Kamienistość miąższu gruszek – co to takiego?
Jedną z niszczycielskich chorób roślin, przenoszonych przez szczepienie, o wciąż nierozpoznanej etiologii, jest kamienistość miąższu gruszek (ang. Pear stony pit, PSP). Wpływa ona przede wszystkim na wygląd i jakość owoców gruszy. W wybranych publikacjach chorobę tę wiąże się z wirusem jamkowatości pnia jabłoni (ASPV, Apple stem pitting virus), jednak hipoteza ta nie została dotychczas potwierdzona.
1. Główne objawy
Choroba jest najbardziej znana ze swojego wpływu na owoce, ale może również oddziaływać na korę i liście drzewa.
Na owocach
Twardnienie (rozwój kamienistości) i wgłębienia: objawy pojawiają się zazwyczaj około 3 tygodni po opadnięciu płatków. Na młodych owocach tworzą się ciemnozielone plamy w miejscach, gdzie wzrost komórek jest ograniczony, podczas gdy otaczająca zdrowa tkanka nadal rośnie. W miarę dojrzewania owoców wgłębienia się pogłębiają, co prowadzi do powstania bardzo poskręcanych i zdeformowanych gruszek.
Komórki ziarniste (komórki kamienne): tkanka pod wgłębieniami staje się wyjątkowo twarda i „kamienna” z powodu nagromadzenia komórek sklerenchymy. Często są one niemożliwe do przecięcia nożem i sprawiają, że owoce stają się niesmaczne oraz nie nadają się do konsumpcji ani sprzedaży.
Na korze
U niektórych odmian, takich jak ‘Bera Boska’, kora może stać się szorstka lub wykazywać pęknięcia i łuszczenie się.
Na liściach
Liście mogą wykazywać delikatne chlorotyczne pasma nerwów (żółknięcie wzdłuż nerwów) lub plamistość, chociaż objawy na liściach są zazwyczaj mniej wyraźne niż objawy na owocach.
2. Przyczyna i przenoszenie
Czynnik wirusowy
Większość badań wiąże chorobę z wirusem jamkowatości pnia jabłoni (ASPV), chociaż najnowsze prace sugerują, że może ona być związana z kompleksem wirusów lub określonymi szczepami.
Brak wektorów owadzich
W przeciwieństwie do wielu innych wirusów roślinnych, nie ma informacji, aby czynnik sprawczy PSP był przenoszony przez owady (takie jak mszyce, skoczki, miodówki i inne) ani przez nasiona.
Rozmnażanie
Głównym sposobem rozprzestrzeniania się choroby jest działalność człowieka: szczepienie, okulizacja lub pobieranie sadzonek z zainfekowanych drzew matecznych. Po zakażeniu drzewa patogen ma charakter systemiczny i utrzymuje się przez całe życie rośliny.
3. Odmiany podatne
Wrażliwość różni się znacznie w zależności od odmiany gruszy:
Wysoko podatne: ‘Bera Boska’ (najsilniej porażana), ‘Seckel’ i ‘Komisówka’.
Umiarkowanie podatne: ‘Anjou’, ‘Forelle’, ‘Bera Hardy’ i ‘Winter Nelis’.
Nosiciele bezobjawowi: grusze odmiany ‘Bonkreta Williamsa’ mogą przenosić wirusa bez widocznych wgłębień ani deformacji, co oznacza, że sadownicy mogą nieświadomie przenosić chorobę na inne drzewa, jeśli zostaną użyte do szczepienia.
4. Postępowanie i zwalczanie
Nie ma chemicznego ani biologicznego leczenia gruszy po zakażeniu drzewa.
Zapobieganie
Jedynym skutecznym sposobem postępowania jest sadzenie certyfikowanego materiału szkółkarskiego wolnego od wirusów.
Usuwanie drzew
W sadach towarowych silnie zainfekowane drzewa są zazwyczaj usuwane (karczowane), aby zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się choroby poprzez szczepienie lub przycinanie.
Odróżnienie od innych uszkodzeń
Ważne jest, aby odróżnić kamienistość miąższu od uszkodzeń spowodowanych przez pluskwiaki lub niedobór boru. Stwardnienia miąższu wywołane żerowaniem szkodników są zazwyczaj płytsze i mają widoczne miejsce nakłucia, podczas gdy PSP tworzy głębokie, twarde depozyty sięgające daleko w głąb miąższu.
5. Badania
W badaniach przeprowadzonych w roku 2025 w Instytucie Ogrodnictwa – PIB, w ramach zadania celowego ZC 6‑9, wyizolowano sRNA z dziesięciu próbek (dziewięciu próbek owoców i jednej próbki liści) z roślin wykazujących symptomy typowe dla PSP. Z wyizolowanych sRNA przygotowano i odczytano biblioteki NGS (ten fragment procedury wykonała na zlecenie firma zewnętrzna).
Zbiory odczytanych sekwencji analizowano w IO‑PIB, w szczególności pod kątem obecności fragmentów wirusa zielonej marszczycy jabłek (AGCaV). We wszystkich 10 próbkach stwierdzono obecność sekwencji wirusa AGCaV. Oznacza to, że wysokie jest prawdopodobieństwo udziału tego wirusa w ostatecznym wyjaśnieniu etiologii kamienistości miąższu gruszek.
Osoby, które zaobserwują symptomy PSP, proszone są o kontakt: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Źródło: www.hortiochrona.inhort.pl
