Dopłaty do nawozów? To bardzo zły kierunek
Czy rolnicy i działacze w Polsce mają aż tak krótką pamięć, czy po prostu nie uczą się na własnych błędach? Naprawdę trudno zrozumieć, dlaczego postulat dopłat do zakupu nawozów wraca przy każdej większej nerwowości na rynku paliw i środków produkcji.
Dziś znów słyszymy zapowiedzi możliwej pomocy i interwencji państwa. Oby nie skończyło się to kolejnym programem dopłat do nawozów, bo taki ruch może tylko pogorszyć sytuację na rynku. Nawozy i tak drożeją przez globalne napięcia, a programy pomocowe w Polsce mogą ten efekt jeszcze wzmocnić. Wystarczy przypomnieć, jak kończyły się podobne mechanizmy wcześniej. Ceny u dystrybutorów rosły, a publiczne pieniądze w praktyce trafiały właśnie do nich.
Tak działa większość dotacji w formie dopłat do zakupu. Państwo uruchamia pomoc, ale rynek bardzo szybko ją „wchłania”. W efekcie rolnik dostaje tylko częściową ulgę, a największym beneficjentem często okazuje się ten, kto sprzedaje towar albo skupuje surowiec.
Kredyty preferencyjne? To przecież napędzanie „spirali” zadłużenia. Państwo dopłaca do oprocentowania? To znaczy, że podatnik do niego dopłaca. Niezależnie od tego, jak nisko byłyby oprocentowane dla pożyczkobiorcy to i tak na kredycie zarabia bank. Miejmy nadzieję, że przynajmniej będzie to polski bank...
Te mechanizmy już znamy
Nie trzeba daleko szukać przykładów. Wszystkie wyglądają bardzo podobnie:
- dopłaty do nawozów z 2022 roku – nawozy podrożały u dystrybutorów,
- dopłaty do jabłek przemysłowych z 2022 roku – surowiec staniał w zakładach przetwórczych,
- dopłaty do skupu zbóż z 2023 roku – tona zboża staniała o 100–200 zł w młynach i u eksporterów.
Schemat jest prosty. Państwo daje pieniądze, ale rynek szybko dostosowuje ceny. Publiczne środki nie poprawiają więc realnie pozycji rolnika, tylko łagodzą skutki problemu, który za chwilę wraca pod inną postacią.
Państwo „daje”, ale komu?
To jest najważniejsze pytanie. W takich przypadkach publiczne pieniądze nie trafiają ostatecznie tam, gdzie powinny. Trafiają pośrednio do dystrybutorów, przetwórców i eksporterów. Jedni sprzedają drożej, inni kupują taniej. Rolnik dostaje jedynie chwilową ulgę i ma poczucie, że sytuacja została opanowana.
Z politycznego punktu widzenia to mechanizm bardzo skuteczny i tu należy szukać przyczyn popularności omawianych form pomocy. Władza pokazuje, że reaguje i pomaga. Krótko mówiąc politycy są sprawni i skuteczni. Problem w tym, że ta pomoc zbyt często działa tylko na krótką metę. Rolnik zostaje z tym samym rynkiem, tymi samymi zależnościami i jeszcze większą świadomością, że znowu ktoś zarobił na jego słabości.
Biurokratyczne myślenie nadal rządzi
Sam fakt, że pierwszym i nierzadko jedynym pomysłem na pomoc rolnikom są dopłaty albo kredyty preferencyjne, mówi bardzo dużo. Jeszcze bardziej niepokoi podejście samych rządzących. Niezależnie od tego, kto akurat rządzi, co jakiś czas słyszymy o kolejnych „ułatwieniach”. Potem powstaje specjalna ustawa, przepisy mają kilka albo kilkanaście stron, a ułatwienia okazują się głównie teoretyczne.
Dochodzi szereg wymagań, sprzecznych zapisów i nakładających się kompetencji różnych instytucji. W praktyce zamiast uproszczenia dostajemy kolejną warstwę biurokracji.
Rolnictwo w Polsce to dziś coraz więcej formalności. Widać to choćby przy zatrudnianiu cudzoziemców. Zamiast uprościć istniejące przepisy, tworzy się kolejne regulacje, które komplikują prowadzenie gospodarstwa. A przecież dużo lepszy efekt przyniosłoby skrócenie i uporządkowanie tego, co już obowiązuje.
Czas zmienić myślenie
Dopłaty do nawozów brzmią dobrze tylko na pierwszy rzut oka. W praktyce to rozwiązanie, które zbyt często poprawia nastroje tylko na chwilę, a później jeszcze bardziej wzmacnia tych, którzy i tak mają silniejszą pozycję rynkową.
Jeśli naprawdę chcemy pomóc rolnikom, trzeba szukać rozwiązań, które zmieniają warunki gry, a nie tylko na moment dosypują pieniędzy do systemu, który działa przeciw producentowi. Dopóki tego nie zrozumiemy, będziemy wracać do tych samych pomysłów i popełniać te same błędy.
