Zwalczanie przędziorków i szpecieli w integrowanej ochronie

    Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach

    Stosowanie zasad integrowanej ochrony roślin (i.o.r.) jest od stycznia br. obowiązkiem wszystkich profesjonalistów zajmujących się produkcją roślinną. Dużych problemów z wprowadzeniem zasad i.o.r. nie powinni mieć sadownicy, których większość wdrożyła już ten system w ramach prowadzenia Integrowanej Produkcji Owoców.

    Podstawowym celem i.o.r. jest ograniczenie zużycia, do niezbędnego minimum, chemicznych środków ochrony roślin. W tym systemie do ograniczenia liczebności szkodników powinno się wykorzystywać inne, poza chemicznymi, sposoby ich zwalczania. W przypadku roztoczy (przędziorków i szpecieli), które mają kilka pokoleń w sezonie wegetacyjnym regulacja ich liczebności nie jest łatwa. W warunkach sprzyjających ich rozwojowi w niektórych okresach sezonu wegetacyjnego liczebność i szkodliwość roztoczy wzrasta gwałtownie. Zarówno dla przędziorków, jak i szpecieli opracowane są metody monitoringu oraz progi szkodliwości. Prowadzenie monitoringu w celu oceny zagrożenia ze względu na niewielkie wymiary tych szkodników nie jest łatwe. Jednak lustracje muszą być wykonywane w każdym sadzie, aby określić czy istnieje potrzeba zwalczania i w jakim terminie trzeba przeprowadzić zabieg zwalczający.

    Lustracje

    Obserwacje na obecność przędziorków są znacznie łatwiejsze niż w przypadku szpecieli. Tym niemniej, do prawidłowego wykonania tej czynności niezbędna jest lupa o powiększeniu co najmniej 5-krotnym.

    Pierwszą lustrację dobrze jest przeprowadzić w okresie bezlistnym, przeglądając gałęzie na obecność jaj zimowych przędziorka owocowca (fot. 1). Z sadu o powierzchni do 5 ha przegląda się po jednej 2- lub 3-letniej gałęzi z 40 drzew. Obecność złóż jaj o średnicy 0,5 cm lub większej oznacza, że został przekroczony próg szkodliwości i konieczny jest zabieg zwalczający przed kwitnieniem drzew. Po stwierdzeniu obecności jaj, nie można pominąć kolejnej lustracji w fazie różowego pąka kwiatowego. W tym czasie dotyczy ona stwierdzenia obecności form ruchomych szkodnika. Przegląda się wówczas po 1 rozetce liściowo-kwiatowej (z 40 drzew) umieszczonej w środku korony. Próg zagrożenia jest przekroczony, jeśli stwierdzi się 3 formy ruchome na liść. Dalsze lustracje należy wykonywać systematycznie, nie rzadziej niż co 14 dni. Do połowy lipca próg zagrożenia stanowią 3 formy ruchome na liść, a od połowy lipca – 7 form ruchomych. Jeśli w którymkolwiek terminie obserwacji liczebność przędziorków osiągnie próg szkodliwości, niezwłocznie trzeba wykonać zabieg zwalczający (fot. 2).

    Do obserwacji szpecieli niezbędne jest posiadanie lupy powiększającej co najmniej 30–40x lub binokularu. Lustracje na obecność szpecieli wykonuje się w podobnych terminach, jak na obecność przędziorków. W okresie bezlistnym liczebność szpecieli sprawdza się na podstawie przeglądania pąków na pobranych pędach. W tym celu pobiera się po 1 pędzie jednorocznym z 20 drzew, a następnie przegląda po 10 pąków na każdym z nich, rozpoczynając od 5. pąka od wierzchołka. Obecność średnio 20 szpecieli w jednym pąku, oznacza potrzebę ich zwalczania przed kwitnieniem w fazie różowego pąka kwiatowego. Następną lustrację należy wykonać w okresie różowego pąka kwiatowego, przeglądając z każdej odmiany po 10 rozetek liściowo-kwiatowych. Jeśli stwierdzi się średnio 50 osobników na 1 rozetę to oznacza, że został przekroczony próg szkodliwości. Następnie od połowy czerwca do połowy lipca lustracje dotyczą 10 liści ze środkowej części długopędów pobranych z 20 drzew. Po połowie lipca liście pobiera się z części wierzchołkowych długopędów. Na pobranych liściach należy policzyć szpeciele na dolnej stronie, na powierzchni 1 cm2, najlepiej wokół nerwu głównego. Obecność 20–40 osobników na 1 cm2 oznacza, że przekroczony został próg szkodliwości i można przystąpić do ich chemicznego zwalczania (fot. 3).

    Problemy w zwalczaniu

    W celu skutecznej redukcji roztoczy, w sezonie wegetacji wykonuje się najczęściej 2 lub 3 zabiegi chemiczne. W niektórych gospodarstwach przeprowadza się ich znacznie więcej nie uzyskując dobrej efektywności. W takim przypadku należy przeanalizować możliwość popełnienia błędów. Jedną z istotnych przyczyn może być nieprzestrzeganie zasad właściwej rotacji akarycydów, która doprowadziła do selekcji ras odpornych przędziorków. Z roku na rok zwiększa się liczba sadów, w których niektóre akarycydy wykazują obniżoną skuteczność. Najczęściej dotyczy to akarycydów z grupy inhibitorów wzrostu przędziorków (Apollo 500 SC, Nissorun 050 EC) oraz z grupy inhibitorów mitochondrialnego transportu elektronów (Ortus 05 SC i Sanmite 20 WP, a także stosowany w poprzednich latach Magus 200 SC*). W sadach takich należy zaprzestać ich stosowania na kilka lat. Badania przeprowadzone w IO w Skierniewicach wykazały, że po wyłączeniu wymienionych środków z programu zwalczania roztoczy na okres co najmniej 3–4 lat jest szansa na ponowne dobre ich działanie.

    Metody zwalczania

    Do zwalczania roztoczy z dużym sukcesem można wykorzystywać metodę biologiczną. Polega ona na wprowadzeniu do sadu drapieżnego roztocza z rodziny Phytoseiidae – dobroczynka gruszowca. Może on być introdukowany do sadu w opaskach filcowych wiosną lub przenoszony z innego sadu na młodych pędach podczas cięcia letniego. W sadach, w których znajduje się dobroczynek przestrzegać należy pewnych zasad, głównie dotyczących zwalczania innych szkodników, a także chorób, które polegają na używaniu w tym celu środków selektywnych dla tego roztocza. W wielu sadach trzeba jednak będzie zwalczać przędziorki lub szpeciele chemicznie.

    Wszystkie akarycydy zarejestrowane do walki z tą grupą szkodników mogą być stosowane w i.o.r. Obecnie środki polecane do zwalczania przędziorków zaliczane są do 5 grup chemicznych. Jedną z nich, do której zaliczane są środki olejowe (Catane 800 EC, Promanal 60 EC, Treol 770 EC) stosować można tylko na początku wegetacji. Od zielonego pąka kwiatowego i w kolejnych terminach w sezonie wegetacyjnym wykorzystywać można środki należące do pozostałych grup (inhibitory syntezy lipidów – Envidor 240 SC, Vege 240 SC, inhibitory wzrostu przędziorków – Nissorun 050 EC, Zoom 110 SC, zaburzające działanie systemu nerwowego, powodujące paraliż – Sumo 10 EC/Koromite 10 EC, inhibitory mitochondrialnego transportu elektronów – Ortus 05 SC i Sanmite 20 WP), pod warunkiem, że widnieje stosowny zapis w ich etykiecie rejestracyjnej. W niektórych sadach, ze względu na obniżoną skuteczność nie będzie można zastosować akarycydów z grupy inhibitorów mitochondrialnego transportu elektronów (Ortus 05 SC i Sanmite 20 WP) oraz z grupy inhibitorów wzrostu przędziorków (Nissorun 050 EC). Wówczas zwalczanie przędziorków może być oparte na wykorzystaniu środków z pozostałych grup. Pamiętać jednak trzeba, że przy obecnym doborze akarycydów, zarówno przędziorki, jak i szpeciele powinno się jak najlepiej zwalczać w pierwszej połowie sezonu wegetacyjnego.

    W praktyce

    W sadach, w których występują jaja zimowe przędziorka owocowca konieczny jest zabieg zwalczający przed kwitnieniem. Można go wykonać stosując preparaty zawierające olej parafinowy: Catane 800 EC (2%), Promanal 60 EC (2%), Treol 770 EC (1,5%). Środki olejowe powinny być aplikowane tuż przed wylęganiem się larw z jaj zimowych, a więc na początku fazy zielonego pąka kwiatowego. Stosując preparaty olejowe należy zużyć co najmniej 900–1000 l/ha cieczy roboczej, aby dokładnie pokryć znajdujące się w różnych zakamarkach na drzewach jaja zimowe. Opryskiwanie można również przeprowadzić na początku wylęgania się larw z jaj zimowych, co ma miejsce najczęściej w fazie zielonego pąka kwiatowego, stosując takie akarycydy jak: Apollo 500 SC (0,4 l/ha), Nissorun 050 EC (0,9 l/ha) lub Zoom 110 SC (0,45 l/ha). Pamiętać jednak trzeba, że preparaty Apollo 500 SCi Nissorun 050 EC mogą być wykorzystywane tylko w tych gospodarstwach, w których nie stwierdzono obniżonej ich skuteczności. W sadach, w których występują przędziorki i szpeciele można je zwalczać w fazie różowego pąka kwiatowego stosując Ortus 05 SC (1,0–1,5 l/ha), ale tylko w sadach, w których nie występują rasy odporne przędziorków lub Sumo 10 EC/Koromite 10 EC (0,75–1 l/ha). Preparaty Sumo 10 EC i Koromite 10 EC zawierają tę samą substancję aktywną i dlatego można zastosować jeden z nich tylko raz w sezonie. Po kwitnieniu bardzo ważnym terminem walki z przędziorkami jest początek rozwoju drugiego pokolenia. Najczęściej przypada on na przełom maja i czerwca lub pierwszą dekadę czerwca. Dokładny termin zabiegu wyznaczyć można tylko na podstawie obserwacji przeprowadzonych w poszczególnych sadach. Wówczas w okresie występowania jaj letnich i młodych larw (fot. 4) można zastosować Nissorun 050 EC (0,9 l/ha) lub Zoom 110 SC (0,45 l/ha). W celu równoczesnego zwalczania form ruchomych przędziorków i szpecieli można użyć Envidor 240 SC (0,4 l/ha) lub jego odpowiednik Vege 240 SC (0,4 l/ha), oraz Sumo 10 EC/ Koromite 10 EC (0,75–1,0 l/ha). Przy obecnym doborze akarycydów zwalczanie przędziorków w drugiej połowie lata może być trudne ze względu na występowanie w tym czasie wszystkich stadiów rozwojowych roztoczy. Natomiast lista środków, które można stosować w tym okresie jest bardzo mała. W drugiej połowie lipca lub w sierpniu przędziorki można zwalczać preparatami: Ortus 05 SC (21 dni karencji), Nissorum 050 EC (30 dni karencji), Sanmite 20 WP (7 dni karencji). W sadach, w których środki te wykazują niską skuteczność zwalczanie tych roztoczy w drugiej połowie lata jest bardzo trudne.

    Warunki przeprowadzania zabiegów

    Zwalczając roztocza należy pamiętać, aby opryskiwanie wykonać w odpowiednich warunkach pogodowych. Wszystkie akarycydy najlepsze działanie wykazują w temperaturze 15–25oC. Bardzo ważna jest także wilgotność powietrza – nie powinna być niższa niż 60%. Przy zbyt niskiej wilgotności krople cieczy wysychają zanim dotrą na roślinę. Bardzo istotną rolę w zwalczaniu tych uciążliwych szkodników odgrywa także użycie co najmniej 750 l cieczy/ha, co zapewni dokładne pokrycie cieczą roboczą roślin, zwłaszcza dolnych powierzchni liści.

    * preparat obecnie nie jest już zarejestrowany do ochrony upraw sadowniczych przed roztoczami

    fot. 1–4 A. Maciesiak