W Polsce od lat dyskutuje się o dopłatach do karczowania przede wszytskim jabłoni. Komu należałoby wypłacać pieniądze, ile i jakie skutki przyniosłoby takie rozwiązanie? Tymczasem znaleźliśmy przykład z Kanady. Choć to odległy kraj, warto przyjrzeć się tamtejszym doświadczeniom. Borówki pochodzą przecież z Ameryki Północnej, a sama Kolumbia Brytyjska odpowiada za ponad 90% kanadyjskiej produkcji borówki wysokiej. I właśnie w tym zagłębiu borówkowym władze zdecydowały się dopłacać plantatorom do usuwania krzewów.
Pieniądze za wykarczowane borówki. Plantatorzy mogą już składać wnioski
W Kolumbii Brytyjskiej ruszyła kolejna edycja programu Enhanced Replant Program, finansowanego przez tamtejsze Ministerstwo Rolnictwa i Żywności. Program wspiera producentów różnych gatunków owoców, ale w przypadku borówek przewiduje również dopłaty do całkowitej likwidacji plantacji.
Stawka wynosi 2500 dolarów kanadyjskich za akr, czyli około 17 085 zł/ha. Przy pięciu hektarach mówimy więc o około 83 tys. zł. Standardowo plantator może otrzymać dofinansowanie na usunięcie od około 0,2 do 8,1 ha borówek. W większych gospodarstwach limit może być wyższy – program dopuszcza likwidację do 15% dotychczasowego areału upraw wieloletnich.
Nie wystarczy jednak samo wycięcie krzewów. Trzeba je wykarczować i usunąć infrastrukturę plantacji, między innymi instalację nawadniającą, słupki i druty. Pieniądze zostaną wypłacone dopiero po zakończeniu prac i przeprowadzeniu kontroli.
Dlaczego Kanada dopłaca do usuwania borówek? Czy owoców jest za dużo?
Pierwsze skojarzenie? Nadprodukcja. Jednak kanadyjskie władze nie przedstawiają programu jako sposobu na ograniczenie nadmiernej podaży. Mówią o poprawie konkurencyjności gospodarstw i dostosowaniu produkcji do warunków rynkowych.
Warto przy tym przyjrzeć się sytuacji tamtejszych plantatorów. Z jednego z raportów branżowych BC Blueberry Council wynika, że w 2023 roku aż 44% powierzchni upraw zajmowała odmiana Duke. Tak duży udział jednej odmiany oznacza spiętrzenie zbiorów, a wraz z nimi dostaw do sortowni i przetwórni. Przy dużej podaży w krótkim czasie ceny znajdują się pod presją.
Do tego dochodzą problemy z jakością owoców zbieranych mechanicznie, zapylaniem i chorobami. Co ważne, autorzy raportu ocenili, że przy wynikach uzyskiwanych w 2023 roku inwestowanie w nowe nasadzenia nie zapewniało wystarczającej opłacalności.
Rosną koszty produkcji, zwiększa się konkurencja na światowych rynkach, a plantatorzy muszą mierzyć się z kolejnymi problemami zdrowotnymi i wymaganiami regulacyjnymi. Nie każdy producent chce więc inwestować następne pieniądze w borówki. Szczególnie jeśli najpierw musiałby zlikwidować starą plantację, a później przez kilka lat czekać na pełne plonowanie nowych krzewów.
Chore borówki mają pierwszeństwo. Decyduje groźny wirus
W Kanadzie jest jeszcze jeden poważny problem – Blueberry scorch virus. Choroba uszkadza kwiaty i liście, ogranicza plonowanie, a zakażonych krzewów nie można wyleczyć. Wirus rozprzestrzenia się między innymi za pośrednictwem mszyc.
W aktualnym naborze plantatorzy, którzy chcą wykarczować silnie porażone plantacje, mają większe szanse na otrzymanie dopłaty. Ich wnioski otrzymają dodatkowe punkty. Choroba nie jest jednak warunkiem przyznania pieniędzy – o pomoc mogą ubiegać się również producenci likwidujący borówki z innych powodów.
Nabór wniosków rozpoczął się 10 listopada i potrwa do 24 listopada 2026 roku. Po zatwierdzeniu projektu plantatorzy mają 12 miesięcy na zakończenie karczowania.
Źródła: Investment Agriculture Foundation, BC Blueberry Council
