Uniknąć strat
Aby przekonać się o tym, że próg ekonomicznego zagrożenia został przekroczony, należy używać narzędzi pomocnych w potwierdzeniu tego faktu. Do najprostszych należą różnego typu pułapki – barwne, zapachowe, feromonowe, pokarmowe (tabela). Każdy profesjonalny sadownik powinien zatem korzystać z tego udogodnienia, szczególnie że jest ono przydatne także do identyfikacji szkodników, szacowania liczebności populacji, ustalenia optymalnego terminu zabiegu. Można się oczywiście wspierać sygnalizacjami (mass media, ODR, PIORiN, IOR–PIB, komercyjni doradcy), jednak zmienność występowania i rozwoju szkodników (zależna od przebiegu warunków atmosferycznych, głównie temperatury) w obrębie jednego sadu bywa tak duża, że radziłabym prowadzenie indywidualnego monitoringu w obrębie poszczególnych kwater.
O tym, że szkodnik obecny jest w uprawie, można oczywiście przekonać się po zaobserwowaniu osobników (różnych stadiów rozwojowych), bądź objawów żerowania. W obu przypadkach podjęcie decyzji o zabiegu w takich momentach jest już bardzo spóźnione i efekty ochrony bywają niesatysfakcjonujące. Uszkodzeń owoców roślina już nie zregeneruje, rany może oczywiście zabliźnić, ale takie owoce nie będą stanowiły towaru handlowego najwyższej jakości. Nie nadają się także do przechowywania. Mogą one być zbyte jedynie jako produkt przemysłowy.
Szkody, z jakimi miewamy do czynienia po wystąpieniu agrofagów, nie są wyłącznie bezpośrednie. Często pośrednia szkodliwość jest znacznie bardziej niebezpieczna – wiele agrofagów (w tym spora grupa owadów) jest wektorami chorób wirusowych i fitoplazmatycznych roślin. O ile zniszczenie populacji szkodnika jest możliwe, o tyle w Polsce nie ma zarejestrowanych środków, którymi można by wyleczyć rośliny z chorób wirusowych bądź fitoplazmatycznych.
Rozmieszczenie określonych pułapek w poszczególnych kwaterach sadu i systematyczna ich kontrola są wskazane w celu podjęcia decyzji o rozpoczęciu ochrony w strategicznym terminie, gwarantującym najwyższą skuteczność zabiegu.
Przykłady pułapek, dostępnych komercyjnie, do monitoringu wybranych szkodników
[su_table]
Monitorowany szkodnik | Nazwa pułapki | Typ | Termin zainstalowania pułapek* |
Drosophila suzukii | Drosophhila suzukii [VARL] | pułapka pokarmowa/zapachowa | początek dojrzewania owoców pestkowych |
Miodówki gruszowe (Psylloidea) | Żółte tablice lepowe | lepowa/żółta | przed kwitnieniem (połowa kwietnia – połowa maja) i po kwitnieniu |
Mszyce (Aphididae) | |||
Nasionnica trześniówka | Ekolep żółty | lepowa/żółta | połowa/koniec maja – połowa lipca |
Rhagoletis cerasi [PALz] | |||
Pułapki zapachowe lepowe | lepowa/wabik zapachowy | ||
Rhagoletis cingulata (nasionnica) | Rhagoletis cingulata [PALz] | lepowa/żółta | |
Ogrodnica niszczylistka | HORTODOR | feromon | koniec maja – czerwiec |
Owocnice | Ekolep biała | lepowa/biała | faza różowego pąka (jabłonie)/białego pąka (śliwy) – koniec kwitnienia |
Białe tablice lepowe | |||
Hoplocampa spp. [PALf] | |||
Owocówka jabłkóweczka | POMODOR | feromon | I pokolenie – 1. dekada maja do połowy czerwca |
Zestaw standardowy na owocówkę jabłkóweczkę | feromonowa/trójkątna | ||
Deltastop CP | |||
Cydia pomonella [RAG] | |||
KreyoMET TRAP | feromonowa/fotografująca, | ||
Owocówka południóweczka | Deltastop GM | feromonowa/trójkątna | W Polsce zwójka ta nie występuje. Jest jednak stwierdzana (wg służb fitosanitarnych Federacji Rosyjskiej) w przesyłkach polskich jabłek. Od dwóch lat prowadzony jest monitoring na terenie naszego kraju. Nie stwierdzono ani jednego osobnika. Na Węgrzech pułapki wywiesza się na początku kwietnia. Lot motyli 2 lub 3 pokoleń trwa od połowy kwietnia do połowy września. W warunkach klimatycznych Polski motyle pojawiałyby się znacznie później. Być może z początkiem maja. |
Grapholita molesta [RAG] | |||
Owocówka śliwkóweczka | GRAPODOR | feromon | przez cały okres lotu motyli – od początku maja |
Zestaw standardowy na owocówkę śliwkóweczkę | feromonowa/trójkątna | ||
Deltastop GF | |||
Grapholita funebrana [RAG] | |||
Płatkówka pstrocineczka | Deltastop HN | feromonowa/trójkątna | przez cały okres lotu motyli – od połowy maja do połowy sierpnia |
Hedya nubiferana [RAG] | |||
Przeziernik jabłoniowiec | MYOPODOR | feromon | przez cały okres lotu motyli – od 2. dekady maja do początku sierpnia |
Synanthedon myopaeformis [RAG, VARs+] | feromonowa/trójkątna | ||
Skośnik brzoskwiniaczek | ANARODOR | feromon | I pokolenie – od 3. dekady maja do połowy lipca |
Zestaw standardowy na skośnika brzoskwiniaczka | feromonowa/trójkątna | ||
Anarsia lineatella [RAG] | |||
Wydłubka oczateczka | SPILODOR | feromon | przez cały okres lotu motyli – od końca maja |
Zestaw standardowy na wydłubkę oczateczkę | feromonowa/trójkątna | ||
Deltastop SO | |||
Spilonota ocellana [RAG] | |||
Toczyk gruszowiaczek | Zestaw standardowy na toczyka gruszowiaczka | feromonowa/trójkątna | I pokolenie – faza zielonego pąka |
Leucoptera scitella [RAG] | |||
Trociniarka torzyśniad | Zeuzera pyrina [VARb3] | feromonowa/tunelowa/barwna/attract&kill | koniec czerwca – sierpień |
Trociniarka czerwica | Cossus cossus [VARb3] | koniec maja – lipiec | |
Zwójka bukóweczka | Zestaw standardowy na zwójkę bukóweczkę | feromonowa/trójkątna | przez cały okres lotu motyli – od połowy czerwca do sierpnia |
Deltastop PH | |||
Pandemis heparana [RAG] | |||
Zwójka koróweczka | ENARODOR | feromon | przez cały okres lotu motyli – od połowy maja |
Zestaw standardowy na zwójkę koróweczkę | feromonowa/trójkątna | ||
Enarmonia formosana [RAG] | |||
Zwójka rdzaweczka | ARCHODOR | feromon | przez cały okres lotu motyli – od końca maja |
Zestaw standardowy na zwójkę rdzaweczkę | feromonowa/trójkątna | ||
Archips podana [RAG] | |||
Zwójka różóweczka | ROSODOR | feromon | przez cały okres lotu motyli – od połowy czerwca do końca lipca |
Zestaw standardowy na zwójkę różóweczkę | feromonowa/trójkątna | ||
Archips rosana [RAG] | |||
Zwójka siatkóweczka | ADOXODOR | feromon | przez cały okres lotu motyli – od końca maja |
Zestaw standardowy na zwójkę siatkóweczkę | feromonowa/trójkątna | ||
Deltastop AO | |||
Adoxophyes orana [RAG] |
[/su_table]
fot. K. Kupczak
