monitorowaniu lotów zwójki różóweczki pomocne są pułapki z feromonem. Po przekroczeniu progu zagrożenia w okresie przed kwitnieniem zabieg Decis Mega 50 EW – w dawce 0,25 l/ha. Przed kwitnieniem i w czasie kwitnienia jednym ze środków opartych o acetamipryd (łącznie z adjuwantem Slippa), w dawce 0,2 kg/ha (środek zaleca się stosować poza okresem aktywności pszczół);
• Przędziorek chmielowiec (obecnie brak zagrożenia) – lustracje wykonywać co 2 tygodnie, progu zagrożenia nie określono. Przed kwitnieniem zabieg jednym ze środków opartych na milbemektynie – stosować przed kwitnieniem (BBCH 91) w dawce 1,25 l/ha;
• Mszyce (obecnie brak zagrożenia) – Od początku kwitnienia do zbioru owoców co 2 tygodnie wykonywać lustracje – przeglądać wierzchołki niezdrewniałych pędów. Próg zagrożenia stanowi powyżej 5% zasiedlonych pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia przed kwitnieniem zastosować Decis Mega 50 EW – w dawce 0,25 l/ha. Natomiast niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników (BBCH 10-89) zastosować preparat Fitter w stężeniu 1% – ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych. Odstęp pomiędzy blokiem trzech zabiegów wynosi 28 dni.

 Na plantacjach należy wywiesić pułapki feromonowe do monitorowania lotów pryszczarka borówkowca.

Choroby

• Szara pleśń (stwierdzono objawy – fot. 5) – na plantacjach należy prowadzić lustracje pod kątem występowania szarej pleśni. Na próbie 100 losowo wybranych pędów z różnych części plantacji należy zanotować liczbę pędów porażonych. Porażenie powyżej 5% świadczy o dużym zagrożeniu infekcją dla rozwijających się kwiatów i konieczne jest wykonanie zabiegów. Luna Sensation 500 SC – stosować zapobiegawczo lub po pojawieniu się pierwszych objawów choroby, po oddzielaniu się pierwszego pąka kwiatowego w gronie do fazy dojrzałości zbiorczej owoców (BBCH 57–87), w dawce 0,6–0,8 l/ha, lub Teldor 500 SC – stosować od fazy widocznych pierwszych pąków kwiatowych (zbite grono) obok rozwiniętych liści, jak również ze względu na krótki okres karencji, tuż przed i pomiędzy zbiorami (BBCH 55–89) w dawce 1,5 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51-85), w dawce 8 l/ha;
• Zamieranie pędów – na plantacjach obserwuje się objawy zamierania pędów borówki (fot. 6). Aby ograniczyć presję ze strony grzybów powodujących tę jednostkę chorobową należy wycinać pędy z nekrozami i usuwać je z plantacji. Dodatkowo przed kwitnieniem i podczas kwitnienia zabieg cyprodynilem+fludioksonilem w dawce 0,8–1,0 l/ha;
• Antraknoza (nie stwierdzono objawów) – na plantacjach należy prowadzić lustracje pod kątem obecności tej choroby. Na próbie 100 losowo wybranych pędów z różnych części plantacji, należy zanotować liczbę pędów z objawami. Porażenie powyżej 10% świadczy o dużym zagrożeniu infekcją i należy przeprowadzić zabieg. Luna Sensation 500 SC – stosować zapobiegawczo lub po pojawieniu się pierwszych objawów choroby, po oddzielaniu się pierwszego pąka kwiatowego w gronie do fazy dojrzałości zbiorczej owoców (BBCH 57–87), w dawce 0,6–0,8 l/ha.

Fenologia w sadach ziarnkowych i skok w wegetacji

Wydawało się, że po kwietniowych opadach śniegu rozwój jabłoni i gruszy będzie opóźniony. Następujący potem wzrost temperatury spowodował jednak bardzo szybki i dynamiczny „skok” w wegetacji, a kolejne chłodne noce przyczyniły się do wyhamowania rozwoju pąków tych gatunków. W zależności od rejonu, ale także i odmiany obserwuje się cały przekrój faz fenologicznych. W drugiej dekadzie kwietnia w sadach północnej Polski na odmianie Gloster mieliśmy pękanie pąków, nieco bardziej zaawansowany rozwój obserwowano na odmianach Szampion i Gala, na odmianie Idared i jej sportach oraz na Ligolu był to okres „nieśmiałego” mysiego ucha. Natomiast w Polsce Centralnej i Południowej na tych samych odmianach obserwowane były już początki zielonego pąka, a nawet – u odmiany Idared – pojedyncze rozety z widocznym królewskim pąkiem barwy różowej.

Sytuacja ta sprawia, że w zależności od lokalizacji sadu podejście do ochrony i nawożenia dolistnego oraz biostymulacji powinno wyglądać nieco inaczej.

Chodzi tutaj głównie o dobór makro-, ale także mikroskładników, jakie są potrzebne roślinom do prawidłowego wzrostu i rozwoju.

Nawożenie dolistne, jak dobrać odpowiednie składniki względem faz rozwojowych? 

Mówiąc o nawożeniu, ważne jest wspomnienie potrzeb pokarmowych, które w zależności od fazy są zróżnicowane. W przypadku roślin ziarnkowych (jabłoń, grusza), ale także pestkowych (śliwa, czereśnia i wiśnia) w okresie budowy liści oraz przygotowania roślin do kwitnienia bardzo ważne są:

• azot (N) – uważany za jeden z głównych składników budulcowych rośliny;
• fosfor (P) – będący źródłem energii niezbędnej do większości przemian zachodzących w tym czasie w roślinach, kluczowy do podania w formie dolistnej zwłaszcza na początku sezonu, gdy przy zimnej glebie system korzeniowy jeszcze nie jest aktywny i nie pobiera tego składnika w pełnym wymiarze z gleby;
• magnez (Mg) – usprawniający przebieg fotosyntezy, a tym samym wpływający na rozwój samej rośliny;
• siarka (S) – zaangażowana m.in. w biosyntezę aminokwasów i innych związków o charakterze regulacyjnym, wpływająca także na gospodarkę i pobieranie azotu w glebie, którego z uwagi na oszczędne gospodarowanie nawozami mineralnymi może brakować zwłaszcza na początku sezonu;
• bor (B) – poprawiający kwitnienie – jego efektywność i jakość, co znacznie przekłada się również na jakość zawiązków i ich utrzymanie w koronie drzew;
• cynk (Zn) – nadający tkankom charakter zimotrwały, ale również wchodzący w kompleksy białek regulacyjnych.

Właściwe zaopatrzenie roślin w ww. składniki pokarmowe może zaprocentować w postaci dorodnych owoców o gładkiej i ładnie wybarwionej skórce.

Parch jabłoni, ale nie tylko. Co roku atakuje inaczej 

Schematy ochrony przed chorobami nigdy nie pokrywają się rok do roku. Wynika to m.in. z przebiegu pogody, który w większej części ma wpływ na presję chorób. W przypadku parcha jabłoni – najważniejszej z chorób jabłoni, sytuacja jest bardzo złożona i wymaga praktycznie indywidualnego podejścia do ochrony przed tą chorobą. Mają na to wpływ nie tylko same fazy wegetacyjne, ale także dojrzałość zarodników workowych grzyba Venturia inaequalis, długość okresów zwilżenia oraz temperatura. W sezonie 2021 pierwsze wysiewy zarodników obserwowano dopiero w II dekadzie kwietnia, mimo iż przebieg opadów mógł wskazywać na znacznie wcześniejsze zagrożenie tą chorobą. Zaś w obecnym sezonie pierwsze nieznaczące wysiewy miały miejsce już około tydzień wcześniej – tj. 13–14 kwietnia. Pierwsze zabiegi, jak pisaliśmy jeszcze w kwietniu, mogły być wykonane przy użyciu produktów zawierających miedź i siarkę. Jednak już od fazy intensywnego przyrastania nowych tkanek, zwłaszcza zaawansowanego mysiego ucha czy zielonego/ różowego pąka, sytuacja wymaga wytoczenia „cięższych dział”. Wynika to z prostej przyczyny – mianowicie młode tkanki są najbardziej podatne na infekcję (łatwe do spenetrowania przez strzępki infekcyjne grzyba). Dodatkowo w okresie ich przyrostu dochodzi do odsłaniania niechronionych nowych części i powstania dużej liczby zakamarków, w których gromadzi się woda utrzymująca długotrwałe zwilżenie, co z kolei jest jednym z najważniejszych czynników sprzyjających infekcjom, oprócz oczywiście masowych wysiewów askospor.


Fot: Objawy parcha jabłoni na najstarszych liściach

Ditianon i kaptan

Pomocne w ograniczaniu parcha jabłoni początkowo są środki zawierające ditianon, a dalej kaptan, wykazujące działanie zapobiegawcze. Zabiegi tymi fungicydami są konieczne w układzie na tzw. zakładkę. Wynika to z faktu, iż tylko tkanki, na które została naniesiona ciecz z fungicydem, są chronione. Substancje te nie stanowią rozciągającego się płaszcza chroniącego przyrastające tkanki, stąd konieczność częstego opryskiwania. Dodatkowo czas ich obecności na liściach limitują opady, gdzie zwykle przy opadzie rzędu 20–40 mm (zwłaszcza przy zlewnych opadach), dochodzi do znacznego zmycia preparatu i zachodzi konieczność powtórzenia zabiegu. Niewątpliwą zaletą ditianonu i kaptanu jest ich kompatybilność z wieloma fungicydami z innych grup chemicznych o odmiennych mechanizmach działania, co sprawia że są idealnymi komponentami do wykonywania mieszanin zbiornikowych, tzw. tank miksów.

Anilinopirymidyny

W przypadku przekropnej aury, gdy nie ma całkowitej pewności co do odpowiedniego zabezpieczenia drzew, z pomocą mogą przyjść fungicydy zawierające anilinopirymidyny – cyprodynil i pirymetanil. Wykazują one działanie interwencyjne w stosunku do parcha jabłoni – odpowiednio do 36 i 72 godzin od momentu zajścia procesu infekcyjnego. Zaletą tych środków jest również to, że działają w niższej temperaturze, która jest jeszcze bardzo częsta, zwłaszcza w pierwszej połowie maja. W przypadku drugiej z wymienionych substancji (pirymetanilu) warto pamiętać, że ogranicza ona także występowanie szarej pleśni, powodowanej przez polifagiczny grzyb Botryotinia fuckeliana częściej znany pod nazwą Botrytis cinerea. Choroba ta nabiera znaczenia właśnie w okresie kwitnienia, gdzie pojawiają się odsłonięte i dostępne dla grzyba znamiona słupków kwiatów bardzo chętnie zasiedlane przez sprawcę szarej pleśni.

Dodyna i grupa IBE

Jeśli warunki pogodowe nie pozwalają wjechać do sadu i wykonać zabiegu zapobiegawczego, ratunkiem może okazać się dodyna, wykazująca działanie także przy niższej temperaturze (w wielu sadach nadal skuteczna, pomimo opinii o licznych uodpornieniach) oraz środki z grupy IBE o zdecydowanie dłuższym czasie działania poinfekcyjnego – sięgającego do 96 godzin (tebukonazol) i 120 godzin (difenokonazol). Niestety, ograniczeniem dla zastosowania tych środków jest temperatura. Dla optymalnego działania środków z grupy IBE wymagana jest temperatura > 12°C, a najlepiej, gdy wynosi ona 15–16°C. Niepodważalną wartością dodaną środków z grupy IBE jest możliwość ograniczenia mączniaka jabłoni, który również rozwija się od wczesnych faz rozwoju pąków.

Środki z grupy SDHI

Na okres kwitnienia aż do jego końca do wykorzystania pozostają także środki zawierające m.in. pentiopirad z grupy SDHI. Substancja ta wykazuje również szerokie i równoczesne działanie na parcha i mączniaka jabłoni oraz ogranicza szarą pleśń.


Fot. Mączniak jabłoni

Produkty biologiczne

Wsparcie w ochronie wykazują też produkty bakteryjne zawierające m.in. bakterie Bacillus subtilis, których działanie polega na skolonizowaniu dostępnej przestrzeni, nim zostanie ona zajęta przez patogeny chorobotwórcze i/lub na wytwarzaniu metabolitów ograniczających rozwój czynnika chorobotwórczego.

Cyflufenamid i proquinozyd

Okres różowego pąka w jabłoni to również bardzo dobry moment na zastosowanie substancji typowo „mączniakobójczych”. Wśród przeznaczonych do użycia w tym czasie są m.in. cyflufenamid i proquinozyd. Produkty na ich bazie wykazują działanie ograniczające zarówno rozwój grzybni, jak i zarodnikowania i zdolności kiełkowania zarodników sprawcy. Ma to szczególne znaczenie w przypadku odmian bardzo podatnych, w których choroba przynosi ogromne straty.

W sadach gruszowych - Erwinia amylovora

W uprawie gruszy okres intensywnego przyrostu młodych tkanek, a następnie kwitnienia to czas, w którym dochodzi do wzmożonej aktywności bakterii Erwinia amylovora, będącej sprawcą choroby określanej jako zaraza ogniowa. W tym czasie może dochodzić do masowego porażenia zarówno zielonych tkanek, jak i kwiatów. Z większą uwagą do walki z tą chorobą należy podchodzić w tych sadach, w których problem z zarazą pojawiał się w ubiegłych latach, a także gdy w sąsiedztwie sadu gruszowego rosną m.in. głogi, irgi lub dzikie grusze, mogące stanowić rezerwuar tej choroby i źródło zakażenia. Ochrona w przypadku bakterii E. amylovora jest trudna ze względu na niedostateczną ilość zarejestrowanych substancji aktywnych. W zasadzie z dostępnych środków do zwalczania/ograniczania zarazy ogniowej mamy do dyspozycji środki miedziowe, a w ostatnim czasie rejestrację uzyskała także mieszanina fluopyram + fosetyl glinu. Pozytywne efekty walki z zarazą ogniową uzyskuje się także poprzez przyspieszenie drewnienia młodych tkanek po zastosowaniu proheksadionu wapnia. Pozytywne efekty daje także aplikacja niskocząsteczkowych związków miedzi skompleksowanych glukonianem, które to wykazują działanie systemiczne w roślinie. Stymulują uruchomienie naturalnych procesów odpornościowych w roślinie, przez co staje się ona mniej podatna na różnego rodzaju czynniki chorobotwórcze – w tym także na bakterię Erwinia amylovora. Ostatnio na znaczeniu zyskują również rozwiązania biologiczne, w których zaangażowano dobroczynne bakterie wykazujące antagonistyczne działanie w stosunku do czynników chorobotwórczych. Bakterie Bacillus subtilis, bo o nich mowa, działają na zasadzie kolonizacji dostępnej przestrzeni i ograniczenia jej dla bakterii E. amylovora. Dodatkowo metabolity wytwarzane przez te dobroczynne bakterie wzmagają w roślinie procesy naturalnej odporności – podobnie jak w przypadku drzew jabłoniowych i parcha jabłoni. Rozwiązania te będą skuteczne również w ograniczaniu raka bakteryjnego, który w ostatnich latach coraz częściej występuje w sadach gruszowych i stanowi bardzo poważny problem w uprawie tego gatunku.


Fot. Objawy zarazy ogniowej


Fot. Rak bakteryjny

A co w czereśniach i wiśniach? 

W sadach pestkowych (głównie czereśniowych i wiśniowych) w okresach zarówno przed kwitnieniem, jak i w trakcie jego trwania, konieczne jest zwrócenie uwagi na dwie z chorób uszkadzających kwiaty, a tym samym limitujących ilość zawiązków w koronie i masę plonu handlowego. Pierwszą z nich jest rak bakteryjny wywoływany przez Pseudomonas syringae, a drugą jest potocznie określana moniliozą – brunatna zgnilizna drzew pestkowych, którą wywołuje grzyb Monilinia laxa.


Fot. Brunatna zgnilizna drzew pestkowych

W przypadku raka bakteryjnego, podobnie jak w przypadku większości chorób pochodzenia bakteryjnego, skuteczne są środki zawierające związki miedzi, np. tlenochlorek miedzi. Zastosowanie znajdą tutaj również produkty biologiczne zawierające bakterie z rodzaju Bacillus, np. B. subtilis. Natomiast w przypadku brunatnej zgnilizny konieczne jest wykonanie dwóch zabiegów na początku kwitnienia i w momencie opadania płatków kwiatowych produktami zawierającymi tebukonazol lub mieszaninę dwóch substancji aktywnych – tj. fluopyram + tebukonazol. Nie bez znaczenia jest również w uprawie tych gatunków szara pleśń, której sprawca infekuje w okresie kwitnienia, a która jest ograniczana wraz z moniliozą na owocach. Zwalczanie tych chorób jest bardzo ważne nie tylko z uwagi na ryzyko strat w plonie handlowym, ale również ze względu na to, że patogeny te poprzez porażone szypułki mogą przerastać do pędów, co może skutkować zamieraniem nie tylko młodych pędów, ale także całych gałęzi. To co zawsze warto podkreślać, to fakt iż ochronę przed chorobami, a zwłaszcza przed parchem jabłoni, gdzie w sezonie wykonuje się kilkanaście zabiegów, należy prowadzić z uwzględnieniem strategii antyodpornościowej, tj. wykorzystywać substancje nieobarczone wysokim ryzykiem stymulacji powstawania ras odpornych. Jeśli jest konieczność użycia środków obciążonych takim ryzykiem, to należy je stosować zawsze zamiennie z substancjami o innym mechanizmie działania, najlepiej z tymi o charakterze zapobiegawczym, czyli o niższym ryzyku nabycia przez patogena odporności. Konieczne jest również uwzględnienie liczby zabiegów w sezonie zgodnie z zapisami etykietowymi. Tam, gdzie to możliwe, wskazane jest zastąpienie produktów typowo chemicznych produktami biologicznymi.
 
Wojciech Kukuła doradca sadowniczy FruitAkademia

Porzeczka czarna:

• odmiany wczesne (‘Tisel’) – pełnia kwitnienia, BBCH 65;
• odmiany średniowczesne (‘Ruben’) – początek kwitnienia ok. 10% kwiatów otwartych BBCH 61;

Porzeczka czerwona:

• odmiany średniowczesne (‘Rolan’) i średnio późne (‘Rovada’, ‘Rondom’) – przed pełnią kwitnienia/pełnia kwitnienia, BBCH 65.

Fot. 1. ‘Tisel’ - pełnia kwitnienia, BBCH 65 (05.05.2022r.)


Fot. 2. ‘Ruben’- początek kwitnienia, BBCH 61 (05.05.2022r.)


Fot. 3. ‘Rolan’- przed pełnia kwitnienia, BBCH 65 (05.05.2022r.)


Fot. 4. ‘Rondom’- pełnia kwitnienia, BBCH 65 (05.05.2022r.)


Fot. 5. ‘Biały Triumf’- pełnia kwitnienia, BBCH 65 (05.05.2022r.)

Szkodniki:

• Wielkopąkowiec porzeczkowy – na plantacjach porzeczki czerwonej i czarnej, gdzie stwierdzono obecność szkodnika, w fazie od początku do pełni kwitnienia (BBCH 60-65) wykonać zabieg akarycydem zawierającym fenpiroksymat, natomiast na plantacjach porzeczki czarnej, czerwonej i białej w okresie po kwitnieniu (od BBCH 69) celowym będzie zabieg praparatem Movento w dawce 0,75 l/ha.
• Zwójka różóweczka (obecnie brak zagrożenia) – od początku kwitnienia do zbioru owoców co 2 tygodnie wykonywać lustrację prowadzić lustracje – próg zagrożenia wynosi 10% wierzchołków pędów z uszkodzonymi liśćmi spośród próby 200 wierzchołków pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg jednym ze środków opartych na acetamiprydzie (z dodatkiem adiuwanta Slippa) – (porzeczka czarna i czerwona).
• Przędziorek chmielowiec (obecnie brak zagrożenia) – wykonać pierwszą lustrację i powtarzać je co 1–2 tygodnie, próg zagrożenia przed kwitnieniem porzeczki to 1–2 sztuki form ruchomych na liść z próby 200 losowo zebranych liści. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg – preparatem zawierającym fenpiroksymat, w fazie BBCH 60-65 (zarejestrowany w porzeczce czarnej i czerwonej oraz agreście), natomiast na plantacjach agrestu, porzeczki czarnej, czerwonej i białej w okresie po kwitnieniu (od BBCH 69) zabieg praparatem Movento w dawce 0,75 l/ha. Alternatywnym zabiegiem niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników, od fazy rozwoju liści, do fazy gdy owoce są dojrzałe do konsumpcji (BBCH 10-89) jest zabieg preparatem Fitter w stężeniu 1%, ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.
• Mszyce (obecnie brak zagrożenia na agreście i porzeczkach czarnych, pojawiają się pierwsze objawy na porzeczkach czerwonych) – Od początku kwitnienia do zbioru owoców co 2 tygodnie wykonywać lustrację – próg zagrożenia wynosi 10% zasiedlonych pędów z próby 200 sztuk. Po przekroczeniu progu zagrożenia zastosować jeden ze środków opartych o acetamipryd (łącznie z adiuwantem). Natomiast niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników BBCH 10-89 na plantacjach porzeczki czarnej i czerwonej zastosować preparat Fitter w stężeniu 1%, ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych. Po okresie kwitnienia zalecany jest zabieg praparatem Movento w dawce 0,75 l/ha.

Na plantacjach należy wywiesić pułapki feromonowe do odłowu przeziernika porzeczkowca.


Fot. 6. Objawy żerowania wielkopąkowca porzeczkowego na pędach porzeczki czerwone, (05.05.2022r.)


Fot. 7. Objawy żerowania mszycy porzeczkowo-czyściecowej na liściach porzeczki czerwonej odmiany ‘Rondom’, (05.05.2022r.)

Choroby:

• Antraknoza (opadzina liści) porzeczki, amerykański mączniak agrestu (obecnie nie stwierdzono objawów) – w fazie kwitnienia Zato 50 WG (w dawce 0,2 kg/ha), Luna Sensation 500 SC w dawce 0,6–0,8 l/ha (porzeczka czarna i czerwona).
• Szara pleśń – Luna Sensation 500 SC – stosować zapobiegawczo lub od pierwszych objawów choroby, od początku kwitnienia do zbiorów owoców (BBCH 39-87), w dawce 0,6–0,8 l/ha lub Teldor 500 SC w dawce 1,5 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51-85), w dawce 8 l/ha.

ARONIA

Na aronii pojawiają się kwiatostany (faza BBCH 55 – czyli są widoczne pierwsze pąki kwiatowe, w postaci zbitego grona, obok rozwiniętych liści). Na plantacjach należy przeprowadzić lustrację pod kątem obecności mszyc oraz gąsienic omacnicy jarzębianki (Trachycera advenella). Jest to termin, kiedy gąsienice omacnicy jarzębianki po przezimowaniu i opuszczeniu kryjówek przemieszczają się do otwierających się pąków, a następnie kwiatostanów. Gąsienice uszkadzają liście, pąki kwiatostanowe, a także zawiązki i dojrzałe owoce. Żerują w kwiatostanach do kwitnienia, wcześniej oprzędzając je ściśle przędzą. W kwiatostanach można znaleźć czarne odchody gąsienic. Zasiedlenie kwiatostanów do poziomu 10% nie stwarza zagrożenia dla plonu, straty następują powyżej 20% zasiedlonych kwiatostanów. Gąsienice o długości do 12 mm mają jaskrawozieloną barwę z dwoma wyraźnymi pasami grzbietowymi. Zaniepokojone cofają się, wykonując przy tym wężowate ruchy i opuszczają się na nitce przędzy. Pod koniec pierwszej dekady maja część gąsienic schodzi do gleby na przepoczwarczenie, które trwa około miesiąca. Loty motyli trwają od końca czerwca do pierwszych dni sierpnia i odbywają się nocą. Podczas dnia ukrywają się na pędach aronii. Są prawie niewidoczne, dzięki niepozornemu zabarwieniu i niewielkim rozmiarom. Samice składają jaja w zagłębieniu kielichowym na niedojrzałych owocach, pod resztkami okwiatu. Wylęgłe gąsienice są jasnożółte do 1 mm długości, a ich rozwój trwa około tygodnia. Po opuszczeniu owoców schodzą na przezimowanie.

Szkodniki:

• Omacnica jarzębianka – po stwierdzeniu obecności szkodnika wykonać zabieg środkiem Decis Mega 50 EW w dawce 0,25 l/ha.
• Mszyce (obecnie brak zagrożenia) – od początku kwitnienia do zbioru owoców co 2 tygodnie wykonywać lustrację - próg zagrożenia wynosi 10% zasiedlonych pędów z próby 200 sztuk. Po przekroczeniu progu zagrożenia zastosować po kwitnieniu zabieg Movento w dawce 0,75 l/ha lub Decis Mega 50 EW w dawce 0,25 l/ha. W okresie kwitnienia poza okresami aktywnosci pszczół można zastosować Fitter w stężeniu 1%, ilość wody 400–1000 l/ha Oprysk tym insektycydem należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.

Choroby:

• Szara pleśń – Luna Sensation 500 SC – stosować zapobiegawczo lub od pierwszych objawów choroby, od początku kwitnienia do zbiorów owoców (BBCH 39-87), w dawce 0,6–0,8 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51-85), w dawce 8 l/ha

• uprawy gruntowe w tunelach – odmiany wczesne (np. ‘Flair’) – pełnia kwitnienia/po pełni kwitnienia;
• rośliny odmian wczesnych w gruncie otwartym okryte białą agrowłókniną – początek kwitnienia;
• odmiany wczesne w gruncie – pojawianie się pierwszych kwiatostanów.

     Fot. 1. Odmiana ’Flair’ w uprawie tunelowej (25.04.2022)

Fot. 2. Odmiana ’Allegro’ w uprawie pod białą włókniną (27.04.2022)

Fot. 3. Odmiana ‘Asia’ w uprawie pod białą agrowłókniną (27.04.2022)

Fot. 4. Odmiana ‘Grandarosa’ w uprawie w otwartym gruncie (27.04.2022)

Fot. 5. Odmiana ‘Roxana’ w uprawie w otwartym gruncie (27.04.2022)

W tym momencie na plantacjach w gruncie otwartym znajdujących się przed kwitnieniem warto zwrócić uwagę na przędziorki oraz roztocza truskawkowca. Pojawiły się młode formy ruchome przędziorka oraz jego jaja. Po stwierdzeniu przekroczenia progu szkodliwości (3 formy ruchome na pojedynczy listek liścia złożonego) na plantacjach przed kwitnieniem należy wykonać zabieg zwalczający akarycydami zawierającymi abamektynę lub fenpiroksymat, do zwalczania jaj przędziorka warto dodać heksytiazoks.

W uprawach pod osłonami można wykorzystać Fitter w dawce od 3 do 16 l/ha, stężenie 1%. Produkt ten posiada krótki okres karencji (1 dzień) i warto go stosować w blokach, wykonując 3 zabiegi co 7 dni. Podczas stosowania tego preparatu wymagane jest całkowite pokrycie powierzchni liści, także od spodu.

Do ograniczania przędziorków w szklarniach zarejestrowany jest Requiem Prime w dawce 5 l/ha. Do zwalczania roztocza truskawkowca przed kwitnieniem można wykorzystać Movento 100 SC w dawce 1 l/ha. Zabieg będzie również ograniczał przędziorka chmielowca. Na plantacjach w czasie kwitnienia można wykonać zabieg preparatem zawierającym bifenazat, dawka 0,6 l/ha (1 dzień karencji).

Kwieciak malinowiec. Na plantacjach przed kwitnieniem w fazie rozsypującego się kwiatostanu oraz po rozwinięciu się pierwszych kwiatów należy wykonać lustracje pod kątem obecności szkodnika. Należy zwrócić uwagę na uszkodzenia liści, które pojawią się jako pierwsze (okrągłe otwory). Stwierdzenie w próbie 150–200 kwiatostanów obecności 1 chrząszcza jest informacją wskazującą na konieczność wykonania zabiegu. Można zastosować Decis Mega 50 EW w dawce 0,25 l/ha.

Szara pleśń. W związku ze wzrostem temperatury oraz okresowymi opadami rośnie ryzyko wystąpienia szarej pleśni. Duże zagrożenie występuje w uprawach tunelowych. W uprawach pod osłonami należy kontynuować ochronę przed szarą pleśnią, zwracając uwagę na okres karencji fungicydu. Natomiast w gruncie otwartym należy rozpocząć ochronę na plantacjach przykrywanych agrowłókniną. W obu typach upraw truskawki zaleca się zastosowanie fungicydu o działaniu interwencyjno-zapobiegawczym i systemicznym Luna Sensation 500 SC w dawce 0,8 l/ha. Będzie to również zabieg przeciwko mączniakowi prawdziwemu truskawki, białej plamistości liści truskawki, której objawy występują na plantacjach, skórzastej zgniliźnie owoców oraz antraknozie truskawki. Liczba zabiegów w sezonie – maksymalnie 2, karencja: 3 dni. W celu zachowania rotacji substancji czynnych do programu przeciwko szarej pleśni należy wprowadzić Teldor 500 SC (karencja 1 dzień) w dawce 1,5 l/ha oraz Serenade ASO (brak okresu karencji) w dawce 8,0 l/ha. Zabiegi wykonywać w odstępach co 7–10 dni.

fot. Bayer/ envatoelements

Szymon Jabłoński: Kolejny raz rozmawiamy o gatunku, który dla wielu stał się przekleństwem po kilku nieudanych sezonach produkcyjnych. Niektórzy po kilkunastoletniej przerwie powracają do marzenia o posiadaniu sadu gruszowego. Jeszcze inni, nie widząc przyszłości w produkcji jabłek, w miejsce wyrwanego sadu jabłoniowego postanawiają posadzić grusze. Wiesz co martwi mnie najbardziej?

Szymon Kamiński: Myślenie o tym tylko jak o inwestycji, która powinna przynieść duży zysk?

Sz.J.: Dokładnie! Każdy z nas wie w jakiej cenie można sprzedać gruszki wysokiej jakości, o odpowiednim kalibrze, po kilkumiesięcznym przechowywaniu, ale…

Sz.K.: …problem zaczyna się wtedy, gdy sad gruszowy jest dodatkiem do innej uprawy, a jego jedynym zadaniem jest poprawa atrakcyjności naszej oferty handlowej. Wiemy z jak dużą liczbą problemów musimy się zmierzyć, aby wyprodukować jakościowy owoc. Grusze są zupełnie inne w nawożeniu, ochronie czy agrotechnice niż jabłonie. Jeśli chcemy na gruszkach zarobić, najpierw musimy wiedzieć jak oraz w jakim systemie chcemy je wyprodukować.

Sz.J.: Poruszona przez Ciebie tematyka nie dotyczy tylko systemu prowadzenia sadu gruszowego, bo tych jest wiele i spotkać się możemy z wieloma opracowaniami, w których wymienione są wady i zalety systemów Y,V, Tatura, wrzeciono, superwrzeciono oraz ich przeróżnych modyfikacji.

Sz.K.: W każdym systemie wprowadzamy na hektar inną liczbę drzew, a na produktywność danej kwatery wpływ będzie miała również liczba przewodników ulokowanych w poszczególnym systemie. Im więcej przewodników tym więcej plonu – jednak taki system prowadzenia sadu gruszowego niesie ze sobą pewne trudności.

Sz.J.: Koszt drzewek, rusztowania – może być zaporą nie do pokonania. Dlatego wszystkim tym, którzy chcą rozpocząć przygodę z gruszką proponuję zacząć od wprowadzenia systemu wrzeciona, gdzie drzewka są posadzone w rozstawie 3–3,5 × 1,0m.

Sz.K.: Jeśli nauczymy się prowadzić sad w takiej formie, odpowiednio ciąć, nawozić oraz chronić to kolejnym krokiem może być zwiększenie trudności (podwyższenie poziomu) uprawy w postaci dodatkowych systemów prowadzenia korony. Zróbmy najpierw jeden mały krok, nie rzucajmy się na głęboką wodę.

Sz.J.: Pamiętajmy o tym, że nie odniesiemy sukcesu, nawet dzięki najbardziej zaawansowanej technologii, jeśli nie będziemy unikać podstawowych błędów – gruszka potrzebuje dużych ilości wody, jednak podawanych cyklicznie. Wymagania wodne rosną, gdy zamiast korony wrzecionowej posadzimy sad w systemie z czteroma przewodnikami. Musimy być świadomi kosztów, które za tym idą.

Sz.K.: Podobnie z nawożeniem – większe zapotrzebowanie na azot musi być skorelowane z wysoką zawartością przyswajalnego wapnia w glebie. Jeśli stosunek N do Ca będzie nieodpowiedni, ukaże się w postaci skorkowaciałego miąższu. Nie możemy również zapominać o wysokim zapotrzebowaniu na potas oraz bor, dodatkowo żelazo dla grusz jest jednym z najistotniejszych mikroelementów.

Sz.J.: Trudno o jednoznaczne wartości czy przedziały, którego nawozu ile wysypać. Wszystko musi być skorelowane ze szczegółową analizą chemiczną gleby, a pH ustabilizowane przed posadzeniem pierwszego drzewka, najlepiej w granicach 6–6,5, tzn. lekko kwaśne. Na ilość wysianego nawozu wpływ będzie miała liczba drzew/przewodników na kwaterze – czyli plon jaki uzyskamy. Często namawiamy na prowadzenie własnych doświadczeń choćby na niewielkiej części pola, z różnymi dawkami nawozów, co pozwoli znaleźć odpowiedni schemat nawożenia dla naszych warunków.

Sz.K.: Jedną z kluczowych kwestii przed posadzeniem sadu gruszowego jest podjęcie decyzji o tym, w jakim systemie ochrony chcemy wyprodukować owoce, czy zamierzamy zmniejszyć liczbę substancji aktywnych wykrywanych w owocach do konkretnego poziomu. Może chcemy wyprodukować w standardzie zero pozostałości lub (czego lepiej nie robić od razu) w standardzie baby-food?

Sz.J.: Powyższe powinno być poprzedzone solidną analizą rynku – jakie kierunki sprzedaży są rozwojowe, kto najchętniej kupuje gruszki, jaki przedział cenowy jest satysfakcjonujący dla konsumenta, jak również dla nas?

Sz.K.: Choć cena w dużej mierze jest uzależniona od wielkości gruszki, to coraz więcej sadowników zarabia dodatkowo na sprzedaży gruszek na rynki skandynawskie. Jednak standardy jakościowe owoców obowiązujące w tamtych regionach wymuszają produkcję gruszek w konkretnym, rygorystycznym systemie zera pozostałości. Jak widać po rezultatach wielu polskich sadowników – da się!

Sz.J.: Przyszłość będzie należała do owoców cechujących się dodatkowymi walorami prozdrowotnymi. Niestety nagonka ludzi nie związanych z branżą rolniczą, kwestionujących zasadność stosowania środków ochrony roślin, krzyczących o wysokiej chemizacji naszego rolnictwa/ogrodnictwa sprawiła, że konsument zaczyna postrzegać owoce w kategorii "skażony" chemią, a nie "zdrowy sam w sobie".

Sz.K.: Dlatego musimy znaleźć dodatkowy atut dla naszej produkcji, a ograniczanie syntetycznych środków chemicznych (tzw. twardych pestycydów) na korzyść tych pochodzenia naturalnego (biologicznych, biotechnicznych) jest idealnym rozwiązaniem. Na polskim rynku funkcjonują firmy specjalizujące się w doradztwie czysto technologicznym, nie tylko produktowym, które wspierają w uzyskaniu określonych celów jakościowych w produkcji gruszek.

Sz.J.: Dobranie odpowiedniego partnera do współpracy na pewno pomoże w uzyskaniu lepszych efektów, szybciej niż zakładaliśmy, może również otworzyć nowe kierunki zbytu owoców.

Sz.K.: Na koniec pamiętajmy o bardzo ważnej kwestii – jakość materiału szkółkarskiego! Nasze problemy z sadem gruszowym bardzo często zaczynają się w momencie zakupu niekwalifikowanego materiału nasadzeniowego. Dlatego kupujmy tylko u sprawdzonego szkółkarza!

Jeszcze na początku stycznia, gdy informowaliśmy Was o ryzyku wzrostów cen pestycydów, sytuacja nie wyglądała aż tak źle. Dziś ponownie zapytaliśmy przedstawicieli firm chemicznych produkujących i dystrybuujących o podwyżki i dostępność produktów. Niestety, nie mamy dobrych wiadomości…
Ważne będzie, przemyślenie w tej sytuacji co jest niezbędne do produkcji i zaopatrzyć się w to już teraz. Dostępność preparatów w tym momencie jest mocno ograniczona, w trakcie sezonu może być jeszcze gorzej. 

Dostawy środków ochrony roślin mocno opóźnione. "W trakcie sezonu może być gorzej"

Okazuje się, że dostępność preparatów w tym momencie jest mocno ograniczona, a w trakcie sezonu może być jeszcze trudniej.

Jak wyjaśnia nam doradca jednej z hurtowni z Wielkopolski, są bardzo duże opóźnienia w dostawach, choć koncerny cały czas uspokajają dystrybutorów, że towar będzie.

- Na chwilę obecną wiemy, że będzie problem z dostępnością takich substancji jak chwastobójczy fluroksypyr czy grzybobójczy kaptan. Nie możemy zagwarantować, że te produkty zdążą dojechać na czas do hurtowni – mówi nasz rozmówca.

Glifosatu brakuje, a jego ceny są kosmiczne

Bardzo poważny problem będzie także z popularnym glifosatem. Wczoraj amerykański portal rolniczy DTN powołując się na informacje od Bayera, producenta Roundupu, podał, że firma ostrzega o możliwych problemach z dostępnością produktu. Opóźnienia w dostawie mogą sięgnąć nawet trzech miesięcy, z uwagi na awarię linii produkcyjnej.

Poza tym cena produktów opartych o tę substancję czynną skoczyła mocno do góry. 

Jak wyjaśnia nam jeden z dystrybutorów, obecnie cena zakupu za litr glifosatu sięga nawet 56 zł netto. Dlatego spodziewa się, że sprzedaż tego środka mocno spadnie, nawet o 70 proc. Chociaż pojawiają się głosy, że rolnicy mimo wszystko za ten glifosat zapłacą drastyczne ceny, bo nie będą mieli wyjścia.

- Mamy 40 ha czarnej porzeczki. Motyką mam to pielić? Jeśli nie użyjemy glifosatu, chwasty pokryją wszystkie krzewy i żaden kombajn nie zbierze owoców, których zresztą byłoby dużo mniej. Na szczęście na pierwszy wiosenny zabieg udało nam się kupić jesienią Gallupa. Cena co prawda była kosmiczna - 620 zł, czyli prawie trzy razy tyle co w 2020 roku, ale przynajmniej był dostępny. W 2019 r. Agrosar kupiliśmy w cenie 236 zł za 20 l, a w 2021 już zapłaciliśmy 315 zł. No, ale w listopadzie 2021 r. nie można go było dostać– mówi pani Danuta z okolic Płońska. I na dowód przesyła skany rachunków.





Wszystko wskazuje na to, że pani Danuta podjęła słuszną decyzję o zakupie glifosatu wcześniej, bo obecnie, jak tłumaczy nam przedstawiciel firmy z okolic Kościana (woj. wielkopolskie) cena tej substancji zawartej w generykach, sięga już prawie 40 zł/l netto, czyli 800 zł za opakowanie 20l.

- Nie mamy też gwarancji pełnej dostawy do końca sezonu. Chcielibyśmy się zatowarować, ale ciężko jest uzyskać jakikolwiek cennik – komentuje. 

Inny dystrybutor tłumaczy, że zakup glifosatu dla hurtowni to wydatek dwukrotnie większy niż w roku 2021.

- Cena ta przełoży i już przekłada się na cenę dla odbiorcy ostatecznego, który jak coraz częściej możemy zauważyć, zaczyna rezygnować z niektórych zabiegów - mówi przedstawiciel firmy.

Tebukonazol, nikosulfuron, spinosad. Tych substancji też brakuje

W kolejnej hurtowni też nie usłyszeliśmy dobrych informacji. Tam brakuje m.in. insektycydów opartych o spinosad. 

- Producent zapewniał, że miało być tego środka pod dostatkiem na rok 2022. Niestety już dochodzą do nas wiadomości, że nie otrzymamy pełnego zamówienia. 

Spore braki są także w preparatach zawierających tebukonazol czy nikosulfuron.

Wydaje się więc, że nie należy czekać z zakupem środków ochrony roślin. I nie chodzi tu nawet o ceny (te raczej pójdą w górę niż spadną), ale przede wszystkim o ograniczoną dostępność. Warto jednak wcześniej zrobić porządne rozeznanie w cennikach.

Dlaczego środki ochrony roślin drożeją?  

Pierwszym czynnikiem, na który zwracają uwagę eksperci jest rosnący kurs walut. 

- Większość produktów oraz komponentów jakie dostarczają nam producenci, zarówno polscy jak i zagraniczni, są mocno związane z kursem euro i dolara, a te są rok do roku dużo wyższe – wyjaśnia nam Michał Ciszak, prezes zarządu PROCAM Polska. 

Dodaje, że przerwane łańcuchy dostaw, wzrost kosztów logistyki, chiński Nowy Rok oraz Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Chinach to kolejny powód podwyżek, o którym słyszy od swoich dostawców. Dodatkowo, problemy z dostępnością rozpuszczalników, zwilżaczy i innych substancji pomocniczych niezbędnych w procesie produkcji spowodowały już ruch cen w czwartym kwartale 2021 roku i najprawdopodobniej sytuacja ta przeciągnie się na całą tegoroczną wiosnę.

Natomiast Arkadiusz Sławiński z firmy UPL, produkującej środki ochrony roślin wyjaśnia, że poza pandemią, największy wpływ na wzrost cen środków UPL miały zawirowania w transporcie.

- Kontenery zdrożały trzykrotnie. Do tego wzrosły ceny opakowań i samej substancji aktywnej. Stąd podwyżki w cennikach – zaznacza ekspert UPL.   

Jakie substancje czynne w roku 2022 zostaną wycofane? 

Problemy z dostępnością środków ochrony roślin będą w tym roku jeszcze bardziej dotkliwe, ze względu na decyzje Komisji Europejskiej. Lista substancji aktywnych dozwolonych w UE kurczy się z roku na rok. W 2022 wycofane zostaną:  

• fosmet – popularny w uprawie ziemniaka i w sadach insektycyd. Rolnicy mogą go stosować do  1 listopada 2022r.,
• indoksakarb – substancja owadobójcza stosowana m.in. w kukurydzy i rzepaku. Termin stosowania upływa 19 września 2022r., 
• flutriafol – fungicyd stosowany w uprawie zbóż i rzepaku. Może być użyty do 20 kwietnia 2022r.,
• prochloraz  - fungicyd stosowany w uprawie zbóż i rzepaku. Rolnicy mogą go używać do 1 października 2023 r. (sprzedawany będzie do 1 października 2022r.)
• famoksadon – popularny fungicyd warzywny. Jego pozwolenie wygasa 16 września 2022r.
• alfa-cypermetryna – insektycyd stosowany w uprawie zbóż, rzepaku i w warzywach. Może być używana do 7 czerwca 2022r.

Kamila Szałaj, Patrycja Bernat,

fot. arch./ envatoelemnets

Wielu sadowników nie poradziło sobie głównie z grupą roztoczy (przędziorkami i pordzewiaczami), mszycami i zwójką różóweczką. Wynikało to z kilku przyczyn, niewątpliwe tą najważniejszą były niekorzystne warunki pogody, jakie dominowały w strategicznych terminach ich zwalczania, a więc w okresie przed kwitnieniem. Deszcz, wiatry, a przede wszystkim bardzo zimna pogoda przez kilka pierwszych tygodni wegetacji w kwietniu i częściowo w maju (oraz kilka przymrozkowych nocy, z których większość przypadała w ostatniej dekadzie kwietnia) spowodowały spowolnienie/przesunięcie w czasie rozwoju drzew o około 2 tygodnie w stosunku do wielu poprzednich lat i bardzo opóźniło rozwój szkodników. Utrudniło także przeprowadzanie zabiegów zwalczania chemicznego, w związku z tym te były mniej skuteczne, bo wykonywane w warunkach daleko odbiegających od tych zalecanych. Zdecydowanie większe uszkodzenia spowodowane żerowaniem np. przędziorka owocowca czy mszycy jabłoniowo-babkowej obserwowano jednak w tych sadach, w których z braku dobrych okienek pogodowych, niektórzy sadownicy ostatecznie rezygnowali z zabiegów przed kwitnieniem. Tym bardziej, że nie widzieli objawów żerowania szkodników, a stąd błędny wniosek, że nie ma dużego zagrożenia.

UWAGA!

Szkodniki łatwo jest przeoczyć, bo progi zagrożenia są bardzo niskie (w przypadku bawełnicy korówki to tylko 2 drzewa nawet z pojedynczymi mszycami w próbie 50 monitorowanych drzew, w przypadku mszycy jabłoniowo-babkowej – tylko 1 drzewo z koloniami mszyc. Nie bez znaczenia jest fakt, że w sytuacji zbyt długo utrzymującej się niskiej temperatury, szkodniki są mniej aktywne, co powoduje przesunięcie w czasie pojawienia się pierwszych oznak ich żerowania. Jednak rozpoczęcie zwalczania, kiedy widzimy objawy jest już na pewno spóźnione.

Dlatego tak ważne są coroczne wiosenne lustracje, a właściwie aktywnie prowadzony monitoring zagrożenia, zgodnie/ściśle z metodykami IO, niestety sadownicy takiego nie prowadzą albo wykonują go zbyt pobieżnie, dlatego tak łatwo jest przeoczyć problem (np. mszyca jabłoniowo–babkowa przed kwitnieniem była skryta pod spodem liści i nie zdążyła chociażby delikatnie skręcić liści, jak to bywało w sezonach z ciepłą wiosną). Rezygnacja wiosną z ważnych zabiegów zwalczających szkodniki, które praktycznie występują co roku w mniejszym lub większym nasileniu lub rozpoczęcie walki z nimi zbyt późno (często dopiero po kwitnieniu), a więc po pojawieniu się wyraźnych objawów ich żerowania, jest bardzo poważnym błędem. Konsekwencją jest bowiem szybkie rozbudowanie populacji szkodników po ociepleniu do poziomów znacznie przewyższających progi zagrożenia, a to wymusza już konieczność zintensyfikowania ochrony a więc wykonania w kolejnych tygodniach wegetacji dodatkowych 2–4 zabiegów i niestety skutkuje nieodwracalnymi uszkodzeniami liści/zawiązków.

UWAGA!

Spóźniona ochrona jest zawsze droższa, mniej skuteczna i minimalizuje szanse na uzyskanie owoców, spełniających wysokie wymogi dużych sieci handlowych, co do pozostałości (ilości i poziomów) substancji aktywnych (te zastosowane latem nie zdążą się już rozłożyć do zbiorów do poziomu <0,01 mg/kg).

Następną przyczyną obniżonej skuteczności (a czasami nawet nieskuteczności) zabiegów chemicznych był także nietrafiony dobór insektycydów, które w warunkach tak niskich temperatur zawiodły głównie w przypadku niektórych trudniej zwalczanych szkodników (np. pyretroidy czy acetamipryd). Nie powinny więc być wybierane i pozycjonowane szczególnie w tych najważniejszych terminach, decydujących o powodzeniu lub przegranej w walce, np. z mszycami. Z kolei w przypadku mszycy bawełnicy korówki problemem najważniejszym, który zdecydował o słabszych wynikach jej zwalczania był zbyt ubogi asortyment insektycydów zarejestrowanych dla tego gatunku.

Wielu sadowników zgłaszało więc, że mają duże problemy z niektórymi szkodnikami głównie z mszycą jabłoniowo-babkową, bawełnicą korówką, przędziorkiem owocowcem/pordzewiaczami, z którymi czasami walczyli prawie do końca sezonu. W wielu sadach łatwo było też spotkać krótko po kwitnieniu objawy żerowania zwójki różóweczki, która również wymagała zwalczania przed kwitnieniem, a więc w tych niekorzystnych warunkach pogody. Po kwitnieniu pogoda stopniowo poprawiała się i w kolejnych tygodniach już łatwiej było przeprowadzić kolejne ważne zabiegi, zwalczające tym razem bawełnicę korówkę, pordzewiacza, przędziorka chmielowca, owocnice, pryszczarki, toczyka, a potem także owocówkę i letnie pokolenia zwójek.

UWAGA!

Jeśli pogoda przed kwitnieniem nie jest optymalna do wykonania ważnego zabiegu przeciwko szkodnikowi, który przekracza próg zagrożenia np. przędziorka owocowca czy mszycy jabłoniowo babkowej, nie rezygnujmy z niego – zadziała słabiej, nie mniej zredukuje część populacji szkodnika, co pomoże w kontynuacji dalszego zwalczania, ale wtedy konieczne jest wykonanie zabiegu uzupełniającego, np. zaraz po kwitnieniu w pierwszym dobrym okienku pogodowym.

Szkodniki są nieprzewidywalne i zawsze trzeba brać pod uwagę ich możliwe potencjalne zagrożenie w kolejnym sezonie, a to, że niektóre z nich od wielu lat nie przekraczały w naszym sadzie progu zagrożenia, nie oznacza, że taka sytuacja musi powtórzyć się w bieżącym sezonie.

Przędziorki i pordzewiacze

Wiosną zaobserwowałam zdecydowanie większą presję ze strony przędziorka owocowca, przeglądając w lutym/marcu bezlistne pędy na obecność jaj z kilkunastu dużych sadów (i kilkudziesięciu kwater), w których prowadzę monitoring i ochronę od wielu lat (w części z nich parę lat temu zaintrodukowaliśmy opaski z dobroczynkiem gruszowym). W sadach tych presja ze strony owocowca była od wielu lat bardzo stabilna i utrzymywała się na niskim poziomie, co oznaczało, że przeprowadzano najczęściej tylko 1 lub czasami 2 zabiegi w sezonie, łącznie na przędziorka owocowca, chmielowca i pordzewiacza (jeden z nich był najczęściej z użyciem Movento 100 SC, głównie pod kątem bawełnicy korówki, a przy okazji również roztoczy). W sezonie 2021 r. sytuacja zmieniła się diametralnie, bo w większości z tych sadów złoża jaj znacznie przekraczały próg zagrożenia (do czego mogła przyczynić się długa, ciepła i bezprzymrozkowa jesień 2020 r.), co oznaczało pilną konieczność przeprowadzenia zabiegów zwalczających już przed kwitnieniem. W sadach tych większość sadowników zdecydowała się na zabieg olejem parafinowym, bo jest najbardziej bezpiecznym rozwiązaniem dla dobroczynka gruszowego. Oleje zostały więc zakupione, ale niestety bardzo trudno było wyznaczyć dobry termin zabiegu ze względu na niekorzystne i długo utrzymujące się złe warunki pogody, które stawiały pod znakiem zapytania skuteczność aplikacji (szczególnie w dużych kilkudziesięciohektarowych sadach, które potrzebowały 2 dni na przeprowadzenie zabiegu olejami).

W minionym sezonie termin na wykonanie tego zabiegu był wytypowany w wielu rejonach Polski na przełomie drugiej i trzeciej dekady kwietnia (bo były stwierdzane pierwsze wylęgające się larwy, a drzewa osiągnęły już wymaganą fazę rozwojową (mysie ucho lub najpóźniej początek zielonego pąka na odmianach Idared i Ligol). Niestety pogoda była cały czas niestabilna, zimna i pochmurna i nie było perspektyw na najbliższe dni na jej poprawę. Dlatego w sadach z dużą presją startową owocowca nie uzyskano tak dobrej skuteczność zabiegu, jak bywało to w stabilnych warunkach pogody w poprzednich sezonach, o czym sadownicy mieli przekonać się wkrótce. Po ociepleniu w czerwcu, lipcu w wielu kwaterach pojawiły się w ciągu kilkunastu dni liczne enklawy szkodnika (liście w wielu punktach zrobiły się szare/żółte, a od spodu można było naliczyć kilkanaście/kilkadziesiąt sztuk owocowca).

UWAGA!

Jeśli pogoda w zalecanym krótkim okresie do aplikacji oleju parafinowego jest niekorzystna i może znacznie obniżyć jego skuteczność, a jest perspektywa jej poprawy, warto rozważyć przesunięcie w czasie terminu zabiegu o kilka dni do fazy zielony/różowy pąk na większości odmian, aplikując mieszaninę: olej w dawce 50% tej zalecanej plus akarycyd Nissorun Strong 250 SC (także w dawce 50%).

Aby uniknąć takiej sytuacji w przyszłości, konieczne jest zawsze sprawdzenie skuteczności zabiegu olejem, (szczególnie jeśli ten był przeprowadzony np. zbyt wcześnie, zbyt późno lub w niekorzystnych warunkach pogody), bo jeśli nie spełnił on oczekiwań, można było jeszcze wykonać aplikację uzupełniającą tuż przed kwitnieniem (ewentualnie krótko po kwitnieniu) z wykorzystaniem jednego z akarycydów (Apollo 500 SC, Nissorun Strong 250 SC, Kanemite 150 SC, Ortus/Xapiro 05 SC).

Niestety w tym sezonie nie zawsze sprawdzały się także aplikacje akarycydami przed kwitnieniem, bo praktycznie w całym okresie do kwitnienia brakowało dobrych okienek pogodowych. Jeśli jednak sadownik był świadomy nieskuteczności wiosennego/wiosennych zabiegów (bo przejrzał rozety liściowo-kwiatowe) i po kwitnieniu wykonał aplikację akarycydu w pierwszym możliwym terminie dobrej pogody (minimum 15°C z tendencją wzrostową), uniknął efektu zaskoczenia przez przędziorka i miał go już pod kontrolą. W tym okresie warto było wybrać akarycydy, ograniczające jednocześnie przędziorka owocowca i chmielowca (który zaczyna wtedy intensywnie żerować), a także pordzewiacza (Ortus/Xapiro 05 SC, Vertigo 018 EC czy Koromite/Milbeknock 10 EC). Co roku bowiem trzeba się liczyć z jednoczesnym zagrożeniem również ze strony tych dwóch kolejnych gatunków (a czas tuż po kwitnieniu jest optymalnym terminem ich zwalczania). W sadach, w których krótko po kwitnieniu sadownik zaplanował aplikację Movento100 SC z reguły nie było już potrzeby zwalczania przędziorka chmielowca i pordzewiacza do końca sezonu (pod warunkiem, że przędziorek owocowiec był pod kontrolą i nie stanowił już zagrożenia).

UWAGA!

Jeśli pordzewiacze wystąpiły w minionym sezonie w dużym nasileniu, w kolejnym trzeba zaplanować dwa zabiegi akarycydami, pierwszy krótko po kwitnieniu (czekając na pierwsze dobre okienko pogodowe), a następny nie później niż po 8–10 dniach. Jeśli nie wykona się powtórki zabiegu w krótkim odstępie czasu, w sadach z dużą presją pordzewiacza, ten często ujawnia się ponownie w lipcu, sierpniu.

Jednak w przypadku tych sadowników, którzy dopiero w czerwcu/lipcu zobaczyli uszkodzone liście, świadczące o nieskuteczności zabiegów wiosennych (lub popełnionych w tym czasie błędów) musieli podjąć pilne działania latem. Dobre efekty uzyskano wykonując zabieg jednym z dwóch akarycydów: Pyranica 20 WP lub Kanemite 150 SC, bo oba skutecznie zwalczają wszystkie formy rozwojowe przędziorków.

UWAGA!

Szczególnie przy większej presji przędziorków, co ma miejsce najczęściej po kwitnieniu, konieczne jest spełnienie kilku warunków aplikacji: większa ilość cieczy roboczej (czyli nie mniej niż 750 l /ha), dodatek adiuwanta i dobre okienko pogodowe!

Niektórzy sadownicy sięgali też w tych trudnych warunkach pogody po rozwiązania działające mechanicznie – środki silikonowe, np. Next Pro (stężenie 0,1–0,2%), które ograniczało przędziorka owocowca/chmielowca, a przy okazji także mszyce. Wykorzystywali je przed lub po kwitnieniu solo lub np. z abamektyną jako uzupełnienie dla akarycydu/oleju zastosowanego wcześniej w niekorzystnych warunkach pogody.

Walka z mszycami i zwójkówkami

W minionym zimnym sezonie nie sprawdziły się także wiosenne zabiegi pyretroidami, (nawet jeśli przed kwitnieniem zastosowano je dwukrotnie), które w tym czasie często są wybierane do zwalczania mszyc, zimujących gąsienic zwójek, zwójki różóweczki (ta rozwija się z jaj) czy kwieciaka jabłkowca. Przyjęło się bowiem mówić (niestety błędnie), że pyretroidy można stosować w niższej temperaturze, niestety pomija się tu reakcję szkodników na zimno i fakt, że środki te działają kontaktowo (ciecz robocza musi zetknąć się ze szkodnikiem) i żołądkowo, a więc ta grupa nie mogła sprawdzić się w tak zimnych warunkach, kiedy szkodniki są mało aktywne i słabiej żerują. Nie najlepszym wyborem wiosną był też np. acetamipryd na mszycę jabłoniowo-babkową i bawełnicę korówkę, gdyż grupa neonikotynoidów (tania i dominująca ilościowo w PORS) w zalecanych dawkach 0,125 (czy nawet 0,2 kg/ha na bawełnicę korówkę) wykazuje niedostateczne działanie na te trudne szkodniki (od lat obserwuje się bowiem ich coraz mniejszą skuteczność), zwłaszcza jeśli zabieg prowadzono w niekorzystnych warunkach pogody. Niestety nie brakowało też producentów, którzy sięgali jeszcze po chloropiryfos z zapasów, a wiadomo, że ten preparat, jeśli zawodzi, to najczęściej właśnie z powodu zbyt niskiej temperatury w trakcie aplikacji.

UWAGA!

Stosowanie pyretroidów czy acetamiprydu do walki z trudnymi szkodnikami, szczególnie w strategicznych terminach ich zwalczania, nie będzie wystarczająco skuteczne, zwłaszcza w warunkach zimnej pogody i w sadach, w których wypracowano dużą presję tych szkodników.

W warunkach niższych temperatur na mszyce bardzo dobrze sprawdził się natomiast np. Teppeki 50 WG i/lub Sivanto Prime zalecane tylko do zwalczania mszycy jabłoniowo-babkowej. Jednak wybierając takie rozwiązanie przed kwitnieniem, trzeba zawsze brać pod uwagę ryzyko wystąpienia zwójki różóweczki (stosowany w poprzednich latach chloropiryfos niszczył skutecznie i mszyce, i zwójki).

Bawełnica korówka

W przypadku mszycy bawełnicy korówki, która wystąpiła w wielu sadach w dużym nasileniu problem tkwi przede wszystkim w bardzo skromnym asortymencie insektycydów zarejestrowanych do zwalczania tego trudnego gatunku mszyc. Do dyspozycji sadownicy mają tylko dwie grupy preparatów: neonikotynoidy z acetamiprydem i kwasy tetronowe – w produkcie Movento 100 SC. Pozycjonując je odpowiednio w programie zwalczania szkodników, można wygrać z bawełnicą, jest jednak jedno "ale". Movento 100 SC to preparat z wyższej półki cenowej i wielu sadowników, nie znając wszystkich korzyści wynikających z jego aplikacji, nie zdecydowało się nigdy na jego aplikację. Za przegraną walkę z bawełnicą korówką nie można było winić w tym roku pogody. Ten gatunek mszycy zwalczany jest wprawdzie częściowo już przed kwitnieniem przy okazji mszycy jabłoniowo-babkowej (rejestrację na oba gatunki mszyc mają tylko preparaty z acetamiprydem, ale nie jest to najlepsze rozwiązanie), jednak zdecydowanie najważniejszym terminem (szczególnie w tym zimnym sezonie), był czas tuż po kwitnieniu. Część larw bawełnicy zimujących na częściach nadziemnych z pewnością wymarzła zimą, jednak te ukryte najgłębiej na szyjce korzeniowej i w korzeniach przetrwały i rozpoczęły żerowanie/namnażanie się stopniowo, dopiero po ociepleniu w maju. Ponieważ bawełnica żeruje w zakamarkach i jest schowana pod oprzędem, co jest utrudnieniem dla dobrego dotarcia cieczy opryskowej do każdej kolonii, sadownicy, którzy wygrali z tą mszycą, wykonywali dwa opryskiwania: w końcówce kwitnienia i kolejne – kilka dni później.

Do pierwszego zabiegu tuż po kwitnieniu (do momentu opadnięcia płatków kwiatowych) stosowano jeden z preparatów z grupy neonikotynoidów z acetamiprydem, np. Mospilan/Kobe 20 SP, bo to jedna z ostatnich grup preparatów (poza pyretroidami) o tak szerokim spektrum zwalczanych szkodników, bardzo przydatna w tym okresie. Acetamipryd zastosowany w tym terminie, przy okazji zwalczania mszycy, ogranicza także kilka innych szkodników, które mogą ujawnić się w sezonie, a które nie są najczęściej monitorowane w praktyce: toczyka, owocnicę, pryszczarka jabłoniaka (wprawdzie są spotykane coraz rzadziej, ale to nie znaczy, że nie stanowią już zagrożenia). W ostatnich latach do ich grona dołączyła także owocówka jabłkóweczka. Coraz częściej bowiem, bo już pod koniec kwitnienia jabłoni obserwujemy w pułapkach pierwsze odławiające się motyle. A ponieważ większość preparatów z acetamiprydem, nawet w wyższej dawce 0,2 kg/ha, jest niestety najsłabszym rozwiązaniem w zwalczaniu właśnie bawełnicy korówki (ze względu na wspomniany i potwierdzony naukowo spadek ich skuteczności), to w tych sadach, w których stwierdzano loty owocówki, zalecałam sięgnąć po nowy preparat z acetamiprydem – Carnadine 200 SL. Do zwalczania owocówki jest bowiem zalecany w dawce od 0,2 do 0,4 l/ha i w tej wyższej jest przy okazji mocniejszym uderzeniem na bawełnicę.

A co można zastosować na drugi zabieg, który jest konieczny, aby uzyskać lepszy efekt zwalczania? Część sadowników od lat stosuje Movento 100 SC i ponieważ po kwitnieniu pogoda była jeszcze chłodna, sadownicy pilnie śledzili prognozy pogody, czekając na pierwsze ocieplenie, aby nie przedłużać zbytnio czasu pomiędzy kolejnymi zabiegami, a jednocześnie aplikację wykonać w warunkach pogody, która nie zaburzy właściwego wchłaniania tego preparatu. Jest on bowiem bardzo wymagający co do warunków pogody (np. temperatury i wilgotności). Pilnując realizacji takich zaleceń sadownicy uzyskiwali bardzo dobre efekty, nie tylko utrzymując w ryzach wszystkie gatunki mszyc, a przy okazji bardzo skutecznie ograniczając przędziorka chmielowca, pordzewiacza (wyhamowując także rozwój owocowca pod warunkiem, że w przypadku tego ostatniego podjęto działania zwalczające już przed kwitnieniem) a także pryszczarki, skorupika jabłoniowego, bielika klonowca czy nawet tarcznika (jeden zabieg Movento zastępował kilka oddzielnych przejazdów opryskiwaczem z zastosowaniem kilku różnych insektycydów).

A jeśli nie Movento 100 SC? W kolejnym z dwóch zabiegów polecanych na bawełnicę korówkę, można było ewentualnie aplikować mieszaninę Teppeki 50 WG/Pirimor 500 WG (w zależności od temperatury) z jednym z neonikotynoidów (jeśli nie przekroczono wcześniej zalecanej dwukrotnej aplikacji tej grupy chemicznej w sezonie). Taka mieszanina zamiast Movento jest koniecznością, dlatego, że aficydy Teppeki czy Pirimor solo w zarejestrowanych dawkach nie są polecane do walki z bawełnicą.

Autor: Barbara Błaszczyńska doradca sadowniczy, Agrosimex

Fot.: H. Czerwiński

Z wykazu zoocydów zostało wykreślonych kilkanaście środków ochrony roślin. Najwięcej usuniętych z rejestru produktów należy do grupy makrocyklicznych laktonów. Są to oparte na abamektynie środki: Abalone 018 EC, Forteca Pro 018 EC, Kimaraka 018 EC, Kosamektyn 018 EC, Mector Pro 018 EC, Pestar 018 EC.

Ponadto w wykazie na 2022 r. nie będzie również środków zawierających deltametrynę, takich jak Decis 2,5 EC oraz Khoisan 25 EC. Wykreślony został też preparat roztoczobójczy Amarant 05 SC (fenpiroksymat).

W nowym rejestrze nie ma już preparatów mikrobiologicznych opartych na pasożytniczych grzybach Metarhizium anisopliae var. anisopliae, tj. Met52 granular oraz 1020, które były przeznaczone do zwalczania opuchlaka truskawkowca na truskawce uprawianej w polu i pod osłonami oraz na agreście, aronii, borówce wysokiej, jeżynie, malinie porzeczce czarnej, białej, czerwonej, winorośli i żurawinie.

Nowe rejestracje insektycydów o szerokim spektrum

Zoocydy, które pojawiły się w rejestrze na rok 2022, zawierają znane już wcześniej substancje czynne. Z grupy neonikotynoidów mamy 4 kolejne produkty oparte na acetamiprydzie: Acetamip 20 SP, Marabel 20 SP, Acetamip płynny 200 SL oraz Camelina 200 SL. Acetamip 20 SP i Marabel 20 SP to insektycydy o bardzo szerokim spektrum działania, przeznaczone do zwalczania różnych grup szkodników w różnych uprawach, natomiast Acetamip płynny 200 SL oraz Camelina 200 SL są zarejestrowane tylko do zwalczania owocówki jabłkóweczki i mszycy jabłoniowej na jabłoni.

Kolejne nowości w rejestrze to środki z grupy atranilowych diamidów. Należą tutaj zawierające chlorantraniliprol produkty: AGRIprol 200 SC, Cordero 200 SC, Corleone 200 SC oraz Mulier 200 SC. Można nimi zwalczać owocówkę jabłkóweczkę na jabłoni i gruszy, owocówkę śliwkóweczkę na śliwie, zwójkę krzyżóweczkę, zwójkę kwasigroneczkę i zwójkę siewkóweczkę na winorośli. Do tej samej grupy chemicznej należą również Kianotraniliprol 100 OD oraz Vegra 200 SC – środki oparte o cyjanotraniliprol. Vegra 200 SC jest zarejestrowana do zwalczania kwieciaka malinowca na truskawce, natomiast Kianotraniliprol 100 OD można stosować do zwalczania kwieciaka malinowca, muszki plamoskrzydłej i światłówki naziemnicy na truskawce.

W miejsce wykreślonych produktów opartych na abamektynie pojawiły się dwa zoocydy: Straton 018 EC oraz 4 Insect Abac 18 EC. Środki te są zarejestrowane do zwalczania miodówki gruszowej plamistej na gruszy, przędziorka chmielowca na malinie, jeżynie oraz na truskawce uprawianej w gruncie i pod osłonami.

W grupie spinozyn w uprawach sadowniczych będzie można stosować insektycyd Dunstan, zawierający spinetoram. Jest on zarejestrowany do zwalczania owocówki jabłkóweczki, owocówki południóweczki, zwójek liściowych, szrotówka białaczka na jabłoni i gruszy oraz miodówek na gruszy. Z tej samej grupy chemicznej, ale oparte o spinosad, są też preparaty: Sperat 480 SC, Spinak-I 480 SC, Spinosad Max. Sperat 480 SC i Spinak-I 480 SC, które zarejestrowano do zwalczania zwójki siatkóweczki na gruszy, jabłoni dzikiej, pigwie. Natomiast Spinosad Max można stosować do zwalczania zwójki siatkóweczki i piędzika przedzimka na gruszy oraz muszki plamoskrzydłej, wciornastka różówka, zwójek: bukóweczki, siatkóweczki, różóweczki na borówce wysokiej, truskawce, agreście, malinie, jeżynie, porzeczce czarnej, czerwonej i białej oraz na żurawinie.

W nowym rejestrze pojawił się też środek Sagitta, produkt z grupy butenolidów, oparty o flupyradifuron. Jest on zarejestrowany na jabłoni do zwalczania mszycy jabłoniowej, mszycy jabłoniowo-babkowej, mszycy jabłoniowo-zbożowej oraz owocnicy jabłkowej. Na gruszy można go stosować do zwalczania mszycy jabłoniowo-zbożowej, mszycy gruszowo-podbiałowej, mszycy gruszowo-przytuliowej, natomiast na truskawce (uprawianej w systemie bezglebowym pod osłonami typu szklarnia oraz w uprawie pod osłonami typu szklarnia) zwalcza mączliki i mszyce.

Asortyment środków przeznaczonych do zwalczania mszycy jabłoniowej na jabłoni został poszerzony także o produkt Aphox 500 WG, którego substancją czynną jest pirymikarb.

Nowym środkiem na rynku jest SemiosNET – Codling Moth, atraktant zawierający feromon płciowy, w formie dozownika areozolu (AE), przeznaczony do zwalczania owocówki jabłkóweczki na jabłoni, gruszy, pigwie pospolitej i orzechu włoskim metodą wabienia i dezorientacji samców motyli.

Na truskawce uprawianej w szklarni będzie można w przyszłym sezonie stosować Velifer, środek mikrobiologiczny zawierający pasożytniczy grzyb Beauveria bassiana szczep PPRI. Można nim zwalczać wciornastka zachodniego i wciornastka tytoniowca.

Oprócz znanych do tej pory środków zawierających olejek pomarańczowy, na rynku pojawił się produkt Prev-Bio, przeznaczony do zwalczania skoczków, miodówek na jabłoni, gruszy, malinie, czarnej porzeczce, przędziorków i szpecieli na malinie i czarnej porzeczce, wciornastków na truskawce, a na winorośli skoczków, pilśniowca winoroślowego oraz wciornastków.

W aktualnym rejestrze znajdziemy również pyretroid Decis Expert 100 EC. Należy pamiętać, że jest to tylko zmieniona nazwa dawnego środka Patriot 100 EC, natomiast informacje zawarte w etykiecie nie uległy zmianie.

Wykaz środków gryzoniobójczych poszerzył się o trzy produkty oparte o fosforek cynku. Jednym z nich jest Arvalin – rodentocyd o działaniu żołądkowym w formie przynęty gotowej do użycia (RB) w postaci ziarna, do zwalczania nornika polnego w uprawie polowej roślin sadowniczych i winorośli. Drugim środkiem wprowadzonym do rejestru jest Ratron ST – preparat o działaniu żołądkowym w formie przynęty gotowej do użycia (BB) w postaci bloków, przeznaczony do zwalczania karczownika ziemnowodnego w uprawie jabłoni. Trzeci produkt to Ratron GW – środek o działaniu żołądkowym w formie przynęty gotowej do użycia (RB) w postaci granul, do zwalczania gryzoni nornikowatych w uprawie roślin sadowniczych (polowej i pod osłonami) oraz w uprawie winorośli.

Rozszerzenia rejestracyjne insektycydów

W 2021 r. rozszerzono rejestrację kilku środków:

1. insektycyd Affirm 095 SG (benzoesan emamektyny) – rozszerzenie o możliwość zwalczania zwójek: porzeczkóweczki, bukóweczki, różóweczki, rdzaweczki, muszki plamoskrzydłej na malinie, jeżynie, malinojeżynie, porzeczce czarnej, białej i czerwonej, agreście i porzeczkoagreście. Ponadto w etykiecie znalazł się zapis o możliwości zwalczania zwójek: plameczki, siatkóweczki, różóweczki, bukóweczki, muszki plamoskrzydłej na borówce wysokiej, aronii i żurawinie, a także muszki plamoskrzydłej na truskawce uprawianej w polu, pod osłonami oraz w szklarniach;
2. aficydy Hinode i Mainman 50 WG (środki oparte o flonikamid) – rozszerzenie etykiety o możliwość zwalczania mszyc na wiśni oraz na moreli;
3. Fitter (kwasy tłuszczowe) – w rozszerzonej etykiecie można znaleźć informacje, że produkt oprócz mszyc, mączlików i przędziorków na truskawce uprawianej pod osłonami zwalcza również mszyce na truskawce uprawianej w polu, na borówce wysokiej uprawianej w polu i pod osłonami; mszyce i przędziorki na aronii, żurawinie, jagodzie kamczackiej, malinie, jeżynie, porzeczce czarnej, porzeczce czerwonej, porzeczce białej, agreście uprawianych w polu i pod osłonami; mszyce i przędziorki na wiśni, czereśni, śliwie i gruszy, miodówkę gruszową plamistą na gruszy, tarcznika niszczyciela na jabłoni.

Podsumowując, należy stwierdzić, że zmiany klimatyczne, jak również rosnący obrót materiałem roślinnym, w znaczący sposób wpływają na wzrost zagrożenia ze strony rodzimych i obcych gatunków inwazyjnych. Biorąc pod uwagę przedstawione zmiany w rejestrze zoocydów można przypuszczać, że przed producentami staną kolejne wyzwania związane z prowadzeniem skutecznej ochrony przed niektórymi szkodnikami.

Uwaga!

Zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) Nr 2021/2081 z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie nieodnawiania zatwierdzenia substancji czynnej indoksakarb, środki zawierające tę substancję mogą być stosowane tylko do 19 września 2022 r. Wyjątek stanowi insektycyd Rumo 30 WG, dla którego okres na zużycie istniejących zapasów środka ochrony roślin dla unieszkodliwiania, przechowywania i stosowania mija już 30.04.2022 r.

Autor: Dr Małgorzata Sekrecka Instytut Ogrodnictwa-PIB w Skierniewicach

Największą zmianą, w porównaniu do ubiegłej edycji PORS, w zakresie stosowanych fungicydów, jest usunięcie z wykazu środków benzimidazolowych oraz zawierających mankozeb. Na mocy rozporządzenia Komisji Europejskiej (Nr 2020/1498 z 15.10.2020) wycofano z użycia 10 środków zawierających tiofanat metylowy oraz 3 środki zawierające mieszaninę tiofanatu metylu z tertrakonazolem. Usunięcie tych środków powoduje bardzo duże trudności w ochronie drzew ziarnkowych i pestkowych przed chorobami kory i drewna, a także dziurkowatością liści drzew pestkowych na moreli i czereśni, ponieważ były to jedyne preparaty zarejestrowane przeciwko tym chorobom. Na koleiny wniosek Komisji Unii Europejskiej (Nr 2020/2087 z 14.12.2020) usunięto z rejestru 14 środków opartych na mankozebie oraz 10 środków zawierających mankozeb i metalaksyl lub metalaksyl-M. Nie można już stosować środków: Avtar NT PRO, Dimitrios Pro 800 WP, Dithane NeoTec 75 WG, Indofil 80 WP, Indofil 75 WG, Indoman 80 WP, Manco 80 WP, Mancozeb 75 WG, Manfil 80 WP, Manfil 75 WG, Penncozeb 80 WP, Sancozeb 80 WP, Trimanoc DG, Vondozeb 75 WG oraz Armetil M 72 WP, Ekonom 72 WP, Ekonom MM 72 WP, Konkret Mega 72 WP, Manila 76,8 WG, Ridomil Gold MZ Pepite 67,8 WG, Ridomex Oro MZ Pepite 67,8 WG, Rubikon 67,8 WG, Rywal 72 WP, Rancho. Brak tych środków utrudni ochronę porzeczki czarnej i kolorowej, a zwłaszcza agrestu przed antraknozą (opadziną) liści. Przeciwko tej chorobie wykonuje się zazwyczaj 3–5 zabiegów, a ilość dozwolonych środków jest bardzo mała (praktycznie tylko strobiluriny solo lub w mieszankach). To uniemożliwi prawidłową rotację środków, a trzeba pamiętać że grzyb Drapenopeziza ribis łatwo tworzy formy odporne na fungicydy. 

Środki ochrony roślin, które można było stosować do 2021r

W aktualnym wykazie polecanych środków nie ma już tych preparatów, dla których termin zużycia zapasów minął w 2021 r. Są to Agria Bos-Pirak 33 WG, Champ Flow, Copper Max NEW 50 WP, Difencomoc, Funguran A-Plus NEW 50 WP, Funguran Forte NEW 50 WP, Funguran-OH 50 WP, Kaptan Plus 71,5 WP, Kares 350 SC, Nontin 250 EC, Shavit Plus 71,5 WP, Signis Bis 33 WG, Signis Max 33 WG, Vima Boskastrobina. Szczególnie niekorzystny będzie brak środków Copper Max NEW 50 WP, Funguran A-Plus NEW 50 WP, Funguran Forte NEW 50 WP, Funguran-OH 50 WP, które można było stosować przeciwko rakowi bakteryjnemu drzew pestkowych na wiśni i czereśni po zbiorze owoców lub opadnięciu liści. Obecnie dozwolone środki miedziowe nie są zarejestrowane do stosowania w tym terminie i nie mogą być używane do zabezpieczania blizn poliściowych przed infekcją.

Nowe rejestracje ŚOR do ochrony upraw sadowniczych

W 2021 r. do ochrony upraw sadowniczych zarejestrowano tylko jedną nową substancję czynną – dimetomorf (pochodna kwasu cynamonowego), która razem z folpetem jest składnikiem nowego preparatu Metomor F, polecanego do zwalczania mączniaka rzekomego winorośli. Przeciwko tej samej chorobie zarejestrowany został nowy środek Alginure zawierający fosfoniany potasu.

Większość nowych środków włączonych do rejestru w 2021 r., to odpowiedniki znanych już preparatów, tzn. zawierają tę samą substancję, stosowane są w tych samych dawkach i przeciwko tym samym chorobom. Ich wykaz zawiera tabela.

Nowy środek Bigalo jest odpowiednikiem Signum 33 WG, ale zarejestrowany jest tylko przeciwko szarej pleśni truskawki, szarej pleśni i zamieraniu pędów maliny, brunatnej zgniliźnie wiśni oraz antraknozie i rdzy porzeczki czarnej. Z kolei środek Mars 62,5 WG zawiera te same substancje co Switch 62,5 WG, ale dozwolony jest tylko do zwalczania szarej pleśni truskawki oraz szarej pleśni i zamierania pędów maliny.

Nową mieszaninę dwóch znanych substancji (kaptan + difenokonazol) zawierają Kadi 72,5 WG, Kapster 72,5 WG i Shavit Gold 72,5 WG. Środki te polecane są do zwalczania parcha i mączniaka jabłoni. Działają powierzchniowo i interwencyjnie do 120 godzin po infekcji. Zwalczają także parcha i brunatną zgniliznę drzew ziarnkowych na gruszy oraz parcha i mączniaka prawdziwego na nieszpułce zwyczajnej.

Dwa nowe anilinopirymidyny – Goldon 75 WG i Ozzi 75 WG – zawierają 75% cyprodinilu. Polecane są do zwalczania parcha jabłoni i parcha gruszy w okresie do końca kwitnienia. Ponadto, zwalczają szarą pleśń i brązową plamistość gruszy, co jest nowością, bo do tej pory nie było takich fungicydów. Pyramid, z tej samej grupy, zawiera 400 g pirymetanilu i może być stosowany przeciwko parchowi jabłoni, gruszy, pigwy pospolitej i nieszpułki
zwyczajnej.

Grupa środków mikrobiologicznych powiększyła się o 2 preparaty. Proradix zawiera bakterie Pseudomonas sp. szczep DSMZ 13134 i jest zarejestrowany do ochrony truskawki uprawianej pod osłonami przeciwko rizoktoniozie. Z kolei środek Pythie zawiera Pythium oligandrum, czyli jest odpowiednikiem Polyversum WP, ale zarejestrowany jest tylko do ochrony pozbiorczej jabłek przeciwko gorzkiej i mokrej zgniliźnie, gruszek przeciwko szarej, gorzkiej i mokrej zgniliźnie oraz truskawki, maliny, porzeczki czerwonej, brzoskwini i śliwy przeciwko szarej pleśni.

Jakie preparaty uzyskały rozszerzenie rejestracji ?

W 2021 r. nastąpiły także zmiany w rejestracji niektórych stosowanych już fungicydów, polegające na rozszerzeniu zakresu zwalczanych chorób. Stosowanie środka Talius Sad rozszerzono o mączniaka prawdziwego truskawki, Sercadis – o brązową plamistość gruszy, a Deccopyr Pot – o mokrą zgniliznę jabłek. Rejestracja środka Botrefin została rozszerzona do takiego samego zakresu jak Switch 62,5 z wyjątkiem chorób przechowalniczych jabłek. Natomiast zarejestrowany w ubiegłym roku biologiczny środek Serifel uzyskał rozszerzenie rejestracji o szarą pleśń truskawki uprawianej w polu.

Na zakończenie warto zaznaczyć, że w 2022 r. upłynie termin stosowania, przechowywania i unieszkodliwiania kilkunastu innych fungicydów. Trzeba pamiętać, aby zgodnie z prawem nie stosować ich po tym terminie. Są to (w kolejności wycofywania):

• 28.02.22 – Riza 250 EC, Sparta 250 EW, Tobias Pro 250 EW, Troja 250 EW
• 30.04.22 – Fludiocyp 62,5 WG
• 14.06.22 – Cindo 50 EW
• 01.07.22 – Pallas 100 EC
• 06.09.22 – Flint Plus 64 WG
• 30.09.22 – Agria Difenokonazol 250 EC, Difenokonazol 250 EC, Skower 250 EC, Sokker 250 EC
• 30.10.22 – Favena 300 SC
• 31.10.22 – Penbotec 400 SC

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat dostępnych środków ochrony roślin, kliknij i zobacz Program Ochrony Roślin Sadowniczych 2022 

Autor: Dr Hanna Bryk Instytut Ogrodnictwa – PIB w Skierniewicach

Wstęp i śródtytuły pochodzą od redakcji "Sadu Nowoczesnego"

Już dziś zapraszamy do lektury numeru 2/2022 Sadu Nowoczesnego, w którym podanym kolejne zmiany w rejestracji środków ochrony roślin

Podstawowym kompletem, który służy ochronie naszego zdrowia podczas wykonywania oprysku jest:

1. kombinezon – wielokrotnego użycia lub jednorazowy, kategoria III, typ 4, 5 lub 6,
2. maska – z filtrami przeciwpyłowymi P2 lub P3, a w przypadku środków działających gazowo półmaski filtrująco pochłaniającej z filtrami P2/A2,
3. rękawice - najbardziej odpowiednie będą do tego nitrylowe, wielorazowe rękawice flokowane z długimi mankietami. Na rękawicach powinny znajdować się piktogramy wskazujące na ochronę przeciwchemiczną oraz na ochronę przed uszkodzeniami mechanicznymi,
4. ochrona oczu w postaci gogli
5. obuwie – wykonane z gumy, winylu lub innego nienasiąkliwego materiału.
6. na głowę można założyć kaptur kombinezonu lub zwykłą czapkę z daszkiem.

Wybierając poszczególne produkty ochrony osobistej, koniecznie pamiętaj o czterech rzeczach:

• odzież ochronna do oprysków powinna być wykonana z nienasiąkliwego materiału,
• wszystkie elementy powinny być dopasowane rozmiarem i kształtem do naszego ciała
• wszystkie elementy odzieży powinny być oznaczone certyfikatem Zgodności Europejskiej (znak CE),
• wszystkie elementy odzieży powinny być oznakowane piktogramami wskazującymi na ochronę przeciwchemiczną.

Nie jesteś pewien, czy dobrze wybrałeś produkt ochrony osobistej? Sprawdź wytyczne na www.bezpiecznie.org lub obejrzyj filmik: 

Aby móc skorzystać z bezpłatnego Systemu Zbiórki Opakowań PSOR należy trzymać się kilku prostych zasad:

1. Możesz oddać opakowanie do Systemu PSOR jeśli oznaczone jest minimum jednym z poniższych piktogramów:

2. Sklep przyjmie także opakowania po innych środkach niebezpiecznych np. nawozach, adiuwantach, produktach biobójczych, ale tylko tych oznaczonych minimum jednym z poniższych piktogramów:

3. Trzeba oddać opakowania czyste, wypłukane wewnątrz i na zewnątrz. Opakowania należy wypłukać trzykrotnie, a popłuczyny wykorzystać do oprysku. W ten sposób nie stracisz produktu, który może zostać na ściankach opakowania.

4. Do Systemu PSOR przyjęte zostaną także opakowania w dedykowanych workach – ale pamiętaj! Opakowania nie mogą być wystawione na działanie warunków atmosferycznych – słońca, deszczu, zmian temperatur. Worek, w którym oddawane są opakowania, nie może być wyblakły, sparciały lub nosić inne ślady zniszczenia.

Operator Systemu PSOR nie przyjmie też od Ciebie:

• Opakowań z resztkami produktów,
• Opakowań z produktami przeterminowanymi,
• Opakowań zbiorczych, np. kartonów, folii stretch,
• Opakowań po innych produktach, niż te oznaczone piktogramami,
• Worków typy big bag, folii rolniczych.

W razie wątpliwości i dodatkowych pytań zajrzyj na stronę https://systempsor.pl/

Początkowo nie spodziewano się tak trudnej sytuacji w ochronie drzew przed chorobami. Jednak wkrótce okazało się, że wiosna w 2021 r. będzie zapamiętana jako wyjątkowo zimna, deszczowa i wietrzna, co bardzo utrudniało wykonywanie zabiegów ochrony chemicznej w okresie infekcji pierwotnych parcha, a także zabiegów przeciwko mączniakowi prawdziwemu (również w przypadku tego patogena decydujące są pierwsze infekcje). Warunki atmosferyczne sprzyjały także rakowi bakteryjnemu drzew owocowych. W dalszej części sezonu było przede wszystkim mokro, co z kolei stwarzało dobre warunki do infekcji przez szarą pleśń, nekrotyczną plamistość liści jabłoni i choroby przechowalnicze.

Parch jabłoni

Według dr. Sylwestra Masnego, minionej wiosny okres infekcji pierwotnych trwał krótko, bo tylko 46 dni i był krótszy od średniej wieloletniej (63 dni). Ponadto stężenie zarodników workowych w powietrzu było kilkunastokrotnie mniejsze niż w latach rekordowych pod względem wielkości wysiewów. Może dlatego w wielu sadach w czerwcu trudno było znaleźć nawet pojedyncze plamy parcha, chociaż widziałam też w kilku sadach pojedyncze kwatery, w których na skutek jakiegoś zaniechania/błędu dochodziło lokalnie do silnych infekcji parcha w maju, o czym świadczyły duże, rozlane plamy na owocach (takiego porażenia owoców i liści dawno nie spotykałam). W sadach "czystych" plamy parcha wtórnego pojawiały się stopniowo w dalszej części sezonu (w niektórych lokalizacjach zauważano je dopiero w lipcu/sierpniu) na najmłodszych, wierzchołkowych liściach długopędów po ich spodniej stronie. Były więc źródłem kolejnych plam i dużym zagrożeniem przede wszystkim dla owoców. Podobnie jak rok wcześniej sprzyjały temu intensywne opady deszczu w okresie infekcji wtórnych, a szczególnie w lipcu, sierpniu i we wrześniu. Nie bez znaczenia był również fakt, że walkę z parchem w pierwszych tygodniach wegetacji utrudniały nie tylko deszcze, lecz także silne wiatry i bardzo niskie temperatury, które wymagały także właściwego doboru fungicydów. Zabiegi z konieczności były zatem prowadzone niejednokrotnie w warunkach daleko odbiegających od tych zalecanych, co z pewnością mogło ograniczyć ich skuteczność. Z kolei w dalszej części sezonu, kiedy już łatwiej można było znaleźć plamy parcha głównie na liściach, konieczna była regularna kontynuacja ochrony zapobiegawczej preparatami kontaktowymi na bazie kaptanu/mankozebu (przede wszystkim w celu zabezpieczenia jeszcze nie porażonych owoców). Niestety, wielokrotnie dochodziło do ich zmycia w lipcu i sierpniu przez opady przekraczające 20 l/m2, co wymuszało konieczność szybszego zaplanowania kolejnego zabiegu. Ponieważ takie sytuacje powtarzały się 2–3 razy w sezonie, w niektórych gospodarstwach zużyto więc więcej kaptanu niż w inne lata.

Deszczowa pogoda w maju w czasie kwitnienia bardzo sprzyjała także infekcjom przez patogeny gniazda nasiennego i okolic przykielichowych, m.in. szarej pleśni. W sezonie można było spotkać owoce z objawami suchej i mokrej zgnilizny przykielichowej. Jednak sadownicy nauczeni doświadczeniem innych lat, którzy stosowali w okresie od drugiej połowy kwitnienia/w końcówce kwitnienia fungicydy o szerszym spektrum działania, a więc zwalczające parcha i jednocześnie zabezpieczające przed innymi zagrożeniami, uniknęli uszkodzeń jabłek z tego powodu (np. Fontelis, Luna Experience czy mieszanina kaptanu i pirymetanilu).

Mączniak jabłoni

Nasilenie występowania mączniaka prawdziwego jabłoni narastało od wielu lat, ponieważ nie odnotowywano zim, które zniszczyłyby grzybnię zimującą w uśpionych pąkach kwiatowych i liściowych (źródło infekcji na kolejny sezon). Z relacji niektórych sadowników wynikało, że po tej minionej, mroźniejszej zimie, obserwowali mniejszą presję ze strony tego patogena, jednak moim zdaniem przełomu w redukcji potencjału choroby raczej nie było. Mimo uszkodzeń mrozowych części pędów i całych drzew (które mogły być zasiedlone przez mączniaka), choroba wymagała standardowych działań zabezpieczających. Jeśli ich nie poprowadzono systematycznie od fazy mysiego ucha (preparaty siarkowe) lub zielonego/różowego pąka (łączne zwalczanie mączniaka i parcha z użyciem preparatów z grupy SDHI i mieszaninami: kaptan + fungicyd na mączniaka), w niektórych lokalizacjach porażenie przez mączniaka latem było bardzo duże. W okresach ciepłej, a wręcz upalnej, pogody latem były bowiem bardzo dobre warunki do infekcji wtórnych. Sprzyjał im także wyjątkowo intensywny wtórny wzrost pędów drzew, pobudzany przez obfite opady deszczu (co obserwowano również w sadach, gdzie stosowano preparaty zawierające proheksadion wapnia).

Musimy pamiętać, że choroba ma bardzo duże możliwości infekcyjne i nawet przy mniejszym potencjale patogena na starcie sezonu wskutek niewłaściwie przeprowadzonej ochrony, potrafi ten potencjał bardzo szybko odbudować.

Nekrotyczna plamistość liści jabłoni/alternarioza

Sezon 2021 zostanie zapamiętany jako rok nekrotycznej plamistości liści jabłoni/alternariozy jabłoni. Drastyczne zmiany pogody – z zimnej w upalną (w maju nie było zbyt ciepło, a w czerwcu odnotowywano temperatury dochodzące do 30°C, z kolei w lipcu słupek rtęci przekraczał tę wartość), a także gorzej funkcjonujący system korzeniowy zalewany przez bardzo intensywne i częste opady (a z tym wiązało się też wypłukanie z gleby składników pokarmowych) – to tylko niektóre czynniki stresujące dla drzew i sprzyjające dużemu (większemu niż w inne lata) nasileniu nekrotycznej plamistości liści. Obok czynników abiotycznych/fizjologicznych na jej nasilenie wpływają także grzyby patogeniczne z rodzaju Alternaria. spp (oraz chorobotwórcze wirusy i bakterie).

W niektórych kwaterach objawy nekrotycznej plamistości liści wystąpiły już w czerwcu/na początku lipca. Dotyczyło to nie tylko najbardziej wrażliwych odmian, jak Golden Delicious i Red Delicious, ale także Gali, Szampiona, Ligola, Jonagoldów, Pinovy, Mutsu czy Glostera. W miarę upływu czasu (tam, gdzie nie podjęto odpowiednich działań) ilość zaatakowanych liści intensywnie wzrastała, tym bardziej, że pogoda w kolejnych tygodniach bardzo sprzyjała dalszemu rozwojowi tej choroby. Dla wielu sadowników sytuacja ta była dużym wyzwaniem i jeśli nie wykonano na czas zabiegów nawożenia siarczanem magnezu (doglebowo i/lub dolistnie), dolistnie cynkiem i jednego, a lepiej dwóch aplikacji fungicydami, drzewa przedwcześnie traciły liście. To z kolei spowodowało, że owoce nie dorastały do odpowiedniej wielkości (co nie pozostanie bez wpływu na jakość pąków kwiatowych i przygotowanie drzew do kolejnej zimy). W programie ochrony roślin sadowniczych, poza mankozebem (w przyszłym sezonie już niedostępnym), nie ma niestety fungicydów zarejestrowanych do ograniczania tej choroby, więc sadownicy stosowali z bardzo dobrym efektem fungicydy przeznaczone do walki z chorobami przechowalniczymi: Bellis 38 WG i/lub Switch 62,5 WG. Ale warunkiem skuteczności była w miarę szybka reakcja na pojedyncze objawy, gdyż zabieg spóźniony nie zatrzymywał już gwałtownego rozwoju choroby.

Choroby bakteryjne

W tym roku dały się we znaki również choroby bakteryjne. Niska temperatura i deszcze na starcie sezonu oraz w okresie kwitnienia sprzyjały występowaniu raka bakteryjnego drzew owocowych, wywoływanego przez Pseudomonas syringae – głównie na gruszy. Z kolei pod koniec kwitnienia i w okresie wzrostu zawiązków, upalna pogoda w zestawieniu z częstymi opadami stwarzały optymalne warunki dla zagrożenia ze strony zarazy ogniowej, wywoływanej przez Erwinia amylovora. Sytuacja ta w sadach gruszy i jabłoni wymagała zatem częstszych aplikacji preparatów/nawozów miedziowych, sięgania po Lunę Care 71,6 WG i środek Soriale (fungicyd o działaniu układowym na bazie fosfonianu potasu, stymulujący odporność własną roślin w walce z chorobami).

Choroby przechowalnicze

Bardzo intensywne opady deszczu, głównie w sierpniu i we wrześniu (chociaż nie brakowało ich także w październiku), bardzo utrudniały prowadzenie ochrony przedzbiorczej. Również w tym okresie zdarzało się zmycie podanych wcześniej fungicydów kontaktowych, co (podobnie jak rok wcześniej) stwarzało idealne warunki do infekcji owoców przez sprawców chorób przechowalniczych, w tym parcha przechowalniczego (tym bardziej, jeśli okres karencji uniemożliwiał wykonanie kolejnego zabiegu). Obserwowano także wyjątkowo duże porażenie dojrzewających owoców moniliozą.

Autor: Barbara Błaszczyńska doradca sadowniczy, Agrosimex

Fot. Barbara Błaszczyńska

Główne zasady kupowania środków ochrony roślin

Szacuje się, że podróbki środków ochrony roślin mogą stanowić nawet 15% rynku. Statystycznie mamy więc spore szanse, by trafić na nieuczciwych sprzedawców i pośredników. Dlatego, przy kupowaniu środków ochrony roślin, czy to w sklepie stacjonarnym, czy przez Internet, należy kierować się kilkoma prostymi zasadami, które uchronią przed nabyciem podróbki:

• preparat jest zarejestrowany w Polsce przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i można go znaleźć w wyszukiwarce środków ochrony roślin: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin
• preparat posiada etykietę w języku polskim, przytwierdzoną trwale do opakowania,
• sprzedawca jest zarejestrowany i kontrolowany przez PIORiN. Rejestry sprzedawców w danym województwie prowadzą Wojewódzkie Instytuty Ochrony Roślin i Nasiennictwa, do znalezienia na stronie: http://piorin.gov.pl/srodki-ochrony-roslin/rejestry/#
• przy kupnie otrzymasz dowód zakupu, np. fakturę lub paragon. Może być okazana podczas kontroli gospodarstwa przeprowadzanej przez WIOŚ, WIORiN lub ARiMR pod kątem legalności środków ochrony roślin i bezpieczeństwa ich stosowania i przechowywania.

Aż żal nie skorzystać – skoro i tak działa

Zawsze środek kupiony pokątnie to ryzyko. Etykieta sfałszowanego produktu może wprowadzać w błąd, a produkt zawierać faktycznie inne substancje czynne, niż podano na opakowaniu. Zdarzało się, że sadownik przeprowadzał oprysk drzew pod kątem np. zwalczania  insektów i tracił cały sad, bo zastosowany środek zawierał substancje o charakterze chwastobójczym. O zawartości substancji czynnych i ich faktycznym wpływie na roślinę, środowiska, bezpieczeństwo pszczół można dowiedzieć się dopiero po przeprowadzeniu bardzo szczegółowych badań odwzorowujących cały proces dopuszczenia do obrotu i stosowania. A jest to łącznie ponad 160 różnych badań, trwających z całym procesem oceny przez naukowców 10-13 lat.

Stosowanie nielegalnych środków ochrony roślin może się okazać bardzo kosztowne, jeśli kontrola wykryje ich stosowanie w gospodarstwie. Zwłaszcza, że od 2020 roku do ustawy o środkach ochrony roślin wpisano przepis karny, określający odpowiedzialność karną za posiadanie i stosowanie takich preparatów. Ponadto zagraża to wprowadzeniem do obiegu żywności skażonej niedozwolonymi, szkodliwymi dla zdrowia substancjami. W Unii Europejskiej ustalenie producenta skażonej żywności, która znalazła się na półce w sklepie, jest bardzo proste. Kontrole prewencyjne, przeprowadzane w gospodarstwach, również nie należą do rzadkości. Stosowanie nielegalnych preparatów podlega odpowiedzialności karnej, do trzech lat pozbawienia wolności włącznie. Urząd przeprowadzający kontrolę – Wojewódzki Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa -  jest uprawniony do nałożeniu mandatu karnego i grzywny. Kolejną konsekwencją jest utrata dotacji unijnych, a jeśli sadownik posiada certyfikaty jakości – one również mogą być odebrane przez instytucje je przyznające.

Cudowne recepty na zaoszczędzenie pieniędzy nie istnieją. Jedynym rozsądnym rozwiązaniem jest stosowanie legalnych środków ochrony roślin zgodnie z przeznaczeniem, instrukcją producenta i w odpowiednim terminie. Prawidłowe stosowanie produktu pozwoli użyć go dokładnie tyle, ile trzeba, unikać marnowania poprzez znoszenie cieczy podczas oprysku, a także zużyć całość zakupionego produktu, bez marnowania resztek i zostawiania zapasów, które mogą nam się już nie przydać.

Nic więc dziwnego, że już 10 lat temu firma Galster zainwestowała w pierwszą instalację folii przeciwdeszczowej. Zastosowano wtedy słupy drewniane oraz folię w formie jednej całej połaci. W tym roku kolejne 6 ha osłonięto nowym systemem Voen. Obecnie więc folią w różnych systemach chronionych jest całe 12 ha sadów czereśniowych.

Folie przeciwdeszczowe na stalowych słupach

Nowy system od starszych rozwiązań różni się przede wszystkim tym, że połać folii składa się z kilku osobnych warstw, nachodzących na siebie. Dzięki temu w razie wiatru lub dużej parnoty powietrza nie dochodzi do nagłego wzrostu temperatury, ponieważ rosnące w kwaterze ciśnienie unosi połacie folii, zapewniając stałą wentylację w obrębie kwatery. Podczas deszczu woda spływa bezpośrednio w międzyrzędzia, nie niszcząc owoców.

Ponadto system Voen jest oparty na konstrukcji stalowej, bardzo łatwej w montażu. Słupy są mocowane do kotew, które wcześniej są wkręcane w ziemię, co dodatkowo wzmacnia całą instalację. – Bardzo nam zależało na stabilności konstrukcji, mamy bowiem przykre doświadczenia ze starszym systemem opartym o słupy drewniane. Są one cięższe od stalowych i – jak się okazało – niedostatecznie zakotwione. Podczas wietrznej pogody cała konstrukcja została poderwana i przestawiona obok – opowiada Paweł Pączka, prezes GPO Galster – Naprawa tego przysporzyła nam dodatkowych kosztów.

Montaż systemu Voen odbył się więc niższym nakładem robocizny. Wyższy był jednak nakład inwestycyjny, ze względu na zużycie większej ilości folii oraz zastosowanie droższych słupów metalowych. – Z drugiej strony słup drewniany ma trwałość 15 lat – jeden żywot sadu, a stalowy – sporo więcej – kalkuluje P. Pączka.

Ochrona sadu czereśniowego przed szkodnikami, ptakami i deszczem

Najnowsza instalacja to nie tylko zabezpieczenie przed deszczem. – Bardzo jesteśmy uważni, jeżeli chodzi o szkodniki. Dlatego instalując folię przeciwdeszczową, zdecydowaliśmy się też na siatkę o bardzo drobnych oczkach, przeciw Drosophila suzukii. – Wszelkie newralgiczne miejsca – przy ziemi, na łączeniach siatki – zostały szczelnie zabezpieczone. W ten sposób zadaszone są też wszystkie drogi w obrębie kwatery, do której wjeżdża się tylko jedną bramą, za każdym razem zamykaną – opowiada pan Paweł. – Nie mamy jednak pewności, czy ten nowy szkodnik nie zostanie do nas zawleczony przypadkowo w inny sposób, chociażby ze skrzynkami, które do nas przyjeżdżają z giełdy. Z takim ryzykiem musimy się liczyć.

Siatka chroni dojrzewające owoce również przed ptakami, które w krótkim czasie mogą spowodować poważne szkody. Jak zaznacza P. Pączka, problemem nie są pojedyncze osobniki, czy nawet grupki kilkudziesięciu szpaków, ale chmary liczące setki, a nawet tysiące sztuk. – Wystarczy, że będą one żerowały przez cały dzień, a to, czego nie zjedzą, zostanie zniszczone przez soki wyciekające z uszkodzonych owoców – taki plon jest nie do odratowania. Siatka to obecnie najlepsze rozwiązanie. Oczywiście, trzeba na bieżąco doglądać całości, czy np. nie powstała jakaś nieszczelność, ale w porównaniu z tym, z czym musieliśmy się mierzyć przed zamontowaniem siatki, to żaden kłopot – opowiada pan Paweł.

Rak bakteryjny drzew pestkowych

Rak bakteryjny drzew pestkowych na pewno nie jest na śliwach takim problemem jak na czereśniach, jednak również wymaga zabezpieczenia drzew w warunkach pogody, która sprzyjała infekcjom w newralgicznych fazach rozwojowych drzew. Niestety, od wielu lat brak jest zarejestrowanych fungicydów miedziowych do zwalczania/ograniczania tej choroby. Sadownicy radzą sobie, stosując nawozy miedziowe np. Viflo Cu B czy Miedź Plus 50 WP. Teraz, w okresie jesieni po zakończeniu zbiorów owoców, należy dodatkowo wycinać i usuwać z sadu porażone pędy, gałęzie (czasami nawet całe drzewa) i zabezpieczać większe rany farbą emulsyjną z dodatkiem 1% preparatu miedziowego.

Dziurkowatość liści drzew pestkowych

W tym roku w wielu sadach na niektórych odmianach (np. Hanita, Presenta, Jojo) pojawiły się objawy dziurkowatości liści. Częściej niż w poprzednich latach odnotowywano także silne porażenie liści przez czerwoną plamistość liści (odmiany wrażliwe to między innymi: Cacanska Rodna, Cacanska Rana, Cacanska Najbolja, Cacanska Lepotica, Ruth Gerstatter, Valjevka, Rana Renkloda). Objawy dziurkowatości liści (czasami mylone z rakiem bakteryjnym) to drobne, jasnozielone, później brunatne plamy, o średnicy do 5 mm, w miejscu których z czasem tkanka wykrusza się i ostatecznie na liściach obserwuje się mnóstwo dziurek (mogą być pochodzenia grzybowego, wirusowego, a także nieinfekcyjnego). Dziurkowatość liści śliw jest chorobą, która na niektórych odmianach w warunkach wilgotnej pogody może w znacznym stopniu zniszczyć liście, co pociąga za sobą długofalowe negatywne skutki dla kondycji drzew, a także wielkości i jakości plonu. Niestety, w Programie Ochrony Roślin Sadowniczych brak jest zarejestrowanych preparatów do ograniczenia tej choroby w okresie przed i po kwitnieniu. Jedynie w czasie kwitnienia można było sięgnąć po preparat Zato 50 WG i te na bazie tiofanatu metylu (niestety w przyszłym roku te ostatnie też już nie będą mogły być w użyciu). Jednak taki zabieg w czasie kwitnienia często jest niewystarczający. W szerokiej praktyce bardzo dobrze z kolei sprawdzają się zabiegi dolistne z wykorzystaniem nawozów siarkowych (np. ASX Siarka Plus/Micriol 80 WG w dawkach 4–5 kg/ha), wykonywane 1–2 razy przed kwitnieniem i kontynuowane po kwitnieniu. Nie tylko doskonale ograniczają objawy dziurkowatości liści, ale dodatkowo stwarzają bardzo niekorzystne warunki siedliskowe dla przędziorków i pordzewiacza śliwowego.



Zobacz też: Podsumowanie sezonu ochrony w sadach śliw - szkodniki

Czerwona plamistość liści śliwy

Kolejną chorobą, obok raka bakteryjnego i także torbieli śliw, na którą nie ma zarejestrowanych preparatów, jest czerwona plamistość liści. Objawy tej choroby nasilają się w sadach śliw od kilku lat, szczególnie w sezonach z wysoką wilgotnością powietrza. Na liściach obserwuje się, najczęściej dopiero w czerwcu/lipcu, jasnoczerwone, eliptyczne lub okrągłe plamy o wielkości od kilku milimetrów do 1 cm (czasami są mylone z rdzą śliwy). Te plamy są wynikiem tylko infekcji pierwotnych, które mają miejsce na przełomie marca/kwietnia i trwają do lipca. W przypadku sprawcy choroby – grzyba Polystigma rubrum (Pers.), nie odnotowuje się bowiem infekcji wtórnych, a więc choroba nie daje nowych objawów w dalszej części sezonu. Wystąpienie choroby jest jednak ważną informacją dla sadownika, że w przyszłym sezonie powinno się wykonać zapobiegawcze zabiegi w kwietniu, maju i czerwcu (zanim zobaczymy pierwsze objawy na liściach). Ponieważ, jak wspomniałam, choroba nie jest wymieniona w Programie Ochrony Roślin Sadowniczych (i brak jest zarejestrowanych preparatów do jej zwalczania), w tym sezonie można było stosować fungicydy strobilurynowe i benzimidazolowe, które przy okazji ograniczania dziurkowatości liści drzew pestkowych, chronią także przed występowaniem czerwonej plamistości liści śliwy. Pomocne są także nawozy siarkowe, aplikowane krótko przed i po kwitnieniu. Ponieważ patogen zimuje na porażonych, opadłych liściach, na których wytwarza worki z zarodnikami workowymi dokonującymi infekcji pierwotnych, wygrabiając lub niszcząc liście pod drzewami, dodatkowo możemy bardzo ograniczyć rozwój choroby w kolejnym sezonie.

Autor: Barbara Błaszczyńska doradca sadowniczy Agrosimex

Fot. B. Błaszczyńska

Przędziorki i pordzewiacze zaskoczyły w tym sezonie ogromną presją, co w konsekwencji spowodowało zniszczenie liści na wielu odmianach. Nie pozostanie to bez wpływu na kondycję drzew, ich podatność na przemarzanie czy jakość pąków kwiatowych na kolejny sezon (liście w wielu lokalizacjach zatracały latem funkcje asymilacyjne).

Walkę z tą grupą szkodników powinno się rozpocząć krótko przed kwitnieniem (głównie w tych sadach, w których obok przędziorka chmielowca, dominującego gatunku na śliwach, występuje także owocowiec). Jeśli nie spotykamy jaj owocowca, wówczas najważniejszym/strategicznym terminem skutecznego ograniczenia przędziorka chmielowca i pordzewiaczy jest czas zaraz po kwitnieniu. A ponieważ śliwy są bardzo powszechnie zasiedlane przez tę grupę szkodników, w wielu sadach, w których w poprzednim sezonie obserwowano objawy ich żerowania, konieczne było wykonanie nie jednego, a dwóch zabiegów zaraz po kwitnieniu (w pierwszym cieplejszym okienku pogodowym). Zabieg taki należało powtórzyć nie później niż po 8–12 dniach.

Niestety z powodu zimnej pogody wiosną rozwój tych szkodników nie był tak dynamiczny jak w latach o wyższej temperaturze, w związku z tym sadownicy, którzy nie wykonywali dokładnego monitoringu zagrożenia, długo nie widzieli objawów żerowania. To z pewnością uśpiło ich czujność i albo nie wykonano tuż po kwitnieniu żadnego zabiegu, albo wykonano tylko jednokrotną aplikację, co było niewystarczającym zabezpieczeniem przed tymi szkodnikami (szczególnie, jeśli aplikacja była przeprowadzona w niekorzystnych warunkach pogody).

Do zwalczania pordzewiacza śliwowego obecnie rejestrację ma tylko Ortus/Amarant 05 SC i uzupełniająco preparat działający mechanicznie Siltac EC. Działanie ograniczające pordzewiacza – pozaetykietowo – wykazuje także Movento 100 SC, ale pod warunkiem przeprowadzenia aplikacji krótko po kwitnieniu (przy okazji ogranicza także bielika klonowca, czerwce i mszyce), a do zwalczania przędziorka – dodatkowo Kanemite 150 SC i inne preparaty silikonowe: Next Pro i K PAK. Ten ostatni akarycyd, działając na wszystkie formy rozwojowe może skutecznie ograniczyć przędziorka, niestety nie zwalcza pordzewiacza śliwowego.

Przy obecnym ubogim asortymencie akarycydów, z których każdy może być aplikowany tylko raz w sezonie, skuteczna walka z roztoczami nie jest i nie będzie łatwa (chyba, że rejestrację uzyska kolejna nowa grupa chemiczna). Dlatego tak ważne jest przeprowadzenie zabiegu w optymalnych warunkach pogodowych i wspomnianym terminie, używając większej ilości cieczy roboczej (minimum 750 l) z dodatkiem adiuwantów.

Owocówka śliwkóweczka

W tym sezonie loty I pokolenia tego szkodnika rozpoczęły się w ostatniej dekadzie maja, a więc wyjątkowo późno (co było wynikiem bardzo zimnej wiosny). W zależności od presji/liczby motyli odławianych w pułapkach feromonowych do walki z tym pokoleniem konieczne było wykonanie nawet 2–3 zabiegów zwalczających. W wielu lokalizacjach nie było przerwy w lotach I i II pokolenia, więc zabiegi musiały być kontynuowane (kolejne 2 do 4 opryskiwań) jeszcze w drugiej dekadzie lipca i w kolejnych miesiącach do zbiorów, tylko z zachowaniem okresów karencji. Tak więc wymagana dla skutecznej walki z owocówką liczba zabiegów w sezonie 2021 r., oczywiście w zależności od presji szkodnika, wynosiła od 4–5 wzwyż. W wielu lokalizacjach podłogi pułapek feromonowych były często całkowicie pokryte motylami, co świadczyło o dużej i bardzo dużej presji tego szkodnika. Dobór, liczba zarejestrowanych insektycydów (grupa neonikotynoidów, np. Kobe/Mospilan 20 SP, grupa makrocyklicznych laktonów – Affirm 095 SG/Affirm Opti, grupa atranilowych diamidów, np. Coragen 200 SC i Exirel 100 SE), możliwość ich dwukrotnej aplikacji (a w przypadku środka Affirm Opti – trzykrotnej) oraz krótkie okresy karencji (3 i 7 dni) pozwalały na poprowadzenie skutecznej walki chemicznej. Po te trzy ostatnie sięgali często ci producenci, którzy nie wykonywali monitoringu muszki plamoskrzydłej, gdyż preparaty te zwalczają jednocześnie owocówki i muszkę (Exirel 100 SE i Affirm Opti/Affirm 095 SG nie mają wprawdzie zaleceń do zwalczania muszki w śliwach, ale taki zapis jest w przypadku wielu roślin jagodowych i winorośli).

Artykuł pochodzi z miesięcznika Sad Nowoczesny numer 11/2021. Chcesz przeczytać więcej? Zamów bezpłatny egzemplarz!

Szkodniki te z powodu długo utrzymującego się zimna rozwijały się wolniej i przed kwitnieniem nie zdążyły wytworzyć licznych kolonii, a więc mogły być niezauważone – tym bardziej, że wiosną pierwszych kolonii mszyc trzeba szukać aktywnie, bo rozwijają się w ukryciu, na rozetach liściowych w środku korony.

Największą efektywność w zwalczaniu mszyc i ograniczeniu ich presji w dalszej części sezonu uzyskuje się, jeśli ochronę rozpocznie się przy mniejszej liczebności kolonii – najlepiej przed kwitnieniem (przy okazji zwalczamy też gąsienice zwójek, chociaż te, w odróżnieniu od mszyc występują raczej lokalnie). Niestety, w minionym sezonie przed kwitnieniem było ciągle chłodno, a w takich warunkach mszyce są mniej aktywne i żerują w ukryciu, a wówczas są trudniej dostępne dla preparatów kontaktowych – czyli m.in. pyretroidów. Tak więc ta grupa insektycydów mogła nie spełnić oczekiwań sadowników, a stosowana była powszechnie, chociażby z racji niskiego kosztu zabiegu. Zdecydowanie najlepiej sprawdzał się w zwalczaniu mszyc preparat Afinto – odpowiednik Teppeki 50 WG, działający systemicznie i niezbyt wrażliwy na niższą temperaturę (niestety, polecany jest tylko do sadów wiśniowych i tylko na mszyce). Jeśli przy okazji mszyc zagrożeniem były jednocześnie gąsienice zwójek, wówczas sadownicy wybierali jeśli nie pyretroidy, to preparaty z acetamiprydem, np. Kobe/Mospilan 20 SP. Warto wiosną jednak sprawdzić, czy jest realne zagrożenie ze strony zwójek (tym bardziej, że te występują najczęściej tylko lokalnie), aby nie stosować w tym czasie preparatów z acetamiprydem, gdy nie jest to w pełni uzasadnione. Lepiej zostawić je na czas walki z nasionnicami, co wynika z faktu, że dopuszczone są tylko dwie aplikacje w sezonie z wykorzystaniem tej grupy insektycydów i to z uwzględnieniem wszystkich zastosowań małoobszarowych (mają rejestrację także do walki z mszycami, zwójkami, licinkiem, śluzownicą, kwieciakiem pestkowcem). Jest to bowiem podstawowa grupa insektycydów do walki z nasionnicami, stosowana powszechnie i niestety coraz częściej nadużywana, co może znacznie obniżyć jej skuteczność (zresztą już to stwierdzono w przypadku zwalczania wielu szkodników). W warunkach gorszej pogody zawsze trzeba zwracać także uwagę na dodatkowe elementy wpływające na efektywność zabiegu – a więc m.in. na dodatek do cieczy opryskowej adiuwanta.

W wielu sadach konieczne było wykonanie zabiegu przeciwko mszycom również krótko po kwitnieniu (szczególnie, jeśli nie wykonano go przed kwitnieniem z powodu zimna), po ociepleniu obserwowano bowiem intensywny rozwój tych szkodników. Zbyt spóźnione zwalczanie mszyc pochowanych w pozwijanych liściach jest z reguły już mniej efektywne, ponadto skutki żerowania mszyc są już nieodwracalne – np. wyhamowanie wzrostu nowych przyrostów/młodych pędów czy obniżona jakość handlowa owoców. Ponieważ są ograniczenia w ilości zarejestrowanych insektycydów na tę grupę szkodników i zalecanych aplikacji w sezonie, niektórzy włączali do ochrony z dobrym skutkiem silikonowe preparaty działające mechanicznie, np. Next Pro (oprócz mszyc ograniczają także przędziorki).

W niektórych sadach wiśni i czereśni latem widać było uszkodzenia liści przez przędziorka chmielowca i rzadziej – pordzewiacza. Szkodniki te w tych gatunkach występują raczej lokalnie i mimo sprzyjającej pogody w miesiącach letnich wymagały zwalczania tylko w nielicznych sadach. Walka z przędziorkami powinna być poprowadzona, zanim zauważymy charakterystyczne zmiany na liściach, czyli najlepiej do fazy wybarwienia owoców (Kanemite 150 SC, Spruzit Koncentrat na Szkodniki EC i uzupełniające produkty silikonowe, np. Next Pro).

Sposób na nasionnice - plastikowe butelki z otworami w górnej części

Pierwsze loty nasionnic w sadach czereśni odnotowano w minionym sezonie na przełomie maja/czerwca lub dopiero w pierwszej dekadzie czerwca (a w inne lata była to już druga dekada maja). Jednak w wielu lokalizacjach muchy długo nie odławiały się w pułapkach, pojawiały się z dużym opóźnieniem i często były to tylko pojedyncze osobniki. Wprawiało to w zdziwienie sadowników przyzwyczajonych do bardziej intensywnych lotów, jakie obserwowano w poprzednich latach. Tak więc żółte pułapki lepowe znowu były nieodzowne, aby zabiegi wykonywać tylko wtedy, kiedy zagrożenie jest realne. W tym sezonie do monitorowania i dodatkowo do masowych odłowów much nasionnic pojawiło się nowe rozwiązanie, proponowane przez Instytut Ogrodnictwa – plastikowe butelki z otworami w górnej części butelki (które można było wykonać we własnym zakresie), wypełnione 4% wodnym roztworem nawozu fosforanu amonu. Aby spełniały oczekiwania masowych odłowów, zalecano powiesić nawet 80 butelek. Niektórzy producenci zainteresowali się tym rozwiązaniem, jednak jeden sezon to za krótko, aby ocenić przydatność takiego rozwiązania, ale na pewno jest godne uwagi, szczególnie w sadach ekologicznych.

W zależności od presji nasionnic w danej lokalizacji (np. duży wpływ ma sąsiedztwo sadów zaniedbanych/ekstensywnych), pory dojrzewania poszczególnych odmian czy terminu wylotu pierwszych much, w niektórych sadach czereśniowych/wiśniowych trzeba było przeprowadzić 2–4, a w innych nawet 5 zabiegów przeciwko tym szkodnikom. Na liczbę zabiegów wpływ miał też dobór insektycydów, gdyż np. aplikując jedno- lub dwukrotnie Movento 100 SC, które wyjątkowo długo zabezpiecza owoce (ponad dwa tygodnie), wykonuje się automatycznie mniej zabiegów w sezonie.

Najczęściej do walki z nasionnicami wybierane są produkty z acetamiprydem, ale jak wcześniej już wspomniano, można ich użyć tylko dwa razy z uwzględnieniem wszystkich zastosowań w danej uprawie. Ponadto preparaty z acetamiprydem mają 14 dni karencji, jednak czas ich efektywnego działania na szkodnika jest krótszy niż czas karencji. W związku z czym przy większej presji ze strony nasionnic i przy dłużej trwających lotach, insektycydy z tej grupy zastosowane do ostatniego zabiegu nie gwarantowały wyprodukowania owoców bez larw szkodników. Z tego powodu chętnie sięgano dodatkowo po pyretroidy o krótszej – 7-dniowej karencji (trzeba zwracać uwagę na karencję tej grupy insektycydów, gdyż część z nich ma nawet 45 dni karencji). Niestety, ta grupa preparatów ma szereg wad: działając wyłącznie kontaktowo, niszczy tylko muchy latające w dniu zabiegu (a nie wylęgające się larwy w owocach, w których wcześniej zostały złożone jaja), nie powinny być stosowane w temperaturze >20°C (co bardzo ograniczało możliwości ich wykorzystania minionego lata), ponadto można je aplikować tylko 1–2 razy w sezonie (a są często stosowane już wczesną wiosną i przed kwitnieniem). Nie można też pominąć informacji, że nie są selektywne w stosunku do pożytecznej entomofauny.

Niektórzy producenci czereśni i nieliczni producenci wiśni sięgali więc także po Movento 100 SC (preparat nie jest tani, ale takie rozwiązanie było nieodzowne przede wszystkim w sadach czereśniowych, w których przymrozki nie zredukowały plonu, a presja nasionnic była duża). Dodatkowo od tego sezonu włączyli do ochrony kolejny produkt z wyższej półki cenowej – Exirel 100 SE. Ten ostatni ma ważne zalety: oprócz nasionnic zwalcza w wiśniach i czereśniach także muszkę plamoskrzydłą, ponadto ma tylko 7-dniową karencję. Preparat zabezpiecza owoce nie tylko do momentu zbioru, ale również przez kilkanaście dni trwania zbiorów (ma działanie kontaktowe i żołądkowe, na roślinie działa wgłębnie oraz translaminarnie). Krótko przed zbiorami owoców sięgali po niego głównie ci producenci czereśni (rzadziej obserwowałam przypadki zastosowania tego droższego rozwiązania również przez producentów wiśni), którzy nie monitorowali muszki plamoskrzydłej i obawiali się powtórzenia sytuacji z poprzedniego sezonu, kiedy to odnotowano bardzo duże straty w plonie z powodu tego szkodnika. Mimo że w tym roku produkt ten nie przydał się do zwalczania muszki (bo ta w tym sezonie wyleciała znacznie później niż rok wcześniej, a więc już po zakończeniu zbiorów czereśni i wiśni), to był dobrym gwarantem zbierania zdrowych owoców, bez larw nasionnic. Tańsza wersja programu zwalczania nasionnic, realizowana w tym roku, to program bazujący na preparatach z acetamiprydem i pyretroidami. Mógł on jednak być zawodny. Z kolei jeśli zrealizowano droższy program, w którym dwie aplikacje acetemiprydem uzupełniono insektycydami: Movento 100 SC i/lub Exirel 100 SE – uzyskiwano bardzo dobre efekty ochrony (pod warunkiem typowania terminów na podstawie monitoringu pułapek). Niestety, po takie rozwiązania sięgali tylko nieliczni producenci wiśni, skutecznie zniechęceni prognozą bardzo niskich cen skupu owoców.

Brunatna zgnilizna drzew pestkowych

W ostatnich dniach kwietnia (kiedy czereśnie i wiśnie, w zależności od odmiany czy rejonu, były w fazie białego pąka/początku kwitnienia) po fali zimna i przymrozków pojawiły się zapowiedzi zmiany pogody na cieplejszą i deszczową. Takie warunki bardzo sprzyjały porażeniu pierwszych otwierających się kwiatów przez brunatną zgniliznę drzew pestkowych oraz raka bakteryjnego. Konieczne więc było zabezpieczenie otwierających się kwiatów wiśni i wrażliwych odmian czereśni, tym bardziej, że początek kwitnienia przypadał krótko przed okresem świąt wielkanocnych i przerwy w wykonywaniu wielu prac polowych. Ponieważ opady występowały kilkakrotnie w czasie trwania kwitnienia, konieczne było wykonanie 1–2, a lokalnie nawet 3 zabiegów, głównie w sadach wiśniowych i szczególnie w tych lokalizacjach, w których choroba występowała w poprzednim sezonie. Ponieważ zabiegi musiały być wykonywane po oblocie pszczół, były przeprowadzane często wieczorem/nocą w temperaturze <12°C. W tych warunkach ochrona powinna bazować na wybranych fungicydach: Signum 33 WG, Switch 62,5 WG, Tiptop/Topsin 500 SC, dodatkowo w sadach wiśni – Kenja 400 SC i uzupełniająco na fungicydach/nawozach miedziowych. Zabiegi preparatami miedziowymi były o tyle istotne, że w minionym sezonie jednocześnie obok moniliozy dużym zagrożeniem był także rak bakteryjny, szczególnie na wrażliwych odmianach czereśni i nie tylko w czasie kwitnienia (zagrożenie występowało także w okresie wzrostu zawiązków i wymagało w sezonie kilkukrotnej aplikacji produktów miedziowych). Pozostałe zalecane na moniliozę preparaty to m.in.: Luna Experience 400 SC, difenokonazol – np. Score 250 EC czy tebukonazol – np. Horizon 250 EW (ten tylko w sadach wiśni). Do skutecznego działania wymagają one jednak temperatury >12°C. Jeśli były aplikowane przy niższej temperaturze, niestety nie mogły w zadowalającym stopniu zabezpieczyć przed zamieraniem kwiatów i pędów.

Drobna plamistość liści drzew pestkowych

W minionym sezonie, podobnie jak rok wcześniej, panowały doskonałe warunki do infekcji pierwotnych i wtórnych zarodników workowych drobnej plamistość liści drzew pestkowych. Te pierwotne miały miejsce w maju i w czerwcu, kiedy to odnotowano kilkanaście dni z opadami deszczu. Nie bez znaczenia było też bogate źródło zarodników workowych w wielu sadach, mocno porażonych w poprzednim sezonie, co znacznie zwiększało presję choroby już na starcie jej rozwoju. Ale również w okresie infekcji wtórnych – w lipcu, sierpniu i we wrześniu, deszczowa pogoda sprzyjała dalszemu dynamicznemu rozwojowi choroby. W lipcu np. na Kujawach odnotowano 13 dni z opadami deszczu w ilości 120 l/m², a w sierpniu spadło ponad 130 l/m² w ciągu 19 dni. Bardzo deszczowo rozpoczął się także wrzesień, powodując zalania i podtopienia w wielu rejonach Polski (szczególnie w województwach śląskim, małopolskim, łódzkim). Trzeba przypomnieć, że letnie opady bardzo często były intensywne, burzowe (w trakcie których niejednokrotnie odnotowywano w ciągu doby nawet kilkadziesiąt litrów deszczu na m²). To z kolei powodowało zmycie najczęściej stosowanych w okresie infekcji wtórnych preparatów kontaktowych na bazie kaptanu, co również dodatkowo miało wpływ na szybki rozwój choroby. W konsekwencji, podobnie jak rok wcześniej, obserwowano przedwczesny opad liści w wielu sadach – przede wszystkim wiśniowych, co nie pozostanie bez wpływu na jakość pąków kwiatowych i stan przezimowania sadów. Z kolei drzewa uszkodzone przez mróz atakowane są łatwiej przez patogeny kory i drewna, szczególnie przez dziesiątkującą sady wiśniowe srebrzystość liści. Wiśnie porażane są przez tę chorobę zdecydowanie częściej niż czereśnie, jednak widziałam również silnie porażone liście w sadach czereśni. Tak więc w tym sezonie konieczne było wykonanie w sadach wiśniowych nie mniej niż 4–5 zabiegów, a w czereśniowych – minimum dwóch, trzech, aby utrzymać liście na drzewach do przymrozków (preparaty dodynowe, np. Syllit 544 SC/65 WP, Luna Experience 400 SC, preparaty oparte na difenokonazolu, kaptanie i tiofanacie metylu).

Gorzka zgnilizna wiśni i monilioza na czereśniach

Opady w lipcu spowodowały także duże zagrożenie ze strony gorzkiej zgnilizny wiśni. Zarodniki konidialne infekują owoce w różnym stopniu dojrzałości, jednak najbardziej podatne są te dojrzewające i dojrzałe, a właśnie w okresie przed zbiorami przeszły w wielu rejonach kraju gwałtowne burze z silnymi opadami deszczu. Ponieważ do walki z tą chorobą polecane są przede wszystkim fungicydy z kaptanem, wrażliwe na zmywanie przez deszcz, wymagało to zabiegów uzupełniających. Niestety, ochrona była często nieadekwatna do zagrożenia. Wynikało to z faktu, że sadownicy słyszeli już o bardzo mało atrakcyjnych propozycjach cen skupu wiśni i nie prowadzili intensywnej ochrony. W sadach czereśni dojrzewające owoce intensywnie atakowała z kolei monilioza, szczególnie odmiany wrażliwe i te, których owoce uległy uszkodzeniu przez grad lub popękały w wyniku intensywnych, gwałtownych opadów deszczu w lipcu. Presję choroby i jej skutki widać było szczególnie w kwaterach, w których z różnych względów nie zebrano owoców lub wykonano w okresie dojrzewania owoców zbyt skromny program ochrony. Tak więc tu również wymagana była intensywna ochrona adekwatna do zagrożenia. Jeśli ta była niewystarczająca – 1 lub 2 zabiegi i dodatkowo niewłaściwie dobranymi fungicydami, to obserwowano silne porażenie owoców. Podstawowe fungicydy polecane do zwalczania moniliozy w okresie dojrzewania owoców czereśni to: Switch 62,5 WG, Signum 33 WG, Luna Experience 400 S.C. Należą one jednak do tych droższych rozwiązań, więc sadownicy wybierali tańsze – np. te na bazie tiofanatu metylu, często po raz kolejny w sezonie (co nie jest polecane i jest niedozwolone) czy sięgali np. po difenokonazol (zalecany tylko w okresie kwitnienia).

Autor: Barbara Błaszczyńska, doradca sadowniczy, Agrosimex

Opatentowany szczep Pseudomonas putida B2017, skutecznie zwalcza szereg patogenów wywołujących grzybowe  choroby  roślin tj. mączniak prawdziwy, mączniak rzekomy, fuzariozy, zgnilizna twardzikowa czy rizoktonioza, jak i bakteryjne powodowane m.in. przez bakterie Pseudomonas syringae, Pectobacterium oraz Xanthomonas.

Szczep ten był z sukcesem testowany na uprawach roślin warzywnych (pomidor, sałata, ogórek, bakłażan), ziemniaków, winorośli  oraz w sadach owocowych.

– Biopestycyd oparty na Pseudomonas putida B2017 będzie stanowił doskonałą, alternatywną broń w walce z chorobami roślin. Już teraz cieszymy się, że korzystając z dokonań badawczych Future BioScience, będziemy mogli zaoferować polskim rolnikom nowatorskie i proekologiczne rozwiązanie – mówi Urszula Filipecka, Dyrektor Marketingu SumiAgro. – Skuteczność szczepu B2017 jest bardzo wysoka, dlatego jestem przekonana, że nowe produkty wkrótce staną się wartościowym narzędziem w  integrowanej ochronie roślin – dodaje.

Zmniejszenie ilości chemii w uprawie roślin

– To owoc dużej inwestycji w badania, który będzie miał ważny wpływ na rolnictwo – ocenia Urszula Filipecka. – Kiedy preparat oparty na nowej biologicznej substancji czynnej pojawi się na rynku, stanie się cennym, alternatywnym narzędziem w walce z chorobami upraw rolniczych i ogrodniczych. Przyczyni się to do redukcji ochrony chemicznej, a tym samym mniejszego obciążenia dla środowiska – dodaje.

– Rolnicy, konsumenci oraz prawodawcy oczekują zmian w rolnictwie w kierunku jego większego zrównoważenia. Ma to wyraz m.in. we wprowadzaniu takich programów, jak europejska strategia „Od pola do stołu” czy realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju – mówi Jose Manuel Lara, dyrektor techniczny Futureco Bioscience. – Misją firmy Futureco jest spełnianie oczekiwań naszych klientów, a nowo opatentowany fungicyd jest tego najlepszym wyrazem.

Obecnie w fazie testów jest pierwszy preparat z nową substancją czynną. Po zakończeniu procedury rejestracyjnej na poziomie EU produkty na bazie Pseudomonas putida B2017 będą rejestrowane w poszczególnych krajach (w tym w Polsce).

Roman Parzych z firmy Syngenta wyjaśnił przybyłym do wilanowskich sadów gościom, że Syngenta wdrożyła innowacyjny projekt o nazwie Fruit Quality Contract.

- Syngenta wychodzi naprzeciw wymaganiom sieci handlowych i oferuje wsparcie producentom jabłek. Opracowany w oparciu o doświadczenie firmy w zarządzaniu ochroną upraw, jest narzędziem dającym możliwość równej walki o dostęp do wielu światowych rynków. To dzięki tej inicjatywie, wykorzystującej odpowiednie dostosowanie skutecznych programów ochrony, będzie można uzyskać najwyższej jakości jabłka o niskim poziomie pozostałości środków ochrony roślin - zaznaczył Parzych.

Ochrona jabłek przed szkodnikami

Jednym z produktów, które spełniają restrykcyjne wymagania jest insektycyd Affirm, rekomendowany w okresie od kwitnienia do okresu przedzbiorczego. Można go zastosować w tym czasie dwa razy. Preparat ten zwalcza larwy motyli takich jak owocówki i zwójki, na każdym etapie rozwoju larwy. Od tego roku produkt posiada rozszerzoną rejestrację o muszkę plamoskrzydłą i działa już na jej pierwsze pokolenie.

Substancja czynna zawarta w Affirmie – emamektyna, wykazuje działanie już przy bardzo niskiej dawce. Przedstawiciel Syngenty podkreślał, że poziom jej pozostałości w owocach jest bardzo niski.

- Zazwyczaj już po 3 dniach od zabiegu, poziom pozostałości środka wykrywany w owocach, jest niższy niż jego dopuszczalna norma w jabłkach - zaznaczył.

Jak chronić jabłka przed chorobami przechowalniczymi?

Kolejnym preparatem polecanym przez Syngente podczas Dnia Otwartego był Geoxe. To jednoskładnikowy preparat zarejestrowany do ochrony jabłek i gruszek przed patogenami wywołującymi choroby przechowalnicze. Zawiera fludioksonil, który jest nie tylko bardzo skuteczny przeciwko wielu patogenom, ale także jest aktywnym składnikiem strategii antyodpornościowej w fungicydowej ochronie sadów. Dzięki temu jest on idealnym preparatem do stosowania w okresie przedzbiorczym – jabłka i gruszki nim chronione nie tylko będą zdrowe, ale łatwiejszy będzie ich zbyt, także na najbardziej wymagających rynkach.

Geoxe zarejestrowany jest przeciwko patogenom powodującym następujące choroby przechowalnicze: 

• gorzka zgnilizna jabłek (Gloeosporium sp. syn. Pezicula sp.)
• szara pleśń (Botrytis cinerea)
• sina pleśń jabłek/mokra zgnilizna (powodowana przez Pennicillium expansum).

Więcej o produktach Syngenty dowiesz się z filmu!