Najpierw uznali, że dopłaty szkodzą sadownictwu
Na początku września gruzińskie Ministerstwo Ochrony Środowiska i Rolnictwa ogłosiło, że rezygnuje z dopłat do jabłek przemysłowych. Argumenty były dość stanowcze. Zdaniem resortu wieloletnie wspieranie skupu owoców gorszej jakości zachęcało sadowników do utrzymywania starych, mało wydajnych sadów, zamiast inwestowania w nowe nasadzenia. Ministerstwo zwracało również uwagę na wolniejsze wdrażanie nowoczesnych technologii i większe ryzyko występowania chorób.
Rząd chciał postawić na modernizację sadów. W ramach jednego z programów wsparcia sadownicy mogą otrzymać dofinansowanie pokrywające 50% kosztów nowych nasadzeń. Jeśli chodzi o jabłka przemysłowe, ministerstwo zapewniało, że przetwórnie nadal będą je kupować, tyle że po cenach rynkowych, bez państwowych dopłat.
Minął miesiąc i dopłaty do jabłek wróciły
Trzy tygodnie później przedstawiciele ministerstwa spotkali się z sadownikami i eksporterami jabłek. Sadownicy zgłaszali między innymi problemy ze sprzedażą jabłek przemysłowych. Ostatecznie rząd wycofał się z wcześniejszej decyzji i 13 października ponownie uruchomił program dopłat.
Jakie są warunki? Przetwórnia musi zapłacić sadownikowi co najmniej 0,25 lari za kilogram jabłek przemysłowych, czyli około 0,39 zł/kg. Wówczas otrzymuje od państwa dopłatę w wysokości 0,10 lari/kg (około 0,15 zł/kg). Pieniądze trafiają zatem do zakładów, które zobowiązują się do płacenia producentom określonej ceny minimalnej.
W Polsce też dopłacaliśmy do jabłek. Kto na tym skorzystał?
Podobny mechanizm pamiętamy z Polski, choć na nieco innych zasadach. W 2022 roku uruchomiono program nadzwyczajnej pomocy dla producentów jabłek deserowych, których nie udało się sprzedać z powodu ograniczonych możliwości eksportowych. Owoce miały trafić do przetwórstwa, a państwo dopłacało sadownikom 30 groszy do każdego kilograma. W programie uczestniczyły zakłady przetwórcze, które zgłosiły się do skupu. Ostatecznie przyjęły blisko 196 tys. ton jabłek.
Sadownik otrzymywał wprawdzie dodatkowe 30 groszy do kilograma, ale pieniądze nie pochodziły z kieszeni przetwórców, tylko ze środków publicznych. Zakłady mogły więc kupować surowiec, a część pieniędzy, które trafiały do producentów, zapewniało państwo. W Gruzji zdecydowano się na nieco inny mechanizm. Tam dotacja trafia bezpośrednio do przetwórni, pod warunkiem że zapłaci ona sadownikowi określoną cenę minimalną.
Kto naprawdę zyskuje na dopłatach – sadownik czy przetwórnia?
Tylko kto tak naprawdę na tym zyskuje? Sadownik ma zagwarantowane 0,25 lari/kg (około 0,39 zł/kg), ale dodatkowe 0,10 lari/kg (około 0,15 zł/kg) otrzymuje przetwórnia. Czy bez państwowych pieniędzy zakład zapłaciłby mniej? A może dokładnie tyle samo, tylko z własnej kieszeni? Tego nie wiemy. Dopłaty mogą pomóc utrzymać ceny skupu, ale mogą też po prostu obniżać koszty przetwórców.
W Polsce również wielokrotnie wracaliśmy do pytania, czy państwowa interwencja rzeczywiście poprawia sytuację sadowników, czy przede wszystkim pomaga zakładom. Bo jeśli przetwórnia wie, że część kosztów zakupu surowca pokryje państwo, to co ma ją skłonić do zaoferowania wyższej ceny z własnych pieniędzy? I czy nie jest to droga donikąd, skoro po zakończeniu programu problem niskich cen może powrócić?
Źródło: MEPA, RDA, ARiMR.
